TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ORHAN ÖZKAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/19102) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/19102 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucular : Orhan Özkan ve di ğerleri (bkz. ekli tablo) Başvurucular Vekili : bkz. ekli tablonun (D) sütunu I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, kişise
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ORHAN ÖZKAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/19102) Karar Tarihi: 4/10/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/19102 Karar Tarihi : 4/10/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucular : Orhan Özkan ve di ğerleri (bkz. ekli tablo) Başvurucular Vekili : bkz. ekli tablonun (D) sütunu I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, kişisel verilerin güvenlik soru şturmas ına esas al ınmas ı nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tablonun (B) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının ayn ı tablonun (1) numaral ı sat ırında yer alan 2019/19102 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ba şvuru tarihi itibar ıyla olaylar özetle şöyledir: 4. Başvuruculardan bir k ısm ı, kamu kurumlar ında ilan edilen çe şitli görevler için açılan s ınavlarda (yaz ılı ve mülakat) ba şarılı olmuşlar ancak yap ılan güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçland ığından bahisle ba şvurucular ın atamalar ı yap ılmam ıştır. Bir k ısım başvurucular ın ise atamalar ı yap ılm ış, daha sonra güvenlik soruşturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçlanmas ı nedeniyle atamalar ı idareler taraf ından iptal edilmi ştir veya sözle şmeleri feshedilmi ştir. Son olarak bir k ısım başvurucular ın ise daimî i şçi statüsüne geçi ş amac ıyla yapt ıklar ı başvurunun güvenlik soruşturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçlanmas ı nedeniyle reddine kara r verilmiştir. 5. Başvurucular ın güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçland ığından bahisle atamalar ının yap ılmamas ı veya atamalar ın iptal edilmesi işlemlerine kar şı idare mahkemelerinde açt ıklar ı davalar sonuç olarak reddedilmi ştir. Kararlar ın gerekçelerinde; güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ına ilişkin mevzuat Başvuru Numaras ı: 2019/19102 Karar Tarihi : 4/10/2023 3hükümlerine yer verilmi ş, idarenin takdir yetkisi çerçevesinde tesis etti ği işlemlerde hukuka ayk ırılık görülmedi ği belirtilmi ştir. 6. Başvurucular, nihai hükümleri ö ğrendikten sonra yasal süresi içerisinde bireysel başvuruda bulunmu ştur. 7. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 8. Ekli tablonun (D) sütunundaki ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucular ın adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. 9. Başvurucular; haklar ında güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçland ığından bahisle atamalar ının yap ılmamas ının, sözleşmelerinin feshedilmesinin ve daimî işçi statüsüne geçi ş taleplerinin kabul görmemesinin hukuka ayk ırı olduğunu, bu nedenlerle ki şisel verilerin korunmas ını isteme, özel hayata sayg ı, çal ışma, kamu hizmetine girme, adil yarg ılanma haklar ı ile suç ve cezalar ın kanunili ği ilkesi ve masumiyet karinesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 10. Bireysel ba şvuru dosyas ına gönderilen Bakanl ık görüşlerinde özetle süreçte verilen kararlara, konuyla alakal ı içtihada ve yarg ılamalar ın taraf ı olan işveren taraf ından sunulan görü ş ile ilgili belgelere yer verilmi ştir. Görüşlerde ayr ıca mevcut ba şvurularda başvurucular ın özel ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edilip edilmedi ği konusunda inceleme yap ılırken görü şte yer verilen Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihad ı ve somut olay ın kendine özgü ko şullar ının da dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmiştir. Baz ı başvurucular taraf ından Bakanl ık görüşüne karşı sunulan cevap yaz ısında, başvuru dilekçesinde yer verilen hususlar tekrar edilmi ştir. 11. 7/4/2021 tarihli ve 7315 say ılı Güvenlik Soru şturmas ı ve Arşiv Araştırmas ı Kanunu 17/4/2021 tarihli ve 31457 Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmiş ve 26/10/1994 tarihli ve 4045 say ılı Güvenlik Soru şturmas ı, Baz ı Nedenlerle Görevlerine So n Verilen Kamu Personeli ile Kamu Görevine Al ınmayanlar ın Haklar ının Geri Verilmesine ve 1402 Numaral ı Sıkıyönetim Kanununda De ğişiklik Yap ılmas ına İlişkin Kanun'u yürürlükten kald ırm ıştır. 7315 say ılı Kanun'un yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren ki şilerin güvenlik soruşturmas ı ve arşiv araştırmas ı bu Kanun kapsam ında yap ılmaktad ır. 12. Başvurucular ın kendileri ve/veya aile bireyleri hakk ında güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ıyla elde edilen verilerin ki şisel veri oldu ğu aç ıktır (Fatih Saraman [GK], B. No: 2014/7256, 27/2/2019, 57; Turgut Duman , B. No: 2014/15365, 29/5/2019, 58). Başvurular ın temelinde ba şvurucular hakk ında elde edilen ki şisel verilerin kamu makamlar ına aç ıklanmas ı ve güvenlik soru şturmalar ında kullan ılmas ı hususu bulunmaktad ır. Kişisel verilerin tutulmas ı, saklanmas ı veya aktar ılmas ının ise Anayasa n ın 20. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. Bu nedenle ba şvurular ın özel hayata sayg ı hakk ı içinde yer alan kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ı kapsam ında oldu ğu değerlendirilmektedir (benzer yönde yap ılan inceleme ve de ğerlendirmeler için bkz. Fatih Saraman, 57; Turgut Duman , 58; Abdurrahim Kaya ve di ğerleri, B. No: 2019/12271, 3/12/2020, 19). Başvuru Numaras ı: 2019/19102 Karar Tarihi : 4/10/2023 413. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ındaki kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi gerekir. 14. Anayasa Mahkemesi mevcut güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı yönteminin kanunilik ko şulunu sa ğlamad ığını Fatih Saraman karar ında kabul etmi ştir. Kararda 4045 say ılı Kanun'un sadece hangi kamu görevleri bak ımından güvenlik soruşturmas ı yapt ırılacağını düzenledi ğini ancak konuyla ilgili temel esaslar ı, ilkeleri ve çerçeveyi belirlemedi ği belirtilmi ş; Kanun'un ve ilgili yönetmeli ğin kişisel verilerin kay ıt, muhafaza ve kullan ımını içeren tedbirlerin kapsam ını, uygulanmas ını düzenleyen ve özellikle, süre, stoklama, kullan ım, üçüncü ki şilerin erişimi, verilerin gizlili ği, bütünlü ğü ve imhas ı konusundaki usullere ili şkin, muhataplar ının yetki a şımı ve keyfîli ğe karşı yeteri kadar güvenceye sahip olmalar ını sağlayacak aç ık ve detayl ı kurallar ı içermemesi nedeniyle kanunilik şart ını sağlamad ığı sonucuna var ılm ıştır (Fatih Saraman , 88-90; Süleyman Aki f Nazl ıgül, B. No: 2018/31982, 15/6/2021 , 33). 15. Öte yandan 1/2/2018 tarihli ve 7070 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararnamenin De ğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 60. maddesi ile 657 say ılı Kanun un 48. maddesinin birinci fıkras ının (A) bendine eklenen (8) numaral ı alt bendin iptali istemiyle 114 milletvekili taraf ından 3/5/2018 tarihinde Anayasa Mahkemesinde dava aç ılm ıştır. Anayasa Mahkemesi 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 say ılı karar ıyla başvuruya konu olayda uygulanan kural ı, Anayasa n ın 13., 20. ve 128. maddelerine ayk ırı görerek iptal etmi ştir. Karar ın gerekçesinde; güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ıyla elde edilen verilerin ki şisel veri niteliğinde oldu ğu, bu alanda düzenleme getiren kurallar ın kamu makamlar ına hangi koşullarda ve hangi s ınırlar içinde tedbirler uygulama ve özel hayat ın gizliliğine yönelik müdahalelerde bulunma yetkisi verildi ğini yeterince aç ık olarak göstermesi ve olas ı kötüye kullanmalara kar şı yeterli güvenceleri sa ğlanmas ı gerektiği, kuralda ise güvenlik soruşturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ı yap ılmas ı memurlu ğa al ımlarda genel şartlar aras ında say ılmas ına karşın güvenlik soru şturmas ına ve arşiv araştırmas ına konu edilecek bilgi ve belgelerin neler oldu ğuna, bu bilgilerin ne şekilde kullan ılacağına, hangi mercilerin soruşturma ve ara ştırmay ı yapacağına ilişkin herhangi bir düzenleme yap ılmad ığı belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi Fatih Saraman karar ında benimsedi ği bu yakla şımı norm denetiminde verdi ği iptal karar ıyla da sürdürmü ştür (Süleyman Akif Nazl ıgül, 34). 16. Somut ba şvurularda; güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı kapsam ında kamu mercileri taraf ından başvurucular ın özel ve aile hayat ı, iş ve sosyal ya şam ıyla ilgili bilgilerinin al ınmas ı, kaydedilmesi ve güvenlik soru şturmalar ında kullan ılmas ının özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ına müdahale te şkil ettiği anlaşılmaktad ır. 17. Yukar ıda an ılan Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 say ılı karar ı ile Fatih Saraman, Turgut Duman ve Abdurrahim Kaya ve di ğerleri kararlar ında ulaşılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmad ığından -ayn ı gerekçelerle- ba şvurucular ın özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında kişisel verilerin korunmas ını isteme haklar ına yönelen müdahalelerin kanuni dayana ğının bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/19102 Karar Tarihi : 4/10/2023 518. Başvurulara konu müdahalelerin kanunilik ko şulunu sa ğlamad ığı anlaşıldığından söz konusu müdahaleler aç ısından diğer güvence ölçütlerine riayet edilip edilmediğinin ayr ıca değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. 19. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın Anayasa'n ın 20. maddesinde güvence altına al ınan özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında kişisel verilerin korunmas ını isteme haklar ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. III. GİDERİM 20. Başvurucular ın tamam ı, ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ını istemiş; bir k ısm ı ayr ıca tazminat talebinde bulunmu ştur. 21. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 22.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ının yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Talepte bulunan ba şvurucular ın adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, B. Özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ekli tablonun (Ç) sütunundaki ilgili mahkemelere GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, F. Ekli tabloda gösterildi ği şekilde harç ve vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin ba şvuruculara ÖDENMES İNE, G. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/19102 Karar Tarihi : 4/10/2023 6H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 4/10/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.