TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MELİSA KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/19529) Karar Tarihi: 1/11/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/19529 Karar Tarihi : 1/11/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Fatma Gülbin ÖZTÜRK Başvurucu : Melisa KAYA Vekili : Av. Talip KAVAK I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, yüksekö ğretim öğrencisi olan ba şvurucunun üniversite içinde kat
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MELİSA KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/19529) Karar Tarihi: 1/11/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/19529 Karar Tarihi : 1/11/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Fatma Gülbin ÖZTÜRK Başvurucu : Melisa KAYA Vekili : Av. Talip KAVAK I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, yüksekö ğretim öğrencisi olan ba şvurucunun üniversite içinde kat ıldığı gösteri nedeniyle disiplin cezas ıyla cezaland ırılmas ının toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını ihlal ettiği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu, olaylar ın meydana geldi ği tarihte Kocaeli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü ö ğrencisidir. 3. Başvurucu 23/3/2016 tarihinde Kocaeli Üniversitesine ait Umuttepe Kampüsü'nde düzenlenen nevruz kutlamas ına kat ılm ıştır. An ılan gösteride çe şitli sloganlar ın atılmas ının ard ından gösteri, emniyet güçlerinin müdahalesi ile da ğıtılm ıştır. Gösterini n dağıtılmas ının ard ından grup, yeniden toplanm ış ve Rektörlük binas ına sloganlar e şliğinde yürüyüşe geçmiştir. Göstericiler, emniyet güçleri taraf ından zor kullan ılmak suretiyle dağıtılm ış; dağılmamakta ve slogan atmakta ısrar eden ö ğrenciler yakalanm ıştır. 4. Kocaeli İl Emniyet Müdürlü ğü taraf ından Kocaeli Üniversitesine (Üniversite) 13/4/2016 tarihinde yaz ılan bir yaz ı, 23/3/2016 tarihli gösteri esnas ında emniyet güçleri taraf ından aralar ında başvurucunun isminin de bulundu ğu gözalt ına al ınan öğrencilerin listesi idari tahkikata konu edilmek üzere gönderilmi ştir. Listedeki ö ğrenciler hakk ında Üniversite taraf ından disiplin soru şturmas ı başlatılm ıştır. 5. Yap ılan soruşturma neticesinde ba şvurucunun 23/3/2016 tarihinde düzenlenen, nevruz kutlamas ı olarak tertip edilen gösteriye kat ıldığı sonucuna ula şılm ıştır. Başvurucunun izinsiz olarak düzenlenen bir gösteriye kat ılmas ı şeklinde cereyan eden eyleminin 18/8/2012 tarihli ve 28388 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Yüksekö ğretim Kurumlar ı Öğrenci Başvuru Numaras ı: 2018/19529 Karar Tarihi : 1/11/2023 3Disiplin Yönetmeli ği'nin 6. maddesinin birinci f ıkras ının (f) bendi uyar ınca yüksekö ğretim kurumundan bir hafta süreyle uzakla ştırma cezas ı ile tecziyesi gerekti ği belirtilmekle birlikte başvurucunun daha önce bir disiplin cezas ı almam ış olduğu hususu gözetilerek k ınama cezas ı ile tecziyesine karar verilmi ştir. 6. Başvurucu, hakk ında tesis edilen disiplin cezas ının iptali talebiyle Kocaeli 2. İdare Mahkemesine (Mahkeme) ba şvurmuştur. Yap ılan yarg ılama neticesinde davan ın reddine karar verilmi ştir. Mahkeme gerekçeli karar ında; başvurucu hakk ında Kocaeli 4. Asliye Ceza Mahkemesinde kanuna ayk ırı toplant ı ve yürüyü şlere silahs ız olarak kat ılarak ihtara rağmen dağılmama suçundan dava aç ıldığını, an ılan davada yer alan delil durumunun ve mevcut bilgi, belge ve foto ğraflar ın birlikte de ğerlendirilmesi neticesinde ba şvurucunun yükseköğretim kurumuna ait aç ık mahallerde yetkililerden izin almadan toplant ı düzenlemek eylemini gerçekle ştirdiği sonucuna var ıldığı belirtilmi ştir. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü hakk ını ancak, millî güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sa ğlığın ve genel ahlak ın veya ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı amac ıyla ve kanunla sınırlanabilece ğini belirten Mahkeme bu yönden dava konusu i şlemde herhangi bir hukuka ayk ırılık bulunmad ığını ifade etmi ştir. An ılan karara kar şı yap ılan istinaf ba şvurusu bölge idare mahkemesince reddedilmi ştir. 7. Başvurucu, nihai karar ı 21/6/2018 tarihinde ö ğrendikten sonra 22/6/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 8. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 9. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. 10. Başvurucu; nevruz etkinli ğinde ve sonras ında gerçekle şen bas ın aç ıklamas ında sadece kat ılımc ı olarak yer ald ığını, slogan atmad ığını belirterek bu sebeple disiplin cezas ıyla tecziye edilmesinin toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını ihlal etti ğini ileri sürmüştür. Mahkeme taraf ından dosyadaki delil durumunun gerekti ği şekilde takdire alınmad ığını, lehe delillerin de ğerlendirilmedi ğini, disiplin soru şturmas ı sıras ında savunma hakk ının k ısıtland ığını, tan ık dinletme ve avukat yard ımından yararlanma haklar ının elinden alındığını da belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Adalet Bakanl ığı (Bakanl ık) görüşünde; başvurucu hakk ında k ınama cezas ı tesis edildi ği, ilgili müdahalenin ulusal ve uluslararas ı hukuk ile içtihatlar ı bağlam ında kanunilik, me şru amaç ve demokratik toplum düzeninde gereklilik arz edip etmedi ği yönünden incelenmesi gerekti ği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. 11. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bir k ısım delilin toplanmad ığına ve savunm a hakk ının k ısıtland ığına dair iddialar ı da dâhil olmak üzere ba şvurucunun şikâyetlerine yönelik inceleme toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı kapsam ında yap ılacakt ır. Başvuru Numaras ı: 2018/19529 Karar Tarihi : 1/11/2023 412. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir nedeni de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 13. Yukar ıda an ılan müdahale Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı müddetçe Anayasa n ın 34. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Anayasa n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, ...yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ...demokrati k toplum düzeninin ... gereklerine ... ayk ırı olamaz. 14. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen, kanunlar taraf ından öngörülme, Anayasa n ın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullar ını sağlay ıp sağlamad ığının belirlenmesi gerekir. Buna göre somut olayda öncelikle müdahalenin kanuni dayana ğının bulunup bulunmad ığı incelenecektir. 15. Hak ya da özgürlüklere bir müdahale söz konusu oldu ğunda Anayasa'n ın 13. maddesinin emredici hükmü gere ğince öncelikle tespiti gereken husus, müdahaleye yetki veren bir kanun hükmünün mevcut olup olmad ığıdır (kanunilik şart ına çeşitli bağlamlarda dikkati çeken kararlar için bkz. Sevim Akat E şki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013, 36; Tuğba Arslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, 82; Hayriye Özdemir , B. No: 2013/3434, 25/6/2015, 56-61; Halk Radyo ve Televizyon Yay ıncılık A.Ş. [GK], B. No: 2014/19270, 11/7/2019, 35). 16. Somut olaya benzer nitelikte olan Anayasa Mahkemesinin Kemal Alican Ye ğen ve diğerleri (B. No: 2018/10488, 29/3/2023) karar ında ise yüksekö ğretim öğrencisi ola n başvurucular hakk ında çeşitli nedenlerle verilmi ş disiplin cezalar ının eğitim haklar ına müdahale olu şturduğuna karar verilmi ştir. Bahsi geçen kararda, söz konusu disiplin cezalar ının dayanağı olan yönetmelik hükümlerinin düzenlenmesine izin veren kural ın -2547 say ılı Kanun'un 54. maddesinin (a) bendi ile 65. maddesinin ilgili k ısm ı- Anayasa'ya ayk ırı olduğu iddias ıyla iptaline karar verilmesi itiraz ının daha önce Anayasa Mahkemesince incelendiği ve ilgili kurallar ın iptaline karar verildi ği belirtilmi ştir. Anayasa Mahkemesince ilgili kanun maddelerinin, yüksekö ğretim öğrencileri bak ımından disiplin suçu te şkil eden eylemler ile bu eylemlere uygulanabilecek disiplin cezalar ı aras ında herhangi bir ilişkilendirme kurmad ığı, bu bağlamda muhataplar ı aç ısından belirlilik ve öngörülebilirlik sağlanmad ığı, dolay ısıyla yeterli hukuki güvence olu şturmad ığı, ayr ıca belirlilik ve öngörülebilirli ğin sağlanamad ığı bir alanda idareye ö ğrencilerin disiplin ile ilgili i şlerini yönetmelikle düzenleme yetkisinin verilmesinin de mümkün olamayaca ğı gerekçeleriyle bahse konu kurallar ın iptaline karar verilmi ştir. Sonuç olarak Kemal Alican Ye ğen v e diğerleri karar ında, başvuruya konu disiplin cezalar ının yönetmelikle düzenlemesine izin veren dayanak kanun maddesinin Anayasa Mahkemesi karar ı ile iptal edildi ği gerekçesiyle kanunilik yönünden ihlal karar ı verilmiştir (benzer de ğerlendirmelerin yer ald ığı diğer kararlar için bkz. İsmail Karaca, B. No: 2017/26460, 21/4/2021, 60-67; Nigar Hürel ve diğerleri , B. No: 2017/16800, 22/11/2022, 17-25). Ba şvuru konusu olay yönünden de bahsi geçen karardan ayr ılmay ı gerektirecek herhangi bir durum bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/19529 Karar Tarihi : 1/11/2023 517. Bu do ğrultuda ba şvuruya konu müdahalenin kanunilik şart ını sağlamad ığı anlaşıldığından Anayasa'n ın 34. maddesinde güvence alt ına al ınan toplant ı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 18. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 5.000 TL manevi ve 5.000 maddi tazminat talebinde bulunmu ştur. 19. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği mahkemece yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini ba şlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 20. Eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin sonuçlar ının bütünüyle ortadan kald ırılabilmesi için manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya talebi do ğrultusunda net 5.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Bununla birlikte ba şvurucu uğrad ığını iddia etti ği maddi zararla ilgili bilgi ve belge sunmad ığından başvurucunun maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 34. maddesinde güvence alt ına al ınan toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Kocaeli 2. İdare Mahkemesine (E.2016/1007, K.2017/1645) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucuya net 5.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, F. 18.800 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, G. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/19529 Karar Tarihi : 1/11/2023 6H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 1/11/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.