Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-1-57 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-47/854-292 Karar Tarihi : 1.7.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Mehmet Ömür PAŞAOĞLU, Seda Nurtaç BAYRAMOĞLU C. BAŞVURAN : İhsan UÇAR Odun,Tomruk, Kömür Tic. ve Nakliye Yukarıbey Köyü Bergama/İzm
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-1-57 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-47/854-292 Karar Tarihi : 1.7.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Mehmet Ömür PAŞAOĞLU, Seda Nurtaç BAYRAMOĞLU C. BAŞVURAN : İhsan UÇAR Odun,Tomruk, Kömür Tic. ve Nakliye Yukarıbey Köyü Bergama/İzmir D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Hipodrom Cd. No:12 06330 Yenimahalle /Ankara - Türkiye Kömür İşletmeleri Ege Linyit leri İşletme si Müessese si Müdürlüğü 20 45500 Soma/Manisa E. DOSYA KONUSU : Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu (TKİ) nun ve TKİ Ege Linyit leri İşletme si Müessese si Müdürlüğü (ELİ) nün, ısınma amaçlı kömürü Tarım Kredi Kooperatiflerine TKİ nin bayilerine göre daha ava ntajlı koşullarla satmak suretiyle ayrımcılık yaptığı iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle; - ELİ nin Manisa, Balıkesir, İzmir, Uşak, Denizli ve Aydın gibi illerde ısınma amaçlı kömür satışı yapan yetkili bayi si oldukları, - TKİ ile im zalanan bayilik sözleşmesi gereği damga vergisi ödedikleri, teminat mektubu verdikleri, kömürün satılmadığı yaz aylarında kömür alma ve her ay alınacak zorunlu 30 kömür miktarı uygulamasına tabi tutuldukları; dolayısıyla yaz aylarında fire zararlarına ve depo lama maliyetlerin e katlandıkları, - Fakat Tarım Kredi Kooperatiflerinin (Tarım Kredi) TKİ ile bayilik sözleşmesi akdetmediği için teminat mektubu vermediği, damga vergisi ödemediği ve diğer zorunl u uygulamalara tabi tutulmadığı, - Tarım Kredi nin, fire ve depolama maliyetlerine katlanmadan, kış aylarında dilediği anda kömür satın alabildiği; ancak TKİ nin, bayilerine kontenjan uyguladığı, - Tarım Kredi nin kooperatife ortak olmayan birçok insana kömür satışı yaptığı ve bu durumun vergi kaybına yol açtığı ifade edilerek, TKİ nin, bayilerine adil davranması bakımından gereğinin yapılması talep 40 edilmektedir. Ancak başvuru sahibi, Kurum kayıtlarına 6.5.2010 tarih ve 3680 ile intikal eden ikinci dilekçesinde, şikâyetinden vazgeçtiğini belirtmiş ve başvurusunun i şlemden kaldırılmasını talep etmiştir 10-47/854 -292 2 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.3.2010 tarih ve 2055 sayı ile giren baş vuru üzerine hazırlanan 6.5.201 0 ve 2010 -1-57/İİ-10-124.MÖP sayılı İlk İnceleme Raporu, 12.5.2010 tarih ve 10 -36 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-36/584 -M sayı ile kara r verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 22.6.2010 tarih ve 2010 -1-57/ÖA-10-124.MÖP sayılı 50 Önaraştırma Raporu 28.6.2010 tarih ve REK.0.05 .00.00 -110/224 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesinin uygun olacağı görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. TKİ ve Teşebbüs Niteliği 6974 sayılı yasa ile 22.5.1957 tarihinde kurulan ve 8.6.1984 tarih ve 233 sayılı KHK ile faaliyetleri yeniden düzenlenen TKİ bir İktisadi Devlet Teşekkülü olup , faaliyetlerini 27.11.1984 tarih, 18588 sayılı Resmi Gazetede yayımlana n "Türkiye Kömür İşletmeleri 60 Kurumu Ana Statüsü" hükümlerine göre sürdürmektedir. Kurumun Ana Statüsü'nün 4. maddesine göre; Devletin genel enerji ve yakıt politikasına uygun olarak linyit, turp bitümlü şist, asfaltit gibi enerji hammaddelerini değerlendir mek, ülkenin ihtiyaçlarını karşılamak, yurt ekonomisine azami katkıda bulunmak, plan ve programlar tanzim etmek, takip etmek, uygulama stratejilerini tespit etmek ve gerçekleşmesini sağlamaktır. Ülkenin değişik yerlerinde kömür üretimi ve pazarlamasını ya pan TKİ'ye bağlı ELİ, Güney Ege Linyitleri Müessese si Müdürlüğü (GELİ) , Garp Linyitleri Müessese Müdürlüğü (GLİ), Seyitömer Linyitleri Müessese Müdürlüğü (SLİ) olmak üzere dört adet Müessese Müdürlüğü ve bu Müesseselere bağlı olarak çalışan dört adet İşlet me 70 Müdürlüğü bulunmaktadır. Dolayısıyla TKİ ve ELİ dosya bakımından tek teşebbüs olarak birlikte değerlendiril miştir. I.2. Tarım Kredi Kooperatiflerinin Statüsü Kooperatifçiliği düzenleyen temel kanun olan 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu nun 5146 sayılı Kanun la değişik 1. maddesinde kooperatifler Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiy le sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklara kooperatif denir. şeklinde tanımlanmıştır. Hâlihazırda Türkiye de Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Tarım ve Köy İşleri Bakanlığının 80 görev ve sorumluluk alanında faaliyet gösteren 26 ayrı türde 87.849 kooperatif bulunmaktadır. Tarım Kredi Kooperatifleri ise Türkiye deki kooperatiflerin %15,22 sini teşkil etmektedir. Tarım Kredi Kooperatiflerinin ve birliklerinin kuruluş ve işleyişlerine ilişkin temel hükümler ise 1581 sayılı Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu nda yer almaktadır. Bu çerçevede , Kanun un 1. maddesinin birinci fıkrasında yer alan Bu Kanunda yazılı hükümlerden faydalanılmak suretiyle üreticiler, aralarında ekono mik menfaatlerini korumak ve özellikle meslek ve geçimleriyle ilgili ihtiyaçlarını sağlamak amacıyla 10-47/854 -292 3 karşılıklı yardım ilkesine dayanan ve tüzel kişiliği olan değişir ortaklı, değişir sermayeli Tarım Kredi Kooperatifleri kurabilirler. hükmü ile tarım kred i kooperatiflerinin kuruluş 90 amaçları ve kuruluş esasları belirlenmiştir. Yine aynı Kanun un 1. maddesinin üçüncü fıkrasında, 1163 sayılı Kanun un 72. maddesine paralel olarak, bir üst paragrafta yer verilen esasa göre kurulacak bir veya birkaç il dâhilinde ki kooperatiflerin bölge birliklerini, en az 5 bölge birl iğinin 100 de merkez birliğini kuracağı hükme bağlanmıştır. Kanun un 9. maddesi ile bölge birliklerinin çalışma alanı içine alınan kooperatiflerle bölge birliklerine üst kuruluşlara girme zorunluluğu getirilmiş, 10. maddesi ile de kooperatifler, bölge birl ikleri ve Merkez Birliği bağlı bulundukları üst kuruluşların vereceği talimatlara uygun hareket etmeye mecbur kılınmış, aksine davranışların sorumluluğu gerektireceği hükme bağlanmıştır. I.3. Değerlendirme 100 Şikâyetçinin iddiaları, TKİ nin, Kanun un 6 . madd esi kapsamında bir ayrımcılık yaptığı yönünde dir. Rekabet hukuku açısından, bir teşebbüsün eylemlerinin kötüye kullanma olarak kabul edilebilmesi için iki şartın birlikte mevcudiyeti gerekmektedir: a)Teşebbüsün hâkim durumda olması, b)Kötüye kullanma eyle minin varlığı Buradan da anlaşılacağı üzere, bir teşebbüsün hâkim durumda olması tek başına söz konusu eylemin 6. madde kapsamında değerlendirilmesi bakımından yeterli değildir. Bu açıdan öncelikle şikâyete konu TKİ uygulamalarının bir kötüye kullanma hal ine işaret etmediğinin değerlendirilmesi yerinde olacaktır. 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinde hâkim durumdaki teşebbüslerin Eşit durumdaki 110 alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yaparak hâkim durumunu kötüye kullanması yasaklanmıştır. Bu hükümden de anlaşılacağı üzere, eşit nitelikte olmayan ticari işlemlere farklı fiyat ve koşullar uygulanmasını ayrımcılık olarak değerlendirmek mümkün değildir. Bu noktada TKİ nin b ayileri ile Tarım Kredi Kooperatiflerine yapılan satışların eşit nitelikte olup olmadığının incelenmesi uygun olacaktır. Konuya ilişkin olarak, TKİ nin, Kurum a gön derdiği y azıda, - TKİ tarafından üretilen ısınma amaçlı kömürlerin 2004 yılından itibaren ülk e genelinde oluşturulan bayiler aracılığı ile tüketicilerin kullanımına sunulduğu; - Bayilere kömür satışının ELİ ve GLİ Müessesi Müdürlükleri kömür satış 120 noktalarından bayilerle imzalanmış olan Bayilik Sözleşmesi kapsamında peşin bedelle yapılmakta ve söz leşme imzalanmasına ilişkin tahakkuk eden vergilerin bayiler tarafından karşılandığı, - Kamu Kurum ve Kuruluşları ile Genel Bütçeye dâhil Daireler, Katma Bütçeli İdareler, Özel İdareler, Belediyeler ile buna bağlı Döner Sermayeli Kuruluşlar, Birlikler, özel kanunlarla kurulmuş ve kendilerine kamu görevi verilmiş tüzel kişiliğe sahip kuruluşların Türkiye nin idari teşkilatı içinde yer alan örgütler oldukları, - Söz konusu kamu tüzel kişilerinin kendi kuruluş yasaları bulunduğu ve idari işlemle kuruldukları v e söz konusu tüzel kişilerin kuruluş amaçlarını kamu yararının, faaliyet konularını da kamu hizmetinin oluşturduğu, 130 10-47/854 -292 4 - Kamu tüzel kişilerinin yanında kimi özel hukuk tüzel kişilerinin de kamuya yararlı faaliyette bulunduğu , ancak bu hukuki nitelikleri yönün den kömürün serbestçe ticaretini yapmalarının mevzuatlarına aykırı düştüğü, - Söz konusu kuruluşların kendi amaçlarına ulaşabilmek amacıyla kurmuş oldukları ortaklık, birlik ve şirketlerin faaliyetlerinin de yine kuruluş amaçları ile sınırlı olması nedeniy le bayilik kriterlerinde aranan kömür ticareti ile uğraşma şartını yerine getirmelerinin mümkün olup olmadığı yönünden bu oluşumların ana statülerine bakılmış olduğu, - 5393 sayılı Belediye Kanunu, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu, 5302 sayılı İl Özel İdare si Kanunu, 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu ve 1581 sayılı Tarım Kredi 140 Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu incelendiğinde, mahalli idarelerin (il özel idareleri, belediyeler ve köyler) ve bunların kendi aralarında kurdukları birliklerin il halkı nın veya belde sakinlerinin mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kuruldukları, - Keza, Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birliklerinde de ortakların üretim ve zaruri tüketim maddeleri ile üretim amaçlarının toptan sağlanmasının çalışm a konularının arasında yer aldığı, - Diğer taraftan, Kurumun linyit kömürü üretimi ve ticareti ile uğraşan bir kamu kuruluşu oluşu ve özellikle halkın ısınması için gerekli yakıtın satışından kaçmasının düşünülemeyeceği dikkate alındığında , TKİ nin söz ko nusu kuruluşların kömür taleplerini 150 mümkün olduğunca karşılayacak tedbirleri alması ve bu kuruluşlara bayilik verilerek değil, bayilik modeli dışında peşin bedelle doğrudan kömür satışının benimsendiği, - Söz konusu kuruluşlara, önceki yıllardaki talepleri ve müesseselerinin üretim ve satış imkânları dikkate alınarak kömür satışı yapıldığı, - Bu satışların herhangi bir sözleşmeye dayanmaması sebebiyle hukuki olarak vergi tahakkukunun da söz konusu olmadığı ifade edilmektedir . 1581 sayılı Tarım Kredi Kooper atifleri ve Birlikleri Kanunu nun 1. maddesinin birinci fıkrasında Tarım Kredi Kooperatifleri nin kuruluş amaç ve esaslarının Bu Kanunda yazılı hükümlerden faydalanılmak suretiyle üreticiler, aralarında ekonomik menfaatlerini 160 korumak ve özellikle meslek v e geçimleriyle ilgili ihtiyaçlarını sağlamak amacıyla karşılıklı yardım ilkesine dayandığı hükme bağlanmıştır. TKİ nin göndermiş olduğu yazıda özel hukuk tüzel kişilerinin de kamuya yararlı faaliyette bulunduğu ancak bu hukuki nitelikleri yönünden kömürü n serbestçe ticaretini yapmalarının mevzuatlarına aykırı düştüğü ifadeleri ve söz konusu madde birlikte ele alındığında TKİ den alınan kömürün Tarım Kredi Kooperatiflerince satışının, kuruluş amacı kar elde etmek olan normal bir işletmeye göre çok farklı nitelikler taşıdığı açıkça görülmektedir. Bunun yanında TKİ nin Tarım Kredi Kooperatiflerine yaptığı kömür satışının da kendi bayilerine gerçekleştirdiği satıştan elde etmeyi beklediği sonuçlar bakımından farklılık arz ettiği anlaşılmaktadır. Zira her iki açıdan da ele alındığında amaçlananın normal ticari bir 170 faaliyetten öte toplumsal yönü ağır basan bir uygulama olduğu görülmektedir. Bu bakımdan söz konusu uygulamaların eşit nitelikte olduğunun savunulamayacağı; dolayısıyla herhangi bir kötüye kullanma ha linin mevcut olmadığı kanaatine varılmıştır. 10-47/854 -292 5 J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.