TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR TÜRKAY TUFAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/476) Karar Tarihi: 10/5/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 19/7/2023-32253 Başvuru Numaras ı: 2019/476 Karar Tarihi : 10/5/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvurucu : Türkay TUFAN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, kamu görevlisi olan ba şvurucunun şikâyet dilekçesini usule ayk ırı o
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR TÜRKAY TUFAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/476) Karar Tarihi: 10/5/2023 R.G. Tarih ve Say ı: 19/7/2023-32253 Başvuru Numaras ı: 2019/476 Karar Tarihi : 10/5/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvurucu : Türkay TUFAN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, kamu görevlisi olan ba şvurucunun şikâyet dilekçesini usule ayk ırı olarak Ba şbakanl ık İletişim Merkezine do ğrudan iletmesi nedeniyle disiplin cezas ı ile cezaland ırılmas ının ifade özgürlü ğünü ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu, ba şvuruya konu olaylar ın yaşand ığı tarihte Çorum İl G ıda Tar ım ve Hayvanc ılık Müdürlü ğünde (Çorum İl Müdürlü ğü) şube müdürü olarak görev yapmaktad ır. 3. Başvurucu, eski görev yeri olan Aksaray İl G ıda Tar ım ve Hayvanc ılık Müdürlüğündeki (Aksaray İl Müdürlü ğü) baz ı işlemleri nedeniyle hakk ında yürütülen disiplin soru şturmas ına ilişkin olarak Aksaray Valili ğine hitaben Ba şbakanl ık İletişim Merkezine (B İMER) bir dilekçe ile ba şvurmuştur. Başvurucunun dilekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Aksaray Valili ği İl G ıda Tar ım ve Hayvanc ılık Müdürlü ğünün ... yaz ısında taraf ımdan savunma istenmesi yönetici konumunda şube müdürü oldu ğumdan ... yönetici konumunda ayn ı olaydan sorumlu olacak olan il müdür yard ımc ısı M.Ö.'nün savunma isteme yetkisi bulunmamaktad ır. Diğer yandan yönetici konumunda olan il müdürü B.Z. de ayn ı konuda sorumlu olacakt ır. Taraf ıma suç uyduran ilgililer hakk ında da suç uydurmak ve di ğer iddialar için yasal i şlemler için Aksaray Cumhuriyet Ba şsavc ılığına suç duyurusund a bulunulaca ğını belirtmek isterim." 4. An ılan dilekçe üzerine Aksaray İl Müdürlü ğünün başvurucunun usulsüz müracaat ve şikâyette bulundu ğu ve bu durumun disiplin cezas ını gerektirdi ği belirtilen yaz ısı, gereği için Çorum İl Müdürlü ğüne gönderilmi ştir. Söz konusu yaz ıda başvurucunun BİMER'e gönderdi ği dilekçede kulland ığı "kendisi hakk ında suç uyduruldu ğu" ifadesi ile kurumu şikâyet etti ği, "ilgililer hakk ında suç duyurusunda bulunaca ğı" ifadesiyle ise disiplin amirlerini tehdit etti ği belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/476 Karar Tarihi : 10/5/2023 35. Çorum İl Müdürlü ğü, başvurucunun eylemleriyle müracaat ve şikâyet usullerine uymad ığı ve taleplerini B İMER arac ılığıyla ilettiği iddias ıyla başvurucu hakk ında disiplin soruşturmas ı başlatm ıştır. Başvurucu savunmas ında, isnat edilen suçu i şlemediğini ve BİMER'e ba şvurusunun anayasal bir hak olan dilekçe hakk ını kullanmaktan ibaret oldu ğunu ifade etmi ştir. 6. Soruşturma neticesinde ba şvurucunun yönetmelikte belirtilen usullere dikkat etmeksizin B İMER'e şikâyette bulundu ğu, mevcut soru şturmada ise gizli ibareli savunm a istem yaz ısı üzerine haz ırlad ığı yaz ıyı Valilik kanal ıyla İl Müdürlü ğüne ileterek soruşturman ın gizliliğini de ihlal etti ği belirtilerek ba şvurucunun 4/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun 125. maddesinin birinci f ıkras ının (A) bendinin (d) alt bendi uyar ınca " usulsüz müracaat veya şikayette bulunmak " kapsam ında uyarma cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvurucu hakk ında tesis edilen disiplin cezas ının iptali talebiyle idare mahkemesine ba şvurmuştur. İlk derece mahkemesi, ba şvurucunun şikâyet dilekçesini kurumunu atlayarak B İMER arac ılığıyla Aksaray Valili ğine doğrudan göndermesinin mevzuata ayk ırı olduğunu belirterek davan ın reddine karar vermi ştir. An ılan karar istina f kanun yolunda kesinle şmiştir. 8. Başvurucu, nihai karar ı 17/12/2018 tarihinde ö ğrendikten sonra 31/12/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 9. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 10. Başvurucu; Aksaray'da yürütülen disiplin soru şturmas ına konu edilen i şlem tarihlerinde ba şka bir ilde görevli oldu ğunu, savunma yaz ısının kendisine Çorum'da görevliyken iletildi ğini, Aksaray İl Müdürlü ğü ile amir-memur ili şkisi bulunmad ığından Aksaray Valili ğine hitaben B İMER'e dilekçe ile ba şvurduğunu, bu itibarla anayasal bir hak olan dilekçe hakk ını kullanmas ı nedeniyle müdahale edilmesinin ifade özgürlü ğü ve adil yarg ılanma hakk ını ihlal etti ğini ileri sürmü ştür. Adalet Bakanl ığı (Bakanl ık) görüşünde; mevcut ba şvuruda ifade özgürlü ğüne bir müdahalenin bulunup bulunmad ığı, bulundu ğu düşünüldüğü takdirde müdahalenin me şru bir amac ı olup olmad ığı, şikâyete konu edilen işlemin belirtilen me şru amaç ile orant ılı olup olmad ığı, bu anlamda idare ve derece mahkemeleri kararlar ının ilgili ve yeterli gerekçeler içerip içermedi ği hususlar ı değerlendirilirken ilgili ulusal ve uluslararas ı mevzuat hükümleri ile yarg ı içtihatlar ının dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında bireysel ba şvuru formunda ileri sürdü ğü iddialar ı yinelemiştir. 11. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 12.İfade özgürlü ğüne yönelik müdahalenin dayana ğı olan 657 say ılı Kanun un 125. maddesinin birinci f ıkras ının (A) bendinin (d) alt bendinin kanunla s ınırlama ölçütünü Başvuru Numaras ı: 2019/476 Karar Tarihi : 10/5/2023 4karşılad ığı sonucuna var ılm ıştır. Müdahalenin kamu hizmetlerinin süreklili ğinin sağlanmas ına yönelik önlemlerin bir parças ı olduğu ve Anayasa'n ın 26. maddesinin ikinci fıkras ında yer alan kamu düzeninin korunmas ı meşru amac ını taşıdığı değerlendirilmi ştir. İfade özgürlü ğüne yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamas ı ve orant ılı olmas ı gerekir (AYM, E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007; Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 53-55; Mehmet Ali Ayd ın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, 70-72). Bu itibarla müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunlu ğu yönünden inceleme yap ılacakt ır. 13. Somut olayda ba şvurucu, eski görev yeri olan Aksaray'da yürütülen bir soruşturma kapsam ında savunmas ının istenmesi üzerine Aksaray Valili ğine hitaben haz ırlad ığı dilekçeyi B İMER'e göndermi ştir. Başvurucunun an ılan eylemi, usulsüz müracaat ve şikâyet kapsam ında değerlendirilerek ba şvurucu disiplin cezas ı ile cezaland ırılm ıştır. Mahkeme, ba şvurucunun dilekçeyi kurumunu atlayarak B İMER arac ılığıyla Valili ğe gönderdiğinin sabit oldu ğunu belirterek davan ın reddine karar vermi ştir. An ılan karar istina f yolunda kesinle şmiştir (bkz. 3-7). 14. Anayasa Mahkemesi birçok karar ında kamu görevlisinin anayasal ve yasal konumuna, tabi oldu ğu statü hukukunun getirdi ği ödev ve sorumluluklar ın temel hak ve özgürlükler kar şısındaki durumuna ve kamu görevlisine uygulanan disiplin cezalar ının amaç ve kapsam ına ilişkin değerlendirmelerde bulunmu ş ve kamu görevlisi hakk ında disiplin cezas ı uygulayan idarenin ve bu tür müdahalelerin hukuka uygunlu ğunu denetleyen yarg ı mercilerinin -subjektif yorumlardan kaç ınmalar ı için- yapmalar ı gerekenleri belirtmi ştir. Bu itibarla yap ılacak değerlendirmelerde somut olay ın bağlam ve kapsam ı, eylemde kamu görevlisi s ıfat ının ve kamusal imkânlar ın kullan ılma durumu, eylemin kamu kurumun a etkileri -süreklilik, etkinlik, verimlilik- ve uygulanan disiplin cezas ının niteliği gözönünde bulundurulmal ıdır (diğerleri aras ından bkz. Lale Çal ıkoğlu, B. No: 2018/36354, 18/10/2022, 30-34; Sinan Akbulut , B. No: 2019/1396, 2/11/2022, 30-34; Serdar Topal , B. No: 2018/23179, 16/11/2022, 26-30). 15. Başvuru konusu soru şturma, ba şvurucunun eski görev yerinden mevcut görev yerine iletilen resmî yaz ı üzerine ba şlatılm ıştır. Yaz ıda özetle ba şvurucunun hakk ında suç uyduruldu ğu iddias ıyla kurumu B İMER'e şikâyet etti ği ve ilgililer hakk ında suç duyurusunda bulunacağından bahsederek disiplin amirlerini tehdit etti ği belirtilmi ştir. Dolay ısıyla eldeki başvuruda öncelikle ba şvurucunun kulland ığı ifadenin niteli ği irdelenmelidir. 16. Başvurucu, B İMER'e gönderdi ği şikâyet dilekçesinde soru şturmaya konu edilen iddialar ın uydurma oldu ğunu ileri sürmü ş ve ilgililer hakk ında yasal yollara başvuracağını belirtmiştir. Başvurucu söz konusu iddias ını ise olay tarihinde Aksaray'da görevli olmad ığına dayand ırm ıştır (bkz. 10). Buna göre ba şvurucunun yasal yollara ba şvuracağını belirterek kamu gücünü kullananlara hukukun izin verdi ği ölçüde i ş ve işlem tesis edebileceklerini hat ırlatmay ı hedefledi ği ve dahli olmayan bir konuda -ba şvurucunun kanaatine göre- karşılaşabileceği olas ı bir disiplin cezas ına karşı savunmas ız kalmamay ı amaçlad ığı anlaşılm ıştır. Bununla birlikte ba şvurucunun ilgililer hakk ında adli yönden şikâyette bulunma hakk ı haricinde icrai olarak -do ğrudan sonuç do ğurabilecek nitelikte- herhangi bir kamusal yetkisi de bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla başvurucunun savc ılığa suç duyurusunda bulunaca ğı şeklindeki ifadesinin soru şturmay ı yürütenler aç ısından bir tehdit olu şturduğunu kabul etmek şu hâlde mümkün de ğildir (yasal bir hakk ın kullan ımına ilişkin ifadenin de ğerlendirildi ği karar için bkz. Zeynep Özbay Ba şarı, B. No: 2018/17029, 16/6/2022, 31). Başvuru Numaras ı: 2019/476 Karar Tarihi : 10/5/2023 517. Somut olayda incelenmesi gereken bir di ğer mesele ise şikâyet dilekçesinin Aksaray İl Müdürlü ğüne iletilmesi gerekirken usulsüz bir şekilde -ilgili kurum atlanarak- BİMER yoluyla Valilik makam ına doğrudan iletildi ği iddias ıdır. Başvurucu, B İMER'e başvurduğu tarihte Çorum İl Müdürlü ğünde görevli olup soru şturmay ı yürüten Aksaray İl Müdürlüğünün personel hiyerar şisine dâhil de ğildir. Diğer bir ifadeyle ba şvurucu ile Aksaray İl Müdürlü ğünde görev yapan personel aras ında amir-memur ili şkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla başvurucudan çal ışmad ığı bir yerde uygulanan hiyerar şi temelli müracaat ve şikâyet usullerini takip etmesi beklenemez. 18. Bununla birlikte 12/1/1983 tarihli ve 17926 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Devlet Memurlar ının Şikayet ve Müracaatlar ı Hakk ında Yönetmelik'in 5. maddesinde ise şikâyetlerin en yak ın amirden ba şlanarak silsile yolu ile ve şikâyet edilen amirler atlanarak yap ılacağı belirtilmektedir. Bu itibarla bir an için ba şvurucunun eski görev yerindeki hiyerarşiye dâhil oldu ğu kabul edilse dahi somut olaydaki şikâyetin amir pozisyonundaki kişilere -il müdürü ve il müdür yard ımc ısı- yöneldiği gözetildi ğinde başvurucunun şikâyet ettiği amirleri atlayarak dilekçesini en yak ın amirin bulundu ğu valiliğe göndermesinin dilekçe hakk ının usulsüz bir şekilde kullan ımını teşkil edece ği şeklinde yorumlanmas ının anayasal hakk ı daraltan a şırı bir yorum oldu ğu kabul edilmelidir. 19. Somut olaya konu müdahalenin gerekçelerinden birisi de soru şturulan olaydan bağıms ız olarak ba şvurucunun mevcut soru şturman ın gizliliğini ihlal etmesi olarak gösterilmi ştir. İdare an ılan yorumunu ise savunma istem yaz ısının "gizli" ibareli olmas ına karşın başvurucunun savunmas ını Valilik üzerinden İl Müdürlü ğüne iletmesine dayand ırm ıştır. Soruşturmaya ili şkin belgelerin incelenmesinden idarenin başvurucuy a gönderdiği savunma istem yaz ısını "gizli" ibaresiyle, geriye kalan çok say ıda evrak ı ise herhangi bir ibare olmaks ızın düzenledi ği ve soruşturmay ı bir bütün hâlinde gizlemeye gerek duymad ığı görülmüştür. Bu durum ise kullan ılan ifadelerin kurum içi disipline yönelik ciddi bir tehdit unsuru olarak de ğerlendirmedi ğine karine te şkil etmektedir (gizlilik yönünden benzer de ğerlendirmeler için bkz. Samet Çelikçapa , B. No: 2018/14878, 26/5/2022, 43). 20. Anayasa Mahkemesi çok say ıdaki karar ında, ifade özgürlü ğüne gerekçesiz olarak veya Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterleri kar şılamayan bir gerekçe ile yap ılan müdahalelerin Anayasa'n ın 26. maddesini ihlal edece ğini ifade etmi ştir. İfade özgürlüğüne yap ılan bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabu l edilebilmesi için kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olmas ı gerekir (di ğerleri aras ından bkz. Bekir Co şkun, 56; Tansel Çöla şan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, 56; Kemal K ılıçdaroğlu, B. No: 2014/1577, 25/10/2017, 58; Zübeyde Füsun Üstel ve di ğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, 120). 21. Başvurucuyu cezaland ıran idarenin ve müdahalenin hukuka uygunlu ğunu denetleyen derece mahkemelerinin gerekçeleri dikkatli bir şekilde ele al ınm ıştır. Buna göre anılan mercilerin ba şvuru konusu eylemin ne şekilde usulsüz müracaat ve şikâyet kapsam ına girdiğini somut olarak ortaya koyamad ığı değerlendirilmi ştir. Bunun yan ında başvuru konus u iddialar ın yukar ıda anlat ılan bağlamlarda an ılan merciler taraf ından ayr ıntılı şekild e incelemeye özen gösterildi ğinin düşünülmesini sa ğlayacak herhangi bir aç ıklamaya da rastlanmam ıştır. Başvurunun bütün ko şullar ı gözetildi ğinde başvurucu hakk ında disiplin cezas ı verilmesi ile Anayasa'n ın 26. maddesinde koruma alt ında olan ifade özgürlü ğüne yap ılan müdahalenin daha a ğır basan bir toplumsal ihtiyaca kar şılık gelmedi ği gibi orant ılı da olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/476 Karar Tarihi : 10/5/2023 622. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvuruya konu demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmayan müdahale nedeniyle Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına alınan ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 23. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). Eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin sonuçlar ının bütünüyle ortadan kald ırılabilmesi için ba şvurucuya manevi zararlar ı karşılığında net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A.İfade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünün İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin ifade özgürlü ğünün ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Çorum İdare Mahkemesine (E.2017/362, K.2018/36) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, E. 294,70 TL harç ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/476 Karar Tarihi : 10/5/2023 7G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/5/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.