Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-2-236 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 10-04/36-16 Karar Tarihi : 12.01.2010 10 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç . Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ, Özgü r Can ÖZBE K, Hatice YAVUZ C. BAŞVURUDA : - Tellcom İletişim Hizmetleri A.Ş. 20 BULUNAN Salih Tozan Sokak Karam
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-2-236 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 10-04/36-16 Karar Tarihi : 12.01.2010 10 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç . Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ, Özgü r Can ÖZBE K, Hatice YAVUZ C. BAŞVURUDA : - Tellcom İletişim Hizmetleri A.Ş. 20 BULUNAN Salih Tozan Sokak Karamancılar İş Merkezi No:18 34394 Esentepe -Şişli / İstanbul D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN : - Türk Telekomünikasyon A.Ş. Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler / Ankara E. DOSYA KONUSU : Türk Telekomünikasyon A.Ş. nin kiralık devre ücretlerinde perakende seviyede verdiği fiyatların toptan tarife fiyatlarının altında olmasından dolayı rekabetin bozulduğu iddias ı. 30 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayetçi firma, Tellcom Telekomünikasyon Hizmetleri A.Ş. (Tellcom) tarafından gönderilen dilekçede; Tellcom un, k urumsal müşterilerine şirkete ait fiber optik altyapının olduğu güzergahlarda fiziksel kazılar ve fiber kablolama yaparak, altyapılarının olmadığı noktalarda ise mevcut Türk Telekom bakır/fiber altya pısını kullanarak data ve telekomünikasyon hizmeti verdiği, Fiber optik altyapılarının olduğu güzergahlarda, bu altyapılar üzerinden Metro Ethernet ve Kiralık Devre hizmetleri sağlayabildiği, Müşterileri Tellcom omurgasına bağlamak için kazı ve kablolama y apılması, 40 bunun için de büyükşehir, ilçe ve alt kademe belediyelerden gerekli izinlerin alınmasının yanı sıra harç, teminat, irad ve geçiş hakkı bedellerinin ödenmesi gerektiği ve bu nedenle mevcut kanalları kullanılabilen hakim operatör Türk Telekom a ora nla firmanın metre başı maliyetinin 11 kat fazla olduğu , Projelendirme, izin, kazı ve kablolama süreçleri neticesinde müşteri bağlantı süresinin üç ayı bulabildiği ve bu toplam sürenin Türk Telekom için en fazla bir ay olması sebebiyle maliyet dezavantajın a bir de süre dezavantajının 10-04/36 -16 2 eklendiği, mevcut kanalların diğer operatörler ile paylaşıma açılmamasının Türk Telekom un lehinde olduğu , Tellcom tarafından kurumsal müşterilere en yoğun olarak önerilen hizmetlerin, 50 kiralık devre, noktadan noktaya Metro Ethernet ve noktadan noktaya G.SHDSL ve MPLS VPN servisleri olduğu , Bu hizmetlerden G. SHDSL ve kiralık devre servisleri için Türk Telekom a ait altyapının kullanılmasının bütün operatörler için bir zorunluluk olduğu , Türkiye genelindeki onbinden fazla santral de bulunan Türk Telekom a ait TDM, PCM, G.SHDSL ve ADSL altyapılarını Türk Telekom toptan tarifelerinden faydalanarak ek servisler ile beraber müşterilerine sağladıkları, Tellcom un da toptan tarifelerden faydalanarak, Veri Akış Erişimi (VAE) ve Yerel Ağın Paylaşıma Açılması (YAPA) yöntemleriyle, müşterilerine G.SHDSL üzerinden çeşitli VPN ve internet servisleri hizmet i sağladığı , 60 VAE üzerinden sağlanan G.SHDSL hizmeti önerilen ve Türk Telekom un toptan tarifelerinden faydalanamayan müşteriler inden , Türk Te lekom un aynı ya da daha düşük fiyatlar ile G.SHDSL erişim i teklif ettiğine yönelik duyumlar aldıkları, Bu durumda, VAE nin avantajının ortadan kalktığı ve Türk Telekom un, kendileri ile girdiği rekabette aynı teknoloji çözümü için perakende müşterilerine kendilerine ve diğer yetkili işletmecilere verdiği toptan tarife fiyatlarının da altında teklif vererek yıkıcı fiyat uygula dığı, Türk Telekom un bu uygulaması sonucunda, alternatif operatörlerin piyasadan çıkmaya zorlandığı ve söz konusu uygulamanın haliha zırda Türk Telekom un 70 hakim konumda olduğu ve rekabet koşullarının olmadığı bir piyasada, piyasaya girişi imkansız hale getirdiği belirtilerek gereğ inin yapılması talep edilm iştir. G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına , 11.05.2009 t arih ve 3329 sayı ile in tikal eden başvuru ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu nun konuya ilişkin 16.10.2009 tarih ve 7454 sayı ile intikal eden görüşü üzerine yapılan incelemeler neticesinde hazırlanan 21.10.2009 tarih ve 2009 2-236/İİ 09-ÜNÖ sayılı İlk İnceleme Raporu ve ekler i, 23.10.2009 tarih, REK.0.06.00.00 -110/430 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-49 sayılı Kurul toplantısında ele alınmış ve önaraştırma açılması na karar verilmiştir . İlgili 80 karar uyarınca yapılan inceleme sonucu nda düzenlenen 05.01.2010 tarih ve 2009 -2- 236/ÖA-10-AA sayılı Önaraştırma Rapor u 06.01.2010 tarih ve REK.0.06.00.00 -110/7 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-04 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili rapor da; başvuruda yer verilen iddialara yöneli k olarak , Türk Telekomünikasyon A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun un 41 . maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 90 Şikayet konusuna yönelik olarak Tellcom dan gelen ek belgeler 25.12.2009 tarih ve 9267 sayıyla Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 10-04/36 -16 3 I.1. İlgili Ürün Pazarı Yapılan başvuruda İnternet Servis Sağlayıcılar (İSS ler) ve diğer altyapı İşletmecileri tarafından kurumsal kullanıcılara (geniş bant) veri iletim hizmeti vermek üzere bakır kablo üzerinden sunulan G.SHDSL (Simetrik Sayısal Abone Hattı) ve fiber optik kablolar üzerinden sunulan Metro Ethernet, ATM, Frame Relay gibi hizmetlerdir. Bu teknolojilerden hizmet verilebilmesi için İSS ler ve diğer altyapı işletmecileri bu 100 teknolojilerin kul lanımı için gerekli bakır kablo ya da fiber optik altyapıyı kendileri inşa etmek ya da yukarıda zikredilen hizmetleri toptan seviyede Türk Telekom dan almak durumundadırlar. Başvuru konusu da, yukarıda belirtilen hizmetlerin (özellikle Metro Ethernet ve G. SHDSL erişim hizmetinin) sunumunda BTK onayına tabi toptan erişim hizmetlerinin fiyatları ile perakende seviyede sunulan (ve etkin piyasa gücüne sahip işletmeci tarafından sunulmadığı sürece onaya tabi olmayan) hizmetlerin fiyatları arasında etkin bir işle tmecinin faaliyet göstermesine izin veren bir marj bulunmadığı ve dolayısıyla fiyat sıkıştırması yapıldığı iddia edilmektedir. Dolayısıyla, ilgili ürün pazarlarının toptan seviyede İSS lere ve altyapı işletmecilerine sunulan internet erişim hizmeti de dahi l veri iletim hizmeti pazarı ile perakende 110 seviyede kurumsal kullanıcılara sunulan internet erişimi de dahil veri iletim hizmeti pazarı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. I.2. İlgili Coğrafi Pazar Başvuru konusu toptan ve perakende veri işletim hizmetlerinin yu rt genelinde aynı fiyatlara ve kullanım koşulları üzerinden verilmesi ve bu hizmetin verilebild iği yerlerde rekabet koşullarının homojen olması nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir . I.3. Yapılan İnceleme ve Değerlendirme I.3.1. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Görüşü Dosya konusu şikayete ilişkin olarak 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu nun 120 7. maddesi gereğince 27.5.2009 tarih, 2144 sayılı yazı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu (BTK) dan konuya ilişkin görüşü t alep edilmiştir. Konuya ilişkin BTK görüşünü ve talep edilen bilgileri içeren ya zı 16. 10.2009 tarih ve 7454 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. İlgili g örüşte, şikayet konusuna ilişkin olarak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu tarafından alına n 16.09.2009 tarih ve 2009/DH -10/475 sayılı k ararda : Türk Telekom un perakende müşterilerine Kurum tarafından onaylanan tarifeler ile fiyat teklifi sunduğu, Mevcut yetkilendirmeler kapsamında Türk Telekom ve TTNET in tarifelerinin aynı teklif içinde sunulm asını engelleyici nitelikte bir hüküm bulunmadığı, 130 Türk Telekom ile TTNet arasında imzalanmış olan Türk Telekomünikasyon A.Ş. ile TTNet arasındaki ATM, Frame Relay, G.SHDSL, Metro Ethernet İnternet Servislerine İlişkin Satış Sözleşmesi ne istinaden Türk Telekom un TTNet in ATM, Frame Relay, G.SHDSL ve Metro Ethernet erişimi servislerinin satış ve pazarlamasını bireysel/kurumsal müşterilere yapıp yapamayacağı hususunu n ise Rekabet Kurulu tarafından Türk Telekom un özelleştirilmesi 10-04/36 -16 4 sürecinde alınan 2.9.200 4 tarih ve 04 -57/797 -M sayılı karar çerçevesinde değerlendirilmesinin yerinde olacağı ifade edilmektedir. I.3.2. Değerlendirme 140 Dosya konusu başvuruda özetle , Tellcom un kendi fiber optik altyapısının bulunduğu güzergahlarda müşterilerine hizmet sağlayabilm ek için Türk Telekom a oranla metre başına 11 kat fazla maliyete katlandığı ve Türk Telekom un perakende ve toptan kiralık devre ücretleri arasındaki marjı yok ederek yıkıcı fiyatlamaya ve rakiplerin pazar dışına itilmesine neden olduğu iddia edilmektedir. Dosya konusu başvuru, iki temel husustan oluşmaktadır. İlk husus Tellcom un müşterilerine data ve telekomünikasyon hizmeti sağlarken kendisine ait fiber -optik altyapının olduğu güzergahlarda fiziksel kazılar ve fiber kablolama yaparak; altyapısının olmad ığı güzergahlarda ise mevcut Türk Telekom un bakır/fiber altyapısını kullanarak hizmet sağladığı, fiber -optik altyapısının olduğu 150 güzergahlarda müşterilerini şirket omurgasına bağlamak için yapacağı kazı ve kablolama için belediyelerden izinler alınarak ha rç, teminat, irad ve geçiş hakkı bedellerinin belediyelere ödenmesi gerektiği ve bu nedenle de belediye masrafları, kazı ve kablolama işçiliği gibi maliyetlerin Türk Telekom a oranla metre başı maliyetlerini 11 kat artırdığı ve bu süreçlerin müşteri bağlan tı süresini uzattığıdır. İkinci husus ise, Türk Telekom un perakende ve toptan kiralık devre ücretleri arasındaki marjı yok ederek yıkıcı fiyatlama yaptığı iddiasıdır. Bu kapsamda Tellcom, VAE (Veri Akış Erişimi) ve YAPA (Yerel Ağın Paylaşıma Açılması) yön temleri ile müşterilerine G.SHDSL üzerinden çeşitli VPN ve internet hizmeti servislerini sağladığını belirtmekte, VAE üzerinden sağlanan uygun fiyatlı noktadan noktaya 160 G.SHDSL hizmeti önerdikleri ve Türk Telekom un toptan fiyatlarından yararlanamayan bazı müşterilerinden, Türk Telekom un aynı fiyat seviyesinde veya daha düşük fiyatlar ile noktadan noktaya G.SHDSL erişimi teklif ettiğine dair duyumlar aldıklarını ve bu şekilde rakiplerin piyasa dışına itilmeye çalışıldığını iddia etmektedir. Tellcom un alty apı maliyetlerine yönelik ilk iddiasına ilişkin olarak raportörlerce Türk Telekom da yapılan yerinde inceleme ve müteakiben yetkililer ile yapılan görüşmede, Türk Telekom un halihazırda herhangi bir noktaya hizmet sunmak için ihtiyaç duyacağı altyapının me vcut olmaması halinde, diğer altyapı işletmecileri gibi yeni altyapı tesis etmesi gerek tiği ve b u tesisat için katlanılan dışsal maliyetler in (belediye 170 izni, kazı maliyeti, vb.) diğer altyapı işletmecilerinin katlandıklar ı maliyetlerle aynı seviyede olduğu bilgisi edinilmiştir. Nitekim, Tellcom tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 25.12.2009 tarihinde giren belediye tarifelerini içeren belgelerde de belediyelerin farklı teşebbüslere farklı tarifeler uyguladığına ve bu şekilde Tellcom un rakiplerine gö re belediye ücretleri bakımından dezavantajlı duruma düştüğüne dair herhangi bir bilgi yer almamaktadır. Dolayısıyla, Tellcom un metre başı maliyetlerinin ve müşteri bağlantı sürelerinin altyapı kurmasıyla ilişkili olduğu ve alt yapı kurmaya çalışan diğer işletmecilerin katlanacağı maliyetlerden ve bu işletmelerin müşteri bağlantı sürelerinden farklılaştıracak bir unsurun oluşmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Türk Telekom un yıkıcı fiyatlama yaptığına ilişkin ikinci iddiasına yönelik olarak 180 yapılan değerlendir meler ise aşağıda sunulmaktadır. 10-04/36 -16 5 Türk Telekom un etkin piyasa gücüne ( EPG) ye sahip işletmeci ilan edildiği tüm pazarlarda ki tarifeleri, bu tarifeler üzerinden uygulanacak indirimler ve bu indirimlerin uygulanacağı şartlar BTK tarafından onaylanmaktadır. Bunun yanı sıra, Türk Telekom un altyapı işletmecileri ile imzaladığı noktadan noktaya kiralık devre sunum sözleşmelerini n meri mevzuat uyarınca BTK ya sunulduğu, a ynı zamanda perakende kullanıcılar ile imzalanan kiralık devre tip sözleşmeler in de BTK nın bilgisine sunul duğu da Türk Telekom tarafından ifade edilmiştir. BTK nın 17.03.2006 tarih ve 26111 sayılı Resmî Gazete de ilan edilen 21/2/2006tarih ve 2006/DK -10/142 sayılı kararı ile: 190 Türk Telekomünikasyon A.Ş. nin perakende asgari kiralık hat grubuna ilişkin ilgili piyasada; perakende seviyede sunulan 2 Mbit/sn üzeri kiralık devrelere, uluslararası kiralık devrelere ve ulusal bazda kapasite sağlayan diğer kiralık devre hizmetlerine (ATM, F/R, Metro Ethernet, G.SHDSL vb.) ilişkin ilgili piyasa(lar)da; toptan kiralık hat omurga kısmına ilişkin ilgili piyasada; toptan kiralık hat sonlandırma kısmına ilişkin ilgili piyasada; toptan seviyede sunulan uluslararası kiralık devrelere ve ulusal bazda kapasite sağlayan diğer kiralık devre hizmetlerine ilişkin ilg ili piyasa(lar)da Etkin Piyasa Gücüne sahip işletmeci olduğu belirlenmiştir. Dolayısıyla, dosya kapsamında değerlendirilen ve Türk Telekom tarafından sunulan toptan ve perakende hizmetlerin tarifeleri ve bu 200 hizmetlerin uygulanma yöntemlerine ilişkin h ususlar, BTK tarafından ilgili Kurul kararları ile onaylanmıştır. Nitekim, BTK tarafından Türk Telekom a gönderilen 15.02.2005 tarih ve B.61.TK.0.16.00.02/5304 -3312 sayılı yazıda şikayet konusu pazarlara ilişkin toptan ve perakende tarifeler, söz konusu to ptan tarifelerden faydalanma koşulları ve perakende satışlarda yapılacak indirim oranlarını BTK nın onayladığı görülmektedir. Türk Telekom un kiralık devre toptan ve perakende fiyatları arasındaki marjı yok ederek yıkıcı fiyata yol açtığı iddiasına ilişkin Türk Telekom un bu uygulamayı, %99,96 oranında hisse sahibi olduğu TTNet A.Ş. (TTNet) vasıtasıyla yapması ihtimaline karşın TTNet te de raportörlerce yerinde inceleme yapılmıştır . Bilindiği 210 üzere, TTNet herhangi bir piyasada BTK tarafından EPG ye sahip iş letmeci olarak belirlenmemiştir . Ayrıca, m üşterilerine uyguladığı fiyatlar da onaylanmış tarifeye tabi değildir. Fakat Türk Telekom un söz konusu piyasalara ilişkin TTNet e uygulaması gereken toptan tarifeler, Türk Telekom un diğer tüm işletmecilere sunduğ u toptan hizmet tarifeleri ile aynı olup BTK tarafından onaylanmaktadır. Bu çerçevede, TTNet in Türk Telekom dan toptan alış tarifeleri değil, kendi perakende müşterilerine uyguladığı fiyatlar önem arz etmektedir. Bu çerçevede, TTNet tarafından sunulan, şirkete ait ATM, G.SHDSL, Metro Ethernet ve Frame Relay tarifeleri incelenmiştir. TTNet, sundukları hizmetlerin fiyatı nın toptan seviyede Türk Telekom dan alınan hizmet fiyatına belirli bir kar marjının eklenmesiyle belirlen diğini, bu fiyat belirlenirken 220 müşterinin talep hacmi ne göre belli oranlarda indirim yapılm asını gündeme getirebildiğini, fakat verilen hizmet türü ne olursa olsun , Türk Telekom toptan satış fiyatının altında satış yapılma dığını ifade etmiştir. Bunun yanında, TTNet tarafından örnek olarak sunulan G.SHDSL, Metro Ethernet ve ATM sözleşmelerinden hiçbirinde, Türk Telekom toptan tarifelerin in altında kalan bir fiyat üzerinden perakende müşteriler ile sözleşme imzalanmadığı görülmektedir. TTNet tarafından verilen perakende hizmetlerin tarifeleri nin, kendisinin Türk Telekom dan toptan alış fiyatının altında belirlendiği herhangi bir sözleşmenin varlığı da tespit edilmemiştir. Bunun yanında, yapılan yerinde incelemeler de başv uru konusu iddiaları destekler nitelikte 10-04/36 -16 6 herhangi bir be lge veya bulgu eld e edilememesi, şikayetçi tarafından şikayet 230 konusuna ilişkin bilgi ve belge sunulmaması ve şikayet konusu yapılan hususlara ilişkin şikayetçinin kendisi tarafından verilen birtakım bilgilerin maddi hata ve yanlışlık içerdiğini önaraştırma süreci devam eder ken bildirmesi nedenleriyle , TTNet in perakende satış fiyatları ile, bu hizmetleri sunmak için gerekli altyapıları/devrel eri toptan bir şekilde Türk Telekom dan alış fiyatları arasındaki marjın, TTNet kadar etkin başka bir teşebbüsün (başka bir İSS nin vey a altyapı işletmecisinin ) aynı pazarda kar elde etmesi ve uzun dönemde pazarda kalması için yeterli olup olmadığının analizinin yapılmasına gerek duyulmamıştır. Bu çerçevede; yukarıda yer verilen tespitlerin birlikte mevcudiyeti ışığında, Türk Telekom un d osya konusu ilgili pazarlarda EPG olarak ilan edilmesi, toptan ve perakende seviyede uygulayacağı 240 tarifelerin BTK onayına tabii olması; TTNet in müşterilerine uyguladığı fiyatların ise Türk Telekom dan alınan toptan tarifelerin altında kaldığına dair herha ngi bir bulgu bulunmaması nedenleriyle Tü rk Telekom un yıkıcı fiyatlama yap madığı kanaatine ulaşılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 250