TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET UMUR AKARCA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/15318) Karar Tarihi: 9/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Mehmet Umur AKARCA Vekili : Av. Hikmet SÖNMEZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Bo ğaziçi Öngörünüm Bölgesi uygulama imar plan ında park alan ı, nâ
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET UMUR AKARCA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/15318) Karar Tarihi: 9/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Mehmet Umur AKARCA Vekili : Av. Hikmet SÖNMEZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Bo ğaziçi Öngörünüm Bölgesi uygulama imar plan ında park alan ı, nâz ım imar plan ında ise ye şil alan statüsünde kalan ta şınmaz üzerinde tasarruf yetkisinin sınırlanm ış olmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 24/3/2017 tarihinde yap ılm ışlard ır. 3. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra başvuru Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucunun hisse sahibi oldu ğu İstanbul ili Üsküdar ilçesi Beylerbeyi Mahallesi 1703 ada 26 parsel say ılı taşınmaz 22/7/1983 tasdik tarihli ve 1/1000 ölçekli Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi uygulama imar plan ında park alan ı, 24/2/1984 Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 3tarihli 1/5000 ölçekli Bo ğaziçi Doğal ve Tarihi Sit De ğerlerini İçeren Nâz ım İmar Plan ı'nda yeşil alan olarak ayr ılm ıştır. Bu taşınmaz üzerinde herhangi bir yap ı bulunmamaktad ır. 9. Başvurucu 28/5/2012 tarihinde İstanbul Anadolu 19. Asliye Hukuk Mahkemesinde, bu ta şınmaza kamula ştırmas ız olarak el at ıldığı iddias ıyla tazminat davas ı açm ıştır. Mahkeme 11/3/2014 tarihinde söz konusu ta şınmaza yönelik fiilî bir el atman ın söz konusu olmad ığı, hukuki el atma iddias ıyla aç ılan davalarda da idari yarg ı yolunun görevli olduğu gerekçesiyle dava dilekçesinin yarg ı yolu sebebiyle reddine karar vermi ştir. 10. Başvurucu bu kez 21/7/2014 tarihinde İstanbul 2. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) ayn ı gerekçelerle tam yarg ı davas ı açm ış ve tazminat talebinde bulunmu ştur. Başvurucu bu davada ta şınmaz ın an ılan imar plan ında yeşil alana ayr ılmas ına rağmen beş yıllık imar program ına al ınmamas ı ve kamula ştırılmamas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının belirsiz bir süre k ısıtlanarak mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden yak ınm ıştır. 11. Mahkeme 12/10/2016 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; i. Başvuru konusu ta şınmaz ın 24/2/1984 tarihli 1/5000 ölçekli Bo ğaziçi Doğal ve Tarihi Sit De ğerlerini İçeren Nâz ım İmar Plan ı'nda yeşil alan olarak ayr ıldığı belirtilmiştir. ii. Bununla birlikte Bo ğaziçi İmar Yüksek Koordinasyon Kurulunun 13/6/2011 tarihli karar ı ile onanan ve 4/1/2013 tarih karar ı ile de tadili yap ılan Plan Lejant ı ve Plan hükümlerinin 5.1. maddesi gere ği; Gezi Alanlar ı, Park, Çocuk Bahçesi, Görsel Nedenlerle A ğaçland ırılarak Korunacak Alanlar ve Manzara Teraslar ına Ayr ılan olarak belirtildi ği, taşınmaza korunmas ı gerekli kültür varl ığı uygulama d ışında yap ı yapma yasa ğının konuldu ğu beyan edilmi ştir. iii. Öte yandan ta şınmaz ın bulundu ğu bölgenin İstanbul Bo ğaziçi Alan ı Gayrimenkul Eski Eserler ve An ıtlar Yüksek Kurulunun 14/12/1974 tarihli karar ile doğal sit alan ı ilan edildi ği aç ıklanm ıştır. iv. Sonuç olarak 18/11/1983 tarihli ve 2960 say ılı Boğaziçi Kanunu ile Boğaziçi Öngörünüm Bölgesi'nde bulunan ta şınmazlara getirilen s ınırlamalar ın İstanbul Bo ğaziçi alan ının kültürel ve tarihî de ğerlerini, do ğal güzelliklerini korumak ve geli ştirmek amac ıyla yap ıldığı vurgulanm ıştır. Ancak ta şınmaz ın imar planlar ında umumi hizmetlere ayr ılmak suretiyle tasarrufunun k ısıtland ığından bahsedilemeyece ği, mülkiyet hakk ının k ısıtlanmas ının taşınmaz ın Boğaziçi Öngörünüm Bölgesi'nde kalmas ından kaynakland ığı belirtilmi ştir. 12.İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Dokuzuncu İdare Dava Dairesi (Daire) 13/2/2017 tarihinde ba şvurucunun istinaf ba şvurusunun reddine kesin olarak karar vermi ştir. 13. Nihai karar ba şvurucu vekiline 28/2/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 14. Başvurucu 24/3/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 4IV.İLGİLİ HUKUK A. Mevzuat Hükümleri 15. 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu'nun 10. maddesi şöyledir: "Belediyeler; imar planlar ının yürürlü ğe girmesinden en geç 3 ay içinde, bu plan ı tatbik etmek üzere 5 y ıllık imar programlar ını haz ırlarlar. Be ş yıllık imar programlar ının görüşülmesi s ıras ında ilgili yat ırımc ı kamu kurulu şlar ının temsilcileri görü şleri esas alınmak üzere Meclis toplant ısına kat ılır. Bu programlar, belediye meclisinde kabul edildikten sonra kesinle şir. Bu program içinde bulunan kamu kurulu şlar ına tahsis edilen alanlar, ilgili kamu kurulu şlar ına bildirilir. Be ş yıllık imar programlar ı sınırlar ı içinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmi ş olan yerleri ilgili kamu kurulu şlar ı, bu program süresi içinde kamula ştırırlar. Bu amaçla gerekli ödenek, kamu kurulu şlar ının yıllık bütçelerine konulur. İmar programlar ında, umumi hizmetlere ayr ılan yerler ile özel kanunlar ı gereğince kısıtlama konulan gayrimenkuller kamula ştırılıncaya veya umumi hizmetlerle ilgili projeler gerçekleştirilinceye kadar bu yerlerle ilgili olarak di ğer kanunlarla verilen haklar devam eder." 16. 2960 say ılı Kanunu nun 1. maddesi şöyledir: Bu Kanunun amac ı; İstanbul Bo ğaziçi Alan ının kültürel ve tarihi de ğerlerini ve do ğa güzelliklerini kamu yarar ı gözetilerek korumak ve geli ştirmek ve bu alandaki nüfu s yoğunluğunu art ıracak yap ılanmay ı sınırlamak için uygulanacak imar mevzuat ını belirlemek ve düzenlemektir. 17. 2960 say ılı Kanun'un 2. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: a) Boğaziçi Alan ı; Boğaziçi k ıyı ve sahil şeridinden, öngörünüm bölgesinden, geri görünüm bölgesinden ve etkilenme bölgelerinden olu şan ve s ınırlar ı ve koordinatlar ı bu Kanuna ekli krokide i şaretli ve 22/7/1983 onay tarihli naz ım planda gösterilen aland ır. b) Boğaziçi sahil şeridi; Boğaziçi k ıyı kenar çizgisi ile 22/7/1983 tarihli 1/5000 ölçekl i naz ım plan ında gösterilen hat aras ında kalan bölgedir. c) Öngörünüm bölgesi; Bo ğaziçi sahil şeridine biti şik olan ve 22/7/1983 tarihli 1/100 0 ölçekli imar uygulama plan ında gösterilen bölgedir. 18. 2960 say ılı Kanun un 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Boğaziçi Alan ında orman say ılmayan kamu kurum ve kurulu şlar ına veya öze l mülkiyete ait koru, koruya kat ılacak alan, çay ır, mesire yeri, bostan ve benzeri alanlar ye şil alan say ılır ve bitki varl ıklar ı geliştirilerek muhafaza edilir. ...Yeşil alan say ılan yerlerde mahalli mahsullerin yeti ştirilmesine devam edilir 19. 2960 say ılı Kanun un 16. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 5 Boğaziçi İmar Müdürlü ğü gelirlerinden; ... b) Belediyeler ve il özel idareleri ortak fonlar ından her y ıl Boğaziçi Alan ı için ayr ılan pay, İller Bankas ı Genel Müdürlü ğünce Bo ğaziçi Alan ında yap ılacak kamula ştırma işlemlerine ve alt yap ı yat ırımlar ına tahsis edilir. Bu pay ın kullan ılmas ına ilişkin esas ve usuller İmar ve İskan Bakanl ığınca haz ırlanacak yönetmelikte belirtilir. 20. 2960 say ılı Kanun un geçici 4. maddesi şöyledir: Boğaziçi k ıyı, sahil şeridi ve öngörünüm bölgelerinde 22/7/1983 tasdik tarihli 1/500 0 ölçekli naz ım ve 1/1000 ölçekli imar uygulama planlar ı ile konut kullan ımına ayr ılmış, ancak yap ı yap ılmam ış olan yerlerde ye şil alan statüsü uygulan ır. 21. 21/7/1983 tarihli ve 2863 say ılı Kültür ve Tabiat Varl ıklar ını Koruma Kanunu'nun 15. maddesinin birinci f ıkras ının (a) ve (f) bentleri şöyledir: Taşınmaz kültür varl ıklar ı ve bunlar ın korunma alanlar ı, aşağıda belirlenen esaslara göre kamula ştırılır: a) K ısmen veya tamamen gerçek ve tüzelki şilerle mülkiyetine geçmi ş olan korunmas ı gerekli ta şınmaz kültür ve tabiat varl ıklar ı ile korunma alanlar ı Kültür ve Turizm Bakanl ığınca haz ırlanacak pro ğramlara uygun olarak kamula ştırılır. Bu maksat için, Kültü r ve Turizm Bakanl ığı bütçesine yeterli ödenek konur. (Ek: 17/6/1987 - 3386/5 md.; De ğişik:14/7/2004 5226/7 md.) Kamu kurum ve kuruluşlar ı, belediyeler, il özel idareleri ve mahallî idare birlikleri tescilli ta şınmaz kültür varl ıklar ını, koruma bölge kurullar ının belirledi ği fonksiyonda kullan ılmak kayd ıyla kamulaştırabilirler. ...f) (Ek: 17/6/1987 - 3386/5 md.; De ğişik: 25/6/2009-5917/24 md.) Sit alan ı ilan edilen ve 1/1000 ölçekli onanl ı koruma amaçl ı imar plan ında kesin in şaat yasağı getirilen korunmas ı gerekli ta şınmaz kültür ve tabiat varl ıklar ının bulundu ğu parseller, ( ) ba şka Hazine arsa veya arazileri ile müstakil veya hisseli olarak de ğiştirilebilir. Sit alan ı ilan edildiği tapu kütü ğüne şerh edilen ta şınmazlar ı, miras ve ölüme ba ğlı tasarruflar d ışında, sonradan edinenlerin talepleri de ğerlendirilmez. Ancak, Bakanl ık izniyle gerçekle ştirilen kaz ılar ın yap ıldığı alanlarda bulunan parsellerde, maliklerin ba şvurusu ve kabulüne ili şkin koşul parsele yönelik uygulan ır ve 1/1000 ölçekli onanl ı koruma amaçl ı imar plan ı şart ı aranmaz. Bu parsellerin üzerinde bina veya tesis varsa malikinin ba şvurusu üzerine rayiç bedeli, 2942 say ılı Kanunun 11 inci maddesi hükümlerine göre belirlenerek ödenir. Bu bentle ilgili usul ve esaslar Maliye Bakanl ığının uygun görü şü al ınarak Bakanl ıkça çıkar ılan yönetmelikle belirlenir. 22. 3/8/2013 tarihli ve 28727 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Tabiat Varl ıklar ı, Doğal Sit Alanlar ı ve Özel Çevre Koruma Bölgelerinde Kalan Yap ı Yasakl ı Taşınmazlar ın Hazine Ta şınmazlar ı ile Değiştirilmesi Hakk ında Yönetmelik'in (Yönetmelik) " Trampa edilebilecek ta şınmazlar " başlıklı 4. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bakanlar Kurulu karar ı ile tescil ve ilan edilen, 1/1000 ölçekli onanl ı koruma amaçl ı imar plan ında kesin in şaat yasağı getirilen tabiat varl ıklar ı, doğal sit alanlar ı, orman rejimine tabi olmayan koruma alanlar ı ve özel çevre koruma bölgelerinde kalan, Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 6Genel Müdürlük taraf ından her y ıl belirlenecek trampa programlar ına al ınan gerçek ve özel hukuk tüzel ki şilerine ait ta şınmazlar Hazine ta şınmazlar ı ile trampa edilebilir. (2) Ancak; ... k) İmar plan ında yola, oto parka, ye şil sahaya rastlayan veya di ğer kamu kurum v e kuruluşlar ının görevleri kapsam ında sorumlu bulunduklar ı veya bak ım ve onar ım ile görevli olduklar ı, taşınmazlar, Hazine ta şınmazlar ıyla trampaya konu edilemez... " B. Dan ıştay İçtihad ı 23. Dan ıştay Alt ıncı Dairesinin 26/10/2017 tarihli ve E.2017/4323, K.2017/8356 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...Öncelikle, korunmas ı gerekli ta şınmaz kültür ve tabiat varl ıklar ı ile bunlar ın korunma alanlar ı, sit alanlar ından farkl ılık arz etmektedir. Korunmas ı gerekli ta şınmaz kültür ve tabiat varl ığı örnekleri 2863 say ılı Kanun'un ilgili maddesinde ayr ı ayr ı say ılarak (örneğin, kaya mezarl ıklar ı, höyükler, tümülüsler) somutla ştırılmış, ancak sit alanlar ı koruma statü ve dereceleri farkl ılık arz etmekle birlikte haz ırlanacak bilimsel raporla r doğrultusunda tarihi, kültürel veya tabiat güzelliklerinin alan ın bütünselli ğiyle beraber koruma alt ına al ındığı alan ı ifade etmektedir. Bu ayr ımın bir sonucu olarak gerçek veya tüzel kişilerin mülkiyetine geçmi ş olan korunmas ı gerekli ta şınmaz kültür ve tabiat varl ıklar ı için Kanun'un 15. maddesinin a f ıkras ında taşınmazlar ın program dahilinde kamulaştırılmas ı esas ı getirilmi ş, ancak sit alan ında bulunan ve gerçek veya tüzel ki şilerin mülkiyetine geçmi ş olan taşınmazlar için kamula ştırma esas ı benimsenmemi ş, bunun yerine ayn ı maddenin (f) bendinde takas imkan ı getirilmiştir. ... Dosyan ın incelenmesinden, davac ılar ın an ılan taşınmaz ı 8.6.1962 tarihinde edindikleri, söz konusu ta şınmaz ın da bulundu ğu alan ın Gayrimenkul Eski Eserler ve An ıtlar Yüksek Kurulunun 14.12.1974 tarihli, 8172 say ılı karar ıyla doğal sit alan ı olarak ilan edildi ği, ve ayn ı Kurulun 24.6.1983 tarihli, 15175 say ılı karar ı ile s ınırlar ı belirlenen ve 1/5000 ile 1/1000 ölçekli imar planlar ına göre Bo ğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesind e kald ığı, taşınmaz ın da bulundu ğu bu alanda; korunmas ı gereken eserler ve yap ılar d ışında hiçbir şekilde yap ı yap ılamayaca ğı kural ı olduğu, dava konusu ta şınmaz üzerinde ekonomik değer taşıyan hiçbir yap ı olmad ığı ve davac ılar taraf ından bahçe olarak kullan ıldığı, taşınmaz ın 22.7.1983 onanl ı 1/1000 ölçekli Bo ğaziçi Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Plan ında, 'konut alan ı' kullan ımında kald ığı, ancak ta şınmaza Bo ğaziçi Kanunu'nun geçici 4. maddesi uyar ınca yeşil alan statüsü uyguland ığı, bu kullan ımlara ayr ılan parsellerd e korunmas ı gerekli kültür varl ığı dışında hiçbir yap ı yap ılamayaca ğı anlaşılmaktad ır. Uyuşmazl ıkta, davaya konu ta şınmaz için yap ılaşma izni verilmesinin yasal olarak mümkün olmad ığı, zira taşınmaz ın baştan beri Bo ğaziçi Öngörünüm bölgesinde olmas ı ve doğal sit alan ında kalmas ı nedeniyle zaten konumu gere ği k ısıtlı bir taşınmaz oldu ğu, kamulaştırmas ız el atma davalar ının, üzerinde yap ılaşma imkan ı bulunan ta şınmazlar ın sonradan kamu hizmetine ayr ılmas ı sonucunda ta şınmazda meydana gelen hukuki kısıtlamalar nedeniyle aç ılabileceği, buna kar şın, bulundu ğu alan veya bölge gere ği doğa olarak k ısıtlılık halini bünyesinde bar ındıran taşınmazlarda 2942 say ılı Kamulaştırma Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 7Kanununun uygulanamayaca ğı, yukar ıda yer verilen 2863 say ılı Kanunun ilgili şartlar ı sağlanarak 'takas' talebinde bulunulabilecek olup bu talebin de somut olaya göre değerlendirilece ği sonucuna ula şılmaktad ır. Bu durumda, idarelerin sit alanlar ında kamula ştırma yapma zorunlulu ğunun bulunmad ığı, ancak bu statüde bulunan ta şınmazlar için hazine ta şınmazlar ıyla takas imkan ının sunulmas ı için koruma amaçl ı imar plan ı bulunmas ı gerektiği, koruma amaçl ı imar plan ı yap ımı için idarelere sit ilan ından bu yana belli bir yasal süre tan ındığı, esasen uyuşmazl ığa konu ta şınmaz ın k ısıtlılığının 2960 say ılı Kanundan kaynakland ığı ve kamulaştırılmas ı zorunlu bir statüde bulunmad ığı, bu nedenle kamula ştırmas ız el atma nedeniyle olu şan bir zarardan da bahsedilemeyece ğinden davan ın reddine karar verilmesi gerekmekte iken dava hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına ilişkin kararda isabet bulunmamaktad ır..." 24. Dan ıştay Alt ıncı Dairesinin 12/12/2017 tarihli ve E.2017/3161, K.2017/10690 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dosyan ın incelenmesinden, davac ının an ılan taşınmaz ı 30.06.2014 tarihinde intika yoluyla edindi ği, söz konusu ta şınmaz ın da bulundu ğu alan ın Gayrimenkul Eski Eserler v e An ıtlar Yüksek Kurulunun 14.12.1974 tarihli, 8172 say ılı karar ıyla doğal sit alan ı olarak ilan edildi ği, ve ayn ı Kurulun 24.06.1983 tarihli, 15175 say ılı karar ı ile s ınırlar ı belirlenen ve 1/5000 ile 1/1000 ölçekli imar planlar ına göre Bo ğaziçi Sit Alan ı Gerigörünüm ve Etkilenme Bölgesinde kald ığı, taşınmaz ın da bulundu ğu bu alanda; korunmas ı gereke n eserler ve yap ılar d ışında hiçbir şekilde yap ı yap ılamayaca ğı kural ı olduğu, taşınmaz ın 24.02.1984 onay tarihli 1/5000 Ölçekli Bo ğaziçi Doğal ve Tarihi Sit De ğerlerini İçeren Naz ım İmar Plan ında yeşil alanda ve 22.07.1983 onay tarihli 1/1000 ölçekli Bo ğaziçi Öngörünüm Bölgesi Uygulama İmar Plan ının Boğaziçi İmar Yüksek Koordinasyo n Kurulunun 13.06.2011 tarihli, 2011/2 say ılı karar ı ile say ısallaştırılmış paftas ında ken t bütününe hizmet eden ye şil alanda kald ığı, taşınmaz ın koruya kat ılacak alan olarak düzenlenece ği karar ı al ınm ış olduğu, bu kullan ımlara ayr ılan parsellerde korunmas ı gerekl i kültür varl ığı dışında hiçbir yap ı yap ılamayaca ğı anlaşılmaktad ır. Uyuşmazl ıkta, davaya konu ta şınmaz için yap ılaşma izni verilmesinin yasal olarak mümkün olmad ığı, zira taşınmaz ın baştan beri Bo ğaziçi Öngörünüm bölgesinde olmas ı ve doğal sit alan ında kalmas ı nedeniyle zaten konumu gere ği k ısıtlı bir taşınmaz oldu ğu, kamulaştırmas ız el atma davalar ının, üzerinde yap ılaşma imkan ı bulunan ta şınmazlar ın sonradan kamu hizmetine ayr ılmas ı sonucunda ta şınmazda meydana gelen hukuki kısıtlamalar nedeniyle aç ılabileceği, buna kar şın, bulundu ğu alan veya bölge gere ği doğa olarak k ısıtlılık halini bünyesinde bar ındıran taşınmazlarda 2942 say ılı Kamula ştırma Kanununun uygulanamayaca ğı, yukar ıda yer verilen 2863 say ılı Kanunun ilgili şartlar ı sağlanarak 'takas' talebinde bulunulabilecek olup bu talebin de somut olaya göre değerlendirilece ği sonucuna ula şılmaktad ır. Bu durumda, idarelerin sit alanlar ında kamula ştırma yapma zorunlulu ğunun bulunmad ığı, ancak bu statüde bulunan ta şınmazlar için hazine ta şınmazlar ıyla takas imkan ının sunulmas ı için koruma amaçl ı imar plan ı bulunmas ı gerektiği, koruma amaçl ı imar plan ı yap ımı için idarelere sit ilan ından bu yana belli bir yasal süre tan ındığı, esasen uyuşmazl ığa konu ta şınmaz ın k ısıtlılığının 2960 say ılı Kanundan kaynakland ığı ve kamulaştırılmas ı zorunlu bir statüde bulunmad ığı, bu nedenle kamula ştırmas ız el atma nedeniyle olu şan bir zarardan da bahsedilemeyece ğinden davan ın reddine karar verilmesi gerekmekte iken dava hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına ilişkin kararda isabet bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 8Öte yandan, bozma karar ı üzerine verilecek kararda, husumet bak ımından da yeniden bir değerlendirme yap ılacağı aç ıktır." 25. Dan ıştay Alt ıncı Dairesinin 28/12/2020 tarihli ve E.2016/11961, K.2020/13828 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...Dava konusu istem: İstanbul ili, Sar ıyer ilçesi, İstinye Mahallesi, Ayazma mevkii 5 1 pafta, 360 ada, 66, 67, 68, 69, 70 ve 71 parsel say ılı taşınmazlar ın 22.07.1983 onayl ı Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörüm Bölgesi Uygulama İmar plan ında 'park - çocuk bahçesi, oyun ve aç ık spor alanlar ı olarak düzenlenecek alan' olarak ayr ılmas ına rağmen kullan ım amac ı doğrultusunda kamula ştırılmamas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının süresi belirsiz şekilde kısıtland ığından bahisle ta şınmaz ın değerine kar şılık 30.000.000TL' bedelin yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istenilmi ştir. İlk Derece Mahkemesi karar ının özeti: Temyize konu kararda; İdare Mahkemesince yerinde yapt ırılan keşif ve bilirki şi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilg ve belgelerin birlikte de ğerlendirilmesinden, idarelerin sit alanlar ında kamula ştırma yapma zorunlulu ğunun bulunmad ığı, ancak bu statüde bulunan ta şınmazlar ın hazin e taşınmazlar ıyla takas imkan ının sunulmas ı için koruma amaçl ı imar plan ı bulunmas ı gerektiği, koruma amaçl ı imar plan ı yap ımı için idarelere sit ilan ından bu yana belli bir yasal süre tan ındığı, esasen uyu şmazl ığa konu ta şınmaz ın kamula ştırılmas ı zorunlu bir statüde bulunmad ığı ve bu nedenle kamula ştırmas ız el atma nedeniyle olu şan bir zararda n bahsedilemeyece ği sonucuna var ılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davan ın reddine karar verilmi ştir. ... Tabiat Varl ıklar ı, Doğal Sit Alanlar ı Ve Özel Çevre Koruma Bölgelerinde Kalan Yap ı Yasakl ı Taşınmazlar ın Hazine Ta şınmazlar ı İle Değiştirilmesi Hakk ında Yönetmeli ğin 'Trampa edilebilecek ta şınmazlar' ba şlıklı 4. Maddesinde '(1) Bakanlar Kurulu karar ı ile tescil ve ilan edilen, 1/1000 ölçekli onanl ı koruma amaçl ı imar plan ında kesin in şaat yasağı getirilen tabiat varl ıklar ı, doğal sit alanlar ı, orman rejimine tabi olmayan koruma alanla r ve özel çevre koruma bölgelerinde kalan, Genel Müdürlük taraf ından her y ıl belirlenecek trampa programlar ına al ınan gerçek ve özel hukuk tüzel ki şilerine ait ta şınmazlar Hazine taşınmazlar ı ile trampa edilebilir. (2) Ancak; a) Mülkiyet uyu şmazl ığı olan, b) 26/1/1939 tarihli ve 3573 say ılı Zeytincili ğin Islah ı ve Yabanilerinin A şılatt ırılmas ı Hakk ında Kanun hükümleri gere ğince Devletçe da ğıtımı yap ılan taşınmazlardan sit alan ı olarak belirlenen ta şınmazlar ile tapu kütüklerinde halen 3573 say ılı Kanun kapsam ında kald ığına dair şerh bulunan, ... k) İmar plan ında yola, oto parka, ye şil sahaya rastlayan veya di ğer kamu kurum v e kuruluşlar ının görevleri kapsam ında sorumlu bulunduklar ı veya bak ım ve onar ım ile görevli olduklar ı, Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 9taşınmazlar, Hazine ta şınmazlar ıyla trampaya konu edilemez. 1 inci derece do ğal sit alan ı (kesin korunacak hassas alan) ile 1 inci ve 2 nci derece arkeolojik sit alan ının çak ışmas ı halinde takas i şlemleri Kültür ve Turizm Bakanl ığınca yürütülür.' düzenlemesi yer alm ıştır. ...Yukar ıda yer verilen kurallar ın ve Anayasa Mahkemesi kararlar ının birlikte değerlendirilmesinden, 2863 say ılı Kültür ve Tabiat Varl ıklar ını Koruma Kanununa göre kısmen veya tamamen özel mülkiyete geçmi ş olan taşınmaz kültür ve tabiat varl ıklar ının ve koruma alanlar ının Bakanl ığın haz ırlayacağı bir program dahilinde kamula ştırılacağı, uygulama imar plan ına göre haz ırlanacak projelerin gerçekle ştirilmesi amac ıyla kamulaştırma yap ılacağı, ayr ıca bu statüde bulunan ta şınmazlar ın kullan ılmas ından yararlanmak hususunda yasal s ınırlamalar yan ında belli ko şullar dahilinde kullan ıma izi n verildiği, sit alan ı ilan edilen ve koruma amaçl ı imar plan ında kesin in şaat yasağı getirilen taşınmazlar için takas talebinde bulunulabilece ği, takas işlemine ili şkin usul ve esaslar ın yönetmelikte düzenlenece ği, takas talebinin kabul edilebilmesi için ta şınmaz ın sit alan ında olmas ı ve 1/1000 ölçekli koruma amaçl ı imar plan ında kesin in şaat yasağı bulunmas ının gerektiği, kanun hükmü gere ği plan yapmaya yetkili idarelere sit alan ı ilan ından itibaren belirli bir sürede koruma amaçl ı imar plan ını yapma zorunlulu ğu getirildi ği görülmektedir. Diğer taraftan Bo ğaziçi öngörünüm bölgesinde yer alan ta şınmazlardan imar plan ında kamu alan ına ayr ılan taşınmazlar ile birlikte 2960 say ılı Kanunun geçici 4. maddesine göre Boğaziçi k ıyı, sahil şeridi ve öngörünüm bölgelerinde 22/7/1983 tasdik tarihli 1/5000 ölçekli naz ım ve 1/1000 ölçekli imar uygulama planlar ı ile konut kullan ımına ayr ılmış, ancak yap ı yap ılmam ış olan yerde bulunan ta şınmazlar ın yeşil alan statüsü uygulanaca ğı belirtilerek İstanbul Bo ğaziçi Alan ının kültürel ve tarihi de ğerlerini ve do ğa güzelliklerini kamu yarar ı gözetilerek korumak ve geli ştirmek amac ıyla mülkiyet hakk ı kısıtlılığı getirilmiştir. 2960 say ılı Boğaziçi Kanunu uyar ınca haz ırlanan 22.07.1983 onayl ı Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörüm Bölgesi Uygulama İmar plan ında 'park- çocuk bahçesi, oyun ve aç ık spor alanlar ı olarak düzenlenecek alan' olarak ayr ılan dava konusu ta şınmazlar ayn ı zamanda Gayrimenkul Eski Eserler ve An ıtlar Yüksek Kurulunun 14.12.1974 tarihli, 817 2 say ılı karar ıyla doğal sit statüsündedirler. Öte yandan ta şınmazlardaki mülkiyet hakk ı doğal sit alan ı olmalar ı dışında özel bir kanun ile kamu yarar ı amac ıyla k ısıtlanm ıştır. Gelinen a şamada, uyu şmazl ık konusu ta şınmazda mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği ve tazminat ödenip ödenmeyece ği hususunun tespiti için müdahalenin ölçülü olup olmad ığı ve adil dengeyi bozup bozmad ığı değerlendirmesinin yap ılmas ı gerekmektedir. Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörüm Bölgesi Uygulama İmar plan ında 'park - çocuk bahçesi, oyun ve aç ık spor alanlar ı olarak düzenlenecek alan' kullan ımında kalan taşınmazlar için 2863 say ılı kanuna göre öncelikle takas yolunun kullan ılarak taşınmazdak i kısıtlılığın giderilmesi yoluna ba şvurulduğunda, takas yolunun uygulanmas ına ilişkin yukar ıda an ılan Tabiat Varl ıklar ı, Doğal Sit Alanlar ı Ve Özel Çevre Koruma Bölgelerind e Kalan Yap ı Yasakl ı Taşınmazlar ın Hazine Ta şınmazlar ı İle Değiştirilmesi Hakk ında Yönetmeli ğin 4. maddesinin k f ıkras ına göre takas imkan ının mümkün olmad ığı aç ıktır. Bu durumda ta şınmazdaki k ısıtlılığın giderilmesi için kamula ştırmadan ba şka bir yo l bulunmamaktad ır. Kamula ştırma yap ılabilmesi için özel kanun olan 2960 say ılı Boğaziçi Kanununda ilgili idarenin gelirleri belirlenmi ş olup an ılan Kanunun 16. Maddesinin b fıkras ı gereğince Belediyeler ve il özel idareleri ortak fonlar ından her y ıl Boğaziçi Alan ı Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 10için ayr ılan pay ın İller Bankas ı Genel Müdürlü ğünce Boğaziçi Alan ında yap ılacak kamulaştırma işlemlerine tahsis edilece ği düzenlenmi ştir. Bu durumda gerek mevcut imar plan ı, gerekse kanun hükmü nedeniyle statüleri gereğince yap ılaşabilmesine olanak bulunmayan uyu şmazl ık konusu ta şınmazlar ın kamulaştırılmas ına engel bir hususun olmamas ı, kamulaştırma için gerekli olan ödene ğin nereden sa ğlanacağının özel kanun olan 2960 say ılı Boğaziçi Kanununda düzenlenmesi, 2863 say ılı Kanunda öngörülen takas yoluna da ba şvurunun mümkün olmamas ı karşısında ve Anayasa Mahkemesinin yukar ıda an ılan 14.10.2020 tarihli, Ba şvuru No: 2017/25596 say ılı Ayla Do ğuoğlu karar ında da takas ba şvurusu olmad ığı nedenle mevcut a şama itibariyle de ğerlendirme yap ılarak mülkiyet hakk ına yönelik aç ık bir ihlal bulunmad ığına karar verildi ği dikkate al ındığında mülkiyet hakk ı k ısıtlanan dava konusu ta şınmazlar açısından mülkiyet hakk ına ölçülü bir müdahalenin olmad ığı, adil dengenin davac ılar aleyhine bozulmas ı nedeniyle tazminat ödenmesi gerekti ği sonucuna var ılmıştır. Bu itibarla temyize konu idare mahkemesi karar ında isabet görülmemi ştir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 9/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 27. Başvurucu; Bo ğaziçi Öngörünüm Bölgesi'nde yer alan ta şınmaz ının 22/7/1983 tarihli uygulama imar plan ında park alan ı, 24/2/1984 tarihli nâz ım imar plan ında yeşil alan olarak ayr ılmas ı nedeniyle ta şınmaz ından emsal parseller gibi yararlanmas ının ve taşınmazdan tasarruf edebilmesinin mümkün olmad ığını belirtmiştir. Başvurucu yakla şık otuz dört y ıldır taşınmaz üzerindeki k ısıtlılığın devam etti ğini, buna ra ğmen idari makamlar ın bu sürede ta şınmaz ın kamula ştırılmas ı yönünde herhangi bir giri şimde bulunmad ıklar ını, bu konudaki taleplerinin sonuçsuz kald ığını ifade etmi ştir. Başvurucu bu gerekçelerle adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 28. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 29. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, mülkiyet hakk ı d ışında adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. Ancak ba şvurucunun as ıl şikâyetinin imar uygulamas ında kamu hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ı sebebiyle maliki oldu ğu taşınmaz ı dilediği gibi kullanamad ığı ve ondan tasarruf edemedi ğine yönelik oldu ğu anlaşıldığından başvurucunun bütün şikâyetleri mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 111. Kabul Edilebilirlik Yönünden 30. Konu ile ilgili önceki Dan ıştay içtihatlar ında; kamula ştırmas ız el atma davalar ının, üzerinde yap ılaşma imkân ı bulunan ta şınmazlar ın sonradan kamu hizmetine ayr ılmas ı sonucunda ta şınmazda meydana gelen hukuki k ısıtlamalar nedeniyle aç ılabileceği açıklanm ıştır. Buna kar şın bulundu ğu alan ve bölge gere ği doğal olarak k ısıtlılık hâlini bünyesinde bar ındıran taşınmazlarda 2942 say ılı Kanun'un uygulanamayaca ğı, 2863 say ılı Kanun'daki şartlar sağlanarak trampa talebinde bulunulabilece ği, bu talebin de somut olaya göre değerlendirilece ği ifade edilmi ştir. İdarelerin sit alanlar ında kamula ştırma yapm a zorunluluklar ının bulunmad ığı, bu statüde bulanan ta şınmazlara Hazine ta şınmazlar ıyla trampa imkân ı sunulmas ı için koruma amaçl ı imar plan ı bulunmas ı gerektiği, koruma amaçl ı imar plan ı yap ımı için idarelere sit alan ı ilan ından itibaren belirli bir yasal sürenin tan ındığı belirtilmiştir. Taşınmazlardaki k ısıtlılığın 2960 say ılı Kanun'dan kaynakland ığı, kamulaştırılmas ı zorunlu bir statüde bulunmad ığı dile getirilmi ş ve kamula ştırmas ız el atma nedeniyle olu şan bir zarardan söz edilemeyece ği ifade edilmi ştir (bkz. 23, 24). 31. Benzer nitelikteki Ayla Do ğuoğlu (B. No: 2017/25596, 14/10/2020) başvurusunda da önceki Dan ıştay içtihatlar ına da at ıf yap ılarak 2863 say ılı Kanun'un 15. maddesinin (f) bendinde sit alan ında bulunan, gerçek veya tüzel ki şilerin mülkiyetine geçmi ş olan taşınmazlar için kamula ştırma esas ı benimsenmeyip takas imkân ının getirildi ği belirtilmiştir (Ayla Doğuoğlu, 39). 32. Ancak Dan ıştay' ın yak ın tarihli son içtihatlar ında Yönetmelik'in 4. maddesinin ikinci f ıkras ının (k) bendi gerekçe gösterilerek Bo ğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörüm Bölgesi Uygulama İmar Plan ında park-çocuk bahçesi, oyun ve aç ık spor alanlar ı olarak düzenlenecek alan kapsam ında kalan ta şınmazlar için takas imkân ının mümkün olmad ığı ve kamulaştırılmas ı gerektiği vurgulanm ıştır (bkz. 25). 33. Dolays ıyla uygulama imar plan ında park alan ı, naz ım imar plan ında yeşil alan olarak kabul edilen ba şvuru konusu ta şınmaz ın Yönetmelik'in 4. maddesinin ikinci f ıkras ının (k) bendinde ifade edili ş şekliyle yeşil sahaya rastlayan taşınmaz kapsam ında kald ığı ve yak ın tarihli Dan ıştay içtihatlar ı doğrultusunda takas imkân ın olmad ığı değerlendirilmi ştir. Buna göre somut olay özelinde etkili yol olmad ığı anlaşılan takas yoluna ba şvurulmamas ı nedeniyle ba şvuru yollar ının tüketilmedi ği söylenemez. 34. Netice itibar ıyla aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 35. Somut olayda imar uygulamas ına konu ta şınmaz, tapuda ba şvurucu ad ına tescillidir. Bu ba ğlamda tapuda kay ıtlı olan taşınmaz ın Anayasa'n ın 35. maddesi ba ğlam ında mülk teşkil ettiği aç ıktır. 36. Anayasa Mahkemesi benzer nitelikteki bir ta şınmaz ın uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ının şikâyet edildi ği Hüseyin Ünal (B. No: 2017/24715, 20/9/2018) ba şvurusunda ta şınmaz ın kamula ştırılmad ığı süre içinde müdahalenin yol açt ığı kısıtlamalar ı gözeterek müdahaleyi mülkiyetten bar ışçıl yararlanmaya ili şkin genel kural Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 12çerçevesinde incelemi ştir (Hüseyin Ünal , 41). Ba şvuru konusu olayda da bu ilkeden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. 37. Anayasa'n ın 13. ve 35. maddeleri uyar ınca mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). 38. Somut olayda müdahalenin ula şılabilir, belirli ve öngörülebilir nitelikte ola n 2960 say ılı Kanun'un ilgili hükümlerine (bkz. Ayla Doğuoğlu, 18-21) dayand ığı anlaşılmaktad ır. 39. 2960 say ılı Kanun'un 1. maddesinde Kanun'un İstanbul Bo ğaziçi alan ının kültürel ve tarihî de ğerlerini, do ğa güzelliklerini korumak ve geli ştirmek, bu alandaki nüfus yoğunluğunu art ıracak yap ılanmay ı sınırlamak için uygulanacak imar mevzuat ını belirlemek amac ıyla düzenlendi ği belirtilmi ştir. Buna göre imar plan ında park alan ı olarak kabul edilen taşınmaza yönelik müdahalenin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğu kabul edilmelidir. 40. Son olarak ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülü olup olmad ığı değerlendirilmelidir. 41. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 42. Orant ılılık ilkesi gere ği kişilerin mülkiyet hakk ının s ınırland ırılmas ı hâlinde elde edilmek istenen kamu yarar ı ile bireyin haklar ı aras ında adil bir dengenin kurulmas ı gerekmektedir. Bu adil denge, ba şvurucunun şahsi olarak a şırı bir yüke katland ığının tespit edilmesi durumunda bozulmu ş olacakt ır. Müdahalenin orant ılılığını değerlendirirken Anayasa Mahkemesi; bir taraftan ula şılmak istenen me şru amac ın önemini, di ğer taraftan da müdahalenin niteli ğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davran ışlar ını gözönünde bulundurarak ba şvurucuya yüklenen külfeti dikkate alacakt ır (Arif Güven , B. No: 2014/13966, 15/2/2017, 58, 60; Osman Ukav , B. No: 2014/12501, 6/7/2017, 71). 43. Somut olayda İstanbul Bo ğaziçi Alan ı Gayrimenkul Eski Eserler ve An ıtlar Yüksek Kurulunun 14/12/1974 tarihli karar ile doğal sit alan ı statüsünde bulunan ta şınmaz, 22/7/1983 tarihli uygulama imar plan ında park alan ı, 24/2/1984 tarihli nâz ım imar plan ında yeşil alan olarak ayr ılm ıştır. 44. Benzer nitelikteki ta şınmazlara ili şkin yak ın tarihli Dan ıştay içtihatlar ında 2863 say ılı Kanun'a göre k ısmen veya tamamen özel mülkiyete geçmi ş olan taşınmaz kültür ve tabiat varl ıklar ının ve koruma alanlar ının bir program dâhilinde, uygulama imar plan ına göre haz ırlanacak projelerin gerçekle ştirilmesi amac ıyla kamula ştırma yap ılacağı ifade edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 1345. Buna göre ba şvurucunun do ğal sit alan ı olmalar ı dışında imar durumundaki bu kısıtlamalar ve kesin yap ılaşma yasağı nedeniyle ta şınmaz ını dilediği gibi kullanamad ığı ve taşınmaz ından tasarruf edemedi ği de aç ıktır. Dolay ısıyla takas imkân ı da bulunmayan başvuru konusu ta şınmaz yönünden Anayasa'n ın 13., 35. ve 46. maddelerindeki di ğer güvencelere de uygun olarak ve makul bir süre içinde kamula ştırma yap ılmas ı suretiyle müdahalenin ihlal olu şturmayaca ğı söylenebilir. 46. Anayasa Mahkemesi ayn ı konu ile ilgili şikâyetleri daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Hüseyin Ünal, 34-62). 47. Anayasa Mahkemesi Hüseyin Ünal başvurusunda ölçülülük yönünden yap ılan değerlendirmede uygulama imar plan ının onaylanmas ından itibaren be ş yıldan fazla süre geçmesine ra ğmen imar plan ında kamu hizmetine ayr ılan taşınmaz ın kamula ştırılmamas ı ve herhangi bir tazminat da ödenmemesinin ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yükledi ği kanaatine ula şmıştır. Bu sebeple ba şvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile kamunun yarar ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozuldu ğu ve müdahalenin ölçülü olmad ığı kabul edilmi ştir (Hüseyin Ünal, 51-62). 48. Somut ba şvuruda da ba şvurucuya ait ta şınmaz ın 22/7/1983 tarihli uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ına rağmen beş yılı aşan uzun bir süreden beri kamulaştırılmad ığı ve başvurucuya herhangi bir tazminat da ödenmedi ği dikkate al ındığında bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun söz konusu olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçülü de ğildir. 49. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 50. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 51. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve yeniden yarg ılamaya kara r verilmesi talebinde bulunmu ştur. 52. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 14anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 53. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 54.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 55. Somut olayda ba şvurucuya ait ta şınmaz imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Müdahalenin temeli olan ta şınmaz ın imar plan ında kamu hizmetine ayr ılmas ı idari bir i şlem niteli ğindedir. Ba şvurucunun mülkiyet hakk ı idari bir i şlem nedeniyle ihlal edilmiştir. Ancak idare aleyhine aç ılan tam yarg ı davas ında da ma ğduriyet giderilememi ştir. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından da kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 56. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yap ılacak yeniden yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap ılmas ı gereken i ş, ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hükmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktar ının belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla şmış derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 2. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 57. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2017/15318 Karar Tarihi : 9/6/2021 15A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 2. İdare Mahkemesine (E.2014/1520, K.2016/1718) GÖNDER İLMESİNE, D. 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 9/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN