TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERCÜMENT BENG İLER BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/2379) Karar Tarihi: 15/3/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/2379 Karar Tarihi : 15/3/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mücahit AYDIN Başvurucu : Ercüment BENG İLER I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, hükümlüye kay ın babas ının cenaze töreni sonras ında taziyeleri kabul etmesi için izin verilmem
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ERCÜMENT BENG İLER BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/2379) Karar Tarihi: 15/3/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/2379 Karar Tarihi : 15/3/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mücahit AYDIN Başvurucu : Ercüment BENG İLER I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, hükümlüye kay ın babas ının cenaze töreni sonras ında taziyeleri kabul etmesi için izin verilmemesi nedeniyle özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu 21/11/2019 tarihinde e şiyle gerçekle ştirdiği telefon görü şmesinde kay ın babas ının 20/11/2019 tarihinde vefat etti ğini ve görü şün gerçekle ştiği gün defnedildi ğini öğrenmiştir. Başvurucu ertesi gün sabah say ımında cenaze taziyesine kat ı lmak için izin talebiyle ceza infaz kurumu idaresine ba şvurmuştur. 3. Kurum idaresinin talebin savc ılığa iletilmesi için ölüm belgesinin gerekli olduğunu bildirmesi üzerine ba şvurucu eşiyle en erken 26/11/2019 tarihindeki kapal ı görüşte iletişime geçebilece ğini belirterek kurum idaresinden ölüm belgesinin temini için e şine telefonla haber verilmesini talep etmi ştir. Talebi kabul edilmeyen ba şvurucu eşine kapal ı görüşte durumu ifade etmi ş ve ölüm belgesinin temini üzerine 27/11/2019 tarihli dilekçe ile başsavc ılıkça değerlendirilmek üzere taziye için izin talep etmi ştir. 4. Başsavc ılık ölüm tarihi üzerinden üç günden fazla süre geçmesi nedeniyle başvurucunun talebini ayn ı gün reddetmi ştir. Başvurucunun bu kapsamdaki şikâyeti infaz hâkimliğince 3/12/2019 tarihinde, bu karara itiraz ı ise ağır ceza mahkemesince 12/12/2019 tarihinde reddedilmi ştir. 5. Başvurucu, nihai hükmü 31/12/2019 tarihinde ö ğrendikten sonra 10/1/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 6. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/2379 Karar Tarihi : 15/3/2023 3II. DEĞERLEND İRME 7. Ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. 8. Başvurucu kendisinden istenen belgeleri ibraz etmesine kar şın talebinin reddedilmesi nedeniyle kay ın babas ının taziye kabulüne kat ılamad ığından eşi, çocuklar ı ve diğer aile yak ınlar ı ile dayan ışma içinde olma ve onlara destek olma imkân ından yoksun kald ığını, bu nedenle özel hayata sayg ı hakk ı, din ve vicdan özgürlü ğü ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Bakanl ık görüşünde; sürece, ilgili mevzuata ve içtihada ili şkin bilgiler sunulmu ştur. Başvurucu, ba şvuru formunda yer alan iddia ve taleplerini yinelemi ştir. 9. Başvuru, özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 10. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 11. Başvurucunun özel ve aile hayat ına sayg ı hakk ına yönelik müdahalenin 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun un 94. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ında yer alan düzenlemeler gere ğince kanuni temelinin bulundu ğu ve infaz kurumunun güvenli ğinin sağlanmas ı şeklinde me şru amac ının bulunduğu aç ıktır (Rasul Kocatürk , B. No: 2016/8080, 16/12/2019, 45-50). 12. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamas ı ve orant ılı olmas ı gerekir ( Ferhat Üstünda ğ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, 45; Abuzer Uzun , B. No: 2016/61250, 13/6/2019, 38). 13. Anayasa Mahkemesi benzer bir ba şvuruda, cenaze töreni ve sonras ında taziye kabulünün özellikle kültürle ili şkisine işaret ederek ölümün insan hayat ında karşılaşılan en acı olaylardan biri oldu ğunu, bu ac ıyı ölüm an ından itibaren en yo ğun derecede ya şayan ve desteğe en çok ihtiyaç duyanlar ın aile bireyleri oldu ğunu, bu nedenle ölenin aile bireylerine taziye ziyaretinde bulunulmas ının, aile bireylerinin de taziyeleri kabulünün kültürümüzde önemli bir yer tuttu ğunu vurgulam ıştır. Bu bağlamda 5275 say ılı Kanun daki izin süreleri gözetildiğinde iznin kapsam ının sadece defin i şlemi ile s ınırlı tutulmad ığının, definden sonra yap ılan taziye ziyaretlerini kabul etmeye ve aile bireylerinin bir arada kalarak birbirlerine destek olmalar ına imkân tan ıman ın da amaçland ığının kabulü gerekti ğini değerlendirmi ştir. Buna göre cenazeye kat ılma talebinin taziye kabulüyle birlikte ele al ınmas ı gerekmektedir. Bu yorum aile hayat ına sayg ı hakk ının gereklerine de uygun olacakt ır (Rasul Kocatürk , 61). 14. Bunun yan ında, yak ını ölen hükümlünün izin talebinin kar şılanmas ında kamu makamlar ının kendilerinden beklenen özeni göstererek süratle harekete geçmeleri ve ko şullar dâhilinde talebi en k ısa sürede sonuçland ırmalar ı önem arz etmektedir ( Rasul Kocatürk, 62). Yak ınının cenaze ve taziyesine kat ılmak isteyen ba şvurucudan beklenen ise vefat ı öğrendiği tarihten itibaren makul bir sürede izin almak için kamu kurumlar ına ve yarg ı mercilerine bu talebin önemi ve aciliyetini ortaya koyacak şekilde ba şvuruda bulunmas ıdır (Mehmet Şimşek, B. No: 2018/16033, 20/10/2021, 37). Başvuru Numaras ı: 2020/2379 Karar Tarihi : 15/3/2023 415. Somut olayda ba şvurucu kay ın babas ının vefat ını öğrendikten sonra mümkün olan ilk f ırsatta taziyeye kat ılmak için izin talebinde bulunmu ştur. Ölüm belgesi istenmesi üzerine yak ınlar ına ulaşmas ı mümkün olmad ığı için infaz kurumu görevlilerinden e şine telefonla ula şmalar ını talep etmi ştir. Bu talebi geri çevrilen ba şvurucu be ş gün sonra gerçekleşen kapal ı görüşte eşinden ölüm belgesini istemi ş ve belgenin teminiyle ertesi gün taziyeye kat ılmak için izin dilekçesini vermi ştir. 16. Başvurucu, kay ın babas ının vefat ını öğrendikten sonra taziyeye kat ılım izni için makul bir çaba göstermi ştir. Ölüm belgesinin h ızlıca temini için infaz kurumu görevlilerini harekete geçirmeye çal ışmış, bu mümkün olmay ınca ilk f ırsatta belgenin teminini sa ğlayarak izin talebinde bulunmu ştur. İnfaz kurumu görevlileri ise ba şvurucunun izin talebini kolaylaştırmak için alternatif çözüm yollar ına başvurmam ış, aksine ba şvurucunun bu yöndeki taleplerini geri çevirmi ştir. Buna kar şın başvurucu makul olarak de ğerlendirilebilecek bir sürede, vefat tarihinden itibaren bir hafta içinde gerekli belgeleri temin ederek usulüne uygun biçimde taziyeye kat ılmak için izin talebinde bulunmu ştur. Talebi de ğerlendiren ba şsavc ılığın ise mevzuattaki izin sürelerini taziyeye kat ılıma imkân vermeyecek şekilde kat ı yorumlad ığı ve başvurucunun hakk ını kullanmas ına imkân vermedi ği görülmü ştür. 17. Aç ıklanan gerekçelerle özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 18. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 19. Başvuruya konu vefat olay ı üzerinden üç y ıldan fazla bir süre geçmi ş olmas ı nedeniyle ba şvurucunun taziyeye kat ılım talebinin gerçekle şmesinin mümkün olmad ığı dikkate al ındığında ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. 20. Eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin sonuçlar ının bütünüyle ortadan kald ırılabilmesi için ba şvurucuya manevi zararlar ı karşılığında net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, Başvuru Numaras ı: 2020/2379 Karar Tarihi : 15/3/2023 5E. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Bal ıkesir İnfaz Hâkimli ği (E.2019/1870, K.2019/1897) ve Bal ıkesir 1. A ğır Ceza Mahkemesi (2019/2449 D. İş) ile Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/3/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.