TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AVUKATLAR SEND İKASI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/27450) Karar Tarihi: 30/3/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 17/5/2023-32193 Başvuru Numaras ı: 2018/27450 Karar Tarihi : 30/3/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Gülsüm Gizem GÜRSOY Başvurucu : Avukatlar Sendikas ı Temsilcisi : Sedef ÜNAL Vekili : Av. Bedi YARAYICI I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başv
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AVUKATLAR SEND İKASI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/27450) Karar Tarihi: 30/3/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 17/5/2023-32193 Başvuru Numaras ı: 2018/27450 Karar Tarihi : 30/3/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Gülsüm Gizem GÜRSOY Başvurucu : Avukatlar Sendikas ı Temsilcisi : Sedef ÜNAL Vekili : Av. Bedi YARAYICI I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, sendika hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu Sendika, e-Devlet sistemindeki sendika üyeli ğinin " yaln ızca işçilerin, ait olduklar ı iş kolunda olmak kayd ıyla işçi sendikas ına üye olabilmeleri " şeklinde düzenlendi ğini belirtmi ştir. Başvurucu, bu uygulaman ın çal ışan herkesin tüm sendikalara e-Devlet üzerinden üyeli ğine imkân sa ğlayacak şekilde yeniden düzenlenmesi için altyap ı oluşturulmas ı istemiyle idareye ba şvurmuştur. Başvuru z ımnen reddedilmi ştir. Bunun üzerine başvurucu, z ımnen reddedilen i şlemin iptali talepli dava açm ıştır. 3. Başvurucu; dava dilekçesinde, sendika kurmak veya sendikaya üye olmak için çal ışan olman ın yeterli oldu ğunu, serbest çal ışan avukatlar için i şçi/işveren ayr ımının yap ılmas ının doğru olmad ığını, avukatl ığın serbest meslek olarak yap ılmas ının esas oldu ğunu belirterek idarenin z ımni ret işleminin iptal edilmesi gerekti ğini ileri sürmü ştür. Bunun yan ı sıra başvurucu, sendika üyeli ği için işçi/işveren ayr ımı yap ılan 18/10/2012 tarihli ve 6356 say ılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 2. ve 17. maddelerinin Anayasa'ya ayk ırı olduğunu iddia ederek ilk derece mahkemesinin itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesine başvurmas ını talep etmi ştir. 4. Davan ın görüldü ğü Ankara 18. İdare Mahkemesi taraf ından davan ın reddine karar verilmi ştir. Gerekçeli kararda, 6356 say ılı Kanun'un 2. maddesinin üçüncü f ıkras ının 22/5/2003 tarihli ve 4857 say ılı İş Kanunu'na yollamas ı nedeniyle 4857 say ılı Kanun'da, bir i ş Başvuru Numaras ı: 2018/27450 Karar Tarihi : 30/3/2023 3sözleşmesine dayanarak çal ışan gerçek ki şinin işçi, işçi çal ıştıran gerçek veya tüzel ki şinin yahut tüzel ki şiliği olmayan kurum ve kurulu şlar ın işveren olarak tan ımland ığı belirtilmi ştir. Kararda ayr ıca bir avukat yan ında, avukatl ık ortakl ığında veya avukatl ık bürosunda 19/3/1969 tarihli ve 1136 say ılı Avukatl ık Kanunu'nun 12. maddesi ve 4857 say ılı Kanun hükümlerine göre çal ışan avukatlar ın işgören (işçi) konumunda oldu ğu, yan ında işgören çal ıştıran avukat veya avukatl ık ortakl ığının da işveren statüsünü haiz oldu ğu belirtilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; mevzuat hükümlerine göre i şçi say ılanlar ın işçi sendikalar ına, işveren say ılanlar ın ise işveren sendikalar ına üye olabilece ği, işçi veya işverenlerin ayn ı iş kolund a ve ayn ı zamanda birden çok sendikaya üye olamayaca ğı, sendikaya üye olabilmek için sendikan ın kuruldu ğu iş kolunda fiilen çal ışıyor olma şart ının sağlanmas ı gerektiği sonucuna ulaşılm ıştır. 5.İlk derece mahkemesi karar ı Bölge İdare Mahkemesi taraf ından onanarak kesinleşmiştir. Başvurucu, süresi içinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. II. DEĞERLEND İRME A.İlgili Hukuk 6. 6356 say ılı Kanun'un "Amaç" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir: "(1) Bu Kanunun amac ı, işçi ve işveren sendikalar ı ile konfederasyonlar ın kuruluşu, yönetimi, i şleyişi, denetlenmesi, çal ışma ve örgütlenmesine ili şkin usul ve esaslar il e işçilerin ve i şverenlerin kar şılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlar ı ile çal ışma şartlar ını belirlemek üzere toplu i ş sözleşmesi yapmalar ına, uyuşmazl ıklar ı bar ışçı yollarla çözümlemelerine, grev ve lokavta ba şvurmalar ına ilişkin usul ve esaslar ı düzenlemektir." 7. 6356 say ılı Kanun'un "Tan ımlar" kenar ba şlıklı 2. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: " (1) Bu kanunun uygulanmas ında; ... (ğ) Sendika: İşçilerin veya i şverenlerin çal ışma ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak ve ç ıkarlar ını korumak ve geli ştirmek için en az yedi i şçi veya i şverenin bir araya gelerek bir i şkolunda faaliyette bulunmak üzere olu şturduklar ı tüzel ki şiliğe sahip kuruluşlar ı, ...ifade eder. ... (3) Bu Kanunun uygulanmas ı bak ımından işçi, işveren ve i şyeri kavramlar ı 22/5/2003 tarihli ve 4857 say ılı İş Kanununda tan ımland ığı gibidir." 8. 6356 say ılı Kanun'un "Sendika üyeli ği ve üyeli ğin kazan ılmas ı" kenar başlıklı 17. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) On be ş yaşını dolduran ve bu Kanun hükümlerine göre i şçi say ılanlar, işçi sendikalar ına üye olabilir. Başvuru Numaras ı: 2018/27450 Karar Tarihi : 30/3/2023 4(2) Bu Kanun anlam ında işveren say ılanlar, işveren sendikalar ına üye olabilir. (3) Sendikaya üye olmak serbesttir. Hiç kimse sendikaya üye olmaya veya olmamaya zorlanamaz. İşçi veya işverenler ayn ı işkolunda ve ayn ı zamanda birden çok sendikaya üy e olamaz. Ancak ayn ı işkolunda ve ayn ı zamanda farkl ı işverenlere ait i şyerlerinde çal ışan işçiler birden çok sendikaya üye olabilir. İşçi ve işverenlerin bu hükme ayk ırı şekilde birden çok sendikaya üye olmalar ı hâlinde sonraki üyelikler geçersizdir. ... (5)Sendikaya üyelik, Bakanl ıkça sağlanacak elektronik ba şvuru sistemine e-Devlet kap ısı üzerinden üyelik ba şvurusunda bulunulmas ı ve sendika tüzü ğünde belirlenen yetkili organ ın kabulü ile e-Devlet kap ısı üzerinden kazan ılır." 9. 4857 say ılı Kanun'un "Tan ımlar" kenar ba şlıklı 2. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Bir iş sözleşmesine dayanarak çal ışan gerçek ki şiye işçi, işçi çal ıştıran gerçek vey a tüzel kişiye yahut tüzel ki şiliği olmayan kurum ve kurulu şlara işveren... denir." 10. 1136 say ılı Kanun'un "Avukatl ıkla birle şemiyen i şler" kenar ba şlıklı 11. maddesi şöyledir: "Ayl ık, ücret, gündelik veya kesenek gibi ödemeler kar şılığında görülen hiçbir hizme t ve görev, sigorta prodüktörlü ğü, tacirlik ve esnafl ık veya meslekin onuru ile ba ğdaşmas ı mümkün olm ıyan her türlü i ş avukatl ıkla birleşemez." 11. 1136 say ılı Kanun'un "Avukatl ıkla birle şebilen işler" kenar ba şlıklı 12. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Aşağıda, say ılan işler 11 inci madde hükmü d ışındad ır: c) Özel hukuk tüzelki şilerinin hukuk mü şavirliği ve sürekli avukatl ığı ile bir avuka t yaz ıhanesinde ücret kar şılığında avukatl ık," 12. 26/12/2015 tarihli ve 29574 say ılı Resmî Gazete yay ımlanan Bir Avukat Yan ında, Avukatl ık Ortakl ığında veya Avukatl ık Bürosunda Ücret Kar şılığı Birlikte Çal ışan Avukatlar ın Çal ışma Esaslar ına İlişkin Yönetmelik'in (Yönetmelik) "Amaç" kenar ba şlıklı 1. maddesi şöyledir: "Bu Yönetmelik, bir avukat yan ında, avukatl ık ortakl ığı veya avukatl ık bürosunda, 19/3/1969 tarihli ve 1136 say ılı Avukatl ık Kanununun 12 nci maddesinin birinci f ıkras ının (c) bendi gere ğince, 22/5/2003 tarihli ve 4857 say ılı İş Kanunu hükümlerine göre çal ışacak avukatlar ın ve işveren avukatlar ın uymalar ı gereken kurallar ı belirlemek amac ıyla düzenlenmi ştir." 13. Yönetmelik'in "Tan ımlar" kenar başlıklı 4. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "ç) İşgören avukat: Ba ğıms ız avukat niteli ğini taşımakla birlikte, 1136 say ılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci f ıkras ının (c) bendi çerçevesinde, i şveren avukatla akdetti ği yaz ılı sözleşme ile üstlendi ği işi yerine getiren avukat ı, Başvuru Numaras ı: 2018/27450 Karar Tarihi : 30/3/2023 5d) İşveren avukat: Taraflar aras ında imzalanacak yaz ılı sözleşme ile verilmesi kararlaştırılan sürekli hizmetten yararlanan ve hizmet kar şılığında ücret ödem e yükümlülü ğü başta olmak üzere ilgili mevzuattaki di ğer yükümlülükleri üstlenmi ş avukat ve/veya avukatl ık ortakl ığını, avukatl ık yaz ıhanesini (avukatl ık bürosunu), ... ifade eder." 14. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM), Manole ve "Romanien Farmers Direct"/Romanya (B. No: 46551/06, 16/9/2015) karar ında, sadece i şçiler ve memurlar ın sendikal örgütler kurma hakk ına sahip olmas ı dolay ısıyla serbest meslek sahibi çiftçilerin bu kapsam d ışında tutulmas ını sendika özgürlü ğü yönünden incelemi ştir. i. An ılan karara konu olayda A İHM, sendika hakk ına yönelik müdahalenin Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 11. maddesi kapsam ında meşru bir amaç güttü ğünü yani sendikalar ile di ğer örgütlenme türleri aras ındaki yasal fark ı koruyarak ekonomik ve sosyal düzenin korunmas ını amaçlad ığını belirtmiştir (Manole ve "Romanien Farmers Direct"/Romanya , 65). ii. AİHM, serbest meslek sahibi ba şvurucular ın sendika kuramamalar ına ilişkin kısıtlama bak ımından devletin geni ş bir takdir marj ı olduğunu vurgulam ıştır. Ancak bunun yan ı sıra başvurucular ın sendika d ışı örgütlenme özgürlüklerinin oldu ğunun, bu kişilerin kooperatifler ya da meslek birlikleri kurma haklar ının bulundu ğunun altını çizmiştir. AİHM, başvurucular ın kurabilecekleri herhangi bir derne ğin, üyelerinin kolektif ç ıkarlar ını kamu makamlar ı önünde savunmak için gerekli ayr ıcal ıklardan yoksun olaca ğına ikna edecek hiçbir olgu olmad ığına değinmiştir (Manole ve "Romanien Farmers Direct"/Romanya , 70-72). iii. AİHM, ulusal mevzuat ın tar ımsal ticaret örgütlerine üyelerinin ç ıkarlar ını kamu makamlar ı önünde savunmalar ı için gerekli haklar ı tan ıdığını ve bu tür örgütlerin di ğer tüm ekonomik sektörlerde oldu ğu gibi tar ımda da çal ışanlar ve kooperatif üyeleri için ayr ılm ış olan sendikalar şeklinde kurulmas ına gerek olmad ığını belirtmi ştir. Sonuç olarak A İHM, başvurucu sendikan ın tescil edilmemesinin bu alanda ulusal makamlara tan ınan takdir marj ını aşmad ığı ve bu nedenle orant ısız olmad ığı kanaatine ula şmış ve Sözle şme'nin 11. maddesinin ihlal edilmediğine karar vermi ştir (Manole ve "Romanien Farmers Direct"/Romanya , 73-75). B. Somut Olay ın Değerlendirilmesi 15. Anayasa n ın Sendika kurma hakk ı kenar ba şlıklı 51. maddesinin " Çal ışanlar ve işverenler, üyelerinin çal ışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerin i korumak ve geli ştirmek için önceden izin almaks ızın sendikalar ve üst kurulu şlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklar ına sahiptir. " biçimindeki birinci f ıkras ında çal ışanlar ve i şverenlerin sendika kurma hakk ına sahip olduklar ı düzenlenmi ştir. Ayn ı maddede sendika kurma hakk ının kullan ılmas ında uygulanaca k şartlar ın kanunla düzenlenece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda avukatlar ın sendika kurma ve bu sendikalara üye olmas ına ilişkin şartlar 1136 say ılı Kanun kapsam ında ç ıkar ılan Yönetmeli k ve diğer kanunlar ın ilgili maddelerine at ıfla detayl ı bir biçimde düzenlenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/27450 Karar Tarihi : 30/3/2023 616. Başvurucu; avukatlar ın sendika üyeli ğinde işçi/işveren ayr ımı yap ılmamas ı gerektiğini, bu yönüyle 6356 say ılı Kanun'un 2. maddesinin ( ğ) bendinde yer alan düzenlemenin Anayasa'ya ayk ırı olduğunu ileri sürmü ştür. Anayasa Mahkemesi an ılan kural ı, kuralda yer alan " bir işkolunda faaliyette bulunmak üzere " ibaresinin Anayasa'ya ayk ırı olduğu iddias ıyla aç ılan iptal davas ında daha önce incelemi ştir. Anayasa Mahkemesinin yapt ığı değerlendirmelerin eldeki ba şvuru ile ili şkili olan k ısm ı (AYM, E.2013/1,K.2014/161, 22/10/2014, 24, 36-38) şöyledir: "... Sendika hakk ı, çal ışanlar ın ve çal ıştıranlar ın sadece istedikleri sendikalar ı kurmalar ı ve bunlara üye olmalar ı yolunda bir hakla s ınırlı kalmamakta, ayn ı zamanda oluşturduklar ı tüzel kişiliklerin varl ığının ve bu tüzel ki şiliklerin kendine özgü faaliyetlerinin garanti alt ına al ınmas ını da içermektedir. Üyelerinin ekonomik, sosyal ve kültürel orta k menfaatlerini korumak ve geli ştirmek amac ıyla kurulan sendikalar ve bunlar ın üs t kuruluşlar ının, iş uyuşmazl ığı çıkarmas ı, toplu görü şme ve toplu sözle şme yapmas ı, grev ve lokavt karar ı vermesi ve uygulamas ı da sendika hakk ı kapsam ında yer almaktad ır. ... ayn ı işkolunda çal ışanlar ın benzer çal ışma koşullar ı ve ortak ç ıkarlar ı bulunduğu düşüncesinden hareketle, mesleki farkl ılıklar ı dikkate almaks ızın bir işkolunda ya da endüstride çal ışanlar ın tümünü örgütleyen i şkolu sendikalar ına eğilim artm ış ve bunun sonucunda i şkolu sendikalar ı temel örgüt modeli haline gelmi ştir. Haklar mücadelesind e etkili olabilme ve sonuç alabilmenin ancak güçlü bir sendika ile mümkün olabilece ği, bunun ise daha fazla i şçinin ayn ı sendikada örgütlenmesine ba ğlı olduğu düşüncesi, işkolu sendikac ılığının gelişmesine yol açm ıştır. Bu çerçevede, sendikalar ın işkolu esas ına göre kurulacağını öngören kurallar ın, kamu düzenini sa ğlamak ve devam ettirmek, daha etkin v e daha güçlü bir sendikac ılığı temin etmek için ç ıkar ılmış olduğu anlaşılmaktad ır. Zira mevcut sistem içerisinde güçlü yap ılar haline gelen sendikalar i şkolu esas ına göre faaliyette bulunan sendikalard ır... getirilen s ınırlamalar ın meşru temellere dayand ığı, hakk ın özünü zedelemedi ği ve ölçüsüz bir müdahale olu şturmad ığı görülmektedir." 17.İşçi ve işveren sendikalar ının farkl ı menfaatleri korumak ve geli ştirmek amac ıyla kurulmu ş olmas ı ve bunun do ğal sonucu olarak kendine özgü faaliyetlerinin de farkl ılaşmas ı işçi ve işverenlerin ayn ı sendika çat ısı alt ında bulunmalar ını anlams ız kılmaktad ır. Bunun yan ı sıra başvurucu Sendikan ın sendika olarak örgütlenemedi ğine dair bir şikâyeti bulunmamaktad ır. Ancak ba şvurucu, serbest çal ışan avukatlar için i şçi/işveren ayr ımının yap ılmas ının doğru olmad ığını, avukatl ığın serbest meslek olarak yap ılmas ının esas olduğunu ve kurulacak sendikalarda da bunun esas al ınmas ı gerektiğini ileri sürmü ştür. 18. Derece mahkemeleri 6356 say ılı Kanun'da i ş kolu sendikac ılığının benimsendi ğini ve buradan hareketle i şçi ve işverenlerin bulunduklar ı iş kollar ındaki sendikalara üye olabileceklerinin düzenlendi ğini, serbest çal ışan avukatlar yönünden de bu ayr ımın esas al ınacağını belirtmiştir. Nitekim Anayasa Mahkemesi de sendikalar ın iş kolu esas ına göre kurulaca ğını öngören kurallar ın kamu düzenini sa ğlamak ve devam ettirmek, daha etkin ve daha güçlü bir sendikac ılığı temin etmek için getirildi ğini vurgulam ıştır. 19. AİHM'in serbest meslek çal ışanlar ının sendika kuramamas ına ilişkin değerlendirmelerine bakt ığımızda da serbest meslek sahipleri yönünden devletin sendikal örgütlenmeye izin vermeme yönünden takdir hakk ı bulundu ğunu belirtti ği görülmektedir. Ancak A İHM, burada serbest meslek sahiplerinin kooperatif, meslek birlikleri gibi di ğer örgütlenme biçimlerine sahip olmalar ı hâlinde bu örgütler arac ılığıyla üyelerinin kolekti f çıkarlar ını kamu makamlar ı önünde savunabileceklerini de ğerlendirmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/27450 Karar Tarihi : 30/3/2023 720. Eldeki ba şvuruda, 1136 say ılı Kanun do ğrultusunda ç ıkar ılan Yönetmelik'te avukatlar ın hangi durumlarda i şçi ve işveren olabilecekleri belirlenmi ştir. Bu do ğrultuda avukatlar i şçi ve işveren olmalar ına göre ancak ilgili i ş kolunda yer alan sendikaya üye olabileceklerdir. Dolay ısıyla avukatlar ın sendika çat ısı alt ında örgütlenebildikleri görülmektedir. O hâlde derece mahkemelerinin Anayasa ve ilgili mevzuat hükümlerini yorumlayarak, i ş kolu sendikac ılığı kapsam ı dışında kalan meslek sendikac ılığına yönelik sınırlamalar ı usul ve yasaya uygun bulmas ında Anayasa'n ın 51. maddesinde yer alan sendika hakk ına ilişkin güvenceleri gözetmedi ği söylenemeyecektir. 21. Sonuç olarak ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçeyle; A. Başvurunun, açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde b ırak ılmas ına 30/3/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.