Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2021/1827 E. , 2024/5391 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2021/1827 Karar No : 2024/5391 TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ... 2- ... VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Artvin ili, Merkez ilçesi, ... köyünde bulunan ... ad
Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2021/1827 E. , 2024/5391 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2021/1827 Karar No : 2024/5391 TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ... 2- ... VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Artvin ili, Merkez ilçesi, ... köyünde bulunan ... ada ... sayılı parselde kayıtlı taşınmaz malikleri olan davacılar tarafından; Deriner Barajı HES çevre yolları ve baraj gölü nedeniyle Zeytinlik köyünün tamamen kamulaştırıldığı, taşınmazların idari olarak Derinköy köyü sınırlarında kaldığı, Zeytinlik köyünün sular altında kalmasından önce Zeytinlik köyü ile Derinköy köyü sınırlarını Çoruh Nehrinin ayırdığı ve asma köprü ile taşınmazlara yaya olarak 5-10 dakikada geçiş sağlandığı veya Artvin-Erzurum karayolu üzerinde bulunan Zeytinlik köyü beton köprüsünden ayrılan kavşak ile 3 km'lik bir araç yolu ile taşınmazların hemen yanına ulaşıldığı, Deriner Baraj gölünün yaklaşık 5 yıl önce su tutması ve baraj gölünün dolması nedeniyle taşınmazlara makul ulaşım olanağının kalmadığı, önceki yollar su altında kaldıktan sonra yapılan yeni yolun pazara olan uzaklığını 82,00 km arttırdığı ve ürün maliyetlerinin de 8-10 kat arttığı, taşınmazın kamulaştırılması talebiyle davalı idareye başvuruda bulunulduğu ancak talebin uygun görülmediği, pazara ulaşımın artmasının taşınmazın kiralanmasını dahi engellediği, parsel üzerinde meyve sebze tarımı yapılmakta iken tüm bu nedenlerle taşınmazdan fiilen yararlanılamadığı, taşınmazın anılan konumu itibarıyla piyasada alıcı bulamadığı, meydana gelen değer kaybı ile bir daha kullanılmaz hâle geldiği ve kalıcı surette zarara uğradığı, ayrıca, Deriner Barajı HES'in sulama amaçlı değil yalnızca enerji üretimi amacıyla inşa edilmesi ve aktif üretim hâlinde su seviyesi kotunda 20-40 metrelik düşmeler ve yükselmelerin meydana gelmesi nedeniyle tekne, sal veya kayıt gibi araçlarla da taşınmaza ulaşımın mümkün olmadığı, kaldı ki baraj gölünde bu tür taşıtların seyrüseferlerinin de yasak olduğu ileri sürülerek, taşınmazda meydana geldiği ileri sürülen zararlara karşılık olarak 5.000,00 TL (miktar artırımı sonucunda 431.871,61 TL) maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile Kamulaştırma Kanunu'nun 12. maddesi kapsamında taşınmazların kısmi kamulaştırmasının yapılıp yapılmayacağı noktasında düğümlenen uyuşmazlığın adli yargı yerinde görülmesi gerektiğinden, idari yargının görevine girmeyen uyuşmazlığın esasının incelenmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle görev yönünden davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince, davacıların istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, uyuşmazlığın idari yargının görev alanına girdiği, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY : Dava, Artvin ili, Merkez ilçesi, ... köyünde bulunan ... ada ... sayılı parselde kayıtlı taşınmaz malikleri olan davacılar tarafından; Deriner Barajı HES çevre yolları ve baraj gölü nedeniyle Zeytinlik köyünün tamamen kamulaştırıldığı, taşınmazların idari olarak Derinköy köyü sınırlarında kaldığı, Zeytinlik köyünün sular altında kalmasından önce Zeytinlik köyü ile Derinköy köyü sınırlarını Çoruh Nehrinin ayırdığı ve asma köprü ile taşınmazlara yaya olarak 5-10 dakikada geçiş sağlandığı veya Artvin-Erzurum karayolu üzerinde bulunan Zeytinlik köyü beton köprüsünden ayrılan kavşak ile 3 km'lik bir araç yolu ile taşınmazların hemen yanına ulaşıldığı, Deriner Baraj gölünün yaklaşık 5 yıl önce su tutması ve baraj gölünün dolması nedeniyle taşınmazlara makul ulaşım olanağının kalmadığı, önceki yollar su altında kaldıktan sonra yapılan yeni yolun pazara olan uzaklığını 82,00 km arttırdığı ve ürün maliyetlerinin de 8-10 kat arttığı, taşınmazın kamulaştırılması talebiyle davalı idareye başvuruda bulunulduğu ancak talebin uygun görülmediği, pazara ulaşımın artmasının taşınmazın kiralanmasını dahi engellediği, parsel üzerinde meyve sebze tarımı yapılmakta iken tüm bu nedenlerle taşınmazdan fiilen yararlanılamadığı, taşınmazın anılan konumu itibarıyla piyasada alıcı bulamadığı, meydana gelen değer kaybı ile bir daha kullanılmaz hâle geldiği ve kalıcı surette zarara uğradığı, ayrıca, Deriner Barajı HES'in sulama amaçlı değil yalnızca enerji üretimi amacıyla inşa edilmesi ve aktif üretim hâlinde su seviyesi kotunda 20-40 metrelik düşmeler ve yükselmelerin meydana gelmesi nedeniyle tekne, sal veya kayıt gibi araçlarla da taşınmaza ulaşımın mümkün olmadığı, kaldı ki baraj gölünde bu tür taşıtların seyrüseferlerinin de yasak olduğu ileri sürülerek, taşınmazda meydana geldiği ileri sürülen zararlara karşılık olarak 5.000,00 TL (miktar artırımı sonucunda 431.871,61 TL) maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: Anayasa'nın 125. maddesinde; idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır. Kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağandışı zararların idarece tazmini, Anayasa'nın 125. maddesi gereğidir. İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları ödemekle yükümlü olup; idari eylem ve işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: İdarenin yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımı sırasında kişilere verdiği zararların tazmini istemiyle açılacak davaların görüm ve çözümünün, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacak tam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerine ait olduğu yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır. Dosyanın incelenmesinden, bakılan davanın Artvin ili, Merkez ilçesi, ... köyünde bulunan ... ada, ... parsel sayılı davacılara ait taşınmazın, bölgede davalı idarece Deriner Barajı kapsamında yapılan çalışmalar sonucunda zarara uğradığı ileri sürülerek, taşınmazlarda meydana geldiği iddia edilen zararlara karşılık olarak 5.000,00 TL (miktar artırımı sonucunda 431.871,61 TL) maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açıldığı anlaşılmaktadır. Kamu hizmetinin yerine getirilmesi sırasında ortaya çıkan zararlardan, hizmet kusuru ya da başka bir nedenle idarenin sorumluluğunun bulunup bulunmadığının yargısal denetiminin, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinde “idari dava türleri” arasında sayılan “idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davası” kapsamında idari yargı yerlerince yapılması gerekmektedir. Dava dilekçesinde ileri sürülen iddialar ve dosya kapsamında bulunan bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde, bakılan davanın, idarenin görevinde olan kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında idarenin bir eyleminden veya eylemsizliğinden dolayı davacıya ait taşınmazlarda meydana geldiği ileri sürülen zararların karşılanması isteminden kaynaklanan bir tam yargı davası niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla, davanın görev yönünden reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacıların temyiz isteminin KABULÜNE, 2. Görev yönünden davanın reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 26/11/2024 tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi. (X)-KARŞI OY: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun ''Kısmen kamulaştırma'' başlıklı 12. maddesinde, "Kısmen kamulaştırılan taşınmaz malın değeri; a) Kamulaştırılmayan kısmın değerinde, kamulaştırma sebebiyle bir değişiklik olmadığı takdirde, o malın 11 inci maddede belirtilen esaslara göre takdir edilen bedelinden kamulaştırılan kısma düşen miktarıdır. b) Kamulaştırma dışında kalan kısmın kıymetinde, kamulaştırma nedeniyle eksilme meydana geldiği takdirde; bu eksilen değer miktarı tespit edilerek, kamulaştırılan kısmın (a) bendinde belirtilen esaslar dairesinde tayin olunan kamulaştırma bedeline eksilen değerin eklenmesiyle bulunan miktardır. c) Kamulaştırma dışında kalan kısmın bedelinde kamulaştırma nedeniyle artış meydana geldiği takdirde ise, artış miktarı tespit edilerek, kamulaştırılan kısmın (a) bendinde belirtilen esaslar dairesinde tayin edilen bedelinden artan değerin çıkarılmasıyla bulunan miktardır. Şu kadar ki, (c) bendi gereğince yapılacak indirme, kamulaştırma bedelinin yüzde ellisinden fazla olamaz. (b) ve (c) bentlerinde sözü edilen bedelin düşüş ve artış miktarları, 11 inci maddede belirtilen esaslara göre bedel takdiri suretiyle tespit olunur. Kamulaştırma dışında kalan kısım, imar mevzuatına göre yararlanmaya elverişli olduğu takdirde; kesilen bina, ihata duvarı, kanalizasyon, su, elektrik, havagazı kanalları, makine gibi tesislerden mal sahiplerine kalacak olanlarının eski nitelikleri dairesinde kullanılabilecek duruma getirilebilmeleri için gereken gider ve bedel, belirlenerek kamulaştırma bedeline ilave olunur. Bu masraf ve bedeller (b) bendinde yazılı kıymet düşüklüğü miktarının belirlenmesinde gözönünde tutulmaz. Bir kısmı kamulaştırılan taşınmaz maldan artan kısmı yararlanmaya elverişli bir durumda değil ise, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açılmayan hallerde mal sahibinin en geç kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yazılı başvurusu üzerine, bu kısmın da kamulaştırılması zorunludur. (Meydana geldiği iddia edilen zarar tarihinde yürürlükte olan haliyle) Baraj inşası için yapılan kamulaştırmalar sonunda kamulaştırma sahasına mücavir taşınmaz mallar, çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulması, ekonomik veya sosyal yönden yararlanılmasının mümkün olmaması hallerinde, sahiplerinin yazılı başvurusu üzerine kamulaştırmaya tabi tutulur. Bu hususları düzenleyen yönetmelik, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca; İçişleri, Maliye, Bayındırlık, Tarım ve Orman, Köyişleri ve Kooperatifler bakanlıklarının görüşü de alınmak suretiyle hazırlanır. Bu yönetmelik, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe konulur ve Resmi Gazete'de yayımlanır. Bu suretle kamulaştırılan mücavir taşınmaz mallar hakkında 22 ve 23 üncü maddeler hükmü uygulanmaz. İdare, bu taşınmaz mallar üzerinde imar mevzuatı hükümlerini de gözönünde tutarak dilediği gibi tasarrufta bulunabilir ve gerektiğinde Hazineye bedelsiz olarak devredebilir. Kısmen kamulaştırılan paylı mülkiyete konu taşınmaz mal, evvelce paydaşlar arasında fiilen bölünerek bir veya birkaç paydaşın tasarruf ve yararlanmasına bırakılmış ve yapılan kısmi kamulaştırma bu yerin tamamını veya bir kısmını kapsıyor ise, bu durumda kamulaştırmaya ilişkin işlemler sadece bu paydaş veya paydaşlar hakkında yürütülerek kamulaştırma bedeli payları oranında kendilerine ödenir. Pay veya paydaşların sadece bu kısım için dava hakları vardır. Taşınmaz malın kamulaştırılmayan kısmı üzerinde hakları kalmaz ve adları paydaşlar arasından çıkarılır. Kamulaştırılan bu yerler tapu sicilinde idare adına tescil olunur. Bu maddenin uygulanmasından doğacak anlaşmazlıklar adli yargıda çözümlenir." hükmüne yer verilmiştir. Uyuşmazlık değerlendirildiğinde; davacı vekilince taşınmazların kamulaştırılması ve zararlarının tazmin edilmesi talebiyle miktar içermeyen dilekçe ile davalı idareye müracaat edildiği, davalı idarece kamulaştırma sürecinin tamamlanmadığının, incelemenin sürdüğünün, yapılacak değerlendirme sonucunda taşınmazların kamulaştırılmasının gerektiği belirlenirse alınacak kamu yararı kararına müteakip kamulaştırma işleminin uygulanabileceğinin belirtilmesi üzerine iş bu davanın açıldığı, dolayısıyla kamulaştırma mevzuatı çerçevesinde bir sürecin yürüdüğü, öte yandan, zararın, baraj inşası sırasındaki taşınmazlara kamulaştırmasız el atılmasından ya da bir plan ve projeye dayalı olan baraj inşasında idarenin hizmet kusuru teşkil eden bir eyleminden doğduğunun iddia edilmediği, yolun su altında kalması ve zemindeki su hareketleri nedeniyle heyelan oluşması gibi barajın bizatihi varlığına bağlı sebeplerle söz konusu zararın oluştuğunun iddia olunduğu, davalı idareye yapılan başvurunun da taşınmazların kamulaştırılması istemli olduğu ve taşınmazların sürekli olarak kullanılamaz hale geldiği iddialarıyla taşınmazların tamamının değerinin karşılanmasına ilişkin taleplere dava dilekçesinde yer verildiği birlikte değerlendirildiğinde, uyuşmazlığın Kamulaştırma Kanunu'nun 12. maddesinde düzenleme altına alınan kısmi kamulaştırma (mücavir alan kamulaştırması) müessesesi çerçevesinde çözümleneceği sonuç ve kanaatine varılmıştır. Bu durumda, Kamulaştırma Kanunu'nun 12. maddesi kapsamında taşınmazların kısmi kamulaştırmasının yapılıp yapılmayacağından kaynaklandığı görülen uyuşmazlığın adli yargı yerinde görülmesi gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle, davanın görev yönünden reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyu ile aksi yönde oluşan Daire kararına katılmıyorum.