TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET OFLAS BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/14172) Karar Tarihi: 30/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/14172 Karar Tarihi : 30/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Ahmet OFLAS Vekili : Av. Muhammed Fehim OFLAS I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kesinle şmiş bir mahkeme karar ını ortadan kald ıracak şekilde ikinc
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET OFLAS BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/14172) Karar Tarihi: 30/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/14172 Karar Tarihi : 30/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Ahmet OFLAS Vekili : Av. Muhammed Fehim OFLAS I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kesinle şmiş bir mahkeme karar ını ortadan kald ıracak şekilde ikinci bir hüküm kurulmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/5/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyon taraf ından makul sürede yarg ılanma hakk ı yönünden ba şvurunun ayr ılmas ına ve ayr ılan dosyan ın 2019/967 ba şvuru numaras ına kaydedilmesine karar verilmiştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 8. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/14172 Karar Tarihi : 30/6/2021 3III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: A. Başvuru Konusu Olay ın Arka Plan ı 10. Başvurucu, Iğdır İl Sağlık Müdürlü ğünde (İdare) il sa ğlık müdürü olarak görev yapmakta iken muhasebe denetmeni R.M. taraf ından yap ılan denetim sonucu 23/7/2010 tarihli inceleme raporu düzenlenmi ş; raporda, ba şvurucunun 2005-2007 y ıllar ı aras ında alm ış olduğu ek ödeme ve ücretten/maa şından eksik gelir vergisi kesildi ği için kendisine yersi z olarak ödeme yap ıldığı tespitine yer verilmi ştir. 11. An ılan tespit üzerine İdarenin 23/12/2010 tarihli yaz ı ve ekinde bildirilen borç bildirim belgesi ile ba şvurucunun ek ödeme ve ücretten/maa şından eksik gelir vergisi kesilmesinden kaynaklanan 9.745,05 TL'lik yersiz ödemenin iade edilmesi istenmi ştir. Başvurucudan iadesi talep edilen miktar ın 13/2/2011 tarihli ve 6111 say ılı Kanun kapsam ında yap ıland ırılmas ı yoluna gidilmek suretiyle toplam 7.111,89 TL'lik mebla ğ 29/4/2011 tarihinde ba şvurucudan fiilen tahsil edilmi ştir. B.İdari Yarg ı Süreci 12. Başvurucu, İdarece hakk ında tesis edilen borç bildirim belgesinin iptali istemiyle Erzurum 1. İdare Mahkemesinde iptal davas ı açm ış; dava dilekçesinde İdarenin hatal ı ödemeyi ancak ödeme tarihinden itibaren dava açma süresi olan altm ış gün içinde geri alabileceğini belirterek iadeye yönelik i şlemin iptal edilmesini istemi ştir. 13. Mahkeme 30/11/2011 tarihinde dava konusu i şlemin iptaline karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, olayda ba şvurucuya atfedilebilecek herhangi bir hilenin, gerçek d ışı beyan ın ya da aç ık hatan ın varl ığından söz edilemeyece ği ve yerleşik içtihatlara göre idarenin hatal ı ödemeyi ancak ödeme tarihinden itibaren dava açma süresi olan altm ış gün içinde geri alabileceği ifadelerine yer verilmi ştir. 14. Söz konusu karara kar şı herhangi bir kanun yoluna gidilmedi ği için hükmün 3/2/2012 tarihli kesinle şme şerhi ile kesinle ştiği anlaşılm ıştır. Karar ın kesinle şmesi üzerine de İdarece daha önce ba şvurucudan tahsil edilen mebla ğ kendisine iade edilmi ştir. C. Adli Yarg ı Süreci 15. Sağlık Bakanl ığı idari yarg ı süreci devam etmekte iken söz konusu davan ın sonuçlanmas ını beklemeden, tüzel ki şiliği aleyhine hakl ı bir sebep olmaks ızın başvurucunun zenginleştiğini ileri sürerek 10/3/2011 tarihinde ba şvurucu aleyhine Van 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kurum zarar ı nedeniyle alacak davas ı açm ıştır. 16. Mahkeme 4/12/2012 tarihli karar ıyla, davaya konu olan idari i şlemin Erzurum 1. İdare Mahkemesinin mezkûr karar ı ile iptal edildi ğini ve davac ı kurumun bu idari i şlemi esas alarak ba şvurucudan yersiz al ındığı bildirilen ödemelerin tahsilini talep etmekte herhangi bir hukuki yarar ının bulunmad ığı gerekçesiyle davan ın reddine hükmetmi ştir. 17. Temyiz edilen karar, Yarg ıtay 3. Hukuk Dairesinin (Daire) 30/9/2013 tarihli ilam ıyla bozulmu ştur. Karar gerekçesinde, herhangi bir şart tasarrufa dayanmayan salt hatal ı Başvuru Numaras ı: 2018/14172 Karar Tarihi : 30/6/2021 4ödemenin borçlar hukukunun sebepsiz zenginle şme hükümleri çerçevesinde istenebilece ği gözetilerek has ıl olacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken yan ılgılı değerlendirme ile karar verildi ği ifadelerine yer verilmi ştir. 18. Bozma karar ına uyan Mahkeme 19/6/2014 tarihli karar ı ile davan ın reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesi özetle şöyledir: i. Başvurucunun il sa ğlık müdürü olarak görev yapt ığı sırada şahs ına yap ılan ek ödeme ve ücret/maa ş ödemelerine yönelik vergi matrahlar ının yanl ış hesaplanmas ı sonucu gelir vergisi eksik kesilmi ştir. ii. Başvurucu, vergi matrahlar ının yanl ış hesapland ığını ve eksik gelir vergisi kesintisi nedeniyle kendisine fazla ödeme yap ıldığını bilebilecek durumda de ğildir. iii. Bu durumda sebepsiz zenginle şen ve iyi niyetli olan ba şvurucunun geri vermekle yükümlü oldu ğu miktar, geri isteme zaman ında elinde kalan miktar ile sınırlıdır. iv. 2005-2009 y ıllar ı aras ında başvurucuya ödenen maa ştan az kesinti yap ılmas ı nedeniyle ba şvurucuya ödenen fazla miktar ı başvurucu o dönem içinde maa şla beraber peyder pey harcam ış olup başvurucunun iade etmesi gereken mebla ğ elinde bulunmamaktad ır. 19. Temyiz edilen karar, Dairenin 22/10/2014 tarihli ilam ıyla tekrar bozulmu ştur. Karar gerekçesinde; Mahkemece, ba şvurucuya yap ılan yersiz ödeme miktar ının tespiti ile sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yan ılgılı değerlendirme ile davan ın reddine kara r verilmesinin hukuka ayk ırı olduğu ifadelerine yer verilmi ştir. 20. Bozma karar ına uyan Mahkeme 19/3/2015 tarihli karar ı ile bu kez davan ın kabulüne karar vermi ştir. Kararda, ba şvurucunun alm ış olduğu paran ın yararlanma d ışında elinden ç ıkm ış olduğunu ispat edemedi ği ve dolay ısıyla da dava konusu edilen yersiz ödenen miktar ı iade ile mükellef oldu ğu gerçeğine vurgu yap ılm ıştır. Kararda ayr ıca dosya kapsam ındaki bilirki şi görüşünde de tespit edildi ği üzere ba şvurucuya yersiz olarak ödenen miktar ın 9.745,05 TL oldu ğu ve ödeme yap ıldığı tarihten itibaren bu miktar için faiz talebinin bulunduğu saptamas ı yap ılm ıştır. Kararda di ğer yandan 9.745,05 TL'lik borç miktar ının yap ıland ırılmak suretiyle 7.111,89 TL olarak tespit edildi ğine ve başvurucunun da bu miktar ı 29/4/2011 tarihinde ödedi ğine ancak sonradan bu paran ın başvurucu taraf ından geri alındığına dikkat çekilmi ştir. Kararda son olarak 7.111,89 TL'nin ba şvurucu taraf ından geri alınm ış olmas ı nedeniyle borcun yeniden yap ıland ırılmas ının İdarenin takdiri oldu ğu hat ırlat ılm ış ve 9.745,05 TL'nin ödenmesine ili şkin tebligat ın başvurucuya 4/1/2011 tarihinde yap ıldığı anlaşılmakla bu tarihten itibaren 9.745,05 TL'nin yasal faizi ile birlikte başvurucudan al ınarak İdareye ödenmesi gerekti ğine hükmedilmi ştir. 21. Başvurucunun iddias ına göre mezkûr karar ın akabinde önceden taraf ına iade edilen mebla ğ art ırıml ı olarak 14/7/2017 tarihinde kendisinden tekrar tahsil edilmi ştir. 22. Başvurucunun temyiz etti ği karar ise Dairenin 20/3/2018 tarihli ilam ıyla onanm ıştır. 23. Nihai karar ba şvurucu vekiline 12/4/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/14172 Karar Tarihi : 30/6/2021 524. Başvurucu 8/5/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 25.İlgili hukuk için bkz. Erol Güler, B. No: 2013/8173, 14/4/2016, 16-23. V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 30/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 27. Başvurucu, ek ödeme ve ücret/maa ş ödemelerinden yap ılan gelir vergisi kesintilerine ili şkin olarak idare mahkemesince lehine verilmi ş ve kesinle şmiş bir yarg ı karar ı bulunmakta iken asliye hukuk mahkemesinde aç ılan, konusu ve taraflar ı ayn ı olan ikinci bir davan ın dava şart ı yokluğu nedeniyle reddedilmeyip kabul edilmesinden yak ınmaktad ır. Başvurucuya göre derece mahkemesi kararlar ı bariz takdir hatas ı içermektedir. Ba şvurucu sonuç olarak sebebiyet vermedi ği ödemelerden sorumlu tutulmas ı nedeniyle zarara u ğrad ığını belirterek adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 28. Bakanl ık görüşünde, somut olaydaki uyu şmazl ığın idare mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi kararlar ı aras ındaki çeli şkinin varl ığına dayand ığına ve ba şvurucunun Uyuşmazl ık Mahkemesine ba şvurabilmesinin mümkün oldu ğuna dikkat çekilmi ştir. Bakanl ık bu tespitten hareketle mevcut ba şvuruda ba şvuru konusu uyu şmazl ık yönünden etkili ba şvuru yollar ının tüketilmedi ği kanaatinde oldu ğunu belirtmi ştir. B. Değerlendirme 29. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 30. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı yan ında ayr ıca adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. Ancak özü itibar ıyla başvurucunun sebebiyet vermedi ği ödemelerden sorumlu tutulmas ının haks ızlık olduğu yönündeki şikâyetinin mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmüştür. 31. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için olağan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/14172 Karar Tarihi : 30/6/2021 632. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı ve bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 33. Başvuru yollar ının tüketilmesi gere ğinden söz edilebilmesi için öncelikle hukuk sisteminde hakk ının ihlal edildi ğini iddia eden ki şinin başvurabilece ği idari veya yarg ısal bir hukuki yolun öngörülmü ş olmas ı gerekmektedir. Ayr ıca bu hukuki yolun iddia edilen ihlalin sonuçlar ını giderici, etkili ve ba şvurucu aç ısından makul bir çabayla ula şılabilir nitelikte olmas ı ve sadece kâ ğıt üzerinde kalmay ıp fiilen de i şlerliğe sahip bulunmas ı gerekmektedir. Olmayan bir hukuki yolun tüketilmesi ba şvurucudan beklenemeyece ği gibi hukuken veya fiilen etkili bulunmayan, ihlalin sonuçlar ını düzeltici bir vas ıf taşımayan veya a şırı ve olağan olmayan birtak ım şeklî koşullar ın öngörülmesi nedeniyle fiilen eri şilebilir ve kullan ılabilir olmaktan uzakla şan başvuru yollar ının tüketilmesi zorunlulu ğu bulunmamaktad ır (Fatma Yıldırım, B. No: 2014/6577, 16/2/2017, 39). 34. Başvuru konusu ile ilgili ilkeler daha önce Anayasa Mahkemesi taraf ından Erol Güler karar ında (B. No: 2013/8173, 14/4/2016) ortaya konmu ştur. An ılan kararda Anayasa Mahkemesi; yersiz ödeme yap ıldığı iddias ıyla ahizlerinden iadesi istenen ödemelere ili şkin tesis edilen idari i şlemlere kar şı yine ahizlerince idare mahkemelerinde aç ılan davalar ın iptal karar ı verilmek suretiyle ahizleri lehine sonuçland ığı ancak bu defa idari mercilerce ahizle r aleyhine sebepsiz zenginle şme iddias ıyla adliye mahkemelerinde aç ılan tazminat davalar ının da kabul edilmek suretiyle idare lehine sonuçland ığı ve böylece taraf, sebep ve konular ı ayn ı olup kesinle şen bu davalarda çeli şkili kararlar ın ortaya ç ıktığı durumlarda, hüküm uyuşmazl ığının çözümü amac ıyla Uyuşmazl ık Mahkemesine ba şvuru yolunun etkin, ulaşılabilir ve tüketilmesi gereken bir yol olup olmad ığı yönlerinden inceleyerek etkilili ğini tart ışmıştır (Erol Güler, 26-37). 35. Anayasa Mahkemesi Erol Güler karar ında özetle sulh hukuk mahkemesi ve idare mahkemesinde aç ılan davalar ın konusunun ba şvurucuya yap ılan ödemenin niteli ği ile bu ödemenin idare taraf ından geri istenip istenmeyece ği olduğunu ve bu iki karar ın birbiriyle çeliştiğini belirtmi ştir. Anayasa Mahkemesi ayr ıca daha önceki bir tarihte Uyu şmazl ık Mahkemesinin fazladan ödenen denetim tazminat ıyla ilgili idare mahkemesi ve sulh hukuk mahkemesi kararlar ı aras ında oluşan çelişkinin hüküm uyu şmazl ığı niteliğinde oldu ğunu belirterek ba şvuruyu esastan karara ba ğlad ığını ve bu karar ın bireysel ba şvuruya konu olayla ayn ı olduğunu dile getirmi ştir (Erol Güler, 32, 34). Anayasa Mahkemesi sonuç olarak bireysel ba şvuruya konu mahkeme kararlar ı aras ındaki çeli şkinin de hüküm uyu şmazl ığı niteliğinde oldu ğunu, taraflar ın bir başvuru süresi olmadan hüküm uyu şmazl ığının çözümü için Uyuşmazl ık Mahkemesine ba şvurabileceklerini, ba şvurucunun etkili bir çözüm yolu olan hüküm uyu şmazl ığına başvurmadan bireysel ba şvuru yoluna müracaat edemeyece ğini belirtmiş ve başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle ba şvurusunun kabul edilemez olduğunu hükme ba ğlam ıştır (Erol Güler, 36, 37). 36. Başvuru konusu somut olayda ise İdarenin 23/12/2010 tarihli yaz ı ve ekinde bildirilen borç bildirim belgesi ile belirli bir dönem I ğdır İl Sağlık Müdürlü ğünde il sa ğlık müdürü olarak görev yapan ba şvurucudan ek ödeme ve ücret/maa ş ödemelerinden eksik gelir vergisi kesilmesinden kaynaklanan yersiz ödemenin iade edilmesinin talep edildi ği, başvurucunun da hakk ında tesis edilen borç bildirim belgesinin iptali istemiyle Erzurum 1. Başvuru Numaras ı: 2018/14172 Karar Tarihi : 30/6/2021 7İdare Mahkemesinde E.2011/220 say ılı dosya üzerinden dava açt ığı, Mahkemenin 30/11/2011 tarihli karar ı ile dava konusu i şlemin iptaline hükmetti ği, karar ın kanun yoluna başvurulmaks ızın kesinleştiği anlaşılm ıştır. 37. Öte yandan idari yarg ı süreci devam etmekte iken Sa ğlık Bakanl ığı taraf ından ek ödeme ve ücret/maa ş ödemelerinden eksik gelir vergisi kesilmesinden kaynaklanan yersiz ödemenin tahsili amac ıyla 10/3/2011 tarihinde Van 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde E.2011/165 say ılı dosya üzerinden alacak davas ı aç ıldığı, Mahkemenin 19/3/2015 tarihinde, yersiz ödenen 9.745,05 TL'nin ba şvurucudan tahsiline karar verdi ği anlaşılm ıştır. Ayr ıca başvurucunun temyiz talebinin Dairenin 20/3/2018 tarihli karar ıyla reddi üzerine karar kesinleşmiştir. 38. 12/6/1979 tarihli ve 2247 say ılı Uyuşmazl ık Mahkemesinin Kurulu ş ve İşleyişi Hakk ında Kanun'un 24. maddesinde farkl ı yarg ı kollar ındaki yarg ı mercilerinden en az ikisi taraf ından görevle ilgili olmaks ızın kesin olarak verilmi ş veya kesinle şmiş, ayn ı konu ve sebebe ili şkin, taraflardan en az biri ayn ı olan kararlar aras ındaki hüküm uyu şmazl ığının Uyuşmazl ık Mahkemesince giderilebilece ği belirtilmi ştir. Buna göre somut olayda da yarg ı yolu farkl ı mahkeme kararlar ı aras ında ortaya ç ıkan hüküm uyu şmazl ığına ilişkin olarak etkili bir çözüm yolu olan Uyu şmazl ık Mahkemesine ba şvuru yolu bulunmas ına rağmen bu yolun tüketilmedi ği anlaşılmaktad ır. Bu durumda somut ba şvuru yönünden de Anayasa Mahkemesinin Erol Güler karar ından ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 39. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 30/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN