TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR RAHMAT SHIRZADI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/7656) Karar Tarihi: 13/4/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/7656 Karar Tarihi : 13/4/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Hicabi DURSUN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : Rahmat SHIRZADI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye s ınır d ışı etme karar ı verilmesi nedeniyle kö
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR RAHMAT SHIRZADI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/7656) Karar Tarihi: 13/4/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/7656 Karar Tarihi : 13/4/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Hicabi DURSUN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Gökçe GÜLTEK İN YILMAZ Başvurucu : Rahmat SHIRZADI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye s ınır d ışı etme karar ı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasa ğının, yarg ılama s ıras ında tercüman yard ımından faydaland ırılmama nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 28/2/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Anayasa Mahkemesinin 28/2/2020 tarihli karar ıyla başvurucunun s ınır d ışı edildiği takdirde ya şam ına ya da maddi veya manevi bütünlü ğüne yönelik ciddi bir tehlike ortaya ç ıktığına dair bilgi veya bulgu olmad ığı gerekçesiyle ba şvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün (İçtüzük) 73. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tedbir talebi yönünden Bölüme gönderilmesine yer olmad ığına, ancak kabul edilebilirlik incelemesinin Bölü m taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler do ğrultusunda tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Afganistan İslam Cumhuriyeti (Afganistan) vatanda şı olan ba şvurucu 15/10/2016 tarihinde yasal olmayan yollardan Türkiye'ye giri ş yapm ış ve 28/11/2016 tarihinde uluslararas ı koruma ba şvurusunda bulunmu ştur. Başvurucunun talebi şartlar ı uygun olmad ığı gerekçesiyle reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/7656 Karar Tarihi : 13/4/2022 26. Başvurucu, uluslararas ı koruma talebinin reddi karar ına karşı iptal davas ı açm ış; Sivas İdare Mahkemesi ( İdare Mahkemesi) 12/2/2019 tarihli karar ıyla davan ın reddine karar vermiştir. An ılan karar Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi taraf ından onanm ıştır. 7. Sivas Valili ğinin 19/7/2019 tarihli karar ıyla 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu nun 54. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (i) bendi kapsam ında başvurucu hakk ında s ınır d ışı etme karar ı tesis edilmi ştir. 8. Başvurucu, an ılan karar ın iptali istemiyle 2/8/2019 tarihinde İdare Mahkemesinde dava açm ıştır. Başvurucu, dava dilekçesinde s ınır d ışı etme karar ının hukuka ayk ırı olmas ının yan ı sıra ülkesine gönderildi ği takdirde bulundu ğu toplumsal grup nedeniyle zulme uğrayacağını, 6458 say ılı Kanun'un 55. maddesi gere ği s ınır d ışı edilemeyecek şahıslardan oldu ğunu iddia etmi ştir. 9.İdare Mahkemesinin 29/11/2019 tarihli karar ıyla "davac ı taraf ından davaya konu karar ın uygulanmas ı durumunda i şkenceye, insanl ık d ışı ya da onur k ırıcı ceza veya muameleye tabi tutulaca ğı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolay ısıyla hayat ının veya hürriyetinin tehdit alt ında bulundu ğunun kabulünü gerektirecek yasal ve somut bir neden ortaya konulamad ığı" gerekçesiyle davan ın reddine karar verilmi ştir. 10. Başvurucu 28/2/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ş, başvurusuyla birlikte s ınır d ışı etme karar ının tedbiren durdurulmas ını talep etmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK 11.İlgili hukuk için bkz. A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, 28-38. V.İNCELEME VE GEREKÇE 12. Anayasa Mahkemesinin 13/4/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 13.Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkele r dikkate al ınarak yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 14. Başvurucu; ülkesine geri gönderildi ği takdirde hayat ının tehlikede olaca ğını, belirterek kötü muamele yasa ğının, kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı ile yaşam hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2020/7656 Karar Tarihi : 13/4/2022 32. Değerlendirme 15. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun s ınır d ışı edilmesi hâlinde ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı ile yaşam hakk ının ihlal edilece ğine ilişkin iddialar ı kötü muamele yasa ğı kapsam ında değerlendirilmi ştir. 16. Anayasa Mahkemesinin istikrarl ı içtihad ına göre Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı, gönderildikleri ülkede kötü muameleye maruz kalma riski bulunan yabanc ılar ın maddi ve manevi varl ıklar ının korunmas ı yönünde devlete pozitif yükümlülük yüklemektedir ( A.A. ve A.A. , 59). 17. An ılan pozitif yükümlülük kapsam ında s ınır d ışı edilecek ki şiye ülkesinde karşılaşabileceği risklere kar şı gerçek anlamda bir koruma sa ğlanabilmesi için s ınır d ışı karar ına karşı etkili bir karşı çıkma imkân ı tan ınmas ı gerekir ( A.A. ve A.A. , 60). 18. Ancak kötü muameleye kar şı koruma yükümlülü ğü, her s ınır d ışı işleminde yukar ıda belirtilen şekilde bir ara ştırma yap ılmas ını gerektirmez. Bu yükümlülü ğün ortaya çıkabilmesi için öncelikli olarak ba şvurucu taraf ından savunulabilir (makul) bir iddia ortaya konulmal ı, bu kapsamda kötü muamele riskine ili şkin iddialar somutla ştırılmal ıdır (A.A. v e A.A., 63). 19. Somut dosyada ba şvurucunun gerek Anayasa Mahkemesine yapt ığı bireysel başvuruda gerek idare mahkemelerinde açt ığı iptal davalar ında s ınır d ışı edilmesi hâlinde maruz kalaca ğını ileri sürdü ğü riske ili şkin somut ve ki şisel aç ıklamalarda bulunmad ığı, ülkesinin genel durumu d ışında kendisinin hangi özel durumunun risk olu şturduğuna ilişkin somutlaştırma yapmad ığı görülmüştür. 20. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Adil Yarg ılama Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 21. Başvurucu, s ınır d ışı etme karar ının iptali amac ıyla açt ığı davada tercüman yard ımından faydaland ırılmad ığını belirterek etkili ba şvuru ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 22. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, 16). Ba şvurucunun etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddias ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında değerlendirilmi ştir. 23. Anayasa Mahkemesinin içtihad ına göre s ınır d ışı etme işlemini konu alan uyuşmazl ıklar ı içeren yarg ılamalar, Anayasa'n ın 36. ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesinde güvence at ına al ınan adil yarg ılama hakk ının ortak koruma alan ı kapsam ı dışında kalmaktad ır (Aıgul Mavl ıanova , B. No: 2016/6293, 9/11/2017, 28). Başvuru Numaras ı: 2020/7656 Karar Tarihi : 13/4/2022 424. Başvuru konusu olayda yukar ıda da belirtildi ği üzere ba şvurucunun adil yarg ılanma hakk ına ilişkin iddialar ının konusunun Anayasa ve Sözle şme'nin ortak korum a alan ı dışında kald ığı anlaşılm ıştır. 25. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 13/4/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.