TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR M.E.G. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/2856) Karar Tarihi: 12/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/2856 Karar Tarihi : 12/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : M.E.G. Vekili : Av. Alaaddin Serhan YAMAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, baro levhas ına yaz ılma işlemine ili şkin iptal davas ında hukuk kurallar ının
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR M.E.G. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/2856) Karar Tarihi: 12/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/2856 Karar Tarihi : 12/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : M.E.G. Vekili : Av. Alaaddin Serhan YAMAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, baro levhas ına yaz ılma işlemine ili şkin iptal davas ında hukuk kurallar ının öngörülemez biçimde yorumlanmas ı nedeniyle hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 21/1/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Genel Bilgiler, Ola ğanüstü Hâl İlan ı ve Bu Süreçte Uygulanan Tedbirler 7. Başvuruya konu olaylara ili şkin genel bilgiler ile ola ğanüstü hâl ilan ı ve bu süreçte uygulanan tedbirler için bkz. M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 11-19. Başvuru Numaras ı: 2019/2856 Karar Tarihi : 12/1/2021 3B. Başvuru Konusu Olaylara ili şkin Süreç 8. Başvurucu, hâkim olarak görev yapt ığı sırada Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) ile ba ğlant ısı bulundu ğu gerekçesiyle 23/7/2016 tarihli Resmî Gazete'de yay ımlanan 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK) gere ğince meslekten ihraç edilmi ştir. 9. Başvurucu meslekten ihraç edilmesine ili şkin karara kar şı Hakimler Savc ılar Kuruluna (HSK) yeniden inceleme talebinde bulunmu ştur. 10. Başvurucunun istifa talebi HSK taraf ından 27/7/2017 tarihli karar ı ile kabul edilmiş; meslekten ihraç edilmesine ili şkin itiraz ı ise 28/7/2017 tarihli karar ile kabul edilerek meslekten ihraç karar ının kald ırılmas ına karar verilmi ştir. 11. Başvurucu, baro levhas ına avukat olarak yaz ılma talebiyle İstanbul Barosuna (Baro) ba şvurmuştur. Başvurucunun talebi Baro Yönetim Kurulunun 14/9/2017 tarihli karar ıyla kabul edilmi ştir. An ılan karar Türkiye Barolar Birli ği Başkanl ığı Yönetim Kurulunun (TBB) 29/9/2017 tarihli karar ıyla uygun bulunmu ştur. 12. Söz konusu karar, Bakanl ık taraf ından uygun bulunmayarak bir daha görüşülmek üzere TBB'ye geri gönderilmi ştir. 13. TBB Yönetim Kurulu, önceki kararlar ında ısrar ederek ba şvurucunun baro levhas ına yaz ılmas ına karar vermi ştir. 14. Bakanl ık, başvurucunun baro levhas ına yaz ılmas ına ilişkin TBB karar ının kesinleşmesi üzerine Ankara 14. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) TBB'ye kar şı iptal davas ı açm ıştır. Başvurucu, iptal davas ında daval ı TBB yan ında müdahil olarak yer alm ıştır. 15. Mahkeme dava konusu i şlemin iptaline karar vermi ştir. Karar gerekçesinde, başvurucu hakk ında FETÖ/PDY kapsam ında şüpheli s ıfat ıyla İstanbul Cumhuriyet Başsavc ılığı taraf ından ceza soru şturmas ı yürütüldü ğü belirtilmi ştir. Ayr ıca, 19/3/1969 tarihli ve 1136 say ılı Avukatl ık Kanunu'nun 5. maddesinin 3. f ıkras ında, ayn ı maddenin birinci fıkras ının (a) bendinde say ılan yaz ılı cezalardan birini gerektiren suçlardan kovu şturma altında bulunmas ı hâlinde avukatl ığa al ınma isteği hakk ındaki karar ın bu kovu şturma sonuna kadar bekletilmesine karar verilebilece ğinin düzenlendi ği, soruşturma alt ında bulunanlarla ilgili aç ık bir düzenlemeye yer verilmemi ş ise de bu konuda idareye takdir yetkisi tan ındığını ifade edilmi ştir. 16.İstinaf ba şvurusu, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) taraf ından kesin olmak üzere reddedilmi ştir. Kararda, Mahkeme karar ına ek gerekçe ile ba şvurucu hakk ında İstanbul 35. A ğır Ceza Mahkemesinde (A ğır Ceza Mahkemesi) kovu şturmaya ba şland ığı belirtilmi ştir. 17. Başvurucu 21/1/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 18. Başvurucu 28/10/2019 tarihinde ek beyanda bulunmu ştur. Beyan ında, Ağır Ceza Mahkemesinin 10/9/2019 tarihli karar ıyla beraat etti ğini, karar ın istinaf edilmeden kesinleştiğini ve bu durumun bireysel ba şvuruda dikkate al ınmas ı gerektiğini ifade etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/2856 Karar Tarihi : 12/1/2021 4IV.İLGİLİ HUKUK 19. 1136 say ılı Kanun'un "Avukatl ığa kabulde engeller" kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Aşağıda yaz ılı durumlardan birinin varl ığı halinde, avukatl ık mesleğine kabul istemi reddolunur : a) Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmi ş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolay ı iki y ıldan fazla süreyle hapis cezas ına ya da Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin i şleyişine karşı suçlar, ( ) zimmet, irtikâp, rü şvet, h ırsızlık, doland ırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat kar ıştırma, edimin ifas ına fesat kar ıştırma, suçtan kaynaklanan malvarl ığı değerlerini aklama veya kaçakç ılık suçlar ından mahkûm olmak, ... Aday ın birinci f ıkran ın (a) bendinde yaz ılı cezalardan birini gerektiren bir suçtan kovuşturma alt ında bulunmas ı halinde, avukatl ığa al ınmas ı isteği hakk ındaki karar ın bu kovuşturman ın sonuna kadar bekletilmesine karar verilebilir. ..." V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Mahkemenin 12/1/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 21. Başvurucu; Kanun'un amac ına uygun yorumlanmad ığını, hakk ında soruşturma bulunmas ının bir engel te şkil etmedi ğini, baro levhas ına yaz ılma talebinin kovu şturm a sonuna kadar ertelenebilmesinin bir takdir hakk ı olduğunu ve bu hakk ın da s ınırlı olduğunu ileri sürmü ştür. Başvurucu; yürütmenin durdurulmas ına ilişkin karar ın müdahillik talebinin kabulünden önce verilmesi sebebiyle yürütmenin durdurulmas ı karar ına karşı itiraz hakk ı elde edemedi ğini de belirterek adil yarg ılanma hakk ı, masumiyet karinesi ve e şitlik ilkesinin ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. B. Değerlendirme 22. Anayasa n ın iddian ın incelenmesinde dayan ılacak olan "Hak arama hürriyeti " kenar başlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikayetinin Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 24. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında adil yarg ılanma hakk ı güvence altına al ınm ıştır. 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına adil Başvuru Numaras ı: 2019/2856 Karar Tarihi : 12/1/2021 5yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesinde " değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı[nın] metne dahil" edildiği belirtilmi ştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesine söz konusu ibarenin eklenmesinin amac ının Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nde (Sözleşme) düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözleşme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin gözönünde bulundurulmas ı gerekir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 22). 25. Anayasa'n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ık konusunda var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konus u olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir (konuya ili şkin birçok karar aras ından bkz. Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013). 26. Ancak temel hak ve özgürlüklere müdahalenin söz konusu oldu ğu durumlarda derece mahkemelerinin takdir ve de ğerlendirmelerinin Anayasa'daki güvencelere etkisini nihai olarak de ğerlendirecek merci Anayasa Mahkemesidir. Bu itibarla Anayasa'da öngörülen güvenceler dikkate al ınarak bireysel ba şvuru kapsam ındaki temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmedi ğine ilişkin herhangi bir inceleme kanun yolunda gözetilmesi gereken hususun incelenmesi olarak nitelendirilemez ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 53). 27. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi çok istisnai durumlarda temel hak ve özgürlüklerden biri ile do ğrudan ilgili olmayan bir şikâyeti kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin yasak kapsam ına girmeden inceleyebilir. Aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ıldığı ve adil yarg ılama hakk ı kapsam ındaki usule ilişkin güvencelerin anlams ız hâle geldi ği çok istisnai hâllerde, asl ında yarg ılaman ın sonucuna ili şkin olan bu durumun bizatihi kendisi usule ili şkin bir güvenceye dönü şmüş olur. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin de ğerlendirmelerinin usule ilişkin güvenceleri anlams ız hâle getirip getirmedi ğini ve aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ılıp sars ılmad ığını incelemesi, yarg ılaman ın sonucunu de ğerlendirdi ği anlam ına gelmez. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin delillerle ilgili de ğerlendirmelerine ancak aç ık bir keyfîlik ve adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getiren bir uygulama varsa müdahale edebilecektir ( Ferhat Kara [GK], B. No: 2018/15231, 4/6/2020, 149). 28. Mahkeme, ba şvurucunun hâkimlik mesle ğinden ihraç edilmesinden sonra baro levhas ına kay ıt edilmesine ili şkin işlemi başvurucu hakk ında FETÖ/PDY kapsam ında bir soruşturma bulundu ğu gerekçesiyle iptal etmi ştir. İstinaf başvurusu sonras ında Bölge İdare Mahkemesi taraf ından yap ılan incelemede ba şvurucu hakk ında ceza kovu şturmas ının başlatıldığı belirtilmi ştir. 29. Somut olayda, ba şvurucunun baro levhas ına yaz ılma işleminin iptaline ili şkin karar ın as ıl gerekçesinin ba şvurucu hakk ında yürütülen kovu şturma oldu ğu değerlendirilerek incelemenin bu gerekçe üzerinde yap ılmas ı uygun görülmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2019/2856 Karar Tarihi : 12/1/2021 6 30. 1136 say ılı Kanun'un 5. maddesinin üçüncü f ıkras ında ayn ı maddenin birinci fıkras ının (a) bendinde belirtilen suçlardan hakk ında kovu şturma bulunanlar ın baro levhas ına yaz ılma taleplerinin kovu şturma sonuna kadar ertelenebilece ği düzenlenmi ştir. Bölge İdare Mahkemesi de ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olmak suçundan hakk ında kovuşturma bulundu ğuna dikkat çekmi ştir. 31. Başvuruya konu olayda ba şvurucunun ileri sürdü ğü iddiaya ili şkin olarak Bölge İdare Mahkemesi taraf ından 1136 say ılı Kanun kapsam ında değerlendirme yap ılm ış olduğu görülmüştür. Başvurucu her ne kadar ceza dava davas ından beraat etmi ş olduğunu belirtmi şse de, söz konusu beraat karar ının başvurucunun baro levhas ına kaydedilmesinin iptaline yönelik yarg ılama sürecinden sonra oldu ğu başka bir deyi şle istinaf incelemesi s ıras ında başvurucunun kovu şturma alt ında bulundu ğu görülmektedir. 32. Başvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar, derece mahkemesince delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin olup mahkeme karar ında bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik olu şturan bir durumun da bulunmad ığı dikkate alındığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olduğu anlaşılmaktad ır. 33. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 34. Başvurucu her ne kadar müdahillik talebinin yürütmenin durdurulmas ı karar ından önce verilmedi ğini, bu nedenle yürütmenin durdurulmas ı karar ına itira z edemediğini ileri sürmü şse de ba şvurucunun yürütmenin durdurulmas ı karar ından önce müdahillik karar ı verilmemesi nedeniyle hangi hukuki argümanlar ını ileri süremedi ğini ve bu durumun yarg ılaman ın seyrini nas ıl değiştireceğini başvuru formunda belirtmedi ği için söz konusu iddias ını temellendiremedi ği değerlendirilmi ştir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 12/1/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ