TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HASAN KIZILIRMAK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/5056) Karar Tarihi: 29/9/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 18/11/2020-31308 Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportörler : Fatma Burcu NACAR YÜCE P ınar ARMA ĞAN YILDIRIM Başvurucu : Hasan KIZILIRMAK Vekili : Av. Lale İNCESU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başv
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HASAN KIZILIRMAK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/5056) Karar Tarihi: 29/9/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 18/11/2020-31308 Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportörler : Fatma Burcu NACAR YÜCE P ınar ARMA ĞAN YILDIRIM Başvurucu : Hasan KIZILIRMAK Vekili : Av. Lale İNCESU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırmas ız el atma nedeniyle aç ılan tazminat davas ında reddedilen k ısım için kanuni dayana ğı olmaks ızın aleyhe nispi vekâlet ücretine hükmedilmesinin mahkemeye eri şim hakk ını ihlal ettiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 24/1/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Ankara'n ın Gölbaşı ilçesi Tulumta ş köyünde bulunan 30 ada 7 parsel say ılı ve 41 ada 1 parsel say ılı payl ı mülkiyete tabi ta şınmazlar, hissesi oran ında başvurucu ad ına kay ıtlıdır. Bu taşınmazlar üzerinden Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi taraf ından kamulaştı rma yap ılmaks ızın enerji nakil hatt ı geçirilmi ştir. Başvurucu 15/5/2013 tarihinde Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 3Gölbaşı (Ankara) 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kamula ştırmas ız el atma nedeniyle tazminat davas ı açarak fazlaya dair haklar ı sakl ı kalmak üzere 1.000 TL tazminat talebinde bulunmu ştur. 9. Mahkemece mahallinde yap ılan keşif sonucu düzenlenen 14/4/2014 tarihli bilirkişi raporunda; arsa vas ıflı 30 ada 7 parsel say ılı taşınmaz üzerinde kamula ştırma yoluyla irtifak hakk ı tesisinin uygun olaca ğı, arsa vas ıflı 41 ada 1 parsel say ılı taşınmaz ın ise tamam ının kamulaştırılmas ının uygun olaca ğı bildirilmi ştir. 10. An ılan bilirki şi raporunda, 30 ada 7 parsel say ılı taşınmaz üzerinde irtifak hakk ı tesis edilmesi nedeni ile olu şacak değer düşüklüğü oran ı %28 olarak belirlenmi ş; bu taşınmaz ın başvurucunun hissesine tekabül eden de ğerinin 169.670 TL, bu k ısımda irtifak hakk ı tesisi ile olu şacak değer düşüklüğü miktar ının ise 47.508 TL oldu ğu belirtilmi ştir. Raporda, 41 ada 1 parsel say ılı taşınmaz ın başvurucunun hissesine tekabül eden de ğeri 4.480 TL olarak belirlenmi ş; başvurucunun her iki ta şınmaz için daval ı idareden talep edebilece ği miktar ın 47.508 TL ile 4.480 TL'nin toplam ı olan 51.988 TL oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. 11. Başvurucu 18/6/2014 tarihli ıslah dilekçesiyle dava de ğerini 30 ada 7 parsel say ılı taşınmaz için 169.670 TL, 41 ada 1 parsel say ılı taşınmaz için 4.480 TL olmak üzere toplam 174.150 TL olarak ıslah etmiştir. 12. An ılan bilirki şi raporunu hüküm kurmaya elveri şli bulan Mahkeme 13/11/2014 tarihli karar ıyla taşınmazlar ın bilirkişi raporunda belirtilen k ısımlar ı üzerinde daval ı idare yarar ına daimî irtifak hakk ı tesisine, 30 ada 7 parsel için 47.508 TL, 41 ada 1 parsel için ise 4.480 TL olmak üzere toplam 51.988 TL'nin dava tarihinden itibaren i şleyecek yasal faiziyle birlikte ba şvurucuya ödenmesine karar vermi ştir. Mahkeme; maktu olarak hesaplanan dava ve ıslah harc ının daval ı idareden tahsiline, ba şvurucu lehine 1.500 TL maktu vekâlet ücretine hükmetmi ştir. 13. Taraflarca temyiz edilen karar, Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesinin (Daire) 19/11/2015 tarihli karar ıyla vekâlet ücreti ve yarg ılama harçlar ı yönünden düzeltilerek onanm ıştır. Daire; karar gerekçesinde 24/5/2013 tarihli ve 6487 say ılı Kanun ile de ğişik 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nun 6. maddesinin on üçüncü f ıkras ı Anayasa Mahkemesinin 13/11/2014 tarihli ve E.2013/95, K.2014/176 say ılı karar ı ile iptal edildiğinden 4/11/1983 tarihinden sonraki döneme ili şkin kamula ştırmas ız el atmalarda nispi harca ve nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi gerekti ğini ifade etmi ştir. 14. Daire; mahkeme karar ının vekâlet ücretine ili şkin k ısm ını davan ın kabul olunan kısm ı üzerinden hesaplanan 6.018,68 TL vekâlet ücretinin daval ı idareden al ınarak başvurucuya verilmesi, davan ın ret olunan k ısm ı üzerinden hesaplanan 12.172,96 TL vekâle t ücretinin ba şvurucudan al ınarak daval ı idareye verilmesi yönünde düzeltmi ştir. 15. Taraflar, onama karar ına karşı karar düzeltme yoluna ba şvurmuştur. Daire 20/12/2016 tarihli karar ında; bilirki şi raporunda yaz ılı gerekçelere göre zemin bedeline hükmedilen dava konusu 41 ada 1 parselin davac ı ad ına olan tapu kayd ının iptaliyle idare adına tesciline karar verilmesi gerekirken ta şınmaz üzerinde irtifak hakk ı tesisine kara r verilmesinin yerinde olmad ığını belirterek karar düzeltme istemini bu yönüyle kabul etmi ştir. Daire 19/11/2015 tarihli onama karar ı ile yapt ığı düzeltmelere ek olarak mahkeme karar ını da bu yönüyle düzelterek onam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 416. Nihai karar ba şvurucuya 13/1/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 24/1/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk1. Kanun Hükümleri 18. 2942 say ılı Kanun'a 18/6/2010 tarihli ve 5999 say ılı Kanun ile ilave edilen ve 11/6/2013 tarihinde Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren 24/5/2013 tarihli ve 6487 say ılı Kanun'un 21. maddesi ile de ğiştirilen "Kamulaştırılmaks ızın kamu hizmetine ayr ılan taşınmazlar ın bedel tespiti" kenar başlıklı geçici 6. maddenin (1), (7) ve (13) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "(1)Kamula ştırma işlemleri tamamlanmam ış veya kamula ştırmas ı hiç yap ılmam ış olmas ına rağmen 9/10/1956 tarihi ile 4/11/1983 tarihi aras ında fiilen kamu hizmetine ayr ılan veya kamu yarar ına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yap ılan taşınmazlara veya kaynaklara k ısmen veya tamamen veyahut irtifak hakk ı tesis etmek suretiyle malikin r ızas ı olmaks ızın fiili olarak el konulmas ı sebebiyle, mülkiyet hakk ından doğan talepler, bedel talep edilmesi hâlinde bedel tespiti ve di ğer işlemler bu madde hükümlerine göre yap ılır. Bu maddeye göre yap ılacak işlemlerde öncelikle uzla şma usulünün uygulanmas ı dava şart ıdır. ...(7)Bu madde kapsam ında aç ılan davalarda mahkeme ve icra harçlar ı ile her türlü vekalet ücretleri bedel tespiti davalar ında öngörülen şekilde maktu olarak belirlenir. ...(13) 4/11/1983 tarihinden bu f ıkran ın yürürlü ğe girdiği tarihe kadar kamula ştırm a işlemleri tamamlanmam ış veya kamula ştırmas ı hiç yap ılmam ış olmas ına rağmen fiilen kamu hizmetine ayr ılan veya kamu yarar ına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yap ılan taşınmazlar ın idare taraf ından kamula ştırılmas ı hâlinde kamula ştırma bedeli ve mahkemelerce malikleri lehine hükmedilen tazminat ile bu davalara ili şkin mahkeme ve icr a vekalet ücretleri de, idarelerce bu maddenin sekizinci f ıkras ına göre bütçelerden ayr ılacak paydan ve ayn ı fıkrada belirtilen usule göre ödenir ve i şlem yap ılır. Bu alacaklar için de bu maddenin on birinci f ıkras ı, bu f ıkra kapsam ında kalan ta şınmazlar hakk ında aç ılan her türlü davalarda ise yedinci f ıkra hükümleri uygulan ır. Bu f ıkra hükmü, bu f ıkra kapsam ında kalan taşınmazlar hakk ında aç ılan ve kesinle şmeyen davalarda da uygulan ır. 2. Anayasa Mahkemesi Karar ı 19. 6487 say ılı Kanun ile de ğişik 2942 say ılı Kanun'un geçici 6. maddesinin on üçüncü f ıkras ı, Anayasa Mahkemesinin 13/3/2015 tarihli ve 29294 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan 13/11/2014 tarihli ve E.2013/95, K.2014/176 say ılı karar ı ile iptal edilmi ş; buna ilişkin iptal karar ının yay ımı tarihinden itibaren hüküm ifade edece ği kararlaştırılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 520. Anayasa Mahkemesinin 6487 say ılı Kanun ile de ğişik 2942 say ılı Kanun'un geçici 6. maddesinin on üçüncü f ıkras ının iptaline ili şkin hüküm gerekçesinin ilgili k ısm ı şu şekildedir: "...Anayasa Mahkemesinin 10.4.2003 günlü, E.2002/112 ve K.2003/33 say ılı karar ı üzerine ortaya ç ıkan içtihat farkl ılığının giderilmesi ve idarenin kamula ştırmas ız el koymas ı yoluyla ma ğdur edilen vatanda şlar ın haklar ının korunmas ı amac ıyla 5999 Kanun'la 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 6. maddede, taleplerin çok yo ğun olmas ı halinde kamu idarelerinin tazminat ödeme konusunda zor durumda kalabilecekleri gözönünde bulundurularak bu şekildeki taleplerin kar şılanabilmesi ve tazminatlar ın ödenebilmesi için baz ı özel düzenlemelere yer verilmi ştir. Dava konusu kuralla, 4.11.1983 tarihinden bu f ıkran ın yürürlü ğe girdiği tarihe (11.6.2013) kadar gerçekle şen kamula ştırmas ız el atmalar da madde kapsam ına al ınm ış ve maddede yer verilen baz ı hükümlerin bu ta şınmazlar hakk ında da uygulanmas ı öngörülmü ştür. Geçici 6. maddede öngörülen hükümler, Anayasa Mahkemesince iptal edilen 2942 say ılı Kanun'un 38. maddesinin uyguland ığı 9.10.1956 ilâ 4.11.1983 tarihlerini kapsaya n dönemde olu şan baz ı mağduriyetlerin giderilmesi amac ıyla ç ıkar ılmıştır. Ancak kanun koyucu, bu ma ğduriyetlerin bir anda giderilmesinin bütçeye ölçüsüz bir yük getirere k kamusal hizmetlerinin aksamas ına neden olaca ğını göz önünde bulundurarak münhas ıran bu tarihleri kapsayan dönemde kamula ştırmas ız el at ılan taşınmaz bedellerinin ödenmesine ilişkin istisnai baz ı hükümlere yer vermi ştir. Geçmi şe yönelik ma ğduriyetlerin giderilmesi ve o dönemden kaynaklanan ihtilaflar ın tasfiyesi amac ındaki üstün kamusal yarar dikkate alındığında, maliklerin de haklar ının yeteri derecede gözetilmesi kayd ıyla bu dönemle sınırlı olarak uygulanmak üzere bir tak ım istisnai düzenlemelerin yap ılmas ı mümkündür. Nitekim, geçici 6. maddede, belirlenen bedelin ödenmesinde ödenek s ınırlamas ı getirilmesi, borcun taksitler halinde ödenmesine imkan tan ınmas ı, haczedilmezlik yasa ğı öngörülmesi gibi malik aleyhine bir tak ım hükümlere yer verilmi ş ise de belirlenen bedelin taksitler halinde ödenmesi durumunda 3095 say ılı Kanun uyar ınca kanuni faiz ödenmesi öngörülerek malikin gecikmeden kaynaklanan zararlar ı karşılanmak suretiyle kamusa l yarar ile malikin ki şisel yarar ı aras ında makul bir denge kurulmu ştur. Ancak, 9.10.1956 ilâ 4.11.1983 tarihlerini kapsayan dönemde olu şan mağduriyetlerin giderilmesi amac ıyla getirilen ve malikler aleyhine birtak ım hükümler içeren bu istisna i düzenlemenin 4.11.1983 tarihinden sonraki dönem için de uygulanmas ının hakl ı bir temeli bulunmamaktad ır. Anayasa Mahkemesince iptal edilen 2942 say ılı Kanun'un 38 . maddesinin do ğurduğu ağır mağduriyetlerin bir anda giderilmesinin bütçeye getirece ği ölçüsüz yük nedeniyle kamu hizmetlerinde meydana gelebilecek aksamalar dikkate al ınarak o dönemle s ınırlı olarak makul kar şılanabilen bu istisnai hükümlerin sonraki dönemlere d e uygulanmas ı öngörülerek ola ğanlaştırılmas ı, hukuk güvenli ğini zedelemekte ve Anayasa'n ın 35. maddesinde güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ının ihlali sonucunu do ğurmaktad ır. Aç ıklanan nedenlerle, dava konusu kural Anayasa'n ın 2. ve 35. maddelerine ayk ırıdı r İptali gerekir. ..." 3. Yarg ıtay Kararlar ı 21. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesinin 6/11/2012 tarihli ve E.2012/8526, K.2012/21485 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 6"... Dava, kamula ştırmas ız el at ılan taşınmaz bedelinin tahsili istemine ili şkindir. ... Davan ın niteliğine göre davac ı lehine nispi vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken, maktu vekalet ücreti taktir edilmesi, Do ğru görülmemi ştir. ..." 22. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesinin 24/12/2012 tarihli ve E.2012/21794, K.2012/28197 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... Dava, kamula ştırmas ız el at ılarak üzerine pilon dikilip enerji nakil hatt ı geçirilen taşınmaz ın, pilon yeri bedeli ve irtifak hakk ı karşılığının tahsili istemine ili şkindir. ... Davac ı lehine hükmolunan bedel 3333,33-TL nin alt ında olduğundan Avukatl ık Asgari Ücret tarifesinin 12. maddesi uyar ınca 400,00- TL vekalet ücretine, yine daval ı idare yarar ına reddedilen miktar üzerinden nispi vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken fazla maktu vekalet ücretine karar verilmi ş olmas ı, doğru değilse de; bu yan ılgılar ın giderilmesi yeniden yarg ılama yap ılmas ını gerektirmedi ğinden , ..." 23. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesinin 13/2/2013 tarihli ve E.2012/26056, K.2012/21485 say ılı; 20/5/2013 tarihli ve E.2013/5463, K.2013/10048 say ılı kararlar ı da benzer niteliktedir. B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 24. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından ... görülmesini isteme hakk ına sahiptir..." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 25. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında ifade edilen hakk ın kurucu unsurlar ından birinin mahkemeye eri şim hakk ı olduğunu belirtmi ştir (Golder/Birle şik Krall ık, B. No: 4451/70, 21/2/1975, 36). Mahkemeye eri şim hakk ı, Sözleşme'nin 6. maddesinde yerini bulan güvencelerin do ğal bir parças ı olup ( Lawyer Partners A.S./Slovakya, B. No: 54252/07, 16/6/2009, 52) bu kapsamda (1) numaral ı fıkra, herkesin ki şisel haklar ı ve yükümlülükleriyle ilgili her türlü iddias ını bir mahkeme veya bir yarg ı yeri önüne ç ıkarma hakk ını güvence alt ına al ır (Golder/Birle şik Krall ık, 36). 26. Mahkemeye eri şim hakk ı, niteliği gereği devlet taraf ından düzenleme yap ılmay ı gerektirdi ğinden mutlak bir hak olmay ıp s ınırlamalara tabidir. A İHM'e göre bu hak, Sözleşme'nin tan ımlamaks ızın kabul etti ği bir hak oldu ğundan bir hakk ın kapsam ını belirleyen (çerçevesini çizen) s ınırlardan ba şka s ınırlamalara da tabi olabilir. Ancak hiçbir durumda bu s ınırlamalar hakk ın özünü zedelememelidir ( Golder/Birle şik Krall ık, 38). Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 727. Ayr ıca bu s ınırlama, me şru bir amaç izlemeli ve kullan ılan araçlarla gerçekleştirilmek istenen amaç aras ında makul bir orant ılılık ilişkisi bulunmal ıdır. Aksi takdirde bu s ınırlama Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ıyla bağdaşmaz (Ashingdane /Birleşik Krall ık, B. No: 8225/78, 28/5/1985, 57). V.İNCELEME VE GEREKÇE 28. Mahkemenin 29/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun iddialar ı 29. Başvurucu, davan ın k ısmen reddi hâlinde kar şı tarafa maktu vekâlet ücreti ödenmesini öngören kanun hükümlerine güvenerek davas ını ıslah etmişken ıslah tarihinden sonra yürürlü ğe giren kanun de ğişikliği uyar ınca davan ın reddedilen k ısm ı için aleyhine 12.172,96 TL nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle zarara u ğrad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ve mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 30. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 31. Mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyuşmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelmektedir. Kişinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen veya mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir başka ifadeyle mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizle ştiren s ınırlamalar mahkemey e erişim hakk ını ihlal edebilir ( Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 32. Vekâlet ücreti yarg ılama gideri olup bununla, davac ı veya daval ının o dava nedeniyle ald ıklar ı hukuki yard ım karşılığında avukata ödedikleri ücretin telafisi amaçlanmaktad ır (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014). Dava a şamas ında kimin lehine ya da aleyhine olaca ğı önceden belli olmayan bu ücret yükümlülü ğü, bir usul kural ı olup mahkemeye eri şim hakk ı ile ilişkilidir ( Serkan Acar , B. No: 2013/1613, 2/10/2013, 38). Taraflardan birinin yarg ılamadaki ba şarı oran ına göre kazan ılan veya kaybedilen de ğer oran ında lehine veya aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesine yönelik düzenlemeler mahkemeye eri şim hakk ına müdahale te şkil etmektedir ( Serkan Acar, 39; Muhbet Adan ır ve diğerleri , B. No: 2014/10261, 8/12/2016, 101). 33. Başvuruya konu davada, davan ın reddedilen k ısm ı için başvurucu aleyhine 12.172,96 TL nispi vekâlet ücretine hükmedilmesinin ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına müdahale te şkil ettiği aç ıktır. Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 8b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 34. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 35. Yukar ıda an ılan müdahale Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 36. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. 37. Anayasa'n ın 36. maddesinde hak arama özgürlü ğü güvence alt ına al ınm ıştır. Anayasa'n ın temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleye n 13. maddesi ise hak ve özgürlüklerin ancak kanunla s ınırlanabilece ğini temel bir ilke olarak benimsemi ştir. Buna göre mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalelerde dikkate alınacak öncelikli ölçüt, müdahalenin kanuna dayal ı olmas ıdır. Bu ölçütün sa ğlanmad ığı tespit edildi ğinde diğer ölçütler bak ımından inceleme yap ılmaks ızın mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılacakt ır (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. Ford Motor Company , B. No: 2014/13518, 26/10/2017, 49). 38. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yap ılacak müdahalelerin ve s ınırland ırmalar ın kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlar ından biridir ( Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, 60). 39. Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı öncelikle şeklî manada bir kanunun varl ığını zorunlu k ılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) taraf ından Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun ad ı alt ında ç ıkar ılan düzenleyici yasama işlemidir. Hak ve özgürlüklere müdahale edilmesi ancak yasama organ ınca kanun ad ı alt ında çıkar ılan düzenleyici i şlemlerde müdahaleye imkân tan ıyan bir hükmün bulunmas ı şart ına bağlıdır. TBMM taraf ından ç ıkar ılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmamas ı hakk a yap ılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun b ırak ır (Ali H ıdır Akyol ve di ğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, 56). 40. Başvurucunun davas ını açt ığı tarihte yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerine ve Yarg ıtay ın yerleşik uygulamas ına göre konusu parayla ölçülebilen bu tür davalarda vekil ile temsil edilen taraflar lehine -davan ın niteliği gereği- karar tarihinde yürürlükte buluna n Avukatl ık Asgari Ücret Tarifesi uyar ınca davan ın kabul edilen ve reddedilen miktar üzerinden nispi vekâlet ücretine hükmedilmektedir (bkz. 21, 22, 23). 41. Dava tarihinden sonra 11/6/2013 tarihinde Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlüğe giren 6487 say ılı Kanun'un 21. maddesi ile 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 6. maddenin on üçüncü f ıkras ı uyar ınca 4/11/1983 tarihinden sonra bu Kanun'un yürürlü ğe girdiği 11/6/2013 tarihine kadar gerçekle şen kamula ştırmas ız el atmalarla ilgili olarak aç ılan davalarda maktu vekâlet ücretine hükmedilece ği düzenlemesi getirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 942. Başvurucu, bilirki şi raporunun ard ından 18/6/2014 tarihinde ıslah ile dava değerini art ırm ıştır. Mahkeme 13/11/2014 tarihli karar ında, başvurucunun davas ını kısmen kabul etti ği hâlde yaln ızca başvurucu lehine vekâlet ücretine hükmetmi ştir. Mahkeme, başvurucu lehine hükmetti ği bu vekâlet ücretini karar tarihinde yürürlükte bulunan geçici 6. maddenin on üçüncü f ıkras ı hükmü gere ği maktu olarak hesaplam ıştır. 43. Kamula ştırmas ız el at ılan taşınmaz bedelinin tahsiline ili şkin davalarda vekâlet ücretini maktu olarak belirleyen geçici 6. maddenin on üçüncü f ıkras ı hükmü Anayasa Mahkemesinin 13/11/2014 tarihli ve E.2013/95, K.2014/176 say ılı karar ı ile iptal edilmi ş ve anılan bu karar, mahkeme karar ının temyizi a şamas ında 13/3/2015 tarihinde Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmiştir. 44. Yarg ıtay; Anayasa Mahkemesinin an ılan iptal karar ı gereği 4/11/1983 tarihinden sonraki döneme ili şkin el atmalarda nispi harç ve nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi gerekti ğini belirterek mahkeme karar ını, vekil ile temsil edilen taraflar lehine davan ın kabul edilen ve reddedilen k ısımlar ı üzerinden nispi vekâlet ücretine hükmetme k suretiyle düzeltmi ştir. 45. Somut olayda ba şvurucu, ıslah tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri ve Yarg ıtay uygulamas ı gereği davan ın reddi hâlinde aleyhine maktu vekâlet ücretine hükmedilece ğini öngörerek dava de ğerini ıslah etmiş; yarg ılama sonunda toplam 51.988 TL tazminata hak kazanm ışken davan ın reddedilen k ısm ı için idareye 12.172,96 TL vekâlet ücreti ödemek zorunda b ırak ılm ıştır. 46. 19/3/1969 tarihli ve 1136 say ılı Avukatl ık Kanunu'nun 168. maddesinin son fıkras ında "Avukatl ık ücretinin takdirinde, hukuki yard ımın tamamland ığı veya dava sonunda hüküm verildi ği tarihte yürürlükte olan tarife esas al ınır." hükmüne yer verilmi ştir. 28/12/2013 tarihli ve 28865 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan ve karar ın verildiği tarihte yürürlükte bulunan Avukatl ık Asgari Ücret Tarifesi'nin " Uygulanacak tarife " kenar başlıklı 21. maddesinde ise " (1) Avukatl ık ücretinin takdirinde, hukuki yard ımın tamamland ığı veya dava sonunda hüküm verildi ği tarihte yürürlükte olan tarife esas al ınır." kural ına yer verilmiştir. 47. 6487 say ılı Kanun ile de ğişik 2942 say ılı Kanun'un geçici 6. maddesinin on üçüncü f ıkras ı, Anayasa Mahkemesinin 13/3/2015 tarihli ve 29294 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan 13/11/2014 tarihli ve E.2013/95, K.2014/176 say ılı karar ı ile iptal edilmi ş; buna ilişkin iptal karar ının yay ımı tarihinden itibaren hüküm ifade edece ği kararlaştırılm ıştır. 48. Yukar ıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte de ğerlendirildi ğinde avukatl ık ücretinin takdirinde dava sonunda hüküm verildi ği tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerinin esas al ınacağının aç ıkça kurala ba ğland ığı anlaşılmaktad ır. 49. Somut olayda avukatl ık ücretinin takdirine ili şkin kararda esas al ınan mevzua t hükmü ayn ı zamanda karar tarihi de olan 13/11/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesi taraf ından iptal edilmi ştir. Ancak bu iptal karar ı 13/3/2015 tarihli ve 29294 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanm ış, yay ımı tarihinden itibaren hüküm ifade etmeye ba şlam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 1050. Bu durumda ilk derece mahkemesi karar ının tarihi dikkate al ındığında Yarg ıtay taraf ından nispi vekâlet ücretine hükmedilmesinin kanuni dayana ğının bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Zira Anayasa Mahkemesinin maktu yerine nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi sonucunu do ğuran iptal karar ı, vekâlet ücretinin belirlenmesine esas al ınmas ı gereken ilk derece mahkemesinin karar tarihi itibar ıyla henüz yürürlü ğe girmemi ştir. An ılan tarihte yürürlükte olan Kanun ise vekâlet ücretinin maktu olarak belirlenmesine izin vermektedir. Ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayanağının bulunmad ığı tespit edildi ğinden müdahalenin me şru amac ı ve ölçülülü ğü yönlerinden ayr ıca değerlendirme yap ılmas ına gerek bulunmamaktad ır. 51. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 52. 30/11/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 53. Başvurucu, ihlalin tespiti ile lehine 12.172,96 TL maddi ve 12.172,96 T L manevi tazminata hükmedilmesini istemi ştir. 54. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018). karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 55. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 1156.İncelenen ba şvuruda, kanuni dayana ğı bulunmaks ızın başvurucu aleyhine nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 57. Bununla birlikte somut olay ın koşullar ında mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. 58. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için mahkemeye eri şim hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 59. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 60. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİ R OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Gölba şı (Ankara) 1. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2013/529, K.2014/447) ve Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesine GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2017/5056 Karar Tarihi : 29/9/2020 12G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 29/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş