TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SANCAK HAVAYOLLARI A. Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/5648) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/5648 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Sancak Havayollar ı A.Ş. Vekili : Av. İhsan YEM İŞÇİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, aleyhe aç ılan bak ım sözleşmesinden kaynakl ı tazminat
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SANCAK HAVAYOLLARI A. Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/5648) Karar Tarihi: 3/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/5648 Karar Tarihi : 3/2/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Sancak Havayollar ı A.Ş. Vekili : Av. İhsan YEM İŞÇİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, aleyhe aç ılan bak ım sözleşmesinden kaynakl ı tazminat davas ının yeterli inceleme yap ılmaks ızın kabul edilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/2/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. A.K.ya ait bir helikopterin bak ım işlerinin yap ılmas ı hususunda ba şvurucu Şirket ile A.K.n ın mirasç ılar ı aras ında 1/2/2010 tarihinde bak ım sözleşmesi imzalanm ıştır. Başvurucu Şirkette çal ışan teknisyen ile pilot taraf ından 31/8/2010 tarihinde gerçekle ştirilen deneme uçu şu s ıras ında yere sert ini ş yapan helikopter zarar görmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2019/5648 Karar Tarihi : 3/2/2022 38. R. Sigorta Anonim Şirketi (Sigorta Şirketi) sert ini ş nedeniyle helikopterde ortaya ç ıkan zarar ı sigortal ı A.K.n ın mirasç ılar ına 201.949,09 Amerikan dolar ı (USD) ödemek suretiyle tazmin etmi ştir. Sigorta Şirketi yapt ığı ödemeye dayal ı olarak ba şvurucu Şirket aleyhine 24/8/2011 tarihinde rücuen tazminat davas ı açm ıştır. Söz konusu dav a Bak ırköy 6. Asliye Ticaret Mahkemesinde (Mahkeme) görülmü ştür. 9. Helikopterin maliki A.K.n ın mirasç ılar ı 26/8/2011 tarihinde ba şvurucu Şirket aleyhine tazminat davas ı açm ıştır. Mirasç ılar kaza nedeniyle ortaya ç ıkan zarar ın tazmini için 743.000 USD'nin ba şvurucu Şirketten tahsilini talep etmi ştir. Sigorta Şirketinin açt ığı dava ile mirasç ılar ın açt ığı dava birle ştirilmiş ve mahkeme önünde yarg ılamaya devam edilmi ştir. Birleşen davadaki davac ı mirasç ılar ın yarg ılama s ıras ında Sigorta Şirketinden bir miktar ödeme almalar ı nedeniyle Sigorta Şirketi ödedi ği k ısım yönünden kanuni halef olarak davac ı sıfat ını kazanm ıştır. 10. Başvurucu Şirket; aç ılan davalara kar şı cevab ında, bak ım sözleşmesi gere ğince bak ım faaliyetlerine nezaret etti ğini ve sözle şme yükümlülüklerini yerine getirdi ğini savunmuştur. Bak ım ç ıkış sertifikas ının düzenlenmesinden sonra helikopterin sorumlulu ğunun davac ılara geçtiğini ve meydana gelen kazada herhangi bir sorumlulu ğunun bulunmad ığını belirtmiştir. 11. Mahkeme, dava konusu olay hakk ında taraflar ın tan ıklar ını dinlemi ştir. Başvurucu Şirketin delil listesinde göstermi ş olduğu bir şirketten ilgili belgelerin temini için Mahkeme taraf ından istinabe yolu ile Amerika Birle şik Devletleri'ne ve İngiltere'ye müzekkere yaz ılm ıştır. İstinabe taleplerinden biri cevapland ırılmam ış, diğeri ise eksiklik nedeniyle iade edilmi ştir. 12. Mahkeme as ıl dava kapsam ında uçak yüksek mühendisi, iki makine mühendisi, mali müşavir ve hukuk fakültesi ö ğretim üyesinden olu şan beş kişilik kuruldan bilirkişi raporu alm ıştır. Söz konusu raporda; test uçu ş süresinin yeterli olmad ığı, motora ait ya ğ bas ınç ve s ıcakl ık değerlerinin kay ıt alt ına al ınmad ığı, bak ım s ıras ında müdahale edilmemesi gereken bir parçaya müdahale edildi ği, dolay ısıyla başvurucu Şirketçe yap ılan bak ım ve bak ım sonras ı kontrollerin eksik ve yanl ış yap ıldığı, ayr ıca test pilotu ve teknisyenin yer kontrolü ve uçu ş testi kontrolünü eksik yapt ığı aç ıklanm ıştır. Bilirkişi raporunda, test uçu şu sorumlulu ğunun da ba şvurucu Şirkete ait oldu ğu ve pilotun ba şvurucu şirket ad ına test yapt ığı belirtilerek zarardan ba şvurucu Şirketin tamamen sorumlu oldu ğu kanaatine var ılm ıştır. Raporda kaza nedeniyle helikopterde meydana gelen hasar ın 634.967,38 USD olduğu belirtilmi ştir. 13. Başvurucu, sorumluluk ve zarar miktar ına ilişkin bilirki şi raporundaki değerlendirmelere itiraz etmi ştir. Davac ılar da zarar miktar ı yönünden bilirki şi raporuna itiraz etmiştir. Bilirki şi raporuna taraflar ın itiraz ı üzerine al ınan bilirki şi ek raporunda da sorumluluk hususunda benzer de ğerlendirmelerde bulunulmu ştur. Bununla birlikte yeni sunulan belge kapsam ında kaza nedeniyle helikopterde meydana gelen zarar ile yap ılan harcamalar ın toplam 932.666,01 USD oldu ğu belirtilmi ştir. 14. Başvurucu Şirket 3/2/2015 tarihinde uzman görü şü sunmu ştur. Uzman görüşünde pilotun ini ş şekli nedeniyle zarar ın ortaya ç ıktığı ifade edilmi ştir. 15. Mahkeme 15/6/2015 tarihinde as ıl davan ın kabulü ile 201.949,09 USD'nin faiziyle birlikte davac ı Sigorta Şirketine ödenmesine, bu miktar ın 98.816,88 USD'sine, Başvuru Numaras ı: 2019/5648 Karar Tarihi : 3/2/2022 420/1/2011 tarihinden kalan ına ise 20/5/2011 tarihinden itibaren devlet bankalar ının Amerikan dolar ı cinsine 1 y ıl vadeli mevduat hesab ına uygulad ığı en yüksek faiz oran ının uygulanmas ına, birleşen davan ın ise k ısmen kabulü ile 184.640.26 USD'nin 23/7/2012 tarihinden itibaren devlet bankalar ının Amerikan dolar ı cinsine 1 y ıl vadeli mevduat hesab ına uygulad ığı en yüksek faiz oran ıyla birlikte davac ı Sigorta Şirketine ödenmesine ve 546.076,66 USD'nin 1/4/2011 tarihinden itibaren devlet bankalar ının Amerikan dolar ı cinsine 1 y ıl vadeli mevduat hesab ına uygulad ığı en yüksek faiz oran ıyla faiziyle birlikte davac ı mirasç ılara ödenmesine karar vermi ştir. 16. Mahkeme karar ının gerekçesinde, dava dosyas ı kapsam ına göre ve özellikle bilirkişi raporundaki tespitler do ğrultusunda ba şvurucu Şirketin zarar ı ortaya ç ıkaran eylemde tam kusurlu oldu ğunu belirtmi ştir. As ıl dava yönünden Mahkeme; taraflar aras ında bak ım sözleşmesi akdedildi ğini, başvurucunun bak ım sonras ındaki kontrolleri eksik ve yanl ış yapt ığını, test pilotu ve teknisyen taraf ından yer kontrolleri ile uçu ş testi kontrollerinin k ısa ve eksik yap ıldığını aç ıklam ıştır. Mahkeme, pilotun ba şvurucu Şirket ad ına test yapt ığını, söz konusu testin bak ım personelince yap ılmas ı gerektiğini ve davaya konu olay ın başvurucunun sorumlulu ğunda olan bak ım doğrulama testi k ısm ında gerçekle şmesinden dolay ı başvurucunun tam kusurlu oldu ğunu ve helikopterdeki toplam hasar ın 932.666,01 USD olduğunu belirtmi ştir. Mahkeme, Sigorta Şirketi taraf ından sigortal ıya ödenen bedeller ile bu ödemeler d ışında kalan bedel yönünden ba şvurucu Şirketin hizmet sözle şmesi kapsam ında ortaya ç ıkan zarar yönünden sorumlu oldu ğunu aç ıklam ıştır. Birleşen dava yönünden ise Mahkeme; A.K.n ın mirasç ılar ı olan davac ılar ın tazminat haklar ının bulundu ğunu, yarg ılama sıras ında ödeme nedeni ile kanuni halef durumuna geçen davac ı Sigorta Şirketin ödedi ği miktar ı talep edebilece ğini aç ıklam ıştır. 17. Başvurucu Şirket, Mahkeme karar ını temyiz etmi ştir. Başvurucu Şirket; kazan ın meydana gelmesinde hiçbir kusuru bulunmad ığını, kazan ın pilot hatas ından kaynakland ığını ve hükme esas al ınan bilirki şi raporunun hatal ı olduğunu belirtmi ştir. Başvurucu, yurt d ışına yaz ılan müzekkere cevaplar ının beklenmedi ğini ve Mahkemece kaza ile ilgili yeterli incelemenin yap ılmad ığını ifade etmi ştir. 18. Yarg ıtay 11. Hukuk Dairesi (Yarg ıtay Dairesi) 7/10/2016 tarihinde ba şvurucu Şirketin temyiz itirazlar ını reddederek usul ve yasaya uygun buldu ğu mahkeme karar ını onam ıştır. Başvurucu Şirket, temyiz itirazlar ı kapsam ında karar düzeltme isteminde bulunmuştur. 19. Yarg ıtay Dairesi 20/11/2018 tarihinde karar düzeltme nedenleri bulunmad ığını belirterek ba şvurucunun istemini reddetmi ştir. 20. Nihai karar 9/1/2019 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 21. Başvurucu 8/2/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Anayasa Mahkemesinin 3/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/5648 Karar Tarihi : 3/2/2022 5A. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu Şirket, kazan ın ilgili mevzuata uygun olarak incelenmedi ğini, bak ım sözleşmesinin hatal ı değerlendirildi ğini ve bak ım sözleşmesine göre bak ım sonras ı test sorumlulu ğunun işletene ait oldu ğunu belirtmi ştir. Mahkemenin i şleten pilotunun yapt ığı test uçuşunun sorumlulu ğunun kendisine yüklenmesine ili şkin değerlendirmesinin hatal ı olduğunu belirten ba şvurucu, bilirki şi raporundaki onar ım bedellerinin hesaplanmas ında ve değiştirilen parçalara ili şkin yetersiz inceleme yapt ıklar ını iddia etmi ştir. Başvurucu, pilotun kaza tarihinde 65 ya ş üstü olmas ı nedeniyle mevzuat uyar ınca pilotluk yapamayaca ğına dai r itirazlar ının Mahkemece de ğerlendirilmedi ğini ifade etmi ştir. Başvurucu; bak ım sözleşmesi yükümlülüklerini yerine getirdi ğini, iş sahibinin kendi kusuruyla zarar ın ortaya ç ıkmas ına neden oldu ğunu ve test uçu şunun başvurucu Şirket ad ına yap ıldığına dair tan ık beyanlar ı dışında ek bir ara ştırma yap ılmad ığını belirtmiştir. Hava hukuku ile ilgili bir bilirki şiden rapor al ınmad ığını ve raporlar ı hükme esas al ınan bilirki şilerin yeterli niteli ğe haiz olmad ıklar ını ileri süren ba şvurucu, motor aksam ı ile ilgili yabanc ı bir şirkete yaz ılan müzekkere cevab ı gelmeden karar verildi ğini belirtmi ştir. Sonuç olarak bu gerekçelerle adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu Şirket, mahkeme karar ı ile aleyhine hükmedilen tazminat nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının yan ında mülkiyet hakk ının da ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Bununla birlikte derece mahkemeleri önündeki uyu şmazl ığın ortaya ç ıktığı an itibar ıyla ortada ba şvurucuya ait bir mülkün bulunmamas ı, dava konusunun başvurucu yönünden bir mülk içermemesi ve ba şvurucunun esas itibar ıyla yarg ılama sürecinden şikâyetçi olmas ı gözönüne al ındığında başvurucunun bütün şikâyetlerinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 25. Anayasa'n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ık konusunda var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konus u olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir (konuya ili şkin birçok karar aras ından bkz. Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013). 26. Adil yarg ılanma hakk ının en temel unsurlar ından biri olan mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara bağlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelir. Ki şinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen vey a mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir ba şka ifadeyle mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizleştiren s ınırlamalar mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir ( Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 27. Gerekçeli karar hakk ı, yarg ılamada ileri sürülen tüm iddialara ayr ıntılı şekilde yan ıt verilmesi gerekti ği şeklinde anla şılamaz. Bu nedenle gerekçe gösterme zorunlulu ğunun kapsam ı karar ın niteliğine göre de ğişebilir ( Mehmet Yavuz, B. No: 2013/2995, 20/2/2014, Başvuru Numaras ı: 2019/5648 Karar Tarihi : 3/2/2022 651). Kanun yolu incelemesi yapan mercinin yarg ılamay ı yapan mahkemeyle ayn ı sonuca ulaşmas ı ve bunu ayn ı gerekçeyi kullanarak veya at ıfla karar ına yans ıtmas ı, karar ın gerekçelendirilmi ş olmas ı bak ımından yeterlidir ( Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 57). 28. Yap ılan yarg ılama s ıras ında tan ık dinletme hakk ı da dâhil olmak üzere delillerin ibraz ı ve değerlendirilmesi, adil yarg ılanma hakk ının unsurlar ından biri olarak kabul edilen silahlar ın eşitliği ilkesi kapsam ında kabul edilmektedir ( Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 38). Silahlar ın eşitliği ilkesi, davan ın taraflar ının usule ili şkin haklar bak ımından ayn ı koşullara tabi tutulmas ı ve taraflardan birinin di ğerine göre daha zay ıf bir duruma dü şürülmeksizin iddia ve savunmalar ını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme f ırsat ına sahip olmas ı anlam ına gelir ( Yaşasın Aslan, B. No: 2013/1134, 16/5/2013, 32). 29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında aç ıkça dayanaktan yoksun ba şvurular ın Anayasa Mahkemesince kabul edilemezli ğine karar verilebilece ği belirtilmiştir. Bu ba ğlamda bir ihlal bulunmad ığı aç ık olan ba şvurular aç ıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir ( Hikmet Balabano ğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, 24). 30. Başvuruya konu olayda bak ım sözleşmesi kapsam ında özel hukuk ki şileri taraf ından başvurucu şirket aleyhine tazminat davas ı aç ılm ıştır. Yarg ılama aşamas ında tan ıklar dinlenmi ş, keşif yap ılm ış ve bilirki şi raporlar ı alınm ıştır. Mahkeme, ba şvurucu Şirket aleyhine aç ılan as ıl ve birle şen davalar ı kabul ederek toplam 932.666,01 USD tazminata hükmetmi ştir. Başvurucu taraf ından temyiz edilen karar onanm ış ve başvurucunun karar düzeltme istemi de reddedilmi ştir. Başvurucu şirket, bak ım sözleşmesinde öngörülen yükümlülüklerini yerine getirdi ğini, kazada sorumlulu ğunun bulunmad ığını ve Mahkemece yeterli inceleme yap ılmaks ızın karar verildi ğini ileri sürmü ştür. 31. Somut olayda ba şvurucu Şirket, daval ı sıfat ıyla yer ald ığı yarg ılamada iddia ve itirazlar ını ileri sürmü ş; kendisini avukat ile temsil ettirmi ş ve karara kar şı kanun yoluna gidebilmi ştir. Başvurucunun bilirki şi raporuna itiraz ı üzerine Mahkemece ek rapor tanzim ettirilmiştir. Dosya kapsam ında toplanan delilleri yeterli gören Mahkeme, davay ı sonuçland ırm ıştır. Yap ılan yarg ılama sonunda davan ın sonucuna etkili olabilecek tüm iddia ve savunmalar ın tart ışıldığı, kararda hükme ula şılmas ı için yeterli gerekçe bulundu ğu görülmektedir. Kanun yolu incelemesi sonucunda verilen kararda, Mahkemenin hüküm ve gerekçesinin hukuka uygun bulundu ğu anlaşılm ıştır. Başvurucunun ihlal iddialar ının delillerin de ğerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının uygulanmas ına ilişkin oldu ğu anlaşılmaktad ır. Bununla birlikte bu yönde derece mahkemeleri kararlar ının bariz bir takdir hatas ı veya aç ık keyfîlik içerdi ği söylenemeyecektir. 32. Başvuru konusu olayda özel hukuk ki şileri aras ındaki bak ım sözleşmesi yükümlülüklerinin yerine getirilmedi ği gerekçesiyle tam kusurlu bulunan ba şvurucu meydana gelen zarardan sorumlu tutulmu ştur. Dava konusu olay ın koşullar ı, başvurucuya sa ğlanan usule ilişkin güvenceler ile taraflar ın tutum ve davran ışlar ı gözönünde bulunduruldu ğunda menfaatlerin adil bir şekilde dengelendi ği değerlendirilmi ştir. Bu durumda aleyhine aç ılan tazminat davas ında başvurucunun usule ili şkin güvencelerden etkin biçimde yararlanmas ının sağland ığı, kararlarda yer verilen tespit ve gerekçelere göre yarg ısal makamlar ın takdir yetkilerinin s ınırının aşılmad ığı kanaatine var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/5648 Karar Tarihi : 3/2/2022 733. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 3/2/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.