TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR YA VUZ TEKELiOGLU BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/10606) Karar Tari hi: 26/12/2018 R.G. Tarih ve Say1: 23/1/2019-30664 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2015/10606 : 26/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal M-Umtaz AKINCI Muammer TOPAL M. EminKUZ R1dvan GULEC::: Recep KAPLAN Y avuz TEKELiOGLU I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ikayet dilek9esinde kullamlan baz1 ifadeler nedeniyle aleyhe tazminata h-
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR YA VUZ TEKELiOGLU BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/10606) Karar Tari hi: 26/12/2018 R.G. Tarih ve Say1: 23/1/2019-30664 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu : 2015/10606 : 26/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal M-Umtaz AKINCI Muammer TOPAL M. EminKUZ R1dvan GULEC::: Recep KAPLAN Y avuz TEKELiOGLU I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ikayet dilek9esinde kullamlan baz1 ifadeler nedeniyle aleyhe tazminata h-Ukmedilmesinin ifade ozg-Url-Ug-Un-U ihlal ettigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 15/6/2015 tarihinde yapdm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden soma Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yapdmasma karar verilmi tir. 5. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapdmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir 6rneg1 bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk, goru bildirmemi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ilgili olaylar ozetle oyledir: 8. 1968 dogumlu olan ba vurucu, olay tarihinde Karadeniz Teknik Universitesi Tip Fak-Ultesi Histoloji ve Embriyoloji Ana Bihm Dalmda ogretim -Uyesi olarak gorev yapmaktad1r. 9. Ba vurucu gerekli yasal ve etik ko ullar yerine getirilmeden bir hastaya kok h-Ucre uygulamas1 yap1ld1gm1 belirterek uygulamay1 yapan Karadeniz Teknik Universitesi 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 (Universite) Tip Faktiltesinde gorevli baz1 ogretim tiyeleri hakkmda Trabzon Cumhuriyet Ba savc1hgma ikayette bulunmu tur. 10. Amlan ogretim tiyelerinden E.O. ve 6.R. ;::. hakkmda konuyla ilgili mevzuat 9en;evesinde -Oniversite yetkili kurullan tarafmdan verilen men-i muhakeme karan Dam tay 1. Dairesi tarafmdan 25/3/2008 tarihli kararla bozulmu ve ad1 ge9en ki iler hakkmda ltizum-u muhakeme karan verilmi , insan tizerinde izinsiz deney yapma ve gorevi kottiye kullanma su9lanndan cezalandmlmalan istemiyle haklannda kamu davas1 a9ilm1 tlf. 11. Amlan Dam tay karan tizerine Trabzon 2. Asliye Ceza Mahkemesinde yap1lan yarg1lama esnasmda Ankara -Oniversitesi Tip Faktiltesinde gorevli baz1 ogretim tiyeleri bilirki i olarak ta yin edilmi tir. Bilirki iler tarafmdan dtizenlenen 15/10/2010 tarihli bilirki i kurulu raporunda sonu9 olarak hastaya uygulanan tedavi yontemi ve yap1lan tedavi nedeni ile samklann gorevi kottiye kullanma su9unu olu turan fiilleri bulunmad1g1 gibi insan tizerinde deney su9unu ve hasta tizerinde tedavi ama9h deneme su9unu olu turan bir fiillerinin de bulunmad1g1 bildirilmi tir. 12. Bilirki i raporundaki tespitleri esas alan Trabzon 2. Asliye Ceza Mahkemesi 3/3/2011 tarihinde, samklann cezalandmlmasma yeterli, her ttirlti tipheden uzak, savunmalannm aksine, soyut iddiadan ba ka, kesin, tam ve inandmc1 delil elde edilemedigi gerek9esiyle beraat karan vermi tir. 13. Ba vurucu, bilirki ilerin ger9ege aykm bilirki ilik yapma su9undan cezalandmlmalan istemiyle Ankara Cumhuriyet Ba savc1hgma ikayette bulunmu tur. Ankara Cumhuriyet Ba savc1hgmca yap1lan soru turma kovu turmaya yer olmad1gma dair kararla sonu9lanm1 tlf. Sikayet dilek9esi oyledir: "$upheliler; ... hazzrladzklarz bilirki$i raporunda ... 90k a9zk taraf olmu$lar ve kasztlc sue; i$lemi$lerdir. :-joyle ki: KTU (Trabzon) Tzp Fakultesinde KTU jdaresinin bilgisi dz$znda, resmi Hastane kayztlarz olmakszzzn yasa dz$Z olarak $ahsi menfaat adzna Hematoloji (Kan Hastalzklarz) ogretim uyesi Prof Dr. [E.O.] ve ekibi kendi uzmanlzk alanz dz$zndaki 90k sayzda kanserli w fel ;li hastalara guvenilirligi ve etkinligi henuz kesin olarak ortaya konmadan deneysel etik-yasa dz$z kok hiicre ve tumor a$zsz yaparak kamu uzerinden hakszz kazan ; elde etmi$ w kamuyu zarara ugratmz$lardzr. Prof Dr. [E.O.] KTU adzna sue; tarihi olan 2004 yzlznda sahtecilikle hazzrlanzp resmiyet susu verilmi$ bilgilendirilmi$ hasta olur formu (EK 2) yasa dz$zdzr. :-Joyle ki; Bu belgelerde adz gecen KTti'de sue; tarihinde herhangi bir kok hucre uretecek ve hastaya uygulayabilecek iiretime sahip ruhsatlz laboratuar yoktur. Adz ge ;en iiniversitenin kok hucre iiretimiyle ilgili halen bir ruhsatlz laboratuarz yoktur. Dr. [E.O.] su ; tarihinde boyle bir laboratuar yokken KTti'nun hi ;bir yetkili kurulundan, konseyinden izin almadan etik-yasa dz$Z yollarla KTU adzna hazzrladzgz ve hi9bir ge9erliligi, resmiyeti olmayan sahte hasta onam belgeleri 9aresiz, dermanszz hastalarz kandzrmZ$, bu uygulamalarz kamu kurumunda yaptzgzndan devletin maddi VE manevi zararzna neden oldugu gibi bu hastalardan elden aldzgz paralarla da hakszz buyiik kazan ;lar saglamz$tzr. Apklamaya 9alz$tzgzm etik-yasa dz$Z bu olaylarz gosteren ger ;ek bilgi ve belgeler $ilphelilerin bilirki$ilik yaptzklarz dava dosyasznda oldugu halde: 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 1-Bilirki$ilik yapan $Upheliler hastadan alzndzgznz ve yasal oldugunu ifade ettikleri hasta onam formunda (EK. 2) KTO adzna hazzrlandzgz ha/de, bu kurum nezdinde belgelerin resmiyetleri, akzbetleri, hangi hasta ve hangi hastalzk gruplarzna dair ne zaman, hangi etik kurul kararz ile ka ; nusha hazzrlandzgz sorulmamZ$flr. 2-$upheliler meslekleri geregi; Hasta onam formlarznzn bir9ok nusha hazzrlandzgznz, bun/arm hem kurum i ;inde hem hastada hem de hasta dosyasznda bulunmasz gerekliligini ve ger ;egini goz ardz ederek; Supheliler hastalardan alznmz$ hasta onam belgesini KTC nezdinde Resmiyetlerini sorgulamayarak bu hasta onam formlarznz ger9ekmi$ gibi gostererek yanlz rapor hazzrlamz$lardzr. 3-Resmi olarak kabul edilmi$ olsa dahi; Hasta onamformunda hasta ve yakznlarznzn imzasz bulunurken; sorumlu doktorun imzasznzn olmayz$Znl kasztlz olarak goz ardz ederek bu 90k onemli etik-yasal sorunu raporlarzna yazmamz$lardzr. 4-Supheliler; Su ; tarihinde KTU'de resmi ruhsatlz kok hucre laboratuarz yokken bi tureden deneysel uygulamaya ait faaliyetleri sorgulamayarak ;ok a ;zk su ; i$leyerek su ;u ve su ;lularz korumu$lardzr. 5-Dava Konusu sahte belgelerin hazzrlandzgz sure ; yani sue; tarihf 2004 dur. Bu Etik-Yasa dZ$l uygulamada hazzrlanmZ$ yasa dZ$l hasta onam belgelerinde KTU adznzn kullanzlmasz aldatmaya yonelik sahte beige/er oldugu dosya i ;eriginde (EK 3 Turk Tabipleri Birligi Merkez Konseyi raporu) oldugu ha/de; Bu kanztlanmz$ ger ;ekler goz ardz edilerek su ; ve su ;lu korunmu$fur. 6-Su ; tarihinde Sahtecilikle hazzrlanmz$ onam formlarzna yazzldzgz uzere; 'Tumor a$zlarz tamamen deneysel ama9larla.yapzlmakta olup etkinligi bilimsel bir metotla henuz ortaya konamamz$flr' ifadesi; yine bu formlardaki 'bu uygulamanzn sonu ;larznz i ;eriri yayzr hakkz doktorunuz ve KTO Tzp Fakultesi Hematoloji Bilim dalz ve ATj Teknolojiye aittir ifadesi; yine FORM II Kanser a$ZSZ istek belgelerindeki 'Klinik bilimsel sonu ;larzn KTU-ATj teknoloji ile birlikte birinci isim hakkz bana ait olmak kaydzyla; ortak isim haklarznzn KTU-ATj teknolojide olmak uzere payla$acagzmz kabul ediyorum' ifadeleri bu uygulamalarzn bilimsel bir 9alz$ma oldugunu kanztlamaktadzr. Buna kar$zn $Uphelilerin bu ifadelere raporlarznda yer vermemi$ olmalarz kasztlzdzr. 7-$upheliler bu uygulamalarzn munferit tedavi uygulamalarz oldugunu ifade etmektedirler. Oysa dava dosya i ;eriginde uygulamalarz yapan Dr. [E.O.]'nin kend1 beyanznda bu uygulamalarz 26 hastaya denedigi Hacettepe Bilirki$i Raporuyla (EK 4) kanztlzdzr. Supheliler kasztla bu delilide gormezden gelerek su ; i$lemi$lerdir. Dava dosyasz i ;eriginde bulunan Trabzon Tabip Odasznzn (EK 5) ve tarafszz ve er. yetkili meslek birligi olan Turk Tabipleri Birliginin (EK 3) Onur kurulunun meslekten men-i gerektiren raporu da dikkate alznmamz$flr. A-Dayanak gosterilen TCK 90/4 un yururluge giri$ tarihi 01.06.2005 dir. 0 ha/de daha once yasada deneysel uygulamalara ait bir duzenleme yoktur. Bu tarihten once 'bilinen tzbbi mudahale yontemlerinin uygulamasznzn sonu ; vermeyeceginin anla$zlmasz uzerine ki$i uzerinde rzzaya dayalz bilimsel yontemlere uygun tedavi ama ;lz denemeye' yasalar izin vermemektedir. B-Ka/dz ki; TCK 90/4 maddesinin yururluge girmesinden once yururlukte olan; Tzbbi Deontoloji Tuzugu, Hasta Haklarz Yonetmeligi, j/a ; Ara$fzrmalarz Hakkznda Yonetmelik ve Helsinki Bildirgesi deneysel bu turden uygulamaya bu $eklfyle de cevaz vermemektedir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 C-KTU adzna ve 2004 yzlznda hazzrladzklarz sahte Hasta Onam belgeleri de resmi kurum ve kurul izinleri alznmadan hazzrlanmz tzr. Bu, belgeli olan hukuksuz i lemleri gormezden gelen iipheliler; diizenledikleri yanlz rapor ile kamu zararznz giderilmesi hususunda r;ok ar;zk gorevlerini kotiiye kullanmz lardzr. Siipheliler Konuyu oziinden uzakla tzrmzJlar, gerr;ekleri yazmamz lardzr; Sayle ki: Dr. [O.] 'nin dava konusu olan hastalardan aldzgt ifade edilen bilgilendirilmi Hasta onam formu yetkili etik kurul izninin olmad1gzn1 raporlarznda ifade etmemi lerdir. Dava dosyasznda Prof Dr. [E.O.] bizzat kok hiicre iireterek r;ok sayzda hastaya uygulad1g1nz, bu deneysel uygulamayz KTU' de ruhsatlt bir laboratuar dahi yokken, bi. i lemin kamu kurumu iizerinden yasa d1 t yaptldtgt; hastadan malzeme parast ad1 altznda r;ok biiyiik paranzn alznd1g1 ve harcamalarzn yapzld1g1 belgeli iken, Dr. [E.O.] hakkznda yiiksek Danz tayca ar;zlmz r;ok sayzda ceza davasz bulunurken, Tiirk Tabipleri Birligi Merkez Konseyinin ve Hacettepe Universitesinin bilirki i raporlarz Dava Dosyasz ir;eriginde varken iipheliler yanlz, hakszz ve gerr;eklerden uzak bilirki ilik yaparak sur;a i tirak etmi lerdir. I-A Dava dosyas1 ir;erigindeki belgeler; Prof Dr. [E.O.] 'nin uyguladzgt a 1mn miinferit hasta uygulamaszndan uzak bir ila ; r;alz mas1 oldugunu gostermektedir. Bu nedenle TCK 90/4 maddesi kapsamznda degil TCK 90/2 maddesi ve ila ; ara tzrmalarz hakkznda yonetmelik kapsamznda degerlendirilmesi gerektigi ve Yerel-Merkezi Etik Kurul onaylarznzn alznmz olmasz gerekmektedir. 1-B 'Aynca Hasta onam formundaki ifadeler incelendiginde uygulamanzn bir r;ah ma oldugunu, yapzlacak olan yayznlarda isim s1ralamasznzn dahi giivence alznd1gzn1 kamtlamaktad1r '. Euna kar zn iipheliler dava dosyasz ir;eriginde var olan bu gerr;ekleri goz ardz ederek su ; i lemi lerdir. Siipheliler uzmanlzk alanlarz geregi r;ok iyi bilirler ki tck 90/2 de yer alan insan iizerinde rzzaya da yalt bilimsel deneyin ceza sorumlulugu getirmemesi i ;in deneyle ilgili olarak yetkili kurul veya makamlardan gerekli iznin alznm1 olmast ko uluna aykmd1r. Bu ko ulun yerine getirilmedigi Dava dosyasznda kamtlt iken bunun gormezden gelinmesi r;ok ar;zk su ; ihlalidir. Davaya konu alan hasta onam formunun resmiyeti olmadzgz halde; bilgilendirilmi onam formunda kurum onayz alznmz ve r;alz malarzn denetim altznda yiiriitiildiigii izlenimi vermek i ;in KTU Ttp Fakiiltesi Hematoloji ifadelerinin kullamlmasz bir yamltma ve dolandmczl1ktzr. TCK nzn 90/4 maddesinin yiiriirliige girmesinden once yiiriirliikte olan T1bb; Deontoloji Tiiziigii, Hasta Haklarz Yonetmeligi, Helsinki Bildirgesi Dr. [O.] 'nzn kok hiicre a zsz uygulamaszna bu eklfyle cevaz vermemektedir. Ayrzca Hasta Haklarz Yonetmeliginin 27. maddesi yonetmeligin 6. maddesinde yer alan hiikiimler ile diizenlenerek tzbbi ara tzrmalarda ki inin rzzas1 yanznda bakanlzk iznini art ko maktadtr. Dava konu olayda Bilirki ilik yapan Siipheliler; Sur; tarihinde kok hiicre uygulamalanna dair hasta onam belgesi diizenlenmi oldugunu tespit ettikleri halde; sur; tarihinde KTU'de kok hiicre iiretiminin olmadzgz, bu tiirden bir uygulama i ;in gerekli yasal ve etik alt yapznzn su ; tarihinde bulunmadzgznz ktii 'de kok hiicre iiretiminin olmadzgz, bu 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 turden bir uygulama u;zn gerekli yasal ve etik alt yapznzn bulunmadzgznzgormeyerek. KTU Rektorlugu nezdinde sorgulamayarak olmu$lar ve sur;a i$tirak etmi$lerdir. sur; tarihinde r;ok ar;zk taraj Dr. [E.O.]'nin KTU de (kamu kurumunda) kurumun adzna kendi kafaszna gore hasta onamformu duzenleyemeyecegi gerr;egini goz ardz etmi$lerdir. Supheliler bu gerr;ekleri bilmesine ragmen hukuku oyalamak ve yanzltmak ir;in yalan beyanda bulunarak sur; i$lemi$lerdir. Supheliler dava dosyasz ir;erigindeki daha onceki kararlarz gormezden gelerek yanlz davranmz$lar ve menfaatleri ir;in taraf olmu$lardzr. Anzlan Hasta Onam Formlarz (evrakta sahtecilik ve nitelikli dolandzrzczlzk vs.) onemli bir delili olup bu formun 'ki$isel bilgi' gibi gosterilmesi ile delillerin karartzlmasz ve yargzdan gizlenmesi amacz da gudulmil$tilr. Oysa anzlan formlarzn bir nushasz hastaya verilmeli (hastada bu yapzlmamz$tzr), bir nushasz da hastane resmi dosyaszna konulmalz (Diger hekimlerin de bilgi ve kontrolune ar;zk $ekilde). Supheliler onam metninde birr;ok tzbbi ve hukuki eksiklikler (en ba$ta hastanzn bu tedaviden zarar gormesi veya bu tedavi akabinde olmesi durumunda ne $ekilde tazmin edilecegi, sigorta ko$ullarz vs.) olmasznzn otesinde anzlan formlarzn ba$lzk kzsmznda ve metin ir;erisinde Karadeniz Teknik Universitesi ibaresinin yer aldzgznz kasztlz olarak gormezden gelmi$, bu tilzel ki$iliklere durumu sorma geregi bile duymamz$lardzr. Bu tilzel ki$iliklerin boyle bir form vesilesiyle hastalarzn sorumlulugunu ilstlenmesi gerekir ki ekli belgeden de anla$zlacagz ilzere boyle bir ustlenme soz konusu olmadzgz gibi Dr. [E.O.]'nin sahte beige duzenlediginin apar;zk kanztzdzr. NETjCE ve TALEP: Arzzna r;alz$zldzgz ilzere kamu kurumu ilzerinden resmi kurul ve kuruma ait belgeye dayandzrzlmakszzzn yasa dz$Z deneysel kok hucre ve tumor a$ZSZ uygulayan Dr. [E.O.] hakkznda yilrilmekte olan ceza davasz ir;in duzenledikleri yanlz bilirki$i raporunda hasta ve Kamu haklarznz gormezden gelinerek gorevlerini kotilye kullanmz$lardzr. Dava dosya ir;eriginde mevcut olan ve $ilphelilerin inceledikleri KTU adzna hazzrlanmZ$ olan hasta onam belgelerinin resmiyetlerini kasztla sorgulamamz$lardzr. Adz ger;en kurum adzna hazzrlanmz$ bu belgenin Kamu kurumunda uygulamalarzna ait hukuki ger;erliligi ve resmiyetleri $ilphelilerce kasztla sorgulanmamz$tzr. Yasa dz$Z yollarla hazzrlanmZ$ olan kok hucre istek belgeleri ki$isel veri olamaz. ;unkil Bu sahte belgelerde Prof Dr. [E.O.]'nzn imzasz dahi olmadzgz halde $ilpheliler hem sahte hem de imzasz olmayan davacz lehine kasztla bilirki$ilik yapmz$lar, bu sahte belgelerde adz gecen kurumlara bu belgelerin resmiyetini sormayarak yilrilmekte olan yargzyz etkilemeye r;alz$mZ$ lardzr. Supheliler; kok hucre tedavisi uygulamasznzn ta$zmasz gereken yasal ko$ullarz ve bu ko$ullarzn saglandzgznz gosteren sekil $artlarznzn yerine getirilmedigi dava dosyasi ir;eriginde ekli belgelerle kanztlz oldugu halde ve bunlarzn bilmemesinin $ilphelilerce mumkun olamayacagz gerr;egi goz onundc tutuldugunda; etik-yasa dz$z deneysel uygulamalar yapan Dr. [E.O.]'nzn yargzdan kasztla kar;zrzlmaszna sebebiyet verdiklerinden $ilpheliler hakkznda kamu davasz ar;zlmasznz ve hak ettikleri en agzr cezaya r;arptzrzlmalarznz saygzlarzmla arz ve talep ederim" 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 14. Amlan bilirki ilerden i.Y. (davac1) ba vurucunun ger9ege aykm bilirki ilik yapma su9lamas1 ile su9 duyurusunda bulundugunu, daha sonra Ankara Tabip Odasma aym su9lama ile ikayette bulundugunu, kendisi ile ilgili as1ls1z su9lama ve isnatlannm bilimsel kariyerini de etkileyecek ekilde devam etmekte oldugunu ve bu isnatlann ki ilik haklanna agir saldm niteligi ta 1d1gm1 belirterek ba vurucuya kar 1 manevi tazminat davas1 a9m1 tlr. 15. Davaya bakan Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi ba vurucunun ikayet dilek9esindeki sozlerin ikayet hakkmm kullamlmas1 kapsammda degerlendirilmesi gerektigi gerek9esiyle davay1 8/1/2013 tarihinde reddetmi tir. Ret gerek9esinin ilgili k1s1mlan u ekildedir: 11 ... Hak arama ozgiirlugii ile ki$ilik haklarzmn kar$l kar$zya geldigi durumlarda hukuk diizeninin bu iki degeri aym zamanda koruma altma almmasmm dii$iiniilemeyecegi, daha az iistiin olan yararzn daha 90k iistiin tutulmasz gereken yarar kar$zsmda o olayda ve o an i ;in korumaszz kalmaszmn uygunlugunun kabul edilecegi hak arama ozgiirliigiiniin diger ozgiirliiklerde oldugu gibi szmrszz olmadzgz, ki$inin salt ba$kaszm zararlandzrmak i ;in bu hakkz kullanamayacagz bu hakkm hukuken korunabilmesi ve yerinde kullamldzgmm kabul edilebilmesi i ;in Jikayet edilenin cezalandmlmasmz veya sorumlu tutulmasmz gerektirecek yeterli kamtlarzn mevcut olmaszmn zorunlu olmadzgz, $ikayeti haklz gosterecek bazz emare ve olgularzn zayif ve dolaylz da olsa varlzgmm yeterli oldugu, bunlara dayanaraA ba$kalarzmn da aym olay kar$zsmda davalz gibi davranabilecegi hallerde $ikayet hakkzmn kullamlmasmm uygun oldugunu kabul etmek gerektigi, aksi halde $ikayetin hak arama ozgiirliigii szmrlarz a$zlarak kullamldzgz, ki$ilik degerlerine saldm olu$furdugu sonucuna varzlmasz gerektigi, dava konusu olayda davalzmn $ikayeti iizerine Ankara C.Ba$savczlzgzmn ... soru$furma nolu dosyada davacz ile birlikte ... ve ... hakkmda ger ;ege ayrzkz bilirki$ilik yapmak su9undan kovu$turmaya yer olmadzgz kararz verilmi$ ise de, davaczmn bilirki$il{'1 yaptzgz Trabzon 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nin ... sayzlz dosyasmda yargzlanan ... ve ... hakkmda Dam$lay 1. Dairesi'nin ... sayzlz kararz ile dava a9zlmasz ve ... ya eylemi nedeni ile Turk Tabipler Birligi tarafindan 1 ay meslekten alzkoyma cezasz verilmesine karar verilmi$ olmasz, $ikayet dilek ;esinin i ;erigi ve tiim dosya kapsamz birlikte degerlendirildiginde; davalzmn $ikayet dilek ;esindeki sozlerinin Jikayet hakkzmn kullamlmasz kapsammda degerlendirilmesi gerektigi anla$zldzgmdan, davanm reddine karar vermek gerekmi$lir ... 11 16. Yarg1tay 4. Hukuk Dairesi 14/1/2014 tarihinde a ag1daki gerek9elerle ilkderece mahkemesinin ret karanm bozmu tur: 11Somut olayda; davacz hakkmda kovu$turmaya yer olmadzgz kararz verilmesi ve bilirki$i raporunun mahkeme yoniinden baglayzcz olmayzp takdiri delillerden olmasz ve ozellikle davalmm $ikayet dilek ;esinde davaczya yonelik olarak kullanmz$ oldugu ' ... gorevi kotiiye kullanma, su ;u ve su ;luyu koruma, kamu zararz ve nitelikli dolandmczlzk ... ' $eklindeki ifade, niteleme ve ithamlarzn bir olay anlatzmmdan ate anlamlar i ;ermesi birlikte degerlendirildiginde, $ikayet hakkz, hak arama ozgiirliigii szmrlarz dahilinde kullamlmamz$ olup davacmm ki$ilik haklarma saldmnm ger9ekle$tigi kabul edilmelidir . 11 17. ilk derece mahkemesi bozma karanna uyarak 23/10/2014 tarihinde a ag1daki gerek9elerle davanm k1smen kabulune karar vermi ve ba vurucuyu 2.500 TL tazminat odemeye mahkum etmi tir: 11 .. Mahkememizce bozma ilamma uyuldugu, somut olayda bozma ilammda belirtildigi gibi bilirki$i gorii$iiniin takdiri deli/ olmasz, davacz hakkmda takipsizlik kararz verilmesi ve davalmm kullandzgz ifade, niteleme ve ithamlara gore $ikayet hakkzmn kullamlmasz szmrlarzmmn a$zldzgz anla$zlmaktadzr. Bu halde, davalmm eyleminin davacmm ki$iW, 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 haklarzm ihlal etmesi nedeniyle sozlerin i9erik ve niteligi, giidiilen ama9 ve taraflarzn sosyo-ekonomik durumlarz ile hakkaniyete gore, davacznzn manevi zararz kar:jllzgz tazminat takdir edilerek a!jagzdaki hiikiim kurulmu:jtur .. " 18. Amlan karar Yarg1tay 4. Hukuk Dairesince 13/4/2015 tarihinde onanm1 tlr. Ba vurucu, onama karanndan hangi tarihte haberdar olduguna dair bir as;1klamada bulunmam1 tlr. Bununla birlikte Ulusal Y arg1 Ag1 Bili im Sistemi (UY AP) -Uzerinden yapdan incelemede onama karannm ba vurucunun vekiline 18/5/2015 tarihinde teblig edildigi tespit edilmi tir. 19. Ba vurucu 15/6/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK 20. ilgili hukuk kaynaklan 1 ;m bkz. Ali Abbas Yalman, B. No: 2015/11456, 19/4/2018, 15-18. V. iNCELEME VE GEREK ;E 21. Mahkemenin 26/12/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi d-U -Unuld-U: A. Ba vurucunun iddialan 22. Ba vurucu, bilirki i raporunu ele tirmesi ve ikayet hakk1m kullanmas1 nedeniyle aleyhine tazminata h-Ukmedilmesinin adil yarg1lanma hakk1 ile ifade ozg-Url-Ug-Un-U ihlal ettigini iddia etmektedir. B. Degerlendirme 23. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucunun iddialannm bir b-Utun olarak Anayasa'nm 26. maddesi kapsammda incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir. Bu incelemede -ba vurucunun tazminat odemesinin ikayet dileks;esinde kullamlan baz1 ifadelere dayandmlmas1 nedeniyle- Anayasa'nm hak arama h-Urriyetini d-Uzenleyen ilgili maddelerinin de dikkate almmas1 gerekir. 24. Anayasa'nm "Dii iinceyi ac;zklama ve yayma hiirriyeti" kenar ba hkh 26. maddesinin ilgili kism1 oyledir: "Herkes, dii:jiince ve kanaatlerini soz, yazz, resim veya ba:jka yollarla tek ba:jzna veya toplu olarak a9zklama ve yayma hakkzna sahiptir. Bu hiirriyet resmi makamlarzn miidahales1 olmakszzzn haber veya fikir almak ya da vermek serbestligini de kapsar ... Bu hiirriyetlerin kullamlmasz, ... ba:jkalarzmn :j6hret veya haklarznzn, ... korunmasz ama9larzyla sznzrlanabilir ... " 25. Anayasa'mn "Hak arama hiirriyeti" kenar ba hkh 36. maddesinin birinci fikras1 oyledir: 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 11Herkes, mqru vaszta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargz mercileri onunde davacz veya davalz olarak iddia ve savunma ile adil yargzlanma hakkma sahiptir. 11 26. Anayasa'nm 11Temel hak ve hurriyetlerin korunmas1" kenar ba hkh 40. maddesinin birinci fikras1 oyledir: 11Anayasa ile tanmmz.J hak ve hurriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden ba.Jvurma imkammn saglanmaszm isteme hakkma sahiptir. 11 27. Anayasa'nm "Dilekr;e, bilgi edinme ve kamu denetr;isine ba vurma hakkl" kenar ba hkh 74. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Vatanda.Jlar ve kar.Jzlzklzlzk esasz gozetilmek kaydzyla Turkiye 'de ikamet eden yabanczlar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve $ikayetleri hakkmda, yetkili makamlara ve Turkiye Buyilk Millet Meclisine yazz ile ba.Jvurma hakkma sahiptir." 1. Kabul Edilebilirlik Yonilnden 28. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla ilan ifade ozgtirltigtinlin ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yonilnden a. Miidahalenin Varhg1 29. Sikayet dilek9esinde kulland1g1 ifadeler nedeniyle ba vurucu aleyhine 2.500 TL tazminata htikmedilmi tir. Soz konusu mahkeme karan ile ba vurucunun ifade ozgtirltigtine yonelik bir mtidahale yapilm1 tu. b. Miidahalenin ihlal Olu turup Olu turmad1g1 30. Yukanda amlan mtidahale , Anayasa'nm 13. maddesinde belirtilen ko ullara uygun olmad1g1 mtiddet9e Anayasa'nm 26. maddesinin ihlalini te kil edecektir. Anayasa'nm 13. maddesinin ilgili k1sm1 oyledir: "Temel hak ve hurriyetler, ... yalmzca Anayasamn ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere baglz olarak ve ancak kanunla szmrlanabilir. Bu szmrlamalar, . .. demokratik top/um duzeninin ... gereklerine ve olr;ululuk ilkesine aykm olamaz." 31. Bu sebeple mtidahalenin Anayasa'nm 13. maddesinde ongortilen ve somut ba vuruya uygun dti en kanunlar tarafmdan ongortilme, Anayasa'nm ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum dlizeninin gereklerine uygunluk ko ullanm saglay1p saglamad1gmm belirlenmesi gerekir. i. Kanunilik 32. 22/11/2001 tarihli ve 4721 say1h Turk Medeni Kanunu'nun 24. ve 25. maddelerinin kanunla s1mrlama ol ;tittinli kar Ilad1g1 sonucuna vanlm1 tu. 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 ii. Me ru Amac; 33. Ba vurucunun tazminat odemeye mahkum edilmesine ili kin karann ba kalarznzn 6hret veya haklarzmn korunmasma yonelik onlemlerin bir pan;as1 oldugu ve me ru bir ama ; ta 1d1g1 sonucuna vanlm1 tlr. iii. Demokratik Toplum Diizeninin Gereklerine Uygunluk (1) Genel ilkeler (a) Demokratik Toplumda ifade Ozgiirliigiiniin Onemi 34. Anayasa Mahkemesi ifade ozgiirliigii baglammda demokratik toplum duzeninin gerekleri ifadesinden ne anla 1lmas1 gerektigini daha once pek 90k kez a91klam1 t1r. ifade ozgiirliigii ki inin haber ve bilgilere, ba kalannm fikirlerine serbest9e ula abilmesi, dii iince ve kanaatlerinden dolay1 kmanamamas1 ve bunlan tek ba ma veya ba kalanyla birlikte 9e itli yollarla serbest ;e ifade edebilmesi, anlatabilmesi, savunabilmesi, ba kalanna aktarabilmesi ve yayabilmesi anlamma gelir. ;::ogunluga muhalif olanlar da dahil olmak iizere dii iincelerin her tiirlii ara9la a91klanmas1, a91klanan dii iinceye payda saglanmas1, dii iinceyi ger9ekle tirme ve ger9ekle tirme konusunda ba kalanm ikna etme 9abalan ve bu 9abalann ho goriiyle kar 1lanmas1 9ogulcu demokratik diizenin gereklerindendir. Dolay1s1yla toplumsal ve siyasal 9ogulculugu saglamak, her tiirlii dii iincenin ban ;il bir ekilde ve serbest ;e ifadesine baghd1r. Bu itibarla dii iinceyi a91klama ve yayma ozgiirliigii demokrasinin i leyi i i9in ya amsal onemdedir (Bekir Co kun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 33-35; Mehmet Ali Aydzn [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, 42, 43; Tansel ;ola an, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, 35-38). (b) Miidahalenin Demokratik Toplum Diizeninin Gereklerine Uygun Olmas1 35. Temel hak ve ozgiirliiklere yonelik bir miidahalenin demokratik toplum diizeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi i9in zorunlu bir toplumsal ihtiyac1 kar ilamas1 ve orant1h bir miidahale olmas1 gerekir. A91ktu ki bu ba hk altmdaki degerlendirme, sm1rlamanm amac1 ile bu amac1 ger9ekle tirmek iizere ba vurulan ara9 arasmdaki ili ki iizerinde temellenen ol9iiliiliik ilkesinden bag1ms1z yap1lamaz. ;::unkii Anayasa'nm 13. maddesinde demokratik toplum duzeninin gereklerine aykm olmama ve olc;ululuk ilkesine aylarz of mama bi9iminde iki ayn kritere yer verilmi olmakla birlikte bu iki kriter bir biitiiniin par9alan olup aralannda s1k1 bir ili ki vardu (Bekir Co kun, 53-55; Mehmet Ali Aydzn, 70-72; AYM, E.2018/69, K.2018/47, 31/5/2018, 15; AYM, E.2017/130, K.2017/165 , 29/11/2017, 18). 36. ifade ozgiirliigii iizerindeki s1mrlamanm demokratik bir toplumda zorlay1c1 bir toplumsal ihtiyacm kar 1lanmas1 amacma yonelik ve istisnai nitelikte olmas1 gerekir. Miidahaleyi olu turan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyac1 kar 1lad1gmm kabul edilebilmesi i9in amaca ula maya elveri li olmas1, ba vurulabilecek en son ;are ve almabilecek en hafif onlem olarak kendisini gostermesi gerekmektedir. Amaca ula maya yard1mc1 olmayan veya ula 1lmak istenen amaca nazaran bariz bir bi9imde agu olan bir miidahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyac1 kar 1lad1g1 soylenemeyecektir (baz1 farkhhklarla birlikte bkz. Bekir Co kun, 51; Mehmet Ali Aydzn, 68; Tansel ;ola an, 51). 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 3 7. Anayasa Mahkemesinin bir gorevi de bireylerin fikirlerini ifade ozgiirliigii yoluyla ifade etme haklan ile Anayasa'nm 26. maddesinin ikinci fikrasmda belirtilen me ru amas;lar arasmda adil bir dengenin saglamp saglanamad1g1m denetlemektir. Me ru amas;lann bir olayda varhgmm hakk1 ortadan kaldumad1g1 vurgulanmahd1r. Onemli olan bu me ru amas;la hak arasmda olaym artlan i ;inde bir denge kurmaktu (Bekir Co kun, 44, 47, 48; Hakan Yigit, B. No: 2015/3378, 5/7/2017, 58, 61, 66). 38. Orant1hhk ise s1mrlamayla ula 1lmak istenen ama ; ile ba vurulan s1mrlama tedbiri arasmda a m bir dengesizlik bulunmamasma i aret etmektedir. Diger bir ifadeyle orant1hhk, bireyin hakk1 ile kamunun menfaatleri veya miidahalenin amac1 ba kalanmn haklanm korumak ise diger bireylerin hak ve menfaatleri arasmda adil bir dengenin kurulmasma i aret etmektedir. Dengeleme sonucu miidahalede bulunulan hakkm sahibine terazinin diger kefesinde bulunan kamu menfaati veya diger bireylerin menfaatine nazaran as;1k ;a orant1s1z bir kiilfet yiiklendiginin tespiti halinde orantlhhk ilkesi yoniinden bir sorunun varhgmdan soz edilebilir. Kamu giiciinii kullanan organlann dii iincelerin as;1klanmasma ve yayilmasma miidahale ederken ifade ozgiirliigiiniin kullamlmasmdan kaynaklanan yarardan daha agu basan korunmas1 gereken bir menfaatin ve ki iye yiiklenen kiilfeti dengeleyici mekanizmalann varhgm1 somut olgulara dayanarak gostermeleri gerekir (baz1 farkhhklarla birlikte bkz. Bekir Co kun, 57; Tansel ;ola an, 46, 49, 50; Hakan Yigit, 59, 68). 39. Buna gore ifade ozgiirliigiine yapilan bir miidahale , zorunlu bir toplumsal ihtiyac1 kar ilam1yorsa ya da zorunlu bir toplumsal ihtiyac1 kar ilamakla birlikte orantih degilse demokratik toplum diizeninin gereklerine uygun bir miidahale olarak degerlendirilemez. ( c) Bireyin Se ref ve itibarmm Korunmasmda Devletin Pozitif Y iikiimliiliigii 40. Bireyin eref ve itiban, ki isel kimliginin ve manevi biitiinliigiiniin bir pars;asm1 olu turur ve Anayasa'mn 17. maddesinin birinci fikrasmm korumasmdan faydalamr (jlhan Cihaner (2), B. No: 2013/5574, 30/6/2014, 44) Devlet, bireyin eref ve itibanna keyfi olarak miidahale etmemek ve ii ;iincii ki ilerin saldmlanm onlemekle yiikiimliidiir (Nilgun Halloran , B. No: 2012/1184, 16/7/2014, 41; Adnan Oktar (3), B. No: 2013/1123 , 2/10/2013, 33; Bekir Co kun, 45; Onder Balzkr;z, B. No: 2014/6009, 15/2/2017, 44). 41. Devletin -pozitif bir yiikiimliiliik olarak-yetki alamnda bulunan tiim bireylerin maddi ve manevi varhg1m koruma hakkm1 gerek kamusal makamlarm ve diger bireylerin gerekse ki inin kendisinin eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar 1 koruma yiikiimliiliigii bulunmaktad1r. Devlet bireyin maddi ve manevi varhgm1 her tiirlii tehlikeden, tehditten ve iddetten korumakla yiikiimliidiir (Serpil Kerimoglu ve digerleri, B. No: 2012/752 , 17/9/2013, 51). 42. Devletin ki ilerin maddi ve manevi varhklarma yapdan miidahaleler baklmmdan soz konusu pozitif yiikiimliiliigii; miidahalelere kar 1 etkili mekanizmalar kurmak, bu kapsamda gerekli usule ili kin giivenceleri sunan yarg1sal prosediirleri saglamak ve bu suretle yarg1sal ve idari makamlann bireylerin idare ve ozel ki ilerle olan uyu mazhklannda etkili ve adil bir karar vermesini temin etmek sorumlulugunu da is;ermektedir (Hudayi Erco kun , B. No: 2013/6235, 10/3/2016, 94). 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 ( d) Hak Arama Hiirriyeti 43. Anayasa'nm hak arama hlirriyetini diizenleyen 36. maddesinin birinci fikrasmda, ki ilerin hak arama ozgiirliikleri giivence altma almm1 tu. Hak arama ozgiirliigii, toplumsal ban 1 gii9lendiren dayanaklardan biri olmasmm yanmda bireyin adaleti bulma, hakk1 olam elde etme ve haks1zhg1 giderme yoludur. insan varhgm1 soyut ve somut degerleriyle koruyup geli tirmek amac1yla hukuksal olanaklan kapsamh bi9imde saglama, bu konuda tum yollardan yararlanma hakkm1 i9eren hak arama ozgiirliigii hukuk devletinin ve 9agda demokrasinin vazge9ilmez ko ullanndan biridir (AYM, E.2014/86, K.2015/109 , 25/11/2015 , 91;AliAbbas Yalman, 28). 44. Hak arama ozgiirliigii, kendisi bir temel hak niteligi ta 1masmm otesinde diger temel hak ve ozgiirliiklerden gereken ekilde yararlanmay1 ve bunlann korunmasm1 saglayan en etkili giivencelerden biridir (AYM, E.2015/61, K.2016/172, 2/11/2016, 123; Ali Abbas Yalman, 29). 45. bte yandan Anayasa'nm 36., 40. ve 74. maddeleri birlikte degerlendirildiginde hak arama hiirriyeti sadece yarg1sal ba vuru yollanm degil idari ba vuru yollanm ve duruma gore Tiirkiye Biiyiik Millet Meclisine ba vuruyu da i9eren siyasi ba vuru yollanm kapsamaktadu (Ali Abbas Yalman, 30). (e) ;ati an Haklar Arasmda Dengeleme 46. Mevcut ba vuruya benzer ba vurularda, ba vurucunun Anayasa'nm 36. ve ilgili diger maddelerinde giivence altma alman hak arama hiirriyeti ile baglantlh olarak Anayasa'nm 26. maddesinde giivence altma alman ifade ozgiirliigii ile davacmm Anayasa'nm 17. maddesinin birinci fikrasmda koruma altma alman maddi ve manevi varhgm1 koruma ve geli tirme hakk1 arasmda adil bir dengenin gozetilip gozetilmediginin degerlendirilmesi gerekir. Bu, soyut bir degerlendirme degildir (Ali Abbas Yalman, 32). 47. Maddi ve manevi varhg1 koruma ve geli tirme hakk1 ile hak arama hiirriyetiyle baglantih olarak ifade ozgiirliigiiniin kar 1 kar 1ya geldigi durumlarda 9at1 an haklar arasmda dengeleme yapilabilmesi i9in mevcut olaya uygulanabilecek olan kriterlerden baz1lan oyledir: i. Hak arama hiirriyetinin kullamlmasm1 hakh gosterecek -olduk9a zay1f veya dolayh da olsa-emarelerin varhg1 ii. Hak arama hiirriyetinin suf ii ;iincii ki ilere zarar vermek amac1yla kullamhp kullam lmad1g1 iii. Hak arama hiirriyetinin kamu gorevlilerine kar 1 gorevlerinin yenne getirilmesiyle ilgili konularda kullamhp kullamlmad1g1 iv. Hak arama hiirriyetinin kullamlmas1 esnasmda hedef alman ki iye yonelik isnatlann taraflar arasmdaki uyu mazhk konusuyla -olduk9a zay1f veya dolayh da olsa-ilgisinin bulunup bulunmad1g1 ve uyu mazhgm 96ziimiine katkismm olup olmad1g1 v. Hak arama hiirriyetinin kullamlmas1 esnasmda dile getirilen ifadeler ve bunlann hedef alman ki inin ya amma etkileri (Ali Abbas Yalman, 33). 12 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 (t) Maddi Olgular ile Deger Yarg1s1 Arasmdaki Fark 48. Ote yandan dava konusu soylemlerin maddi vakialann a91klanmas1 veya deger yarg1s1 olarak nitelendirilmesi onemlidir. Bu noktada maddi olgular ile deger yarg1s1 arasmda dikkatli bir aynma gidilmelidir. Maddi olgular ispatlanabilse de deger yargilannm dogrulugunu ispatlamanm mlimklin olmad1g1 hatirda tutulmahdir (Kadir Sagdu; [GK], B. No: 2013/6617, 8/4/2015, 57; jfhan Cihaner (2), 64). Ancak bir a91klamanm tamamen deger yarg1smdan olu mas1 durumunda bile mlidahalenin orantihhg1 ihtilafh a91klamanm somut unsurlarla yeterince desteklenip desteklenmemesine gore tespit edilmelidir. C::iinkli somut unsurlarla desteklenmiyorsa deger yarg1s1 ol9iisiiz olabilir (Cem Mermut, B. No: 2013/7861, 16/4/2015, 48). (g) ifade Ozgilrlilgilne Y apilan Miidahalenin Gerekc;esi 49. Ba vuru konusu olay bak1mmdan yap1lacak degerlendirmelerin temel ekseni, derece mahkemelerinin miidahaleye neden olan kararlannda dayand1klan gerek9elerin ifade ozgiirliigiinii kis1tlama bakimmdan demokratik toplum duzeninin gereklerine uygun oldugunu inandmc1 bir ekilde ortaya koyup koyamad1g1 olacaktlf. ifade ozgiirliigiine gerek9esiz olarak veya Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterleri kar 1lamayan bir gerek9e ile yap1lan miidahaleler Anayasa'nm 26. maddesini ihlal edecektir. (2) ilkelerin Olaya Uygulanmas1 50. Ba vuru konusu olayda davac1, ba vurucunun ikayeti iizerine ba layan bir siire9te t1bbi bir vaka ile ilgili olarak goriilen bir ceza davasmda mahkemece atanan bilirki iler arasmdad1r. Amlan ceza davasmda davacmm da aralannda bulundugu bilirki iler ba vurucunun savlanna aykm olan bir rapor sunmu lardir. 51. Ba vurucu kendi argiimanlanna kar 1 olan bilirki i raporunu hazirlayanlar hakkmda ilgili Cumhuriyet Ba savc1hgma ikayette bulunmu tur. Amlan bilirki ilerden biri olan davac1 da ba vurucunun ikayet dilek9esinde kulland1g1 ifadelerin ki ilik haklanm ihlal ettigi gerek9esiyle manevi tazminat davas1 a9m1 tlf. Tazminat davas1 kismen kabul edilmi ve ba vurucu aleyhine tazminata hiikmedilmi tir. 52. Bilirki iler hakkmdaki ikayet dilek9esinin sunulmasmdan once ba vurucunun yaptlg1 bir su9 duyurusu iizerine ba layan (bkz. 10), davacmm bilirki ilik yapt1g1 (bkz. 12) Trabzon 2. Asliye Ceza Mahkemesinin dosyasmda yargilanan baz1 ki iler hakkmda Dam$tay 1. Dairesinin liizum-u muhakeme karan ile dava a91lm1$ (bkz. 11 ); bu davadaki samklardan birine eylemi nedeni ile Turk Tabipler Birligi tarafmdan bir ay meslekten ahkoyma cezas1 verilmi$ (bkz. 13, 15) ve davacmm da aralannda bulundugu bilirki$iler ba$vurucunun savlanna aykm olan bir rapor (bkz. 11) sunmu lardir. Bu baglamda ba$vuru konusu olayla ilgili tum bu siire9ler birlikte degerlendirildiginde ba vurucunun ikayetinin olgusal bir temeli bulunmad1gmdan ve sirf davac1ya zarar verme amac1yla yap1lm1$ oldugundan soz etme imkam yoktur. 53. Ote yandan ba$vurucu; $ikayetini bilirki$i s1fatiyla kamusal bir fonksiyonun icrasma katk1 sunan davac1ya kar 1, davacmm gorevi dolay1s1yla yapm1$tlr. Bu kapsamda kamusal faaliyetin yiiriitiilmesine katilan davacmm gorevinin ifas1yla ilgili olarak yapilan $ikayetlere belli ol9iide katlanmas1 gerekir. 13 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 54. ilk derece mahkemesinin ve Y arg1tay karannda yer ald1g1 ekliyle ba vurucu, ikayet dilek9esinde davac1ya yonelik olarak 11 gorevi kotuye kullanma, su9u ve su9luyu koruma, kamu zararz ve nitelikli dolandzrzczlzk. .. 11 gibi baz1 isnatlarda bulunmu tur. Ancak nitelikli dolandzrzczlzk eklindeki isnadm ba vurucuyu degil hakkmda liizum-u muhakame karan verilen dig er ki ileri hedef ald1g1 ikayet dilek9esinden (bkz. 13) a91k9a anla 1lmaktad1r. Bundan ayn olarak 11 gorevi kotuye kullanma, su9u ve su9luyu koruma, kamu zararz II gibi isnatlardan davacmm belli ol9ude incinmi oldugu kabul edilse bile soz konusu isnatlarm taraflar arasmdaki uyu mazhk konusuyla ilgisiz olduklan ve aynca bunlara benzer kavramlar kullamlmadan ba vurucunun ikayetini yapabilecegi soylenemez. 55. Ba vurucu esas olarak ikayet dilek9esinde yer verdigi birtakim olgulardan hareketle davacmm da aralarmda oldugu bilirki ilerin dosya i9erigine uygun olmayan bir bi9imde, gorevlerini hakk1yla yapmad1klanm ve rapor duzenlerken samk lehine olacak ekilde bir tutum takmd1klanm ifade etmeye 9ah makta ve bilirki ilerin bu tutumlanm kendi baki a91sma gore baz1 su9larla nitelendirmektedir. Bu 9er9evede ki ilerin hak arama hurriyetinin kullamm1 esnasmda ileri surdukleri iddialan a91klarken iddialann muhatab1 olan ki ilerle ilgili belli ol9ude olumsuz degerlendirmelerde bulunmas1 da ho goruyle kar Ilanmahd1r (Ali Abbas Yalman, 38). 56. Buna kar m derece mahkemeleri, maddi ve manevi varhgm1 koruma ve geli tirme hakk1 ile hak arama hurriyetiyle baglantih olarak ifade ozgurlugu arasmda bir denge kurma i lemi yapm1 ancak davaya konu ikayet dilek9esinde yer verilen ifadeleri, ikayete sebebiyet veren olgularla birlikte degerlendirmemi tir. Derece mahkemeleri olgusal bir temele sahip olmad1g1 takdirde a m olarak degerlendirilebilecek ifadeleri, olaym butunlugunu gozetmeksizin degerlendirme konusu yapm1 t1r. 57. Bu sebeple derece mahkemelerinin karar gerek9eleri ba vurucunun ifade ozgurlugune yap1lan mudahalenin demokratik bir toplumda zorlay1c1 bir toplumsal ihtiyacm kar Ilanmas1 amacma yonelik oldugunu gostermek bakimmdan ilgili ve yeterli bir gerek9elendirme sayilamaz. 58. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun Anayasa'mn 26. maddesinde guvence altma ahnan ifade ozgurlugunun ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 59. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Y argilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(I) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkmm ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al karan verilmesi halinde ihlalin ve sonuc;larzmn ortadan kaldmlmasz i ;in yaptlmas1 gerekenlere hukmedilir ... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmt$Sa, ihlali ve sonuc;larm1 ortadan kald1rmak i ;in yeniden yargtlama yapmak ilzere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hdllerde ba$vurucu lehine tazminata hukmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava a ;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yukumlu mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararznda a91klad1g1 ihlali ve sonuc;larzm ortadan kald1racak $ekilde mumkunse dosya ilzerinden karar verir. " 14 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 60. Anayasa Mahk:emesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 57-60) karannda , Anayasa Mahkemesince bir temel hakkm ihlal edildigi sonucuna vanld1gmda ihlalin ve sonrn;lannm nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkelere yer verilmi tir. 61. Ba vurucu, ihlalin tespiti ile 20.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu tur. 62. Anayasa Mahk:emesi ba vurucuya yonelik tazminat eklindeki mtidahale demokratik toplum dtizeninin gereklerine uygunluk ko ulunu saglamad1gmdan ba vurucunun ifade ozgtirltigtintin ihlal edildigi sonucuna varm1 tlr. Somut ba vuruda ihlalin mahk:eme karanndan kaynakland1g1 anla 1lmaktad1r. 63. Bu durumda ifade ve basm ozgtirltiklerinin ihlalinin sonrn;lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yarg1lama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktad1r. Buna gore yapilacak yeniden yargilama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahk:emelerince yapilmas1 gereken i , oncelikle ihlale yol a9an mahk:eme karannm ortadan kaldmlmas1 ve nihayet ihlal sonucuna uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak tizere Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 64. Ba vurucuya ifade ozgtirltigtintin ihlali nedeniyle yalmzca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlan kar 1hgmda net 4.000 TL manevi tazminat odenmesine karar verilmesi gerekir. 65. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL har9tan olu an yargilama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HUKUM A91klanan gerek9elerle; A. ifade ozgurltigtintin ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA , B. Anayasa'nm 26. maddesinin birinci f1krasmda gtivence altma alman ifade ozgtirltigtintin iHLAL EDiLDiGiNE, C. Karann bir omeginin ihlalin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yarg1lama yap1lmak tizere Ankara 5. Asliye Hukuk Mahk:emesine (E.2014/264, K.2014/386) GONDERiLMESiNE , D. Ba vurucuya net 4.000 TL manevi tazminat ODENMESiNE , tazminata ili kin diger taleplerin REDDiNE , E. 226,90 TL har9tan olu an yarg1lama giderinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, 15 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/10606 : 26/12/2018 F. Odemenin, karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yap1lmasma , odemede gecikme olmas1 halinde bu surenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA , G. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 26/12/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Celal Mumtaz AKINCI Dye Muammer TOP AL Dye M. EminKUZ Dye R1dvan GDLE ; 16