T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2022/1310 Karar No : 2025/5181 DAVACI : ... DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN_KONUSU : Davacı tarafından, 1- Arabulucular siciline kaydolmak amacıyla yapılan başvurunun reddine ilişkin Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığının ... tarihli ve ... sayılı işleminin, 2- Bu işlemin dayanağı olan, 02/06/2018 tarihli ve 30439 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hukuk Uyuşmazlıkların…
Danıştay 10. Daire Başkanlığı 2022/1310 E. , 2025/5181 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2022/1310 Karar No : 2025/5181 DAVACI : ... DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN_KONUSU : Davacı tarafından, 1- Arabulucular siciline kaydolmak amacıyla yapılan başvurunun reddine ilişkin Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığının ... tarihli ve ... sayılı işleminin, 2- Bu işlemin dayanağı olan, 02/06/2018 tarihli ve 30439 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin, 17/11/2021 tarihli ve 31662 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 45. maddesinin, iptali istenilmektedir. DAVACININ_İDDİALARI : Düzenleme ile "70 puan alma" ve "ihtiyaç sayısı" kriterlerinin birlikte aranmasının hukuka aykırı olduğu, sınavda 70 puanı geçenlerin başarılı olması gerektiği, soru iptal kararı üzerine başarı listesi güncellenmesinin ikilem olduğu, idarece mesaj gönderilmesi üzerine üyelik aidatı yatırdığı; ancak işlemle sicile kayıt başvurusunun reddedildiği ileri sürülmektedir. DAVALININ_SAVUNMASI : Usûl yönünden, uygulama işleminin davacıya tebliğ edildiği 23/12/2021 tarihinden sonraki altmış gün içinde davanın açılmadığı, süre geçtikten sonra 22/02/2022 tarihinde açıldığı, öncelikle süre yönünden davanın reddi gerektiği; esas yönünden, 24/11/2019 tarihinde gerçekleştirilen sınav için 5.000 arabulucu ihtiyaç sayısı belirlendiği, ilk açıklanan listede 5000. adayın 91 puan aldığı ve son adayla aynı puanı alanlarla 6.272 kişinin sınavı kazandığı, soru iptaline ilişkin mahkeme kararı üzerine son adayın puanının 92,78 olduğu ve 6.318 kişinin sınavı kazandığı, davacının 88,65 puan aldığı ve hem ilk listede hem ikinci listede başarı listesine giremediği, kişilere atılan mesajda “başvurunuz değerlendirilecektir” denildiği, başarılı sayıldıklarına yönelik ibare bulunmadığı, Yönetmelik düzenlemesinde hukuka aykırılık olmadığı, Kanun'da sınavda kaç puan alan adayların sicile kaydedileceğinin idarenin takdirine bırakıldığı, 70 puan alan her adayın sicile kayıt hakkı kazandığının ileri sürülmesinin idarenin takdir hakkını yok saymak olduğu savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI : ... DÜŞÜNCESİ : Dava, Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işleme dayanak olarak alınan Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin 45. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun "Arabulucular siciline kayıt şartları" başlıklı 20. maddesinin 2. fıkrasında, "Arabulucular siciline kaydedilebilmek için; (..) b) Mesleğinde en az beş yıllık kıdeme sahip hukuk fakültesi mezunu olmak, (..) e) Arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve Bakanlıkça yapılan yazılı sınavda başarılı olmak gerekir." hükmü yer almış, Kuruluş ve teşkilat başlıklı 28. maddesinin 2. fıkrasında Arabuluculuk hizmetlerine ilişkin olarak bu Kanunda belirtilen görevleri yerine getirmek üzere, Bakanlık bünyesinde Arabuluculuk Kurulu oluşturulacağı, 32. maddesinde "(1) Kurulun görevleri şunlardır: a) Arabuluculuk hizmetlerine ilişkin temel ilkeler ile arabuluculuk meslek kurallarını belirlemek. b) Arabuluculuk eğitimine ve bu eğitimin sonunda yapılacak olan sınava ilişkin temel ilke ve standartları tespit etmek. c) Arabulucuların denetimine ilişkin kuralları belirlemek. ç) Bu Kanuna göre çıkarılması gereken ve Genel Müdürlük tarafından hazırlanan yönetmelik taslaklarına, gerekirse değişiklik yaparak son şeklini vermek. d) Eğitim kuruluşlarının eğitim izinlerini iptal etmek. e) 21 inci maddenin ikinci fıkrası kapsamında arabulucunun sicilden silinmesine karar vermek. f) Arabulucuların ödeyecekleri sicile kayıt aidatını ve yıllık aidatları tespit etmek. g) Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesini gerekiyorsa değişiklik yapmak suretiyle onaylamak. ğ) Daire Başkanlığı tarafından yürütülecek faaliyetlerin etkinliğini artırmak üzere tavsiyelerde bulunmak. h) Daire Başkanlığının yıllık faaliyet raporu ve plânı hakkında görüş bildirmek. ı) Daire Başkanlığının faaliyet planında yer alan konularla ilgili kurum ve kuruluşların uygulamaya sağlayabileceği katkıları belirlemek." kurulun görevleri arasında sayılmıştır. Arabulucular siciline kayıt şartları başlıklı 20. maddenin 2. fıkrasında ise, "Arabulucular siciline kaydedilebilmek için; "b) Mesleğinde en az beş yıllık kıdeme sahip hukuk fakültesi mezunu olmak, (..) e) Arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve Bakanlıkça yapılan yazılı sınavda başarılı olmak, gerekir." kuralına yer verilmiş, 36. maddenin 1. fıkrasında "Arabuluculuk eğitimi verecek kuruluşların denetlenmesi ile eğitimin süresi, içeriği ve standartları, yapılacak olan yazılı sınavın ilke ve kurallarının belirlenmesi, arabulucular sicilinin düzenlenmesi ve arabulucularda aranacak koşullar, arabulucuların denetlenmesi ve izlenmesi ile bu Kanunun uygulanmasını gösteren diğer hususlar, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir. " kuralı yer almıştrr. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin Sicile kayıt olma şartları başlıklı 30. maddesinin 2. fıkrasında "Sicile kaydedilebilmek için; b) Mesleğinde en az beş yıllık kıdeme sahip hukuk fakültesi mezunu olmak, (..) e) Arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve Bakanlıkça yapılan yazılı sınavda başarılı olmak," gerektiği, 38. maddesinde "(1) Arabuluculuk eğitimini tamamlayanların sicile kayıt olabilmeleri için bu Yönetmeliğe uygun olarak yapılacak yazılı sınavda başarılı olmaları zorunludur. 2) Başarılı olanların sınav sonuçları, sicile kayıt işlemleri tamamlanıncaya kadar geçerliliğini korur." kuralı yer almıştır. Dava konusu "Sınavda başarı koşulu" başlıklı 45. maddesinde, "(Değişik:RG-17/11/2021-31662) (1) Sınavda yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alan adaylar başarılı sayılır. Ancak Bakanlıkça, ihtiyaç durumuna göre başarılı sayılacak aday sayısı belirlenebilir. Bu durumda, arabulucu ihtiyaç sayısı sınav ilanında duyurulur. (2) İhtiyaç sayısının Bakanlıkça belirlenmesi halinde, sınavda yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alması koşuluyla en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere sınav ilanında belirtilen arabulucu ihtiyaç sayısı kadar aday, sınavda başarılı sayılır. Başarılı sayılan en düşük puanlı adayla aynı puanı alan adaylar da başarılı sayılır." hükmü yer almıştır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde; "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmü yer almaktadır. Anayasa'ya göre, idarenin, düzenleme yetkisini kanunlar çerçevesinde ve kanunlara uygun olarak kullanması gereklidir. kanunun öngördüğü düzenleme yetkisinin yine kanunda belirtildiği gibi kullanılması, kanun hükmü, bir konunun yönetmelikle düzenlenmesini öngörüyorsa, düzenlemenin yönetmelikle yapılması zorunludur. Ayrıca, normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğini bir üst hukuk normundan almaktadır. Başka bir anlatımla normlar hiyerarşisi, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup; bunun doğal sonucu olarak, hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, bir başka deyişle alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı; dolayısıyla, düzenleyici bir işlemin kendinden önce gelen kanun ve yönetmelik hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir. Yukarıda anılan 6325 sayılı Kanunda, Arabulucular siciline kaydedilebilmek için Arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve Bakanlıkça yapılan yazılı sınavda başarılı olmak gerektiği belirtilmiş ve Arabuluculuk eğitimine ve bu eğitimin sonunda yapılacak olan sınava ilişkin temel ilke ve standartları tespit etmek kurulun görevleri arasında sayılırken yapılacak olan yazılı sınavın ilke ve kurallarının belirlenmesi husussunun Yönetmelikte düzenleneceği kurala bağlanmıştır. Buna göre Kanunda arabuluculuk hizmetlerinin yerine getirilmesinde arabulucu sayısı yönünden bir sınırlama getirilmediği gibi Kurula ihtiyaç sayısının belirlenmesi hususunda bir yetki verilmediği ve sicile kayıt olunabilmesi için eğitim alınması ve yapılacak sınavda başarılı olunması yeter şart olarak kabul edilmiştir. Yönetmeliğin dava konusu 45. maddesinde ise yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alan adaylar başarılı sayılır denildikten sonra ihtiyaç durumuna göre başarılı sayılacak aday sayısının berileneceği ve İhtiyaç sayısının Bakanlıkça belirlenmesi halinde sınav ilanında belirtilen arabulucu ihtiyaç sayısı kadar adayın, sınavda başarılı sayılacağı yönündeki düzenleme Kanunda öngörülmeyen ve hakkın kullanımını kısıtlayıcı yeni bir kural ihdası mahiyetinde olduğundan ,dava konusu düzenlemede bertilen ibareler yönüyle üst hukuk normlarına ve bazı sınavlarda ihtiyaç sayısı belirlenirken bazı sınavlarda buna lüzum olmayacağı anlamını içerir şekilde, ihtiyaç sayısı kadar adayın sınavda başarılı sayılmasında, belirlilik ilkesi yönünden hukuka uygunluk bulunmamaktadır. Buna göre sınavda yetmiş puandan fazla puan alan davacının başarısız sayılmasına yönelik dava konusu birel işlemde de hukuka uyarlık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, dava konusu Yönetmeliğin 45. maddesinin 1. cümlesi dışındaki kısımlarının ve bireysel işlemin iptali gerektiği, düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 11/11/2025 tarihinde, davacı ...'ın aynı tarihli dilekçe ile mazeret bildirdiği ve gelmediği, davalı Adalet Bakanlığını temsilen Av. ...'nun geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görüldü, açık duruşmaya başlandı. Hazır olan tarafa usûlüne uygun olarak söz verilip dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra hazır olan tarafa son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ : Davalı idare tarafından, 5.000 (beş bin) arabulucu ihtiyacına yönelik olarak “2019 Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Sınavı”nın 24/11/2019 tarihinde yapılacağı ve sınavın yüz tam puan üzerinden değerlendirileceği 02/08/2019 tarihinde ilan edilmiştir. Sınav, 24/11/2019 tarihinde gerçekleştirilmiş ve 5000 kişilik ihtiyaç sayısı ile gerek davaya konu Yönetmelik hükmü, gerekse sınav ilanında belirtilen "başarılı sayılan en düşük puanlı adayla aynı puanı alan adayların da başarılı sayılacakları" kuralı uyarınca sınavda 91 ve üzeri puan alan toplam 6.272 kişi başarılı kabul edilmiştir. Sınavda sorulan bazı soruların iptali istemiyle açılan davalar sonucunda; ... İdare Mahkemesinin ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararı ile 3 sorunun iptaline karar verilmesi üzerine Yönetmelik'in 39. ve 45. maddeleri uyarınca sınav ilanında belirlenen 5.000 kişilik ihtiyaç sayısı dikkate alınarak yeniden değerlendirme yapılmıştır. Sınavı yapan Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi tarafından yeniden yapılan değerlendirme sonucunda yeni bir başarı listesi hazırlanmıştır. Bu doğrultuda oluşturulan başarı listesinde iptal edilen sorular dışında kalan 97 soru üzerinden 90 doğru yaparak 92,78 puan alan 5.000. adayla aynı puanı alan adaylar da dahil olmak üzere 6.318 kişi başarılı sayılmıştır. Söz konusu listeye daha önce sınavda başarız sayılan 431 kişi dahil olmuştur. Ayrıca, İdare Mahkemesinin iptal kararından önce açıklanan sınav sonucuna göre başarılı olan; ancak soru iptalinin ardından hazırlanan listeye göre başarısız sayılan 385 kişinin hakları ise korunmuştur. Söz konusu kişiler arasında en düşük puan 90,72 olmuştur. Tüm bu sonuçların ardından arabulucular siciline kaydolmaya hak kazanan adayların başvuruları alınmış; davacı da bu süreçte davalı idareye başvurmuştur. Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığının 29/11/2021 tarihli ve 55421 sayılı işlemi ile en yüksek puan alan adaydan başlayan ve arabulucu ihtiyaç sayısına göre belirlenen başarı listesinde yer almadığından bahisle yeniden değerlendirme sonucunda 88,65 puan alan davacının arabulucular siciline kayıt başvurusu reddedilmiş, sicile kaydolmak için yatırılan giriş ve yıllık aidatın davacıya iadesi konusunda Adalet Bakanlığı Merkez Saymanlık Şube Müdürlüğüne talimat verilmiştir. Bunun üzerine, davacının arabulucular siciline kayıt başvurusunun reddine ilişkin Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığının 29/11/2021 tarihli ve 55421 sayılı işleminin ve bu işlemin dayanağı olan, 02/06/2018 tarihli ve 30439 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin, 17/11/2021 tarihli ve 31662 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 45. maddesinin iptali istemiyle 21/02/2022 tarihinde Antalya İdari Yargı Vezne ve Ön Bürosu kaydına giren dilekçe ile bakılan dava açılmıştır. İNCELEME VE GEREKÇE: USÛL YÖNÜNDEN: Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığının 29/11/2021 tarihli ve 55421 sayılı işleminin davacıya 21/12/2021 tarihinde tebliğ edildiği, bu tarihten itibaren altmış günlük dava açma süresinin son günü olan 19/02/2021 tarihi cumartesi gününe denk geldiğinden, takip eden ilk iş günü olan 21/02/2022 tarihinde, anılan işlemin ve bu işlemin dayanağı olan Yönetmelik düzenlemesinin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı dikkate alındığında, davalı idarenin süre itirazı yerinde görülmemiştir. ESAS YÖNÜNDEN: İlgili Mevzuat: 07/06/2012 tarihli ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun; "Arabulucular siciline kayıt şartları" başlıklı 20. maddesinde, "... (2) Arabulucular siciline kaydedilebilmek için; ... e) Arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve Bakanlıkça yapılan yazılı sınavda başarılı olmak, gerekir..." hükmü; "Kuruluş ve teşkilat" başlıklı 28. maddesinde, "(1) Bu Kanunda belirtilen görevleri yerine getirmek üzere, Genel Müdürlük bünyesinde Daire Başkanlığı kurulur. (2) Arabuluculuk hizmetlerine ilişkin olarak bu Kanunda belirtilen görevleri yerine getirmek üzere, Bakanlık bünyesinde Arabuluculuk Kurulu oluşturulur..." hükmü; "Kurulun görevleri" başlıklı 32. maddesinde, "(1) Kurulun görevleri şunlardır: ... b) Arabuluculuk eğitimine ve bu eğitimin sonunda yapılacak olan sınava ilişkin temel ilke ve standartları tespit etmek... ç) Bu Kanuna göre çıkarılması gereken ve Genel Müdürlük tarafından hazırlanan yönetmelik taslaklarına, gerekirse değişiklik yaparak son şeklini vermek..." hükümleri; "Yönetmelikler" başlıklı 36. maddesinde, "Arabuluculuk eğitimi verecek kuruluşların denetlenmesi ile eğitimin süresi, içeriği ve standartları, yapılacak olan yazılı sınavın ilke ve kurallarının belirlenmesi, arabulucular sicilinin düzenlenmesi ve arabulucularda aranacak koşullar, arabulucuların denetlenmesi ve izlenmesi ile bu Kanunun uygulanmasını gösteren diğer hususlar, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir." hükmü yer almaktadır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 15. maddesinin 10. fıkrası, 19. maddesinin 2. fıkrası, 22. maddesi, 31. maddesinin 8. fıkrası, 36. maddesi ile 12/10/2017 tarih ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesinin 22. fıkrasına dayanılarak hazırlanan ve 02/06/2018 tarihli ve 30439 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin, "Sınav" başlıklı 38. maddesinin 1. fıkrasında, "Arabuluculuk eğitimini tamamlayanların sicile kayıt olabilmeleri için bu Yönetmeliğe uygun olarak yapılacak yazılı sınavda başarılı olmaları zorunludur." düzenlemesi; Sınav tarihinde yürürlükte olan hâliyle "Sınavın yeri ve günü" başlıklı 39. maddesinin 1. fıkrasında, "Sınav Bakanlık tarafından belirlenen arabulucu ihtiyaç sayısına göre yapılır. Sınavın yapılacağı yer, tarih ve saat Daire Başkanlığınca belirlenir." düzenlemesi; Sınav tarihinde yürürlükte olan hâliyle "Sınavda başarı koşulu" başlıklı 45. maddesinde, "Sınavda yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alması koşuluyla en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere sınav ilanında belirtilen arabulucu ihtiyaç sayısı kadar aday, sınavda başarılı sayılır. Başarılı sayılan en düşük puanlı adayla aynı puanı alan adaylar da başarılı sayılır." düzenlemesi yer almıştır. Öte yandan, 17/11/2021 tarih ve 31662 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı tarihte yürürlüğe giren Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 1. maddesiyle, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin 39. maddesinin 1. fıkrasının ilk cümlesinin yürürlükten kaldırıldığı; aynı Yönetmelik'in 2. maddesiyle, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin 45. maddesinin, "(1) Sınavda yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alan adaylar başarılı sayılır. Ancak Bakanlıkça, ihtiyaç durumuna göre başarılı sayılacak aday sayısı belirlenebilir. Bu durumda, arabulucu ihtiyaç sayısı sınav ilanında duyurulur. (2) İhtiyaç sayısının Bakanlıkça belirlenmesi halinde, sınavda yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alması koşuluyla en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere sınav ilanında belirtilen arabulucu ihtiyaç sayısı kadar aday, sınavda başarılı sayılır. Başarılı sayılan en düşük puanlı adayla aynı puanı alan adaylar da başarılı sayılır.” şeklinde değiştirildiği ve dava konusu bireysel işlemin bu değişiklikten sonra 21/11/2021 tarihinde tesis edildiği anlaşılmaktadır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yönetmelik'in 45. Maddesinin ve Bireysel İşlemin İncelenmesi: Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir. Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler. "Normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu itibarla; kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir. Yukarıda yer verilen 6325 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; arabulucular siciline kaydedilebilmek için arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve Bakanlıkça yapılan yazılı sınavda başarılı olmak gerektiği, yapılacak olan yazılı sınavın ilke ve kurallarının belirlenmesi ve Kanun'un uygulanmasını gösteren diğer hususların Bakanlık tarafından çıkarılacak Yönetmelik ile düzenleneceği görülmekte olup bu hâliyle yazılı sınavın ilke ve kurallarına ilişkin bulunan dava konusu Yönetmelik ile yapılan düzenlemelerin, anılan Kanun'un verdiği yetki kapsamında kaldığı anlaşılmaktadır. Buna göre, anılan yetkiye istinaden davalı idarenin, yapılacak sınavda başarı şartını objektif bir şekilde belirleyerek yeterlilik sınavı esasına göre asgari puan kriteri (70 puan) yanında, ihtiyaç duyulan sayıda arabulucunun sisteme giriş yapmasını teminen kontenjan (sınav ilanında belirtilen arabulucu ihtiyaç sayısı kadar aday) kriteri getirmesinde ve adaylar içinde en başarılı olanların yarışma sınavı esasına göre tespit edilmesi amacıyla puan sıralaması öngörmesinde, Kanun'a, hizmet gereklerine ve kamu yararına aykırılık bulunmamaktadır. Diğer taraftan, arabulucu ihtiyaç sayısını belirlemede idarenin takdir yetkisine sahip olduğu, söz konusu yetkinin ise sınırsız olamayacağı açık ise de; davalı Bakanlıkça dava konusu sınav ilanında duyurulan sayının (5000 kişi) hâlihazırda görev yapan arabulucu sayısı, arabuluculuk başvuruları, sisteme dahil edilmesi beklenen dosya sayısı, arabulucu başına düşen tahmini dosya miktarı ve diğer sayısal verilerden oluşan ölçütler dikkate alınarak belirlendiği, ayrıca idarenin arabulucu ihtiyacını karşılamak amacıyla belirlediği kontenjanın tamamını tek seferde yapılacak sınavla tüketme yükümlülüğü olduğundan da söz edilemeyeceği anlaşıldığından, idarenin takdir yetkisini hukuksal çerçeve içinde kamu yararı ve hizmet gereklerini gözeterek kullandığı sonucuna varılmaktadır. Ayrıca, 6325 sayılı Kanun'un 32. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, bu Kanun'a göre çıkarılması gereken yönetmelik taslaklarına gerekirse değişiklik yaparak son şeklini vermenin Arabuluculuk Kurulunun görevleri arasında sayıldığı ve bu hükme uygun olarak dava konusu Yönetmelik yayımlanmadan önce adı geçen Kuruldan olumlu görüş alındığı anlaşıldığından, davaya konu kontenjan (ihtiyaç sayısı) kuralının Arabuluculuk Kurulunun da onayından geçtiği görülmektedir. Bu durumda, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin 45. maddesi ile bu madde dayanak alınarak ve maddede getirilen düzenlemelere uygun olarak davacının arabulucular siciline kayıt başvurusunun reddi yolunda tesis edilen Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığının ... tarihli ve ... sayılı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. DAVANIN REDDİNE, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 11/11/2025 tarihinde, dava konusu Yönetmelik'in 45. maddesinin 1. fıkrasının birinci cümlesi yönünden oy birliğiyle, anılan maddenin diğer kısımları ile uygulama işlemi yönünden oy çokluğuyla karar verildi. (X) KARŞI OY: Dava, davacının arabulucular siciline kaydolmak amacıyla yaptığı başvurunun reddine ilişkin Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü Arabuluculuk Daire Başkanlığının ... tarihli ve ... sayılı işleminin ve bu işlemin dayanağı olan, 02/06/2018 tarihli ve 30439 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin, 17/11/2021 tarihli ve 31662 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik'le değişik 45. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun ''Genel Gerekçe''sinde, ''Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleriyle uyuşmazlıkların çözümü son yıllarda pek çok ülkenin kanun koyucularını meşgul etmektedir. Uyuşmazlıkların dava yolu ile çözümü yerine tarafların kendi iradeleri ile uzlaşarak uyuşmazlığa son vermeleri, toplumsal barışın korunması açısından tercih sebebi sayılmaktadır. Bu yolların geniş kapsamlı ve etkin bir biçimde işlerlik kazanması mahkemelerin iş yükünün azalmasına katkı sağlayacaktır. Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri, aslında yargı sistemi ile rekabet içinde olmadığı gibi, amaç yargısal yollara başvuru imkanını ortadan kaldırmak da değildir. Devlete ait olan yargı yetkisinin mutlak egemenliğine zarar vermeden uyuşmazlıkların daha basit ve kolay çözümü amaçlanmaktadır. Hazırlanan Tasarı, sadece tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri, yabancı unsurlu olanlar da dahil, özel hukuk ilişkilerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda uygulanacaktır...'' hususu yer almaktadır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 20. maddesinde, ''(1) Sicile kayıt, ilgilinin Daire Başkanlığına yazılı olarak başvurması üzerine yapılır. (2) Arabulucular siciline kaydedilebilmek için; a) Türk vatandaşı olmak, b) Mesleğinde en az beş yıllık kıdeme sahip hukuk fakültesi mezunu olmak, c) Tam ehliyetli olmak, ç) (Değişik: 12/10/2017-7036/25 md.) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıldan fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık, gerçeğe aykırı bilirkişilik yapma, yalan tanıklık ve yalan yere yemin suçlarından mahkûm olmamak, d) (Ek: 5/6/2017-KHK-691/9 md.; Aynen kabul: 31/1/2018-7069/9 md.) Terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak, e) Arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve Bakanlıkça yapılan yazılı (…) sınavda başarılı olmak, gerekir. (3) Arabulucu, sicile kayıt tarihinden itibaren faaliyetine başlayabilir...'' hükmü, 36. maddesinde de ''(1) Arabuluculuk eğitimi verecek kuruluşların denetlenmesi ile eğitimin süresi, içeriği ve standartları, yapılacak olan yazılı (…) sınavın ilke ve kurallarının belirlenmesi, arabulucular sicilinin düzenlenmesi ve arabulucularda aranacak koşullar, arabulucuların denetlenmesi ve izlenmesi ile bu Kanunun uygulanmasını gösteren diğer hususlar, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.'' hükmü düzenlenmiş, bahsedilen maddelerde görüleceği üzere arabulucular siciline kaydolunabilmek için arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve Bakanlıkça yapılan yazılı sınavda sınavda başarılı olmak yeterli bulunup ayrıca bir başarı koşulu öngörülmemiştir. Bu bakımdan Yönetmelik ile sınavın ilke ve kuralları düzenlenirken Kanun'un çizdiği çerçevenin dışına çıkılmadan ilke ve kuralların belirlenmesi gerekirken, 02/06/2018 tarih ve 30439 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin, 17/11/2021 tarihli ve 31662 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik 45. maddesinde yer alan, Bakanlıkça ihtiyaç durumuna göre başarılı sayılacak aday sayısının belirlenebileceği, bu durumda arabulucu ihtiyaç sayısının sınav ilanında duyurulacağı, ihtiyaç sayısının Bakanlıkça belirlenmesi hâlinde, sınavda yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alması koşuluyla en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere sınav ilanında belirtilen arabulucu ihtiyaç sayısı kadar adayın, sınavda başarılı sayılacağına ve başarılı sayılan en düşük puanlı adayla aynı puanı alan adayların da başarılı sayılacağına yönelik düzenlemenin Kanun'da yer almayan bir kontenjan kısıtlaması getirmiş olduğu ve bu hâliyle normlar hiyerarşisi ile hukuki güvenlik ilkesinin ihlal edildiği, ayrıca kontenjanın belirlenmesinde idarenin takdir hakkına sahip kılındığı ve idarenin bu takdir hakkını ihtiyaç olarak belirlediği, oysa 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun ''Genel Gerekçe''sinde, alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin geniş kapsamlı ve etkin bir biçimde işlerlik kazanmasının mahkemelerin iş yükünün azalmasına katkı sağlayacağının yer aldığı, bu bakımdan hâlihazırda kontenjan kısıtlaması değil mümkün olduğunca arabuluculuğun ve alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin özendirilmesinin kamu yararına daha uygun olduğu, kaldı ki bir meslek olmayan arabuluculuk için ihtiyaç kriterinin değil sınav ile yeterliğin tespitinin yeterli olduğu, bu bakımdan Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği'nin 45. maddesinin 1. fıkrasının birinci cümlesi hariç kalan kısımlarının ve bu düzenlemelere dayanılarak davacının arabulucular siciline kaydolmak amacıyla yaptığı başvurunun reddine ilişkin bireysel işlemin hukuka aykırı olduğu ve iptaline karar verilmesi gerektiği oyuyla aksi yöndeki Daire kararına katılmıyorum. iptal //begin::Page Scripts var options = {}; $(document).ready(function() { options["separateWordSearch"] = false; options["accuracy"] = "complementary"; options["diacritics"] = false; $("#content").append(stringToHTML($("#hiddencontent").text())); var arananKelime = $("#hiddenArananKelime").text(); const kelimeListesi = arananKelime.split(/\s*,\s*/).filter(k => k); // Virgüle göre ayır, boşlukları temizle // Aynı kelimenin büyük/küçük varyasyonlarını da ekle const tumKelimeler = kelimeListesi.flatMap(kelime => [ kelime, kelime.toLocaleUpperCase('tr-TR'), kelime.toLocaleLowerCase('tr-TR') ]); highlighter(tumKelimeler); // arananKelime.split(/\s*,\s*/).filter(k => k).forEach(function(each) { // if (each != undefined && each != "") { // highlighter(each); // highlighter(each.toLocaleUpperCase('tr-TR')); // highlighter(each.toLocaleLowerCase('tr-TR')); // } // }); }); var highlighter = function(arananKelime) { try { highlight(arananKelime); } catch (err) { } try { //unsuzyumusamasi(arananKelime); } catch (err) { } try { //unsuzBenzesmesi(arananKelime); } catch (err) { } try { //cogulEki(arananKelime); } catch (err) { } try { //iyelikEki(arananKelime); } catch (err) { } }; var stringToHTML = function(str) { var parser = new DOMParser(); var doc = parser.parseFromString(str, 'text/html'); return doc.body; }; var highlight = function(text) { $(".context").mark(text, options); } var unsuzyumusamasi = function(arananKelime) { var lastChar = arananKelime.substr(arananKelime.length - 1); if (lastChar === "p") { var ara = arananKelime.substr(0, arananKelime.length - 1); highlight(ara + "b"); } if (lastChar === "ç") { var ara = arananKelime.substr(0, arananKelime.length - 1); highlight(ara + "c"); } if (lastChar === "t") { var ara = arananKelime.substr(0, arananKelime.length - 1); highlight(ara + "d"); } if (lastChar === "k") { var ara = arananKelime.substr(0, arananKelime.length - 1); highlight(ara + "g"); highlight(ara + "ğ"); } } var unsuzBenzesmesi = function(arananKelime) { var sertSessiz = [ 'f', 's', 't', 'k', 'ç', 'ş', 'h', 'p' ]; var yumusakSessiz = [ 'ç', 't', 'k' ]; for (var i = 0; i < sertSessiz.length; i++) { let sertSessizPosition = arananKelime.indexOf(sertSessiz[i]); while (sertSessizPosition !== -1) { for (var j = 0; j < yumusakSessiz.length; j++) { let yumusakSessizPosition = arananKelime .indexOf(yumusakSessiz[j]); while (yumusakSessizPosition !== -1) { if (sertSessizPosition + 1 === yumusakSessizPosition) { highlight(arananKelime.substr(0, sertSessizPosition + 1)); } yumusakSessizPosition = arananKelime .indexOf(yumusakSessiz[j], yumusakSessizPosition + 1); } } sertSessizPosition = arananKelime.indexOf(sertSessiz[i], sertSessizPosition + 1); } } } var cogulEki = function(arananKelime) { var last3Char = arananKelime.substr(arananKelime.length - 3); if (last3Char === "lar" || last3Char === "ler") { var ara = arananKelime.substr(0, arananKelime.length - 3); highlight(ara); } } var iyelikEki = function(arananKelime) { var iyelikEkleri = [ "ım", "im", "um", "üm", "ın", "in", "un", "ün", "ı", "i", "u", "ü", "mız", "miz", "muz", "müz", "nız", "niz", "nuz", "nüz", "ları", "leri" ]; if (arananKelime.length > 2) { var last2Char = arananKelime.substr(arananKelime.length - 2); if (iyelikEkleri.includes(last2Char)) { var ara = arananKelime.substr(0, arananKelime.length - 2); highlight(ara); } } if (arananKelime.length > 2) { var lastChar = arananKelime.substr(arananKelime.length - 1); if (iyelikEkleri.includes(lastChar)) { var ara = arananKelime.substr(0, arananKelime.length - 1); highlight(ara); } } if (arananKelime.length > 3) { var last3Char = arananKelime.substr(arananKelime.length - 3); if (iyelikEkleri.includes(last3Char)) { var ara = arananKelime.substr(0, arananKelime.length - 3); highlight(ara); } } if (arananKelime.length > 4) { var last4Char = arananKelime.substr(arananKelime.length - 4); if (iyelikEkleri.includes(last4Char)) { var ara = arananKelime.substr(0, arananKelime.length - 4); highlight(ara); } } } // begin:: Global Config(global config for global JS scripts) var KTAppSettings = { "breakpoints" : { "sm" : 576, "md" : 768, "lg" : 992, "xl" : 1200, "xxl" : 1200 }, "colors" : { "theme" : { "base" : { "white" : "#ffffff", "primary" : "#1BC5BD", "secondary" : "#E5EAEE", "success" : "#1BC5BD", "info" : "#6993FF", "warning" : "#FFA800", "danger" : "#F64E60", "light" : "#F3F6F9", "dark" : "#212121" }, "light" : { "white" : "#ffffff", "primary" : "#1BC5BD", "secondary" : "#ECF0F3", "success" : "#C9F7F5", "info" : "#E1E9FF", "warning" : "#FFF4DE", "danger" : "#FFE2E5", "light" : "#F3F6F9", "dark" : "#D6D6E0" }, "inverse" : { "white" : "#ffffff", "primary" : "#ffffff", "secondary" : "#212121", "success" : "#ffffff", "info" : "#ffffff", "warning" : "#ffffff", "danger" : "#ffffff", "light" : "#464E5F", "dark" : "#ffffff" } }, "gray" : { "gray-100" : "#F3F6F9", "gray-200" : "#ECF0F3", "gray-300" : "#E5EAEE", "gray-400" : "#D6D6E0", "gray-500" : "#B5B5C3", "gray-600" : "#80808F", "gray-700" : "#464E5F", "gray-800" : "#1B283F", "gray-900" : "#212121" } }, "font-family" : "Poppins" };