TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET GÖDEO ĞLU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/28616) Karar Tarihi: 17/11/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 30/12/2021-31705 Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Çağlar ÖNCEL Başvurucu : Ahmet GÖDEO ĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, mahkûmiyet karar ının bir sonucu olarak hekimlik mesle ğindeki
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET GÖDEO ĞLU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/28616) Karar Tarihi: 17/11/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 30/12/2021-31705 Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYELSelahaddin MENTE Ş Raportör : Çağlar ÖNCEL Başvurucu : Ahmet GÖDEO ĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, mahkûmiyet karar ının bir sonucu olarak hekimlik mesle ğindeki hak ve yetkilerini kullanmas ının ömür boyu yasaklanmas ı nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 4/10/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden eri şilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, özel sektör bünyesinde göz hekimi olarak çal ışırken finansal kiralama sözle şmesi ile edindi ği tıbbi cihazlar ın bedelini bankaya ödemedi ğinden bahisle Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 2hakk ında suç duyurusunda bulunulmu ştur. İstanbul 49. Asliye Ceza Mahkemesinde (Ceza Mahkemesi) aç ılan dava sonucunda ba şvurucunun hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanm a suçundan 10 ay hapis ve 80 TL adli para cezas ı ile cezaland ırılmas ına hükmedilmi ştir. Ayr ıca Ceza Mahkemesi, ba şvurucu hakk ındaki hapis cezas ının 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun 51. maddesi gere ğince ertelenmesine ve ayn ı Kanun'un 53. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendinin uygulanmas ına yer olmad ığına karar vermi ştir. An ılan kara r 16/9/2013 tarihinde temyiz edilmeksizin kesinle şmiştir. 9. Fatih Kaymakaml ığı İlçe Sağlık Müdürlü ğü (Sağlık Müdürlü ğü) 31/5/2016 tarihli karar ı ile başvurucunun hapis cezas ına mahkûm olmas ı nedeniyle çal ışma belgesinin iptaline karar vermi ştir. 10. Bunun üzerine ba şvurucu, İstanbul 7. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) Sa ğlık Müdürlüğü aleyhine dava açarak an ılan idari i şlemin iptalini talep etmi ştir. Mahkeme, 25/4/2017 tarihinde davan ın kabulüne karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; ba şvurucu hakk ındaki ceza hükmünde 5237 say ılı Kanun'un 53. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendinin uygulanmas ına yer olmad ığına karar verildi ği belirtilerek Sa ğlık Müdürlü ğünün çal ışma belgesinin iptaline ili şkin işleminin hukuka ayk ırı olduğu belirtilmi ştir. 11. Sağlık Müdürlü ğü bu karara kar şı istinaf yoluna ba şvurmuştur. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 8. İdare Dava Dairesi (Daire) taraf ından yap ılan inceleme sonucunda 4/10/2017 tarihinde istinaf ba şvurusunun kabulü ile mahkeme karar ının bozulmas ına karar verilmiştir. Dairenin gerekçesinde, ba şvurucunun çal ışma belgesinin iptali i şleminin 5237 say ılı Kanun'un 53. maddesine de ğil 11/4/1928 tarihli ve 1219 say ılı Tababet ve Şuabat ı San atlar ının Tarz ı İcras ına Dair Kanun'un 28. maddesine dayand ığı gösterilmi ştir. Bu maddede say ılan suçlar aras ında yer alan güveni kötüye kullanma suçundan bir gün dahi hapis cezas ı verilmiş olmas ının hekimlik mesle ğinin icras ına engel olaca ğı belirtilmi ş, bu sebeple mahkeme karar ının bozulmas ına ve davan ın reddine karar verilmi ştir. Başvurucu, Daire karar ını temyiz etmi ş; Dan ıştay Onbeşinci Dairesinin 20/6/2018 tarihli karar ı uyar ınca oyçokluğu ile Daire karar ının onanmas ına karar verilmi ş olup karar kesinle şmiştir. 12. Karşıoy gerekçesine göre 1219 say ılı Kanun'un 28. maddesinde Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmi ş olsa bile" şeklindeki düzenlemeyle cezan ın infaz ıyla birlikte güvenlik tedbirlerinin de sona erece ğine ilişkin kural ın aksine belirli meslek ve görevlerin icra edilmesinin süresiz olarak engellendi ği ifade edilmi ştir. 5237 say ılı Kanun'un 53. maddesindeki düzenlemeyle güvenlik tedbirlerinin süresinin mahkûmiyet süresiyle s ınırlı tutulduğu ve infaz ın tamamlanmas ıyla birlikte güvenlik tedbirlerinin sona ereceğinin kabul edildi ği vurgulanm ıştır. Gerekçede bu uygulaman ın ölçülülük ilkesiyle bağdaşmad ığı belirtilerek çal ışma belgesinin iptali i şleminin hukuka ayk ırı olduğuna işaret edilmiştir. 13. Nihai karar 20/9/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 4/10/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 14. UYAP kay ıtlar ının incelenmesinden ba şvurucunun 23/1/2021 tarihinde vefat ettiği belirlenmi ştir. Bu durumda vekil taraf ından yap ılan başvuruda, vekâlet veren başvurucunun vefat etmesi nedeniyle vekâlet ili şkisi kendili ğinden sona ermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 3IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 15. 1219 say ılı Kanun'un 28. maddesinin ilk f ıkras ı şöyledir: "Hekimlik mesle ğinin icras ı için; Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtile n süreler geçmi ş olsa bile; kasten i şlenen bir suçtan dolay ı beş yıl veya daha fazla süreyle ya da devletin güvenli ğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin i şleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rü şvet, h ırsızlık, doland ırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat kar ıştırma, edimin ifas ına fesat kar ıştırma, suçtan kaynaklanan malvarl ığı değerlerini aklama veya kaçakç ılık suçlar ından hapis cezas ına mahkûm olmamak gerekir. ..." 16. 5237 say ılı Kanun'un ''Hapis cezas ının ertelenmesi" kenar ba şlıklı 51. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... (3) Cezas ı ertelenen hükümlü hakk ında, bir y ıldan az, üç y ıldan fazla olmamak üzere, bir denetim süresi belirlenir. Bu sürenin alt s ınırı, mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz. (4) Denetim süresi içinde; a) Bir meslek veya sanat sahibi olmayan hükümlünün, bu amaçla bir e ğitim program ına devam etmesine, b) Bir meslek veya sanat sahibi hükümlünün, bir kamu kurumunda veya özel olarak ayn ı meslek veya sanat ı icra eden bir ba şkas ının gözetimi alt ında ücret kar şılığında çal ıştırılmas ına, c) Onsekiz ya şından küçük olan hükümlülerin, bir meslek veya sanat edinmelerin i sağlamak amac ıyla, gerekti ğinde bar ınma imkan ı da bulunan bir e ğitim kurumuna devam etmesine, Mahkemece karar verilebilir.(5) Mahkeme, denetim süresi içinde hükümlüye rehberlik edecek bir uzman ki şiyi görevlendirebilir. Bu ki şi, kötü al ışkanl ıklardan kurtulmas ını ve sorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmesini temin hususunda hükümlüye ö ğütte bulunur; e ğitim gördü ğü kurum yetkilileri veya nezdinde çal ıştığı kişilerle görü şerek, istişarelerde bulunur; hükümlünün davran ışlar ı, sosyal uyumu ve sorumluluk bilincindeki geli şme hakk ında üçer ayl ık sürelerle rapor düzenleyerek infaz hâkimine verir. (6) Mahkeme, hükümlünün ki şiliğini ve sosyal durumunu göz önünde bulundurarak, denetim süresinin herhangi bir yükümlülük belirlemeden veya uzman ki şi görevlendirmeden geçirilmesine de karar verebilir. (7) Hükümlünün denetim süresi içinde kas ıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, hakimin uyar ısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi halinde; ertelene n Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 4cezan ın k ısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine infaz hâkimli ğince karar verilir. (8) Denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi halli olarak geçirildi ği takdirde, ceza infaz edilmi ş say ılır." 17. 5237 say ılı Kanun'un ''Belli haklar ı kullanmaktan yoksun b ırak ılma" kenar başlıklı 53. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Kişi, kasten i şlemiş olduğu suçtan dolay ı hapis cezas ına mahkûmiyetin kanun i sonucu olarak; ...e) Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteli ğindeki meslek kurulu şunun iznin e tabi bir meslek veya sanat ı, kendi sorumlulu ğu alt ında serbest meslek erbab ı veya taci r olarak icra etmekten, Yoksun b ırak ılır. (2) Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolay ısıyla mahkûm oldu ğu hapis cezas ının infaz ı tamamlan ıncaya kadar bu haklar ı kullanamaz. (3) Mahkûm oldu ğu hapis cezas ı ertelenen veya ko şullu sal ıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayy ımlık yetkileri aç ısından yukar ıdaki fıkrala r hükümleri uygulanmaz. Mahkûm oldu ğu hapis cezas ı ertelenen hükümlü hakk ında birinci fıkran ın (e) bendinde söz konusu edilen hak yoksunlu ğunun uygulanmamas ına karar verilebilir. (4) K ısa süreli hapis cezas ı ertelenmi ş veya fiili i şlediği s ırada onsekiz ya şını doldurmam ış olan kişiler hakk ında birinci f ıkra hükmü uygulanmaz. ..." 18. 25/5/2005 tarihli ve 5352 say ılı Adlî Sicil Kanunu'nun ''Adli sicil bilgilerinin silinmesi" kenar başlıklı 9. maddesi şöyledir: "(1) Adlî sicildeki bilgiler; a) Cezan ın veya güvenlik tedbirinin infaz ının tamamlanmas ı, b) Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ıran şikayetten vazgeçme veya etkin pişmanl ık, c) Ceza zamana şımının dolmas ı, d) Genel af, Halinde Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlü ğünce silinerek, ar şiv kayd ına al ınır. (2) Adlî sicil bilgileri, ilgilinin ölümü üzerine tamamen silinir.(3) Türk vatanda şlar ı hakk ında yabanc ı mahkemelerce verilmi ş olup 4 üncü maddenin birinci f ıkras ının (f) bendine göre adlî sicile kaydedilen hürriyeti ba ğlay ıcı cezaya Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 5mahkûmiyet hükümleri, kesinle ştiği tarihten itibaren mahkûmiyet karar ında belirtilen sürenin geçmesiyle, Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlü ğünce adlî sicil kay ıtlar ından çıkart ılarak arşiv kayd ına al ınır. Adlî para cezas ına mahkûmiyet hükümleri ile cezan ın ertelenmesine ili şkin hükümler, adlî sicil kayd ına al ınmadan do ğrudan arşive kaydedilir." 19. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) "Düşme karar ı" kenar ba şlıklı 80. maddesi şöyledir: "(1) Bölümler ya da Komisyonlarca yarg ılaman ın her aşamas ında aşağıdaki hâllerde düşme karar ı verilebilir: a) Başvurucunun davadan aç ıkça feragat etmesi. b) Başvurucunun davas ını takipsiz b ırakt ığının anlaşılmas ı. c) İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kalkm ış olmas ı. ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir ba şka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden görülmemesi. (2) Bölümler ya da Komisyonlar; yukar ıdaki f ıkrada belirtilen nitelikteki bi r başvuruyu, Anayasan ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve sınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâllerde incelemeye devam edebilir." B. Uluslararas ı Hukuk 20. bkz. Özlem Kenan , B. No: 2018/25808, 7/4/2021, 23-33. V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun Ölümü Nedeniyle İncelemeye Devam Edilip Edilmeyece ğine İlişkin Ön Mesele 22. Anayasa Mahkemesi Asya Oktay ve di ğerleri (B. No: 2014/3549, 22/3/2017) karar ından sonraki dönemde, bireysel ba şvuru devam ederken ba şvurucunun ölmesi durumunda ölüm tarihinden sonra makul bir süre içinde kendili ğinden Anayasa Mahkemesine ba şvurarak ba şvuruya devam etmek istedi ğini bildiren mirasç ılar ın -menfaatlerinin bulunup bulunmad ığını da gözeterek- ba şvurular ını incelemi ştir. Söz konusu makul süre, Anayasa Mahkemesinin T.G. (B. No: 2017/21163, 9/1/2019) karar ında -hakl ı mazeretler sakl ı kalmak kayd ıyla- ölüm tarihinden itibaren dört ay olarak tespit edilmi ştir (T.G., 20). Somut olayda 23/1/2021 tarihinde vefat eden ba şvurucunun mirasç ılar ının kara r tarihine kadar geçen sürede ba şvuruya devam etmek istediklerine ili şkin taleplerini Anayasa Mahkemesine iletmedikleri görülmü ştür. Bu durumda ba şvuruya devam etme talebinin dört ayl ık süre içinde yap ılmad ığı aç ıktır. 23. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında say ılan hâllerde ba şvurunun dü şmesine karar verilebilirse de an ılan maddenin (2) numaral ı fıkras ı Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 6gereği Anayasa'n ın uygulanmas ı, yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve sınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâllerde ba şvurunun incelenmesine devam edilebilecektir (bkz. 19). Ancak somut ba şvuruya benzer şikâyetlerin Anayasa Mahkemesince daha önce karara ba ğlanmas ı ve bu kararlarda ilgili Anayasa hükümlerinin uygulan ıp yorumlanmas ı, temel hak ve özgürlü ğün kapsam ve s ınırlar ının belirlenmi ş olmas ı hâlinde ba şvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekli k ılan bir durum kalmayacakt ır (T.G., 22; İrfan Gerçek (2) , B. No: 2018/21744, 27/1/2021, 23; Ahme t Kaval, B. No: 2018/5066, 7/4/2021, 26; Kemal Yüzba şı, B. No: 2018/27081, 26/5/2021, 36). Son olarak benzer konuda incelenecek ba şka başvurular ın olmas ı veya ba şvurunun düşme karar ı verilmeyip de incelenmesi hâlinde ilk bak ışta (prima facie ) kabul edilebilirlik kriterleri yönünden sorun olmas ı nedeniyle esas ın incelenmesinin mümkün olmad ığı durumlarda da ba şvurunun incelenmesine devam etmek gerekli olmayabilecektir ( Mehme t Girasun ve Ömer Elçi [GK], B. No: 2015/15266, 17/6/2021, 45). 24. Eldeki ba şvuru ceza mahkûmiyetinin sonucu olarak bir meslek veya sanat ın icras ını kapsam ve süre ile s ınırlamaks ızın yasaklayan uygulamalar ın özel hayata sayg ı hakk ına yönelik etkisinin ve s ınırlar ının belirlenmesi hususunda önem arz etmektedir. Zira Anayasa Mahkemesi sürekli bir yasaklamay ı içeren benzer bir konuya ili şkin başvuruyu daha önce karara ba ğlamam ıştır. Dolay ısıyla ceza mahkûmiyetinin sonucu olarak bir meslek veya sanat ın icras ının sürekli şekilde yasaklanmas ı bağlam ında özel hayata sayg ı hakk ının kapsam ve s ınırı henüz belirlenmemi ştir. Bu nedenlerle ba şvurunun incelenmesini devam ettirmeyi gerekli k ılan ve İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında öngörülen nedenlerin bulunduğu değerlendirilerek ba şvurunun incelenmesine devam edilmesi gerekti ği kanaatine var ılm ıştır. B. Özel Hayata Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 25. Başvurucu, özel bir klinikte göz hekimi olarak çal ıştığı sırada hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçundan 10 ay hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verildi ğini ve hapis cezas ının ertelendi ğini ifade etmi ştir. An ılan hapis cezas ının kesinleşmesi üzerine Sağlık Müdürlü ğü taraf ından çal ışma izin belgesinin süresiz olarak iptal edildi ğini ve yirmi yıllık mesleğini yapamad ığını belirtmiştir. Eşi ve beş çocuğunun geçimini hekimlik mesle ği ile sağlad ığını, iptal işlemi sonucunda maddi zorluklar ya şadığını, çevresi nezdinde itibar ının da zedelendi ğini ifade ederek çal ışma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 26. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 27. Kişilerin mesleki hayatlar ının onlar ın özel hayatlar ıyla s ıkı bir irtibat ının olduğu ve meslek hayat ına yönelik tedbirlerin ya da müdahalelerin söz konusu oldu ğu dava süreçlerinde özel hayata sayg ı hakk ının gündeme geldi ği yads ınamaz. Bununla birlikte öncelikle mesleki hayata yönelik tedbirlerin ya da müdahalelerin hangi durumlarda özel hayat kapsam ında görülmeye uygun oldu ğu veya ba şvuru konusu edilen uyu şmazl ıklar ın hangilerinin bu ba ğlamda uygulanabilir kabul edilece ği hususlar ında belirlenen ölçütlerin dikkate al ınmas ı gerekir ( C.A. (3) [GK], B. No: 2018/10286, 2/7/2020, 88). Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 728. Anayasa Mahkemesi C.A. (3) karar ında, özel hayata ili şkin hususlar ın kişinin mesleği ile ilgili tasarruflara esas al ındığı durumlarda özel hayata sayg ı hakk ının uygulanabilir oldu ğuna ve özel hayata ili şkin herhangi bir nedene dayan ılmaks ızın mesleki hayata yönelen müdahalelerin özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında değerlendirilebilmesi için gerekli olan ko şullar ın neler oldu ğuna ilişkin detayl ı değerlendirmelerde bulunmu ştur (C.A. (3), 90-96). 29. An ılan kararda belirtilen ilkeler gözetilerek somut olay de ğerlendirildi ğinde başvurucunun temel iddialar ının göz hekimli ğine ilişkin hak ve yetkilerini kullanmas ının süresiz olarak yasaklanmas ının sonucu olarak ailesinin geçimini sa ğlayamayaca ğına ve itibar ının zedelenece ğine yönelik oldu ğu görülmü ştür. Buradan hareketle ba şvurucunun çal ışma belgesinin iptaline ili şkin işlemin bu ki şinin maddi durumu ile toplum nezdindeki itibar ı üzerinde olumsuz sonuçlar do ğmas ına yol açaca ğı, dolay ısıyla an ılan etkinin özel hayat ına önemli bir a ğırlık derecesinde yans ıyacağı sonucuna ula şılm ıştır. 30. Aç ıkland ığı üzere mevcut ba şvuruda, mesleki hayata yönelik s ınırlaman ın başvurucunun özel hayat ına ciddi şekilde etki etti ği ve bu etkinin belirli bir a ğırlık düzeyine ulaştığı söylenebilir. Bu durum gözetildi ğinde somut ba şvurunun sonuca dayal ı olarak özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında incelenebilir nitelikte oldu ğu anlaşılm ıştır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Özlem Kenan , 43). 31. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesine dayanak al ınacak 20. maddesi şöyledir: "Herkes, özel hayat ına ve aile hayat ına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ına sahiptir. Özel hayat ın ve aile hayat ının gizliliğine dokunulamaz." a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 32. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Müdahalenin Varl ığı 33. Hekim olan ba şvurucu hakk ında süresiz olarak mesle ğinden kaynakl ı hak ve yetkilerini kullanmas ının yasaklanmas ına ilişkin olarak tesis edilen idari i şlem ve bu i şleme karşı aç ılan davan ın reddedilmesi nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ına müdahalede bulunuldu ğu sonucuna var ılm ıştır. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 34. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 835. Yukar ıda belirlenen müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa n ın 20. maddesini ihlal edecektir. Bu sebeple s ınırlaman ın Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut ba şvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, me şru amaç ta şıma, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama kriterlerine uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir ( Halil Berk , B. No: 2017/8758, 21/3/2018, 49; Süveyda Yark ın, B. No: 2017/39967, 11/12/2019, 32; Şennur Acar , B. No: 2017/9370, 27/2/2020, 34; R.G. [GK], B. No: 2017/31619, 23/7/2020, 82). (1) Kanunilik 36. Başvurucu hakk ında uygulanan çal ışma belgesinin iptaline ili şkin karar ı hukuka uygun bulan Daire karar ının 1219 say ılı Kanun'un 28. maddesine dayand ığı görülmüştür. Bu bağlamda, somut olayda ba şvurucunun özel hayata sayg ı hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğının mevcut oldu ğu, yarg ısal kararlar ın yeterli bir hukuki temele sahip oldu ğu anlaşılmaktad ır. (2) Meşru Amaç 37. Anayasa'n ın 13. maddesi temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ını, ilgili hak ve özgürlü ğe ilişkin Anayasa maddesinde gösterilen özel s ınırland ırma sebeplerini n bulunmas ına bağlı kılm ıştır. Anayasa n ın 20. maddesinin birinci f ıkras ı yönünden ise özel sınırlama nedeni düzenlenmemi ştir. Maddenin ikinci f ıkras ında, birtak ım s ınırlama sebeplerine yer verilmi ş olmakla beraber bu sebepler sadece arama ve elkoyma tedbirlerine yöneliktir. Dolay ısıyla bu sebeplerin özel hayata sayg ı hakk ının tüm boyutlar ı yönünden uygulanmas ı mümkün görünmemektedir (AYM, E.2012/100, K.2013/84, 4/7/2013; Ahmet Çilgin, B. No: 2014/18849, 11/1/2017, 40). 38. Anayasa'n ın 20. maddesinde özel hayata sayg ı hakk ı için herhangi bir s ınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte söz konusu hakk ın hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu söylenemez. Anayasa'n ın 12. maddesinde düzenlendi ği üzere temel hak ve hürriyetler ki şinin topluma, ailesine ve di ğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklar ını da ihtiva eder. Bu ba ğlamda özel s ınırlama nedeni öngörülmemi ş olan haklar ın dahi hakk ın doğasından kaynaklanan baz ı sınırlar ının bulundu ğu sonucuna ulaşılabilmektedir. Ayr ıca Anayasa n ın diğer maddelerinde yer alan kurallara dayan ılarak da bu haklar ın s ınırlanmas ı mümkün olabilmektedir. Buna göre Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevlerin özel s ınırlama sebebi gösterilmemi ş hak ve özgürlüklere s ınır teşkil edebilece ği kabul edilmektedir (AYM, E.2014/87, K.2015/112, 8/12/2015; E.2016/37, K.2016/135, 14/7/2016, 9; E.2013/130, K.2014/18, 29/1/2014; Ahmet Çilgin, 39). Bir ba şka deyişle temel hak ve özgürlükleri n kapsam ının objektif uygulama alan ının her bir norm yönünden ba ğıms ız olarak de ğil Anayasa n ın bütünü içindeki anlama göre belirlenmesi gerekir (AYM, E.2017/130, K.2017/165, 29/11/2017, 12). 39. Anayasa'n ın 5. maddesinde ise " Devletin temel amaç ve görevleri, Tür k Milletinin ba ğıms ızlığını ve bütünlü ğünü, ülkenin bölünmezli ğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 9varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır." denilmektedir. Buna göre kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak devletin temel amaç ve görevlerindendir ( Ö.N.M. , B. No: 2014/14751, 15/2/2017, 71). Ki şinin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlaman ın ön koşulu millî güvenli ğin ve kamu düzeninin tesisidir. Millî güvenli ğin ve kamu düzeninin sa ğlanmad ığı bir ortamda hak ve özgürlüklerden gere ği gibi yararlan ılmas ı, kişinin özel hayat ına sayg ı gösterilmesi mümkün de ğildir. Bu kapsamda devletin hak ve özgürlükleri koruma ödevinin yan ında millî güvenli ği ve kamu düzenini sağlama görevi de bulunmaktad ır (Ö.N.M. , 72). 40. Kamu hizmeti niteli ğindeki hekimlik mesle ğinin sağlık hizmeti içindeki rolü ve önemi gözetildi ğinde güvenlik tedbiri olarak mesle ğin icras ına getirilen s ınırland ırman ın amac ının kamu hizmetinin devaml ılığını sağlamak, mesle ğin itibar ını ve bu hizmetlerden yararlananlar ı korumak oldu ğu değerlendirilmektedir. Dolay ısıyla özel hayata sayg ı hakk ına müdahale te şkil eden mesle ğe ilişkin s ınırlamada kamu düzeninin korunmas ının, kam u hizmetinin sürdürülebilirli ğinin sağlanmas ının hakk ın doğasından kaynaklanan bir sınırland ırma nedeni olarak kabul edilebilece ği değerlendirilmektedir. Bu ba ğlamda somut olay özelinde ba şvurucunun özel hayat ına sayg ı hakk ına yönelen müdahalenin söz konus u sınırlama nedenlerine dayand ığı ve bu suretle me şru amaç unsurunu ta şıdığı sonucuna var ılm ıştır (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Özlem Kenan , 52). (3) Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk ve Ölçülülük (a) Genel İlkeler 41. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamas ı ve orant ılı olmas ı gerekir. Aç ıktır ki bu ba şlık alt ındaki de ğerlendirme, sınırlaman ın amac ı ile bu amac ı gerçekle ştirmek üzere ba şvurulan araç aras ındaki ilişki üzerinde temellenen ölçülülük ilkesinden ba ğıms ız yap ılamaz. Çünkü Anayasa n ın 13. maddesinde demokratik toplum düzeninin gereklerine ayk ırı olmama ve ölçülülük ilkesin e ayk ırı olmama biçiminde iki ayr ı kritere yer verilmi ş olmakla birlikte bu iki kriter bir bütünün parçalar ı olup aralar ında s ıkı bir ilişki vard ır (Ferhat Üstünda ğ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, 45). 42. Müdahaleyi olu şturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılad ığının kabul edilebilmesi için amaca ula şmaya elveri şli olmas ı, başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekmektedir. Amaca ula şmaya yard ımc ı olmayan veya ula şılmak istenen amaca nazaran bariz bir biçimde a ğır olan bir müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılad ığı söylenemeyecektir ( Ferhat Üstünda ğ, 46). 43. Orant ılılık ise s ınırlamayla ula şılmak istenen amaç ile ba şvurulan s ınırlama tedbiri aras ında dengesizlik bulunmamas ına işaret etmektedir. Di ğer bir ifadeyle orant ılılık, bireyin hakk ı ile kamunun menfaatleri veya müdahalenin amac ı başkalar ının haklar ını korumak ise di ğer bireylerin hak ve menfaatleri aras ında adil bir dengenin kurulmas ına işaret etmektedir. Dengeleme sonucu müdahalede bulunulan hakk ın sahibine terazinin di ğer kefesinde bulunan kamu menfaati veya di ğer bireylerin menfaatine nazaran aç ıkça orant ısız bir külfet yüklendi ğinin tespiti hâlinde orant ılılık ilkesi yönünden bir sorunun varl ığından söz edilebilir ( Ferhat Üstünda ğ, 48). Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 1044. Buna göre özel hayata sayg ı hakk ına yap ılan bir müdahale, zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılam ıyorsa ya da zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamakla birlikte orant ılı değilse demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olarak değerlendirilemez. (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 45. Somut olayda, ba şvurucunun çal ışma izninin süresiz olarak iptaline ili şkin uygulaman ın bireysel ba şvuruya konu edildi ği görülmektedir. Daire ve Dan ıştay kararlar ının hukuki dayana ğının 1219 say ılı Kanun'un 28. maddesi oldu ğu, an ılan maddede hekimlik mesleğinin icras ı için güveni kötüye kullanma suçu da dâhil olmak üzere bir k ısım suçtan hapis cezas ına mahkûm edilmemek gerekti ği düzenlenmi ştir. 46. Hekimlik mesle ğinin, yer ve zaman s ınırlamas ı olmaks ızın toplum yarar ına hizmet etmeyi gerektiren, insan ya şam ının korunmas ını amaç edinen bir nitelik ta şımas ı itibar ıyla hekimlerin tabi olmas ı gereken kanuni ve etik s ınırlar ın diğer pek çok meslekten daha ayr ıntılı ve kat ı şekilde düzenlenmi ş olmas ı olağan kabul edilmelidir. 47. Nitekim somut olayda çal ışma belgesinin iptaline ili şkin işleme dayanak te şkil eden 1219 say ılı Kanun'da hekimlik mesle ğinin hangi ko şullar alt ında icra edilece ği ayr ıntılı şekilde düzenlenmi ştir. Bu Kanun'un 28. maddesinde hekimlik mesle ğinin icras ı için s ınırlı say ıda yer verilen bir k ısım suçtan mahkûm olmama ko şulunun getirildi ği görülmektedir. Bu maddede say ılan suçlar ın toplumsal reflekse konu olan, toplumun büyük ço ğunluğu taraf ından k ınanan suçlar oldu ğu düşünülebilir. 48. Bununla birlikte demokratik toplum düzeninin gerekleri kavram ı öncelikle ilgili hak yönünden getirilen s ınırlamalar ın zorunlu ya da istisnai tedbir niteli ğinde olmas ını, başvurulabilecek en son çare ya da al ınabilecek en son önlem olarak kendisini göstermesini ifade etmektedir. 49. Somut olayda Daire, güveni kötüye kullanma suçundan bir gün dahi hapis cezas ı verilmiş olmas ının hekimlik mesle ğinin icras ına engel olaca ğı gerekçesiyle davan ın reddine hükmetmi ştir. Söz konusu kararda 5237 say ılı Kanun'un 53. maddesine göre cezan ın ertelendiği hususunun ve cezan ın infaz ıyla birlikte güvenlik tedbirlerinin de sona erece ğine ilişkin kural ın gözard ı edildiği, özel sektör-kamu sektörü ayr ımına ilişkin herhangi bir değerlendirme yap ılmad ığı ve tedbirin son çare olmas ı ilkesinin gözönünde bulundurulmad ığı görülmektedir. 50. Derece mahkemelerince ortaya konulan gerekçenin müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılad ığı konusunda ikna edici nitelikte ilgili ve yeterli gerekçeleri içermediği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla somut olaydaki müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk ko şulunu sağlad ığı söylenemeyecektir. 51. Öte yandan müdahalenin ölçülü olup olmad ığı da ortaya konulmal ıdır. Buradan hareketle kamu yarar ı bağlam ında hekimlik mesle ğine ilişkin statü ve itibar ın korunmas ına dair tedbirler sonucunda ba şvurucuya yüklenen külfet ile ba şvurucunun hak ve menfaatleri aras ında adil bir dengenin kurulmas ı gerekmektedir. Somut olayda ba şvurucu hakk ındaki yapt ırımın belirli bir yer ve süre s ınırı olmaks ızın uygulanaca ğı, yapt ırımın sonucu olarak başvurucunun yaln ızca kamu sektöründe de ğil özel sektör bünyesinde de bir daha hekimlik mesleğini yapamayaca ğı anlaşılmaktad ır. Kanun koyucunun kamuda çal ışmaya dair arad ığı Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 11özelliklerin -kamuya girme mutlak bir hak olmad ığından- özel sektörde mesle ğin icras ına ilişkin şartlara göre daha kat ı olmas ı olağan kabul edilebilir. Ancak ki şinin özel sektörde mesleğini icra etmesinin yasaklanmas ı sonucunda bu ki şinin katlanmas ı gereken külfetin ağırlığı ile bu yapt ırımdan beklenen genel yarar aras ında adil bir dengenin kurulamad ığı, dolay ısıyla başvurucunun özel hayat ına yap ılan müdahalenin orant ısız olduğu sonucuna var ılm ıştır. 52. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvuruya konu müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmad ığı ve ölçülülük ko şulunu sağlamad ığı anlaşıldığından başvurucunun Anayasa'n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 53. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 54. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini ve yarg ılaman ın yenilenmesine karar verilmesini talep etmi ştir. 55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 56. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 57.İncelenen ba şvuruda idarenin uygulamas ı ile Anayasa'n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ği ve bu ihlalin sonuçlar ının derece mahkemelerince yeniden yarg ılama yap ılmas ı suretiyle giderilebilece ği anlaşılm ış ise Başvuru Numaras ı: 2018/28616 Karar Tarihi : 17/11/2021 12de başvurucunun vefat ı dolay ısıyla yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmad ığı belirlendi ğinden ihlalin tespiti ile yetinilmesi gerekmi ştir. 58. İhlal sonucuna ula şılmakla birlikte yasal mirasç ılar taraf ından başvurunun takip edilmediği görüldü ğünden somut olay ın kendine özgü ko şullar ı dikkate al ınarak yarg ılama giderinin ba şvurucu üzerinde b ırak ılmas ına karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Yarg ılama giderinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin bilgi edinilmesi için Sa ğlık Bakanl ığı ile İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 8. İdare Dava Dairesine (E.2017/1530, K.2017/1542) ve Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 17/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş