TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR SAYCAN (:ORAK BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/3430) Karar Tarihi: 21/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/3430 : 21/2/2019 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Recep KOMURCU M. EminKUZ R1dvan GULE ;:: Yild1z SEFERINOGLU Mehmet Sadik Y AMLI Saycan ;::ORAK Av. MeralHANBAYAT YESiL Av. Umit SiSLiGUN Av. M. Ali KIRDOK I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, teror olaylanndan dogan maddi zararlann eksik tazm
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR SAYCAN (:ORAK BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/3430) Karar Tarihi: 21/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/3430 : 21/2/2019 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Recep KOMURCU M. EminKUZ R1dvan GULE ;:: Yild1z SEFERINOGLU Mehmet Sadik Y AMLI Saycan ;::ORAK Av. MeralHANBAYAT YESiL Av. Umit SiSLiGUN Av. M. Ali KIRDOK I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, teror olaylanndan dogan maddi zararlann eksik tazmin edilmesi, manevi zararlann ise hi ; tazmin edilmemesi nedeniyle miilkiyet hakkmm; buna ili kin idari ve yarg1sal siirecin makul siirede sonu9landmlmamas1 nedeniyle adil yarg1lanma hakkmm ihlal edildigi iddialanna ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 24/2/2015 tarihinde yap1lm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boliim tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Boliim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk , Anayasa Mahkemesinin onceki kararlanna ve bu kapsamda sunulan gorii lerine atfen ba vuru hakkmda gorii sunulmayacag1m bildirmi tir 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3430 : 21/2/2019 III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ilgili olaylar ozetle oyledir: 8. Ba vurucu , teror olaylan neticesinde koyuniin bo alt1lmas1 nedeniyle 1994 yilmda yerle im yerinden g69 etmek zorunda kald1gm1 iddia ederek 3/8/2004 tarihinde 17/7/2004 tarihli ve 5233 say1h Teror ve Terorle Mucadeleden Dogan Zararlann Kar 1lanmas1 Hakkmda Kanun kapsammda zararlannm kar Ilanmas1 talebiyle Tunceli Valiligi Teror ve Terorle Mucadeleden Dogan Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) ba vurmu tur. Komisyon 17/6/2009 tarihli karanyla bilgi ve beige eksikliginden talebin reddine karar vermi tir . 9. Ba vurucu , Komisyon karannm iptali istemiyle dava a9m1 tlr. Malatya idare Mahkemesi 27/5/2010 tarihli karanyla ozetle, davah idarenin kendisine sunulan bilgi ve belgeleri dikkate alarak ke if ve bilirki i incelemesi ile elde edilecek bilgiye gore karar vermesi gerektigi gerek9esiyle i lemi iptal etmi tir. 10. iptal karan uzerine amlan Komisyon tarafmdan yeniden yapilan inceme ve degerlendirme sonucu ba vurucuya ah ap ta duvarh ev i9in 12.330 TL, iki ayn ta duvarh ahir i9in 9.456 TL, sulak arazi i9in 4.581,36 TL, aynca ceviz, badem, erik, dut, kavak aga9lan i9in muhtelif miktarlar olmak uzere toplam 33.304,36 TL odenmesine karar verilmi tir. 11. Komisyon karannm akabinde 5233 say1h Kanun'un 12. maddesi geregince davet yaz1s1 ile birlikte sulhname omegi ba vurucunun vekiline gonderilmi tir. "Yukarzda nakti olarak belirtilen zararzmzn /zararlarzmzn kar:jllanmasz sonucunda Komisyonun tespitine esas olay ile ilgili olarak ugradzgzm zararzmzn tamamznzn kar:jllanmz oldugunu kabul ve taahhiit ederim" beyamm i9eren sulhname 18/4/2012 tarihinde ba vurucu vekili tarafmdan imzalanm1 tir . 12. Ba vurucu ozetle, mulkten mahrum kalman surenin iki y1l eksik hesapland1gm1, hayvanc1hktan kaynaklanan gelir kay1plannm dikkate almmad1gm1 belirterek Komisyon karannda hukmedilen miktann ger9ek zaranm kar 1lamad1g1 ve manevi tazminata da karar verilmesi gerektigi iddialanyla Komisyon karannm sulhname d1 1 birakllan zarar kalemlerine ili kin k1smmm iptali istemiyle yeniden dava a9m1 tlr. 13. Elaz1g 2. idare Mahkemesi 21/12/2012 tarihli karan ile davay1 reddetmi tir . 14. Karann gerek9esinde; imzalanan sulhname ile davacmm ugrad1g1 zararlan tazmin edilmek suretiyle uyu mazhgm ortadan kalktig1, taraflan baglay1c1 nitelik ta 1yan ve imzalama a amasmda davac1/davac1 vekilinin iradesini fesada ugratan herhangi bir hususun bulunmad1g1 goruldugunden sulhname sonucu uyu mazhgm tekrar yarg1ya ta mmasmm mumkun olmad1g1 belirtilmi tir. Kararda aynca 5233 say1h Kanun'da manevi zarann tazminine yonelik herhangi duzenlemeye yer verilmemi olmas1 kar 1smda davacmm manevi tazminat talebinin kar 1lanmam1 olmas1 yonuyle de soz konusu Komisyon karannda hukuka aykmhk bulunmad1g1 belirtilmi tir. 15. Temyiz uzerine Dam tay Onbe inci Dairesi; ilk derece mahkemesi karannm usul ve hukuka uygun oldugunu, dilek9ede ileri surulen temyiz nedenlerinin karann bozulmasm1 gerektirecek nitelikte gorulmedigini belirterek onanmasma karar vermi tir. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3430 : 21/2/2019 16. Karar duzeltme talebi de aym Dairenin 17/12/2014 tarihli karan ile reddedilmi tir. Bu karar 2/2/2015 tarihinde teblig edilmi tir. 17. Ba vurucu 24/2/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 18. 5233 say1h Kanun'un 1., 2., 4., 6., 7., 8., ge9ici 1., ge9ici 4. maddeleri (bkz. Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, 15-21, 23). 19. 5233 say1h Kanun'un "Zarann kar zlanmaszna ili kin sulhname" kenar ba hkh 12. maddesi oyledir: "Komisyon , dogrudan dogruya veya bilirkiJi araczlzgz ile yaptzgz tespitten sonra 8 inci maddeye gore belirlenen zararz, 9 uncu maddeye gore hesaplanan yaralanma, engelli hale gelme ve alum hallerindeki nakdf odeme tutarznz, 10 uncu maddeye gore ifa tarzznz ve 11 inci maddeye gore mahsup edilecek miktarlarz dikkate alarak, ugranzlan zararz sulh yoluyla karJzlayacak safi miktarz belirler. Komisyonca, bu esaslara gore hazzrlanan sulhname tasarzsznzn ornegi davet yazzsz ile birlikte hak sahibine teblig edilir. Davet yazzsznda hak sahibinin sulhname tasarzsznz imzalamak iizere otuz giin ir;inde gelmesi veya yetkili bir temsilcisini gondermesi gerektigi, aksi takdirde sulhname tasarzszn. kabul etmemiJ sayzlacagz ve yargz yoluna baJvurarak zararznzn tazmin edilmesini talep etme hakkznzn saklz oldugu belirtilir. Davet iizerine gelen hak sahibi veya yetkili temsilcisi sulhname tasarzsznz kabul ettigi takdirde, bu tasarz kendisi veya yetkili temsilcisi ve komisyon baJkanz tarafindan imzalanzr . Sulhname tasarzsznzn kabul edilmemesi veya ikinci fikraya gore kabul edilmemi: sayzlmasz hallerinde bir uyuJmazlzk tutanagz diizenlenerek bir ornegi ilgiliye gonderilir. Sulh yoluyla r;oziilemeyen uyuJmazlzklarda ilgililerin yargz yoluna baJvurma haklarz saklzdzr. " 20. 5233 say1h Kanun'un "Zarann kar zlanmasz" kenar ba hkh 13. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Sulhnamede belirlenen zararlar, sulhnamenin imzalanmaszndan sonra valinin onayz iizerine ifa tarzzna gore Bakanlzk biitr;esine bu amar;la konulan odenekten iir; ay ir;erisinde karJzlanzr . " 21. 20/10/2004 tarihli ve 25619 say1h Resmi Gazete'de yay1mlanarak yururluge giren Teror ve Terorle Mucadeleden Dogan Zararlann Kar 1lanmas1 Hakkmda Yonetmelik'in (Yonetmelik) "Zarann kar zlanmaszna ili kin sulhname" kenar ba hkh 25. maddesi oyledir: "Komisyon, dogrudan dogruya veya bilirkiJi araczlzgz ile yaptzgz tespitten sonra 16 ncz maddeye gore belirlenen zararz, 21 inci maddeye gore hesaplanan yaralanma, sakatlanma ve oliim hallerindeki nakdf odeme tutarznz, 20 nci maddeye gore ifa tarzz ile 23 iincii ve 2 iincii maddelere gore mahsup edilecek miktarlarz dikkate alarak, ugranzlan zararz sulh 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3430 : 21/2/2019 yoluyla kar$zlayacak safi miktan belirler. Komisyonca, bu esaslara gore hazzrlanan sulhname tasansznzn ornegi (EK-E) davet yazzsz ile birlikte hak sahibine teblig edilir. oyledir: Davet yazzsznda, hak sahibinin sulhname tasansznz imzalamak uzere otuz gun ir;inde gelmesi veya yetkili bir temsilcisini gondermesi gerektigi, aksi takdirde sulhname tasanszn, kabul etmemi$ sayzlacagz ve yargz yoluna ba$vurarak zararznzn tazmin edilmesini talep etme hakkznzn saklz oldugu belirtilir. Davet uzerine gelen hak sahibi veya yetkili temsilcisi sulhname tasanszm kabul ettigi takdirde, bu tasan kendisi veya yetkili temsilcisi ve komisyon ba$kanz tarafindan imzalanzr. Sulhname tasansznzn kabul edilmemesi veya ikinci fikraya gore kabul edilmemi : sayzlmasz hallerinde, bir uyu$mazlzk tutanagz duzenlenerek bir ornegi ilgiliye gonderilir. Sulh yoluyla r;ozulemeyen uyu$mazlzklarda ilgililerin yargz yoluna ba$vurma haklan saklzdzr. 11 22. Aym Yonetmeligin "Zarann kar zlanmasz" kenar ba hkh 26. maddesi oyledir: 11Sulhnamede belirlenen zararlar, sulhnamenin imzalanmaszndan sonra valinin onayz uzerine ifa tarzzna gore Bakanlzk butr;esine bu amar;la konulan odenekten ur; ay ir;erisinde kar$zlanzr. Bakanlzk, ellibin Yeni Turk Lirasznzn uzerindeki aynf ifa veya nakdf odemelerin Bakan onayz ile yapzlmasznz kararla$flrabilir. Bu miktar, her yzl bir onceki yzla ili$kin olarak 213 sayzlz Vergi Usul Kanunu hukumleri uyannca belirlenen yeniden degerleme oramnda artmlmak suretiyle uygulanzr. (Degi$ik ur;uncu fikra: 4/6/2018-2018 /11862 K.) Devlet, odeme nedeniyle gene/ hukumlere gore sorumlulara rucu eder ve riicu istemine ili$kin zamana$zmz sureleri bir kat artmlarak uygulamr. 23. Aym Yonetmeligin "Nakdf odemenin ekli ve tutan" kenar ba hkh 27. maddesi 11Sulhname tasanlarz hak sahibi veya yetkili temsilcisi ile komisyon ba$kanz tarafindan imzalandzktan sonra Vali veya Bakan tarafindan onaylamr. Odemeler sulhname tasarzlarzmn onay tarih ve szralarz dikkate alznarak yapzlzr. Nakdi odemeler hak sahibi veya sahiplerinin banka hesaplarzna yapzlzr. 11 24. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say1h idari Yargilama Usulu Kanunu'nun 2. maddesinin (1) numarah fikrasmm ilgili k1sm1 oyledir: "1. jdari dava turleri $Unlardzr: b) jdari eylem ve i$lemlerden dolayz ki$isel haklarz dogrudan muhtel olanlar tarafindan ar;zlan tam yargz davalarz, 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3430 : 21/2/2019 25. 2577 say1h Kanunu'nun 13. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: "jdari eylemlerden haklarz ihlal edilmiJ olanlarzn idari dava ar;madan once, bu eylemleri yazzlz bildirim iizerine veya baJka siiretle ogrendikleri tarihten itibaren bir yzl VE her halde eylem tarihinden itibaren beJ yzl ir;inde ilgili idareye baJvurarak haklarznzn yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kzsmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki iJlemin tebligini izleyen giinden itibaren veya istek hakkznda altmzJ giin ir;inde cevap verilmedigi takdirde bu siirenin bittigi tarihten itibaren, dava siiresi ir;inde dava ar;zlabilir. " 26. Anayasa Mahkemesinin 25/6/2009 tarihli ve E.2006/79, K.2009/97 say1h karannm ilgili kism1 oyledir: "5233 sayzlz Yasa, teror eylemleri veya terorle miicadele kapsamznda yiiriitiilen faaliyetler nedeniyle zarar goren kiJilerin maddi zararlarznzn ozellikle yargz yoluna gitmelerine gerek kalmadan, idarece en kzsa siire ir;inde ve sulh yoluyla karJzlanmasz amaczyla hazzrlanmzJ bir yasadzr. Yasa bu yoniiyle zarara ugrayan vatandaJ ile devlet araszndaki uyuJmazlzkta yargz yoluna gidilmeden alternatif bir r;oziim yontemi getirmiJtir. Yasakoyucu bu amaca uygun olarak yargzlama hukuku kurallarzndan farklz hiikiimler ongorerek buna iliJkin esaslarz Yasa'da ayrzntzlz olarak kurala baglamzJtzr. Teror ve terorle miicadeleden dogan ancak idari bir eylem veya iJlemle nedensellik bagz bulunmayan maddi zararlarzn karJzlanmaszna iliJkin 5233 sayzlz Yasa'daki diizenlemeler, yasakoyucunun sosyal hukuk devletinin geregi olarak sorumluluk hukukunun gene! ilkelerine yasayla getirdigi bir istisnadzr. Marenin kusurunun bulunmadzgz ancak 'sosyal risk ilkesi' geregi sulh yoluyla karJzlanmasz gereken zararlarzn nelerden ibaret oldugunun tespiti, yasakoyucunun takdir yetkisi ir;indedir. hiraz konusu kurallarda yer alan maddi zararlarzn oncelikle sulh yoluyla karJzlanmaszna iliJkin hiikiimlerin bulunmasznz bu kapsamda degerlendirmek gerekir. 5233 sayzlz Yasa, idarenin eylem ve iJleminin sonucu olmayan ve herhangibir idari iJlem veya eylemle dogrudan nedensellik bagz da bulunmayan, ancak teror ve terorle miicadele szrasznda meydana gelen zararlarzn da tazmini yolunu ar;an, bu anlamda idarenin kusursuz sorumluluk alanznz geniJ!eten bir yasadzr. Bu Yasa idarenin kusursuz sorumluluk alanznz geniJletmekle birlikte, aynz zamanda teror ve terorle miicadele szrasznda meydana gelen zararlardan sadece 'maddi' olan kzsmznzn sulh yoluyla tazminine iliJkin esas ve usulleri belirlemektedir. Yasa'da bu zararlardan 'manevi' olan kzsmzn idareden talep edilemeyecegine iliJkin bir hiikme yer verilmedigi gibi, 12. maddede 'sulh yoluyla r;oziilemeyen uyuJmazlzklarda ilgililerin yargz yoluna baJvurma haklarz saklzdzr' denilerek Anayasa'nzn 125. maddesinin birincifikraszna para/el bir diizenlemeye yer verilmiJtir. Bu nedenle itiraz konusu ibare, idarenin sorumluluk alanznz daraltan veya idari iJlem veya eylemlere karJz yargz yolunu kapatan bir hiikiim ir;ermemektedir." 27. Dam tay idari Dava Daireleri Kurulunun 26/3/2014 tarihli ve E.2013/1489, K.2014/1219 say1h ilammm ilgili k1sm1 oyledir: "5233 sayzlz Yasa, idarenin teror olaylarzna dayalz kusursuz sorumluluk alanznz geniJleten, oluJan zararlarzn yargz yoluna baJvurmadan sulh yoluyla odenmesine ongoren, bu yoniiyle uyuJmazlzgzn sadece maddi zararlara iliJkin kzsmznzn yargz dzJz alternatif bir yontemle giderilmesini saglayan, ancak manevi zararlarzn karJzlanmasznz da engellemeyen nitelikte bir yasadzr. 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3430 : 21/2/2019 Nitekim Avrupa jnsan Haklarz Mahkemesi 'nin 18888/02 nolu ba$vuruya konu 12/01/2006 giinlu Aydzn kyer -Turkiye kararznzn 81. paragrafinda , 5233 sayzlz Teror ve Terorle Mucadeleden Kaynaklanan Zararlarzn Kar$zlanmasz Hakkznda Kanunla ilgili olarak "Tazminat Kanun 'unda yalnzz maddi zararlar i ;in tazminat talep etme olanagznzn bulundugu dogru olsa da Kanun 'un 12. maddesinin idari mahkemele rde manevi zarar i ;in tazminat talep etme olanagz verdigi gorulmektedir. " ifadesine yer verilmi$fir. Bu durumda , teror olaylarz nedeniyle meydana gelen ve sosyal risk ilkesi kapsamznda bulunup 5233 sayzlz Yasa uyarznca kar$zlanmayan ilgililerin ileri surdukleri manevi zarara baglz tazminat taleplerine ili$kin uyu$mazlzklarda, idare hukukunun tazminata ili$kin ilke ve kurallarz 9er9evesinde 2577 sayzlz Yasanzn ongordugil usullere tabi olarak manevi tazminat odenip odenmeyecegine ili$kin yargzsal incelemesinin yapzlmas1 gerekmektedir. " 28. 5233 say1h Kanun'un genel gerek ;;esinde Kanun'un ama ;;larmdan birinin ozetle teror eylemleri ve terorle mlicadele kapsammda yiiriltiilen faaliyetler nedeniyle zarar goren ki ilerin maddi zararlannm yarg1 yoluna gitmelerine gerek kalmadan idarece en k1sa siirede sulh yoluyla kar ilanmas1 oldugu ifade edilmi tir. Kanun'un 12. maddesinin gerek ;;esinde ise sulhun davay1 sona erdirici i lem oldugu, sulhname imzalanmasmm dava a ;;1lmasm1 engelledigi belirtilmi tir. B. Uluslararas1 Hukuk 29. Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM), ba vuruya benzer ekilde teror olaylanndan dolay1 koyii terke mecbur kalmmas1 nedeniyle ugramlan zarann tazminine ili kin sulhname imzalanmasmm ardmdan koyii terkten once var olan hayvanlanna ili kin zararla manevi zarannm tazmin edilmedigi iddialanyla yap1lan ikayetleri kapsayan bir grup ba vuruyu inceledigi Akbayir ve digerleri/Tiirkiye (B. No: 30415/08, 28/6/2011) karannda sulhname imzalanmasmm taleplerden feragat edilmesini gerektirdigi , dolay1s1yla yerel boyuttaki bu uzla manm tart1 mas1z olarak ihtilafh tazminat hakkmda one siiriilen itiraza son verdigi gerek ;;esiyle ba vurulan kabul edilemez bulmu tur . 30. AiHM, ba vuranlar tarafmdan imzalanan dostane ;;ozum beyanlannm (sulhnamelerin) manevi tazminattan soz etmedigini gozlemledigini belirterek dostane ;;oziime lair bu beyanlann (sulhname) ilgili taraflann prosediiril sona erdirmeye ili kin a ;;1k iradesinin tezahiiril oldugunu ifade etmi tir. AiHM; tum ba vuru sahiplerinin i ;; hukukta ve AiHM huzurunda avukatlar tarafmdan temsil edildigini, bu halde ba vuranlann hem 5233 say1h Kanun ve kendi beyanlannm manevi zarara ili kin hi ;;bir talep i ;;ermedigi iddiasm1 hem de bu anla malann sonu ;;lanndan habersiz olduklan iddiasm1 ileri siiremeyeceklerini belirtmi tir. AiHM, soz konusu diizenleme ba vuranlann prosediirle ilgili her tiirlii iddiadan feragat etmelerini gerektirdiginden bu anla manm soz konusu odemeyle ilgili anla mazhg1 tart1 mas1z bir ekilde sonland1rmas1 nedeniyle ba vuranlarm ikayette bulunamayacaklan sonucuna ula m1 tu (Akbayzr ve digerleri/Tiirkiye, 77). 31. AiHM, siirii hayvanlannm farkh tiirlerine gore besicilikten elde edilen gelirlerin tazminatmm komisyonlarca yanh degerlendirilmesine ili kin ikayetle ilgili olarak da dostane ;;oziimiin kabul edilmesi konusunda yukanda belirtilen sonu ;;lann aynca bu ikayete uygulanabilecegi kanaatinde olup AiHM'e gore sulhnamelerin imzaland1g1 ve odemeler ger ;;ekle tigi andan itibaren A vrupa insan Haklan Sozle mesi baglammda ba vuranlann magdur s1fat1 yok olmaktadu (Akbayzr ve digerleri/Tiirkiye, 78). 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3430 : 21/2/2019 V. iNCELEME VE GEREK(:E 32. Mahkemenin 21/2/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Miilkiyet Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 1. Maddi Zararlarm Eksik Tazmin Edildigine ili kin Sikayet Yoniinden a. Ba vurucunun iddialari 33. Ba vurucu; 5233 say1h Kanun kapsammda yapm1 oldugu ba vurusunun k1smen kabul edilip k1smen reddedildigini, zarannm kabul edilen k1sm1 i9in idare ile sulhname imzalamakla birlikte sulhname d1 1 b1rakilan hayvan zararlan ve iki yilhk eksik sure yontinden dava a9tiklanm , nitekim Dam tay Onuncu Dairesinin sulhname d1 1 b1rakilan hususlar i9in dava a91labilecegi yontinde kararlan oldugunu belirterek eksik tazmin nedeniyle mtilkiyet hakkmm ihlal edildigini iddia etmi tir. b. Degerlendirme 34. Somut ba vuruda ba vurucu , teror ve terorle mticadele kapsammda ytirtittilen faaliyetler nedeniyle olu an zararlannm kar 1lanmas1 amac1yla 5233 say1h Kanun kapsammda Komisyona ba vurmu , Komisyon tarafmdan tespit edilen maddi zararlan ongortilen birim fiyatlara tabi tutularak tazminat miktan belirlenmi ve sulh teklifi ba vurucu vekili tarafmdan kabul edilerek yine ba vurucu adma sulhname imzalanm1 tu (bkz. 10-11 ). 35. 5233 say1h Kanun'un gerek genel gerek9esinden gerekse i9erdigi dtizenlemelerden teror eylemleri ve terorle mticadele kapsammda ytirtittilen faaliyetler nedeniyle zarar goren ki ilerin maddi zararlannm yarg1 yoluna gitmelerine gerek kalmadan idarece en kisa stirede sulh yoluyla kar ilanmasmm ama9land1g1 , bu 9er9evede ilgili hukuk k1smmda yer verilen dtizenlemelerden de anla 1lacag1 tizere sulhname dtizenlenerek uyu mazhklann bir an evvel bitirilmesine ozel onem atfedildigi anla ilmaktadu. 36. 5233 say1h Kanun'dan kaynaklanan uyu mazhklara bakan idare mahkemeleri ve Dam tay Onbe inci Dairesi, Kanun'u bu amacm1 esas alarak yorumlam1 ve sulhname imzalanmas1yla davac1lann ugrad1klan zararlann tazmin edilmek suretiyle uyu mazhgm ortadan kalktig1, dolay1s1yla sulhname imzalanmasmm ardmdan uyu mazhgm art1k yarg1ya ta mmasmm mtimktin olmad1g1 sonucuna varm1 lardu. 37. idare mahkemelerinin ve Dam taym, sulhname d1 1 buakilan bakiye zarar sebebiyle a91lan davalann sulhname imzalanm1 olmas1 nedeniyle reddedilmesi yontindeki bu yakla 1m1 bireysel ba vuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ta mm1 ve Mahkeme, -sulhname konusu paranm odenmedigi iddiasmm bulunmas1 durumu hari9-makul bir tazminata htikmedilmesini temin eden sulhnameyle birlikte ba vuruculann magdur s1fatmm ortadan kalkacag1 sonucuna varm1 tu. Anayasa Mahkemesi, bu durumlarda magdur s1fatmm ortadan kalkm1 olmas1 gerek9esiyle ba vurulann ki i bakimmdan yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduguna karar vermi tir (Ziibeyit Kaya, B. No: 2013/7674, 21/5/2015, 29-43; Faris Arslan, B. No: 2014/1026, 20/5/2015, 45-58; Salih Alkan, B. No: 2013/4747, 31/3/2016). Bir ba ka ifadeyle idare mahkemeleri ve Dam taym amlan yorumunda mtilkiyet hakk1 yontinden bir sorun gortilmemi tir. 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3430 : 21/2/2019 38. Diger taraftan Dam tay Onuncu Dairesinin sulhname d1 1 birak1lan hususlar i9in dava a91labilecegi yoniinde kararlanna ragmen aksi yonde karar verilmesinin miilkiyet hakkm1 ihlal ettigi iddias1 da daha once Anayasa Mahkemesi tarafmdan incelenmi tir. Anayasa Mahkemesi soz konusu i9tihadmda Dam tay dava daireleri arasmdaki i bolumii kapsammda 5233 say1h Kanun'dan kaynaklanan davalan ve temyiz ba vurulanm inceleme gorevi Dam tay Onuncu Dairesine ait iken Dam tay Genel Kurulunca alman 25/4/2011 tarihli kararla bu gorevin Dam tay Onbe inci Dairesine devredildigini, aym y1l Dam tay Onbe inci Dairesinin i9tihat degi ikligine giderek 5233 say1h Kanun'un 12. maddesinin madde metni ve gerek9esinden hareketle sulhname imzalanmas1 ile uyu mazhk ortadan kalktigmdan bakiye zararlar i9in dava a9ilamayacag1 eklinde i9tihadm1 olu turdugunu ve Onbe inci Dairenin bu i9tihad1 istikrarh ekilde uygulad1gmm anla ild1gm1 belirtmi tir. Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerince hukuk kurallannm yorumlanmas1 ve delillerin degerlendirilmesinde farkhhklar meydana gelmesi ya da onceki 9oztimtin tatminkar bulunmamas1 veya yeni kabul edilmi bir yasanm yorumlanmasmda i9tihadm mtistakar hale gelmesi i9in belli bir zamana ihtiya9 duyulmas1 gibi 9e itli nedenlerle i9tihat degi ikligi ya anabilecegini belirterek soz konusu iddiay1 kabul edilemez bulmu tur (bkz. Ramazan Acar, B. No: 2013/7939, 15/12/2015; Selvi Aggul ve digerleri, B. No: 2013/6201, 21/4/2016). 39. Somut olayda da Anayasa Mahkemesinin amlan i9tihatlanndan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktadir. oyle ki; olayda eksik hesapland1g1 iddia edilen zarann miktan tizerinde ba vurucunun idareyle anla ma saglam1 ve sulhnameyi imzalam1 olmas1 sebebiyle maddi magduriyetinin giderildigi anla 1lmaktadir. Ba vurucu, Komisyonun tespitinde belirlenen ve zararlannm tarnarmm kar 1lad1g1m beyan ettigi alacag1 tiirntiyle davah idareden tahsil ettiginden mtilkiyet hakkma ili kin magduriyet giderilmi ve bu hak yontinden magdurluk statiisti de aym tarihte sona errni tir. Belirtmek gerekir ki ba vurucu, Komisyonun sulhname teklifini avukatI arac1hg1yla kabul etmi ve sulhname ba vurucu adma avukati tarafmdan imzalanm1 tu. Dolay1s1yla ba vurucunun maddi tazminat iddialanm sona erdiren sulhnamenin bu hukuki sonucundan habersiz oldugu da dti tintilemez. Ote yandan ba vurucu, Komisyon tarafmdan odenmesine karar verilen tazminat tutannm kendilerine odenmedigi ya da eksik odendigi yontinde bir iddiada da bulunmam1 tir. 40. Diger taraftan manevi tazminat, 5233 say1h Kanun'da ongortilmediginden sulhname konusu olamayacag1 a91k olup bu kis1mda vanlan sonu9 sadece maddi tazminata ili kindir. Manevi tazminat yontinden aynca bir degerlendirrne yap1lacaktir. 41. A91klanan gerek9elerle eksik maddi tazminattan kaynaklanan mtilkiyet hakkma yonelik ikayet yontinden ba vurucunun magdurluk statiistinti kaybettigi anla ild1gmdan ba vurunun bu kismmm, diger kabul edilebilirlik artlan yontinden incelenmeksizin ki i bakzmmdan yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Manevi Zararlarm Tazmin Edilmedigine ili kin Sikayet Yoniinden a. Ba vurucunun iddialan 42. Ba vurucu, manevi zararlannm tazmin edilmemesi nedeniyle mtilkiyet hakkmm ihlal edildigini ileri stirrnti tiir. 9 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3430 : 21/2/2019 b. Degerlendirme 43. 5233 say1h Kanun kapsammda yap1lan ba$vurularda, manevi tazminat taleplerinin reddedilmesine ili$kin iddialar daha once bireysel ba$vuruya konu olmu$ ve Anayasa Mahkemesinin bu konuda verdigi kararlarda ba$vuruculann teror eylemi kapsammda gen;ekle$en zararlannm manevi tazminat odenmesi ile giderilmesine ili$kin olarak 5233 say1h Kanun'da hiikiim bulunmamakla birlikte idare hukukunun genel hiikiimleri kapsammda ba$vuruculann amlan talep hakkma sahip oldugu belirtilmi$tir ( Ozden Sayar ve Deren Dilara Sayar, B. No: 2013/4022, 13/4/2016, 51-76). 44. Bir ba$ka ifadeyle Anayasa Mahkemesi 5233 say1h Kanun'un Dam$tay idari Dava Daireleri Kurulunun verdigi kararlarda (bkz. 27) da belirtildigi iizere maddi zararlann ozel bir giderim usulii olmakla birlikte manevi zararlann genel hiikiimlere gore kar$ilanmasma da engel olmayan bir kanun oldugunu ve 2577 say1h Kanun'un 12. ve 13. maddelerinde, idarenin i$lem veya eyleminden dolay1 haklan ihlal edilenlere tazminat talebinde bulunabilme imkam tanmd1gm1, bu nedenle 5233 say1h Kanun d1$mda idari yarg1da genel hiikiimlere ba$vurularak ugramlan zarann tazmin edilebilecegini belirtmi$tir (Abbas Emre, B. No: 2014/5005, 6/1/2016, 81). 45. Amlan i9tihatlarda ortaya konuldugu iizere 5233 say1h Kanun manevi zararlann kar$ilanmasm1 ongormemekle birlikte genel hiikiimlere gore aplacak tam yarg1 davasmda manevi tazminat istenmesini de engellememektedir. Ba$ka bir anlatimla, ki$iler manevi tazminat taleplerini 5233 say1h Kanun kapsammda degil 5233 say1h Kanun'dan bag1ms1z olarak tazminat hukukunun genel prensiplerine gore a9acaklan davalarda dile getirebilirler. 46. Bu durumda ba$vuruculann idare mahkemelerinde a9t1klan davalann niteligi ve manevi tazminata ili$kin taleplerini dile getiri$ bi9imleri ozel onem ta$Ir. Manevi tazminat talebinin yukanda belirtilen i9tihada uygun $ekilde, yani genel hiikiimler 9er9evesinde 2577 say1h Kanun'un ilgili maddelerinde belirtilen usullere mi yoksa 5233 say1h Kanun'a m1 dayandmld1gmm ortaya konulmas1 gerekir. 4 7. Somut olayda ba$vurucu, Komisyon karannm sulhname d1$1 b1rakilan zarar kalemlerine ili$kin kismmm iptali istemiyle a9t1g1 davada Komisyon tarafmdan manevi tazminat da odenmesi gerektigini ileri siirmii$tiir. Ancak 5233 say1h Kanun uyannca kurulan ve faaliyette bulunan Komisyonun manevi tazminata hiikmetmesi beklenemez. Dolay1s1yla ba$vurucunun Komisyona ba$vurunun ardmdan a9tig1 davas1m 5233 say1h Kanun'a dayandud1g1 ve genel hiikiimlere gore tam yarg1 davas1 a9mad1g1 anla$ild1gmdan manevi tazminat isteminin amlan gerek9eyle reddedilmesinde miilkiyet hakkma yonelik bir ihlal olmad1gmm a91k oldugu sonucuna varilm1$tir. 48. A91klanan gerek9elerle ba$vurunun bu k1smmm a91k ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. B. 1. 49. almmamas1, istemlerinin Makul Siirede Y argdanma Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia Ba vurucunun iddialan Ba$vurucu; koyii terk etmeden onceki hayvan varhgma ili$kin iddialann dikkate miilkten mahrum kalman siirenin eksik hesaplanmas1, manevi tazminat reddedilmesi, derece mahkemelerinin amlan konularda gerek9elerinin 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3430 : 21/2/2019 bulunmamas1 nedenleriyle adil yargilanma hakkmm da ihlal edildigini ileri stirmti tilr. Ba vurucu aynca 5233 say1h Kanun kapsammda ba vurulan idari sure ; ve yarg1lama prosedtirlerinin makul stirede sonu9landmlmamas1 nedeniyle makul stirede yarg1lanma hakkmm ihlal edildigini iddia etmi tir. 2. Degerlendirme 50. Somut olayda sulhname imzalanarak maddi tazminata ili kin uyu mazhgm sona erdirildigine ili kin yukanda mtilkiyet hakkma dair gerek9ede belirtilen degerlendirme ve vanlan sonu9 gozetildiginde usul gtivencesi olan adil yarg1lanma hakk1 bak1mmdan aym ikayetlerin tekrar incelenmesini gerektiren bir neden bulunmamaktad1r. Bu nedenle ba vuruculann bu ba hk altmdaki mtilkiyet hakk1 yontinden ileri stirdtikleri benzer mahiyetteki ikayetlerinin incelenmesine gerek gortilmemi tir. 51. Diger taraftan makul stirede yarg1lanma hakkma ili kin ikayet sulhname imzalanmasmdan bag1ms1z oldugundan ve ba vurucunun temel ikayetlerinden aynca ele almabilecek nitelikte oldugundan makul stirede yarg1lanma hakk1 yontinden inceleme yapilm1 tlf . 52. Bireysel ba vuru yap1ld1ktan sonra 31/7/2018 tarihli ve 30495 say1h Resmi Gazete'de yay1mlanarak ytirtirltige giren 25/7/2018 tarihli ve 7145 say1h Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say1h Avrupa insan Haklan Mahkemesine Yap1lm1 Baz1 Ba vurulann Tazminat Odenmek Suretiyle ;::oztimtine Dair Kanun'a ge9ici madde eklenmi tir. 53. 6384 say1h Kanun'a eklenen ge9ici maddeye gore yargilamalann uzun stirmesi ve yarg1 kararlannm ge ; veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi ikayetiyle Anayasa Mahkemesine yap1lan ve bu maddenin ytirtirltige girdigi tarih itibanyla Anayasa Mahkemesi ontinde derdest olan bireysel ba vurulann ba vuru yollannm ttiketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karannm tebliginden itibaren ti ; ay i9inde yap1lacak mtiracaat tizerine Adalet Bakanhg1 insan Haklan Tazminat Komisyonu Ba kanhg1 tarafmdan incelenmesi ongortilmti ttir. 54. Ferat Yuksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018, 27-36) karannda Anayasa Mahkemesi; yarg1lamalann makul stirede sonu9landmlmad1g1 ya da yarg1 kararlannm ge9 veya eksik icra edildigi ya da hi ; icra edilmedigi iddias1yla 31/7/2018 tarihinden once ger9ekle tirilen bireysel ba vurulara ili kin olarak Adalet Bakanhg1 insan Haklan Tazminat Komisyonuna ba vuru imkanmm getirilmesine ili kin yolu ula 1labilir olma, ba an ans1 sunma ve yeterli giderim saglama kapasitesinin bulunup bulunmad1g1 yonlerinden inceleyerek bu yolun etkililigini tart1 m1 tlf . 55. Ferat Yuksel karannda ozetle amlan ba vuru yolunun ki ileri mali ktilfet altma sokmamas1 ve ba vuruda kolayhk saglamas1 nedenleriyle ula 1labilir oldugu, dtizenleni ekli itibanyla ihlal iddialanna makul bir ba an ans1 sunma kapasitesinden mahrum olmad1g1 ve tazminat odenmesine imkan tammas1 ve/veya bu mtimktin olmad1gmda ba ka tilrlti telafi olanaklan sunmas1 nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim saglama imkanma sahip oldugu hususunda degerlendirmelerde bulunulmu tur (Ferat Yuksel, 27-34). Bu gerek9eler dogrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bak1 ta ula 1labilir olan ve ihlal iddialanyla ilgili ba an ans1 sunma ve yeterli giderim saglama kapasitesi oldugu gortilen Adalet Bakanhg1 insan Haklan Tazminat Komisyonuna ba vuru yolu tilketilmeden yap1lan ba vurunun 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/3430 : 21/2/2019 incelenmesinin bireysel ba vurunun ikincil niteligi ile bagda mayacag1 sonucuna vararak ba vuru yollannm tliketilmemi olmas1 nedeniyle kabul edilemezlik karan vermi tir (Ferat Yiiksel, 35, 36) 56. Mevcut ba vuruda soz konusu karardan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktad1r. 57. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu k1smmm diger kabul edilebilirlik ko ullan yonlinden incelenmeksizin ba vuru yollanmn tiiketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduklanna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. 1. Maddi zararlann eksik tazmin edildigine ili kin iddianm ki i bakzmmdan yetkisizlik nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 2. Manevi zararlann tazmin edilmedigine ili kin iddianm a91k ;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 3. Makul stirede yargilanma hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollannm tiiketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, B. Yarg1lama giderlerinin ba vurucu tizerinde BIRAKILMASINA 21/2/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM -Oye R1dvan GULE ;:: -Oye -Oye Recep KOMURC-0 M. EminKUZ -Oye Yild1z SEFERiNOGLU 12