TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ALİ ÇETİN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/26102) Karar Tarihi: 3/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/26102 Karar Tarihi : 3/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Ali ÇETİN 2. Kaya TOPRAK 3. Muzaffer KARABULUT Başvurucular Vekili : Av. Ahmet ÇAVU Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, işçilik
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ALİ ÇETİN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/26102) Karar Tarihi: 3/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/26102 Karar Tarihi : 3/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Ali ÇETİN 2. Kaya TOPRAK 3. Muzaffer KARABULUT Başvurucular Vekili : Av. Ahmet ÇAVU Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, işçilik alaca ğından kaynaklanan davan ın benzer olaya dayan ılarak açılan başka bir davada verilen karar ın aksi yönünde bir sonuca ula şılarak reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 3/9/2018 ve 4/9/2018 tarihlerinde yap ılm ıştır. Komisyonc a başvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. 2018/27361, 2018/27299 numaral ı başvuru dosyalar ının hukuki ve fiilî irtiba t nedeniyle 2018/26102 numaral ı başvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine, incelemeni n 2018/26102 numaral ı dosya üzerinden yürütülmesine ve di ğer dosyalar ın kapat ılmas ına kara r verilmiştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Başvurucular ın Açt ığı Davalar 6. Başvurucular, geçici i şçi statüsünden kadrolu i şçiliğe geçirildikten sonra intibaklar ının eksik yap ıldığını iddia ederek buna ba ğlı işçilik alacaklar ının tespitine ve tahsiline karar verilmesi istemiyle dava açm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/26102 Karar Tarihi : 3/3/2022 37. Sivas 1. İş Mahkemesi ile Sivas 2. İş Mahkemesi 8/9/2017 tarihinde davalar ın kabulüne karar vermi ştir. Kararlarda; ba şvurucular ın mevsimlik i şçi statüsünden kadrolu i şçi statüsüne tüm hak ve alacaklar ıyla birlikte geçirilmesi s ıras ında yap ılan intibak ın yanl ış olduğu, mevsimlik i şçi statüsünde çal ışılan sürenin derece ve kademe terfisinde dikkate alınmas ı suretiyle kademenin tespit edilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. 8. Kararlara kar şı Sivas İl Özel İdaresi taraf ından istinaf yoluna ba şvurulmuştur. 9. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi (Bölge Adliye Mahkemesi) 6. Hukuk Dairesinin 30/12/2017 tarihinde vermi ş olduğu kararlar ile istinaf ba şvurular ı kabul edilerek davalar reddedilmi ştir. Kararlarda; hükümlere esas al ınan bilirki şi raporlar ında pozisyon cetveli de ğişikliğinin 1/3/2011 tarihinden itibaren uyguland ığı, 2013 y ılında işçilerin derece ve kademe ilerlemelerinin toplu i ş sözleşmesi (TİS) hükümlerine uygun ve do ğru olarak intibak ettirildi ği, daha sonra da hak edilen tüm ödemelerin yap ıldığı belirtilerek başvurucular ın alacağı bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Kararlarda hesaplamalar ın, değişikliğin 2011 y ılından itibaren bir y ıl erken uyguland ığı için hatal ı olduğu söylenmi ştir. 10. Başvurucular, Bölge Adliye Mahkemesi kararlar ına karşı temyiz yoluna başvurmuştur. 11. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi (Daire) 21/6/2018 tarihinde temyiz taleplerini reddetmiştir. 12. Nihai kararlar ın tebliğ edilmesi üzerine ba şvurucular 3/9/2018 ve 4/9/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. B. Başvuru Konusu Dava ile Benzer Di ğer Davalar ın Süreci 13. Başvurucular ile ayn ı durumda olan H.Y., İ.K., Z.A., D.K., A.Y., H.Y., taraf ından aç ılan davalar Sivas 1. İş Mahkemesi ile Sivas 2. İş Mahkemesinin 8/9/2017 tarihli kararlar ı ile kabul edilmi ştir. Kararlarda; davac ılar ın mevsimlik i şçi statüsünden kadrolu i şçi statüsüne tüm hak ve alacaklar ıyla birlikte geçirilmesi s ıras ında yap ılan intibak ın yanl ış olduğu, mevsimlik i şçi statüsünde çal ıştığı sürenin derece ve kademe terfisinde dikkate alınarak kademenin tespit edilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. 14. Kararlara kar şı yap ılan istinaf ba şvurular ı Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesinin 5/12/2017 tarihli kararlar ı ve 7. Hukuk Dairesinin 28/2/2018 tarihli kararlar ıyla, söz konusu kararlara kar şı yap ılan temyiz ba şvurular ı da Dairenin 28/3/2018 tarihli kararlar ıyla reddedilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 15. Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesinin 22/6/2015 tarihli ve E.2014/17773, K.2015/12636 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dosya kapsam ı nazara al ındığında; başlang ıçta taraflar aras ındaki işin mevsimli k nitelik taşıdığı gerekçesiyle; her y ıl değişen tarih ve sürelerde davac ının sigorta primlerini n yat ırılmış olduğu, davac ının yapt ığı iş değişmeksizin kadroya al ınmas ı suretiyle tüm y ılı kapsar şekilde sigorta primlerinin yat ırılmaya devam edildi ği anlaşılmaktad ır. Yukar ıdaki mevsimlik i şe dair aç ıklamalar ile söz konusu tespit birlikte de ğerlendirildi ğinde; daval ı Başvuru Numaras ı: 2018/26102 Karar Tarihi : 3/3/2022 4idare taraf ından davac ı ve arkada şlar ının kadroya al ınmas ı suretiyle tüm y ıl benzer i şlerde çal ıştırılıyor olmas ı daha önceki mevsimlik çal ışmalar ının niteliğini değiştirmez ise de, hukuken yok say ılmas ı adaletsiz sonuçlar do ğurur. Zincirleme olarak yenilenen b u sözleşmeler belirsiz süreli hal alm ıştır ki; kadroya al ınmadan önceki çal ışma ile kadroya alınmadan sonraki çal ışma aras ında niteliksel bir fark yarat ılmas ı ya da kadroya al ınmadan evvelki çal ışma yok say ılarak davac ı ve arkada şlar ı hakk ında yeni i şe girmiş gibi işlem yap ılmas ının kanuni bir dayana ğı da bulunmamaktad ır. ... Tüm bu tespitler ve emsal mahiyetteki kararlar kar şısında, davac ının kadroy a geçirilmeden evvelki çal ışmalar ının çal ışma süresine dahil edilmesi suretiyle derece v e kademesinin belirlenerek e ğer var ise fark alacaklar ının hüküm alt ına al ınmas ı gerekirke n yaz ılı gerekçe ile davan ın reddine karar verilmesi isabetsiz olmu ştur." 16. Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun 11/11/2015 tarihli ve E.2015/7-1115, K.2015/2541 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Yukar ıda yap ılan aç ıklamalar ın ışığında, daval ı idare taraf ından davac ının kadroy a alınmas ı suretiyle tüm y ıl benzer i şlerde çal ıştırılıyor olmas ı daha önceki mevsimlik çal ışmalar ının niteliğini değiştirmez ise de, bu çal ışman ın hukuken yok say ılmas ının eşitlik ilkesine ayk ırılık sonucunu do ğuracağı aç ıktır. Kald ı ki davac ı ile imzalanan mevsimlik i ş sözleşmeleri zincirleme olarak yenilendi ğinden bu sözle şmelerin belirsiz süreli hal ald ığı hususu gözetildi ğinde kadroya al ınmadan önceki çal ışma ile kadroya al ınmadan sonrak i çal ışma aras ında niteliksel bir fark yarat ılmas ı ya da kadroya al ınmadan evvelki çal ışma yok say ılarak davac ı ve arkada şlar ı hakk ında yeni i şe girmiş gibi işlem yap ılmas ının kanun i bir dayana ğı da bulunmad ığı; öte yandan ekonomik yönden i şverene ba ğımlı olarak çal ışan işçinin çal ıştığı süre içinde dava açmam ış olmas ı olgusunun i şçi aleyhine de ğerlendirilmes i de mümkün bulunmamaktad ır. ... Buna göre mahkemece davac ının kadroya geçirilmeden evvelki çal ışmalar ının çal ışma süresine dahil edilmesi suretiyle derece ve kademesinin belirlenerek e ğer var ise fark alacaklar ının hüküm alt ına al ınmas ı gerekirken yaz ılı gerekçe ile davan ın reddine karar verilmesi isabetsiz olmu ştur. O halde taraflar ın karşılıklı iddia ve savunmalar ına, dosyadaki tutanak ve kan ıtlara, bozma karar ında aç ıklanan gerektirici nedenlere göre, Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma karar ına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya ayk ırıdır." V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Anayasa Mahkemesinin 3/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 18. Başvurucular, Köy Hizmetleri Genel Müdürlü ğü bünyesinde geçici i şçi statüsünde çal ışırken kadrolu i şçiliğe geçen işçilerin açt ığı alacak davalar ının kabul edildi ğini belirtmiştir. Kendi lehlerine birçok dava bulunmas ına karşın Bölge Adliye Mahkemesinin 6. Başvuru Numaras ı: 2018/26102 Karar Tarihi : 3/3/2022 5Hukuk Dairesi taraf ından davalar ının haks ız ve hukuka ayk ırı olarak reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında hakkaniyete uygun yarg ılanma haklar ının, gerekçeli kara r haklar ının ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 19. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın farkl ı karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında hakkaniyete uygun yarg ılanma haklar ının, gerekçeli kara r haklar ının ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının özünün adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ına ilişkin olduğu ve bu kapsamda bir inceleme yap ılmas ı gerektiği değerlendirilmi ştir. 20. Anayasa n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ıkla ilgili var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konusu olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren yorum, uygulama ve sonuçlar Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisi kapsam ındad ır (Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 42). 21. Adil yarg ılanma hakk ı bireylere, dava sonucunda verilen karar ın değil yarg ılama sürecinin ve usulünün adil olup olmad ığını denetletme imkân ı verir. Bu nedenle bireysel ba şvuruda adil yarg ılanmaya ili şkin şikâyetlerin incelenebilmesi için ba şvurucunun yarg ılama sürecinde haklar ına sayg ı gösterilmedi ğine; bu çerçevede yarg ılama sürecinde karşı taraf ın sunduğu deliller ve görü şler hakk ında bilgi sahibi olamad ığı veya bunlara etkili bir şekilde itiraz etme f ırsat ı bulamad ığı, kendi delillerini ve iddialar ını sunamad ığı ya da uyuşmazl ığın çözüme kavu şturulmas ıyla ilgili iddialar ının derece mahkemesi taraf ından dinlenmedi ği veya karar ın gerekçesiz oldu ğu gibi mahkeme karar ının oluşumuna sebep ola n unsurlardan de ğerlendirmeye al ınmam ış eksiklik, ihmal ya da aç ık keyfîliğe ilişkin bir bilgi ya da belge sunmu ş olmas ı gerekir ( Naci Karakoç, B. No: 2013/2767, 2/10/2013, 22). 22. Öte yandan benzer konularda ayn ı derecedeki yarg ı mercileri aras ındaki içtihat farkl ılıklar ı tek başına adil yarg ılanma hakk ının ihlali niteli ğinde kabul edilemeyece ği gibi derece mahkemeleri ile itiraz ya da temyiz mercilerinin uyu şmazl ıklara ilişkin olarak taraflar ın talepleri ve delilleri aras ındaki yorum farkl ılıklar ı da tek ba şına adil yarg ılanma hakk ının ihlali niteli ğinde kabul edilemez ( Miras Mümessillik İnş. Taah. Reklam Paz. Bas. Yay. San. ve Tic. A. Ş., B. No: 2012/1056, 16/4/2013, 36). 23. Somut olayda, ba şvurucular ın açt ıklar ı davada temel iddialar ı mevsimlik i şçi olarak çal ıştıktan sonra kadroya geçirildikleri s ırada intibaklar ının yanl ış yap ıldığı ve bu bağlamda baz ı işçi alacaklar ının eksik hesapland ığı hususudur. İlk derece mahkemeleri başvurucular ı hakl ı bulmuşsa da istinaf mahkemesi T İS hükümlerini inceleyerek ilk derece mahkemesinin hükme esas ald ığı bilirkişi raporunda pozisyon cetveli de ğişikliğinin 1/3/2011 tarihinden itibaren uyguland ığı oysa daval ı kurumun 2013 y ılında işçilerin derece ve kademe ilerlemelerini T İS hükümlerine uygun ve do ğru olarak intibak ettirerek hak edilen tü m ödemeleri yapt ığı, başvurucular ın alacağı bulunmad ığı sonucuna varm ıştır. İstinaf Dairesine göre hesaplamalar, de ğişikliğin 2011 y ılından itibaren bir y ıl erken uygulanmas ından kaynakland ığından hatal ı olmuştur. Başvuru Numaras ı: 2018/26102 Karar Tarihi : 3/3/2022 624. Derece mahkemeleri taraf ından somut olay ko şullar ında değerlendirme yap ılmak suretiyle verilen kararlar ın yeterli gerekçe içerdi ği tespit edilmi ştir. Söz konus u kararlar ın belirli bir hukuksal temele dayand ığı, kararlar aras ındaki çeli şkinin hukuki yorum farkl ılığından kaynakland ığı ve bu farkl ılığın içtihat farkl ılığı oluşturacak boyutta olmad ığı anlaşılm ıştır. Sonuç olarak kararlardaki farkl ılığın hukuki güvenli ği sarsacak nitelikte olmad ığı, dolay ısıyla başvurunun hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve delillerin değerlendirilmesi kapsam ında kald ığı tespit edilmi ştir (benzer yönde de ğerlendirmeler için bkz. Recep K ılıç, B. No: 2017/29156, 10/3/2021). 25. Başvurucular taraf ından ileri sürülen iddialar mahkemelerce delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin olup mahkeme karar ının gerekçesinde bariz takdir hatas ı veya aç ık keyfîlik olu şturan bir hususun da bulunmad ığı dikkate al ındığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olduğu anlaşılm ıştır. 26. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 3/3/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.