TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR RAGIP CUMHUR VEL İBEYOĞLU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/34720) Karar Tarihi: 9/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/34720 Karar Tarihi : 9/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Rag ıp Cumhur VEL İBEYOĞLU Vekili : Av. Dursun ÖZKÖK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, taşınmaz üzerinde yap ılan inşaata verilen yap ı kullanma
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR RAGIP CUMHUR VEL İBEYOĞLU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/34720) Karar Tarihi: 9/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/34720 Karar Tarihi : 9/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Rag ıp Cumhur VEL İBEYOĞLU Vekili : Av. Dursun ÖZKÖK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, taşınmaz üzerinde yap ılan inşaata verilen yap ı kullanma izin belgesine karşı ilçe sakini s ıfat ıyla aç ılan davan ın ehliyet yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 14/9/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden eri şilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/34720 Karar Tarihi : 9/9/2020 37. Z.Y.Y. Anonim Şirketi'ne ait İstanbul'un Be şiktaş ilçesi Ortaköy Mahallesi 38 pafta 30 ada 165 parsel say ılı taşınmazda yap ılmakta olan yap ıya Beşiktaş Belediyesi taraf ından 17/1/2008 tarihli yap ı ruhsat ı verilmiştir. Daha sonra yap ıda yap ılan inceleme sonunda düzenlenen 7/11/2012 tarihli inceleme raporunda, in şaat ın ruhsat ve eklerine uygun olarak devam etti ği tespit edilmi ştir. İnşaat ın tamamlanmas ının ard ından da 6/2/2014 tarihli yap ı kullan ım izin belgesi verilmi ştir. 8. Başvurucu taraf ından ilçe sakini s ıfat ıyla yap ı kullan ım izin belgesine kar şı yap ı kullanma izin belgesinin imar plan ına ve dayana ğı olan yap ı ruhsat ına ayk ırı olduğu, yap ının trafik ve nüfus yo ğunluğunu art ıracağı ve imar kirlili ğine sebep olaca ğı iddialar ıyla 7/4/2014 tarihinde iptal davas ı aç ılm ıştır. 9.İstanbul 7. İdare Mahkemesi 30/10/2014 tarihinde davay ı ehliyet yönünden reddetmiştir. Karar ın gerekçesinde 6/1/1982 ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu uyar ınca bir idari i şleme kar şı dava aç ılabilmesi için ilgilinin söz konusu idari i şlem nedeniyle me şru, kişisel ve güncel bir menfaatinin etkilenmi ş olmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Kararda, bir ilçenin s ınırlar ı içinde oturman ın tek başına o ilçe s ınırlar ı içinde verilen yap ı kullanma izni belgesinin iptalini isteme hakk ı vermeyece ği ifade edilmi ş; bu nedenle başvurucunun me şru, kişisel ve güncel bir menfaatinin bulunmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 10. Temyiz edilen karar Dan ıştay Alt ıncı Dairesince (Daire) 1/7/2015 tarihinde bozulmuştur. Oyçoklu ğu ile verilen bozma karar ının gerekçesinde; iptal davas ı aç ılmas ında aranan menfaat koşulunun sadece subjektif hak ihlali kavram ından daha geni ş bir içeri ğe sahip oldu ğu, bu bağlamda do ğrudan kişi hakk ında tesis edilmeyen i şlemlerin de ki şinin menfaatini etkilemesinin mümkün oldu ğu vurgulanm ıştır. Bozma karar ında; çevresel, tarihî ve kültürel de ğerlerin korunmas ı, imar uygulamalar ı gibi konularda dava açma ehliyetinin bu hususlar gözetilerek yorumlanmas ı gerektiğinin Dan ıştay içtihatlar ında kabul edildi ği belirtilmiştir. Daire sonuç olarak ba şvurucunun söz konusu yap ı kullanma izninin iptali için dava açmas ında menfaatinin bulundu ğu kanaatine ula şmıştır. 11. Karar düzeltme a şamas ında ayn ı Dairenin 15/2/2017 tarihli karar ıyla İstanbul 7. İdare Mahkemesinin vermi ş olduğu karar onanarak ba şvurucunun temyiz istemi reddedilmi ştir. Kararda, ba şvurucu taraf ından her ne kadar uyu şmazl ık konusu ta şınmaza çok yak ın (200 metreden az) bir mesafede ikamet edildi ği belirtilmi ş olsa da Be şiktaş Belediye Başkanl ığı taraf ından düzenlenen 10/9/2015 tarihli belgeden ba şvurucunun ta şınmaz ı ile uyuşmazl ık konusu ta şınmaz aras ındaki mesafenin ku ş uçuşu uzakl ığının 773,63 m, trafik erişim uzakl ığının ise iki ayr ı noktadan 1.434 m ve 1.565 m oldu ğunun anla şıldığı ifade edilmiştir. Taşınmaza ili şkin onaylanan 1/5000 ölçekli plan de ğişikliğine karşı aç ılan davalar ın Daire taraf ından reddedildi ği ve kararlar ın Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulu taraf ından onand ığı belirtildikten sonra dava konusu ta şınmaz için verilen yap ı kullan ım izin belgesi ile ruhsata kar şı başka davac ı taraf ından aç ılan davan ın İstanbul 6. İdare Mahkemesinin 17/4/2014 tarihli karar ıyla ehliyet yönünden reddedildi ği ve söz konus u karar ın Daire taraf ından 11/12/2014 tarihinde onand ığı belirtilmi ştir. Yine ta şınmaza ili şkin verilen yap ı ruhsat ı ve avan projesini onaylanmas ına ilişkin aç ılan davan ın İstanbul 3. İdare Mahkemesinin 3/6/2011 tarihli karar ıyla ehliyet yönünden reddedildi ği ve an ılan karar ın Dairenin 14/5/2012 tarihli karar ıyla onand ığı, karar düzeltme isteminin ise Dairenin 7/2/2013 tarihli karar ıyla reddedildi ği bilgisine yer verilmi ştir. Menfaat ihlalinden bahsedebilmek için komşu parsel sahibi olunmas ı gerektiği, başvurucunun ise kom şu parsel sahibi olmad ığı vurgulanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/34720 Karar Tarihi : 9/9/2020 412. Nihai karar 16/8/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 13. Başvurucu 14/9/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 14.İlgili hukuk için bkz. Murat Emrah Emre, B. No: 2018/1275, 30/10/2018, 13-21. V. İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 9/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 16. Başvurucu; yap ı kullan ım izin belgesi ile aras ında menfaat ba ğı bulunmas ına rağmen davas ının ehliyet yönünden reddedildi ğini, Dan ıştay taraf ından birbiriyle çeli şen hükümler verildi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Öte yandan ba şvurucu yap ı kullan ım izin belgesinin yap ı ruhsat ına ayk ırı olduğunu, çevre ve imar kirlili ğine yol açt ığını ifade ederek mülkiyet hakk ının, maddi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının, sağlıklı ve dengeli çevrede ya şama hakk ının ihlal edildiğini de belirtmi ştir. B. Değerlendirme 17. 6/1/1982 ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu nun Dilekçeler üzerine ilk inceleme kenar başlıklı 14. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Dilekçeler, Dan ıştayda daire ba şkan ının görevlendirece ği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme ba şkan ı veya görevlendirece ği bir üye taraf ından: ... c) Ehliyet, ... Yönlerinden s ıras ıyla incelenir.. 18. Ayn ı Kanun un İlk inceleme üzerine verilecek karar kenar ba şlıklı 15. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Dan ıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukar ıdaki maddenin 3 ünc ü fıkras ında yaz ılı hususlarda kanuna ayk ırılık görülürse, 14 üncü maddenin; ... b) 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yaz ılı hallerde davan ın reddine, ... karar verilir. Başvuru Numaras ı: 2017/34720 Karar Tarihi : 9/9/2020 519. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu davas ının ehliyet yönünden reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının yan ında mülkiyet, maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi ile sa ğlıklı ve dengeli çevrede ya şama haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şse de ba şvurucunun açm ış olduğu davan ın ehliyet yönünden reddedilmesine yönelik şikâyetinin -özü itibar ıyla- mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmüştür. 20. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından müdahale edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözle şme) ve Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokollerin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 21. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak hakk ın kapsam ı düzenlenmemi ştir. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına "adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesine göre "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı" metne dâhil edilmi ştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesinde herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu ibaresinin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence altına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözle şme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin ve buna ilişkin Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihad ının da gözönünde bulundurulmas ı gerekir ( Onurhan Solmaz , 22). 22. Sözle şme, bir ki şinin sahip oldu ğunu ileri sürebilece ği tüm hak ve yükümlülükler bak ımından adil yarg ılanma hakk ını güvenceye almamaktad ır. Sözleşme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde, adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara bağlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ya ba şvurucunun medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ı ya da ba şvurucuya yönelik bir suç isnad ının esas ı hakk ında karar verilmi ş olmas ı gerektiği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular, Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz ( Onurhan Solmaz , 23). 23. Bir kimsenin medeni hak ve yükümlülüklerinin karara ba ğlanmas ıyla ilgili bir yarg ılama usulünde Sözle şme'nin 6. maddesi uygulanabilir. A İHM, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni meselelerde uygulanabilirli ği için ilk olarak ortada bir uyuşmazl ığın bulunmas ı koşulunu aramakta; uyu şmazl ığın iç hukukta tan ınm ış olduğu Başvuru Numaras ı: 2017/34720 Karar Tarihi : 9/9/2020 6söylenebilecek haklar ve yükümlülükler ile ilgili olmas ı, bu haklar ve yükümlülüklerin de Sözleşme'deki anlam ıyla medeni olmas ı gerektiğini vurgulamaktad ır (Yusuf Gürkan [GK], B. No: 2014/11067,18/10/2017 , 34). 24. Somut olayda ba şvurucu, ikamet etti ği ilçede yap ılan yap ıya verilen yap ı kullan ım izin belgesine kar şı dava açm ıştır. Ayn ı ilçede ikamet etmenin tek ba şına yap ı ruhsat ına karşı dava açma hakk ı vermeyece ği belirtilerek dava konusu i şlemle me şru, kişisel ve güncel bir menfaat ba ğının bulunmamas ı nedeniyle dava ehliyet yönünden reddedilmi ştir. Temyiz a şamas ında karar bozulsa da karar düzeltme a şamas ında mahkeme karar ı onanm ıştır. Söz konusu kararda ba şvurucunun ta şınmaz ının dava konusu ta şınmaza yak ın olmad ığı da ifade edilmi ştir. 25. Başvurucunun talebi, dosyada yer alan bilgi ve belgeler ışığında değerlendirilip olaya uygulanacak 2577 say ılı Kanun'un ilgili hükümleri ile birlikte yorumlanmak suretiyle ehliyet yönünden reddedilmi ştir. Tüm bu hususlar birlikte dikkate al ındığında başvurucunun ikamet etti ği ilçede yap ılan yap ıya verilen yap ı kullan ım izin belgesine kar şı dava açmakta medeni hak ve yükümlülükleri yönünden yeterince savunulabilir bir hakk ının bulunmad ığı sonucuna var ılmaktad ır. Bu belirlemeler ışığında ihlal iddias ının medeni hak v e yükümlülüklerin de ğerlendirildi ği bir yarg ısal sürece ili şkin olmad ığı ve başvurunun adil yarg ılanma hakk ı kapsam ına girmedi ği anlaşılmaktad ır. 26. Sonuç itibar ıyla başvurucunun Anayasa n ın 36. maddesine dayanan ihlal iddias ının konusu Anayasa da güvence alt ına al ınm ış, Sözleşme kapsam ında olan temel hak ve özgürlüklerin koruma alan ı dışında kalmaktad ır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna kara r verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 9/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI