TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MARTIN MURPHY O'CONNOR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30784) Karar Tarihi: 9/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/30784 Karar Tarihi : 9/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Martin Murphy O'CONNOR Vekili : Av. Koray SÖ ĞÜT I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, bir k ılıcın müzeye teslim edilmesine karar verilmesi n
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MARTIN MURPHY O'CONNOR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/30784) Karar Tarihi: 9/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/30784 Karar Tarihi : 9/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Martin Murphy O'CONNOR Vekili : Av. Koray SÖ ĞÜT I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, bir k ılıcın müzeye teslim edilmesine karar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/10/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu 1964 do ğumlu olup Amerika Birle şik Devletleri vatanda şıdır. İş insan ı olduğunu belirten ba şvurucu Amerika Birle şik Devletleri'nde ikamet etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/30784 Karar Tarihi : 9/6/2021 39. Başvurucu 20/11/2014 tarihinde yurt d ışına ç ıkmak üzere İstanbul Atatür k Havaliman ı'na gelmi ştir. Yurt d ışına ç ıkacağı sırada yap ılan kontrolde ba şvurucuya ait valizde tarihî eser niteli ğinde oldu ğu kolluk görevlilerince de ğerlendirilen bir adet k ılıç ve kılıç k ını bulunmu ştur. Başvurucu söz konusu e şyay ı İstanbul Kapal ıçarşı'da bulunan bir hediyelik e şya dükkân ından paras ını ödeyerek fatura kar şılığında sat ın ald ığını kolluk görevlilerine aç ıklam ıştır. Ele geçirilen e şyaya el konulmu ştur. 10.İstanbul Valili ği İl Kültür ve Turizm Müdürlü ğü Topkap ı Saray ı Müzesi Müdürlüğünün 20/11/2014 tarihli raporunda k ılıcın tarihî eser niteli ğinde ve yurt d ışına çıkar ılmas ının yasak oldu ğu belirtilmi ştir. Raporda ele geçirilen e şya; 42 santimetre uzunluğunda, sivri uçlu, oluksuz, iki a ğızlı, namlusunun bir yüzeyinde Arapça harfler bulunan, sar ı renkli, metal korkuluklu, a ğaç kabzal ı, k ılıç ve 1 adet metal k ın şeklinde tari f edilmiştir. 11. Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 24/11/2014 tarihinde yurt d ışına ç ıkar ılmas ı yasak olan tarihî eseri yurt d ışına ç ıkarmak suçunu i şlediği iddias ıyla başvurucunun 21/7/1983 tarihli ve 2863 say ılı Kültür ve Tabiat Varl ıklar ını Koruma Kanunu'nun 68. maddesi uyar ınca cezaland ırılmas ını talep etmi ştir. 12. Bak ırköy 14. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) suç iddias ına konu e şyay ı sata n kişiyi tan ık olarak dinlemi ştir. Tan ık beyan ında, k ılıcın piyasada al ım sat ımının serbest olduğunu ve ba şvurucuya da paras ı karşılığında satt ığını ifade etmi ştir. Arkeolog ola n bilirkişiden al ınan raporda; k ılıcın demir, merasim k ılıcı, k ınsız 52 santimetre uzunlu ğunda, 19. yüzy ıl sonu 20. yüzy ıl başlar ına ait ve üzerinde Arapça "Allah bizimle" yaz ılı olduğu açıklanm ıştır. Raporda; bir k ılıcın müzayedede sat ılabilmesi için kültür varl ığı olmad ığının yetkili makamlarca tespit edilmi ş olmas ı gerektiği, söz konusu k ılıcın 14/10/2012 tarihli bir müzayedede 300 TL fiyatla sat ıldığı ifade edilmi ştir. Raporda; tasnif ve tescile tabi olmay ıp alım sat ımı serbest olan k ılıcın korunmas ı gerekli ta şınır kültür varl ığı özelliği bulunmad ığı belirtilmiştir. 13. Mahkeme 22/1/2015 tarihinde ba şvurucunun beraatine karar vermi ştir. Mahkeme karar ın gerekçesinde; suçun konusunu olu şturduğu iddia edilen k ılıcın tasnif ve tescile tabi olmay ıp al ım ve sat ımının serbest oldu ğunu, korunmas ı gerekli kültür varl ığı özelliği bulunmad ığını aç ıklam ıştır. Mahkeme, ba şvurucunun söz konusu k ılıcı paras ı karşılığında fatural ı olarak sat ın ald ığını ifade etmi ş ve başvurucuya at ılı suçun yasal unsurlar ının oluşmad ığını belirtmi ştir. Mahkeme ayr ıca k ılıç ve k ılıç k ınının karar kesinleştiğinde başvurucuya iade edilmesine karar vermi ştir. 14. Ceza davas ında kat ılan s ıfat ıyla yer alan Kültür ve Turizm Bakanl ığı karar ı temyiz etmi ştir. Yarg ıtay 12. Ceza Dairesi (Daire) 5/7/2018 tarihinde öncelikle ba şvurucunun beraat karar ına ilişkin temyiz itirazlar ını reddetmi ştir. Bununla birlikte Daire, dava konusu kılıç ve k ının 2863 say ılı Kanun'un 75. maddesi uyar ınca müzeye teslim edilmesine karar verilmesi gerekti ğini aç ıklayarak Mahkeme hükmünün bu yönden düzeltilerek onanmas ına karar vermi ştir. 15. Nihai karar 7/9/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu 5/10/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/30784 Karar Tarihi : 9/6/2021 4IV.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 9/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu; bedelini ödeyerek ve fatura kar şılığında hediyelik e şya satan bir işyerinden k ılıcı sat ın ald ığını belirterek k ılıcın ekonomik bir de ğer teşkil ettiğini ifade etmiştir. Başvurucu; k ılıcın müzeye teslim edilmesine ili şkin kanuni ko şullar ın somut olayda gerçekleşmediğini, al ım sat ımı serbest olan ve kültür varl ığı özelliği bulunmayan söz konusu kılıcın yerleşik içtihat do ğrultusunda kendisine iade edilmesi gerekti ğini belirtmiştir. Başvurucu; Dairenin karar ında k ılıcın müzeye teslimine dayanak gösterilen maddenin geçici bir koruma tedbiri niteli ğinde oldu ğunu, bu maddeye göre bir e şyan ın müsadere edilemeyece ğini ve k ılıcın neden müzeye teslim edilmesi gerekti ğine dair Dairenin karar ında bir gerekçe göstermedi ğini iddia etmi ştir. Başvurucu, ba şvuru konusu ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesinin Arif Güven (B. No: 2015/13966, 15/2/2017) karar ında ihlal sonucuna ulaştığını ve bu ba ğlamda Daire karar ının da mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelerdeki kriterleri kar şılamad ığını belirtmiştir. Başvurucu bu gerekçelerle mülkiyet hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 19. Başvurucunun ileri sürdü ğü ihlal iddialar ının niteliği nazara al ınarak başvurunun kabul edilebilirlik kriterlerinden olan anayasal ve ki şisel önemden yoksun olma kriteri yönünden incelenmesi gerekir. 20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında anayasal aç ıdan önem taşımayan ve ba şvurucunun önemli bir zarara u ğramad ığı başvurular ın esastan incelenmeksizin reddedilebilece ği hüküm alt ına al ınm ıştır. 21. An ılan hükümle anayasal ve ki şisel önemden yoksun ba şvurular ın esasta n incelenmemesine imkân tan ıyan ek bir kabul edilebilirlik kriteri getirilmi ştir. Dolay ısıyla diğer tüm kabul edilebilirlik kriterlerini ta şısa hatta esas hakk ında incelemeye geçildi ğinde ihlal karar ı verilebilecek özellikte olsa bile 6216 say ılı Kanun da belirtilen nitelikteki bir başvuru kabul edilemez bulunabilecektir ( K.V. [GK] , B. No: 2014/2293, 1/12/2016, 55). 22. 6216 say ılı Kanun da anayasal ve ki şisel önemden yoksun ba şvurular ın kabul edilemez bulunabilmesi için iki ko şul öngörülmü ştür. Anayasal önem olarak adland ırılabilecek olan birinci ko şul başvurunun Anayasa n ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi aç ısından önem ta şımamas ı, kişisel önem olarak adland ırılabilecek olan ikinci ko şul ise başvurucunun önemli bir zarara uğramamas ıdır (K.V., 57). 23. Anayasa hükümlerinin yorumlanmas ı aç ısından önem ta şıma unsurunun başta Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru yoluyla daha önce yorumlamad ığı meseleleri kapsad ığında kuşku bulunmamaktad ır. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, bir meseleyle ilgili olarak daha önce Anayasa n ın ilgili hükümlerini yorumlam ış olsa bile de ğişen Başvuru Numaras ı: 2018/30784 Karar Tarihi : 9/6/2021 5durumlar ı dikkate alarak yeniden yorumlama ihtiyac ı duyabilir. Bu durumda da o meseleye ilişkin başvurunun anayasal öneminin bulundu ğunu kabul etmek gerekir ( K.V., 63). 24. Anayasa hükümlerinin uygulanmas ı aç ısından başvurunun önem ta şıdığının söylenebilmesi için kamu makamlar ı ve derece mahkemelerinin belli bir meseleye ili şkin uygulamalar ının Anayasa Mahkemesi yorumlar ından farkl ı olmas ı ve bu farkl ılığın da önemli olmas ı gerekir ( K.V., 64). 25. Kişisel önemin bulunmamas ı koşulu ise -ba şvurucunun içinde bulundu ğu koşullar da dâhil olmak üzere- her olay ın kendine özgü ko şullar ı dikkate al ınarak ve objekti f verilerden hareket edilerek Anayasa Mahkemesi taraf ından değerlendirilir ( K.V., 66, 67). 26. Anayasa Mahkemesi, önüne gelen iddialara ili şkin birçok ba şvuruda mülkiye t hakk ının kapsam ve içeri ğini belirlemi ştir. Bu kapsamda somut ba şvuruda eşyan ın müzeye teslim edilmesi yönünden dile getirilen şikâyetlere benzer şekildeki ihlal iddialar ına ilişkin başvurularda ( Arif Güven , 63-72; Cengiz Turgut , B. No: 2016/7508, 4/7/2019, 49-58) ilgili Anayasa kurallar ının yorumland ığı anlaşılmaktad ır. 27. Buna göre Anayasa Mahkemesinin s ıklıkla uygulanm ış aç ık bir içtihad ının bulunduğu mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin başvuru genel bir soruna i şaret etmedi ği gibi başvurunun Anayasa'n ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi aç ısından da önem ta şıdığının ortaya konulamad ığı sonucuna var ılm ıştır. 28. Başvurucu, bir adet k ılıcın ve bir adet k ının müzeye teslim edilmesine karar verilmesinden şikâyetçidir. Bununla birlikte ba şvurucu maliki oldu ğu söz konusu e şyan ın maddi de ğerine ilişkin herhangi bir aç ıklama yapmam ıştır. Başvurucu ayr ıca söz konus u eşyan ın elinden ç ıkmas ının mali durumuna ciddi anlamda zarar verdi ği ve kendisi için ne denli önemli oldu ğu hususunda herhangi bir bilgi ve belge sunmam ıştır. Ayr ıca müzeye teslimine karar verilen e şyan ın 14/10/2012 tarihli bir müzayede de 300 TL fiyatla sat ıldığına ilişkin bilirki şi raporu da dikkate al ındığında şikâyete konu e şya bedelinin ba şvurucu açısından önemli bir zarar olu şturduğu kanaatine ula şılamam ıştır. 29. Sonuç olarak somut olayda ba şvuru Anayasa'n ın yorumlanmas ı ve uygulanmas ı açısından önem ta şımad ığı gibi başvurucunun da önemli bir zarara u ğramad ığı anlaşılm ıştır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle anayasal ve ki şisel önemden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurunun di ğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun anayasal ve ki şisel önemden yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/30784 Karar Tarihi : 9/6/2021 6B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 9/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN