TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Ö .K. BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/769) Karar Tarihi: 31/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/769 Karar Tarihi : 31/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Ö.K. Vekili : Av. Vedat ÖZKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; gözalt ı tedbiri dolay ısıyla ödenen tazminat ın yetersiz olmas ı, ad
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Ö .K. BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/769) Karar Tarihi: 31/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/769 Karar Tarihi : 31/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Ö.K. Vekili : Av. Vedat ÖZKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; gözalt ı tedbiri dolay ısıyla ödenen tazminat ın yetersiz olmas ı, adli kontrol tedbiri dolay ısıyla tazminat ödenmemesi nedeniyle adil yarg ılanma ile ki şi hürriyeti ve güvenli ği haklar ının, vekâlet ücretinin yap ılan düzenlemeyle azalt ılmas ı nedeniyle de mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/12/2017 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu, hakk ında yürütülen bir soru şturma kapsam ında 20/9/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ış ve 21/9/2016 tarihinde imza atma yükümlülü ğü şeklindeki adli kontrole tabi tutularak serbest b ırak ılm ıştır. Başvurucu hakk ında yürütülen soru şturma sonucunda 5/4/2017 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verilmiştir. 6. Kovu şturmaya yer olmad ığı karar ının kesinleşmesi üzerine ba şvurucu iki gün haks ız yere gözalt ında kald ığın ı, gözalt ı ve adli kontrol karar ı nedeniyle çal ışamay ıp kazanç Başvuru Numaras ı: 2018/769 Karar Tarihi : 31/3/2022 3kayb ına uğrad ığını, üzüntü ve s ıkıntı çektiğini, itibar ının zedelendi ğini, terörist muamelesi gördüğünü, gözalt ına al ınmadan önce ayl ık ortalama 2.000 TL gelir elde etmekte oldu ğunu, soruşturma sürecinde avukatla temsil edildi ğinden bu avukatl ık ücretinin maddi tazminat a dâhil edilmesi gerekti ğini belirterek 2.000 TL maddi ve 4.000 TL manevi tazminat ın ödenmesi talebiyle dava açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu, gözalt ının haks ız olduğu iddias ını kovuşturmaya yer olmad ığı karar ı verilmiş olmas ına dayand ırm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu, gözalt ının hukuki olup olmad ığına ilişkin bir aç ıklamada bulunmam ıştır. 7. Adana 6. A ğır Ceza Mahkemesinin 14/9/2017 tarihli karar ıyla başvurucuy a 986,66 TL maddi (soru şturma aşamas ındaki 900 TL vekâlet ücretini eklemek suretiyle), 150 TL manevi tazminat ile 750 TL vekâlet ücretinin ödenmesine karar verilmi ştir. 8. Başvurucu; hükmedilen tazminatlar ın ve vekâlet ücretinin dü şük olduğunu, adli kontrol tedbir alt ında geçen sürenin tazminat ın belirlenmesinde dikkate al ınmad ığını belirterek istinaf yoluna ba şvurmuştur. 9. Bölge Adliye Mahkemesi 22/11/2017 tarihinde istinaf ba şvurusunun esastan reddine kesin olarak karar vermi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 10.İlgili hukuk için bkz. A.A. [GK], B.No: 2017/34502, 21/10/2021, 22-46. V.İNCELEME VE GEREKÇE 11. Anayasa Mahkemesinin 31/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 12. Ödeme gücünden yoksun oldu ğunu belirten ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir ( Mehmet Şerif Ay, B. No: 2012/1181, 17/9/2013). B. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 13. Başvurucu; haks ız gözalt ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Başvurucu, isminin kamuya aç ık belgelerde gizlenmesi talebinde bulunmuştur. 14. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü ve dokuzuncu f ıkralar ı kapsam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı yönünden incelenmesi gerekir. 15. Anayasa Mahkemesi A.A. karar ında Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki şikâyetler yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmi ş say ılabilmesi için başvurucular ın ilk derece mahkemelerinde yakalama, gözalt ı veya tutuklama tedbirlerinin hukukiliğine ilişkin iddialar ını 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Başvuru Numarası : 2018/769 Karar Tarihi : 31/3/2022 4Kanunu'nun 141. maddesinin (1) numaral ı fıkrasının (a) bendi kapsam ında açıkça ileri sürerek dava açmalar ı gerektiğini belirtmi ştir. Anılan tedbirlerin hukuka uygun olmad ığına dair iddialar dile getirilmeden -Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkrası kapsamında olmad ığı değerlendirilen- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (e) bendi uyarınca kovuşturmaya yer olmad ığı ya da beraat karar ına dayal ı olarak dav a açılmasının ba şvuru yollar ının tüketilmesi anlam ına gelmedi ğine karar vermi ştir ( A.A., 70-90). 16. Gözaltının hukuka ayk ırı olduğu iddiasıyla 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkrasının (a) bendi uyarınca bir tazminat davas ı açılmad ığı anlaşılan somut olay yönünden an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum söz konusu de ğildir. 17. Açıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Hasan Tahsin GÖKCAN bu görü şe kat ılmam ıştır. C. Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddialar 1. Hakkaniyete Uygun Yarg ılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 18. Başvurucu, gözalt ına alma nedeniyle hükmedilen tazminatlar ın yetersiz olduğ unu belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 19. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Anayasa Mah kemesi A.A. karar ında 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkrasın ın (e) bendi uyar ınca açılan davalarda hükmedilen tazminat ın yetersiz olduğ u yönündeki iddialar ın adil yarg ılanma hakkı kapsam ında incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (A.A., 87). Bu itibarla başvurucunun bu kısımdaki şikâyetlerinin adil yarg ılanma hakkı kapsam ında incelenmesi gerekir. 20. Temel hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden ve bariz takdir hatas ı veya aç ık keyfîlik içeren durumlar dışında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara dair şikâyetler bireysel başvurunun incelemesi kapsamında de ğildir (Ş.K., B. No: 2018/753 12/1/2022, 19). 21. Somut olayda başvurucu tarafından ileri sürülen ihlal iddialar ının yukarıd a belirtilen içtihat kapsamında kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olduğu ve bariz takd ir hatası veya açık keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmad ığı anlaşılan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Adli Kontrol Tedbirine İlişkin Tazminat Talebinin İncelenmedi ğine İlişkin İddia 22. Diğer taraftan ba şvurucu; tazminat davas ında adli kontrol tedbiri konusunda herhangi bir de ğerlendirme yap ılmad ığını, kendisine herhangi bir tazminat ödenmedi ğini, adli kontrol nedeniyle u ğradığı mağduriyetin kar şılanmad ığını, bu talebi hakk ında kara r verilmedi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/769 Karar Tarihi : 31/3/2022 523. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucu hakk ındaki adli kontrol tedbiri (imza atma yükümlülü ğü şeklindeki adli kontrol) ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına müdahale olu şturmad ığından başvurucunun iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 24. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak hakk ın kapsam ı düzenlenmemi ştir. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına "ile adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesine göre "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı metne dahil" edilmiştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesinde herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu ibaresinin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 53). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözle şme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin ve buna ili şkin AİHM içtihad ının da gözönünde bulundurulmas ı gerekir (Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 22). 25. Anayasa Mahkemesi Yahya Çevik (B. No:2018/15454, 17/11/2021) başvurusunda 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde imza atmak suretiyle adli kontrol altında kalma nedeniyle olu ştuğu iddia edilen zararlara kar şılık aç ık bir yasal dayana ğın bulunmad ığını, kanun taraf ından aç ıkça veya dolayl ı olarak kabul edilmi ş bir hakk ın varl ığından söz edilemeyece ğini, yarg ısal uygulamalar ın da söz konusu taleplere ili şkin olarak savunulabilir medeni nitelikte bir hakk ın kabul edilmesine dayanak olu şturabilecek ve imkân verecek düzeyde olmad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ı aç ısından konu bak ımından yetkisizlik karar ı vermiştir (Yahya Çevik , 28-43). Somut ba şvuru yönünden anılan kararda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 26. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. D. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 27. Başvurucu; koruma tedbirleri nedeniyle açt ığı tazminat davas ında ağır cezal ık işler için öngörülen miktar üzerinden vekâlet sözle şmesi yapmas ına rağmen yap ılan düzenlemeyle sulh ceza hâkimli ği için öngörülen vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mülkiyet, mahkemeye eri şim ve etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 28. Başvurucunun iddialar ı mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 29. Anayasa Mahkemesi M.E. (B. No: 2018/696, 9/5/2019) karar ında ayn ı mahiyetteki şikâyete ili şkin olarak ba şvurucunun mevcut bir mülkü veya mülkü edinmeye yönelik me şru bir beklentisi oldu ğunu ortaya koyamad ığını, dolay ısıyla mülkiyet hakk ına ilişkin korumadan yararland ırılmas ının mümkün olmad ığını belirterek konu bak ımından yetkisizlik karar ı vermiştir (M.E., 36-38). Somut ba şvuru yönünden an ılan kararda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/769 Karar Tarihi : 31/3/2022 630. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, C. 1. Ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA Hasan Tahsin GÖKCAN' ın karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, 2. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, 3. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında adli kontrol tedbirine ili şkin tazminat talebinin incelenmedi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, 4. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 31/3/2022 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Başvuru Numaras ı: 2018/769 Karar Tarihi : 31/3/2022 7KARŞIOY GEREKÇES İ Anayasan ın 19. maddesinin 9. f ıkras ında kural olarak, ayn ı maddedeki güvencelere ayk ırı biçimde yap ılan özgürlü ğe müdahalelere kar şı bir telafi güvencesi öngörülmektedir. Bu şekilde hak ihlalinden do ğan mağduriyetin tazminat boyutuyla giderilmesi de amaçlanmaktad ır. Fakat 9. f ıkradaki güvence yaln ızca önceki f ıkralarda yer alan esaslara (güvencelere) ayk ırı işlemleri kapsamaktad ır. Diğer bir ifadeyle hukuka uygun koruma tedbiri i şlemleri kural olarak anayasal güvence kapsam ına girmemektedir. Fakat iç hukukumuzda yer alan 5271 say ılı CMK n ın 141/1-e madde ve bendinde Kanuna uygun olarak yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen ki şilerin de Devletten maddi ve manevi zararlar ını isteyebilecekleri kabul edilmi ştir. Belirtilen nedenlerle, hukukumuzda böyle bir hakk ın yasayla kabul edilmesi ve Mahkememizin 2017/34502 ba şvuru numaral ı karar ında etrafl ıca aç ıklad ığım gerekçelerle, ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına ilişkin olarak ba şvurunun esas ının incelenmesi gerekti ği görüşüyle karşıoy kulland ım. Ba şkan Hasan Tahsin GÖKCAN