TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET SEÇER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/15843) Karar Tarihi: 24/3/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/15843 Karar Tarihi : 24/3/202 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Mehmet SEÇER Vekili : Av. Mehmet Erol ALSAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar plan ında taşınmaz ın kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle mül
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET SEÇER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/15843) Karar Tarihi: 24/3/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/15843 Karar Tarihi : 24/3/202 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Mehmet SEÇER Vekili : Av. Mehmet Erol ALSAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, imar plan ında taşınmaz ın kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/6/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu 1947 do ğumlu olup Ankara'da ikamet etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/15843 Karar Tarihi : 24/3/202 39. Başvurucu Ankara'n ın Çankaya ilçesi Mürsel Uluç Mahallesi 27056 ada 1 parsel say ılı 6300 metrekare yüz ölçümündeki ta şınmaz ın 66/6300 payl ı malikidir. Başvurucunun payda ş olduğu söz konusu ta şınmaz 11/10/1991 tarihli ve 1/1000 ölçekli uygulama imar plan ında temel eğitim alan ı vasf ıyla kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. 10. Başvurucu 20/1/2015 tarihinde ta şınmaz ın kamula ştırılmas ı istemiyle Millî Eğitim Bakanl ığına (Bakanl ık) başvurmuştur. Bakanl ık 21/1/2015 tarihinde okul ihtiyac ının oluşmas ı ve yeterli ödene ğin temini hâlinde kamula ştırma işlemi yap ılabileceğini açıklam ıştır. 11. Başvurucu 23/2/2015 tarihinde Bakanl ık, Ankara Büyük şehir Belediye Başkanl ığı ve Çankaya Belediye Ba şkanl ığı aleyhine tam yarg ı davas ı açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde; imar plan ında kamu hizmetine ayr ılan taşınmaz ın uzun süredir kamulaştırılmamas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının k ısıtland ığını ileri sürmü ş ve 132.000 T L tazminat talep etmi ştir. 12. Ankara 5. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 27/10/2016 tarihinde uyu şmazl ığın esas ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına hükmetmi ştir. Mahkeme karar ında, 7/9/2016 tarihinde yürürlü ğe giren 20/8/2016 tarihli ve 6745 say ılı Yat ırımlar ın Proje Baz ında Desteklenmesi ile Baz ı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde De ğişiklik Yap ılmas ına Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'na birtak ım hükümler eklendiğini aç ıklam ıştır. Mahkeme bu ba ğlamda uygulama imar planlar ında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayr ılan taşınmazlar ın kamula ştırılmas ı için öngörülen be ş yıllık sürenin 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. madde gere ğince bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ba şlayacağını ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihte n önce aç ılan ancak henüz karara ba ğlanmayan veya karar ı kesinleşmeyen davalara da bu madde hükümlerinin uygulanaca ğını belirtmiştir. 13. Başvurucu, Mahkeme karar ına karşı istinaf ba şvurusunda bulunmu ştur. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi 29/9/2017 tarihinde karar ın usul ve hukuka uygun oldu ğunu belirterek istinaf ba şvurusunu temyiz yolu aç ık olmak üzere reddetmi ştir. 14. Başvurucu, istinaf isteminin reddi karar ını temyiz etmi ştir. Dan ıştay Alt ıncı Dairesi 29/1/2018 tarihinde karar ı onam ıştır. 15. Nihai karar 15/5/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu 8/6/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 17. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Hüseyin Ünal, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Mahkemenin 24/3/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2018/15843 Karar Tarihi : 24/3/202 4A. Başvurucunun İddialar ı 19. Başvurucu; imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle ta şınmaz ını kullanamad ığını ve beş yıllık süreye ra ğmen taşınmaz ın kamula ştırılmad ığını belirmiştir. Başvurucu, dava sürecinde yap ılan yasal de ğişikliklerin geriye yürütüldü ğünü ifade etmi ştir. Başvurucu bu gerekçelerle mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 20. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, mülkiyet hakk ı ile birlikte adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. Bununla birlikte ba şvurucunun imar uygulamas ı sonucunda ta şınmaz üzerindeki kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkisinin kısıtland ığına dair şikâyetinin esas itibar ıyla mülkiyet hakk ını ilgilendirdi ği anlaşıldığından başvurunun mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 23. Anayasa Mahkemesi ayn ı konu ile ilgili benzer şikâyeti daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Hüseyin Ünal, 34-62). 24.Hüseyin Ünal karar ında imar uygulamas ına konu edilen ta şınmaz ın başvurucu adına tapuda kay ıtlı olmas ı dolay ısıyla Anayasa'n ın 35. maddesi ba ğlam ında mülk te şkil ettiği belirtilmi ştir (Hüseyin Ünal, 37). Uygulama imar plan ında bu ta şınmaz ın kamu hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul edilmi ş, söz konusu müdahalenin niteli ği sebebiyle mülkiyetten bar ışçıl yararlanmaya ili şkin genel kural çerçevesinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (Hüseyin Ünal, 38-41). 25. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu hükümleri ile 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. maddeye dayal ı olan müdahalenin kanunilik ölçütünü taşıdığını değerlendirmi ş, ayr ıca taşınmaz ın kamu hizmetine tahsis edilmesine yönelik müdahalenin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğunu aç ıklam ıştır (Hüseyin Ünal, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say ılı karar ı ile an ılan madde iptal edilmi ştir. Bu çerçevede ölçülülük yönünden Başvuru Numaras ı: 2018/15843 Karar Tarihi : 24/3/202 5yap ılan değerlendirmede ise uygulama imar plan ının onaylanmas ından itibaren be ş yıldan fazla süre geçmesine ra ğmen imar plan ında kamu hizmetine ayr ılan taşınmaz ın kamulaştırılmamas ı ve herhangi bir tazminat da ödenmemesinin ba şvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yükledi ği kanaatine ula şılm ıştır. Bu sebeple ba şvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile kamunun yarar ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozulduğu ve müdahalenin ölçülü olmad ığı kabul edilmi ştir (Hüseyin Ünal, 51-62). 26. Somut ba şvuruda da ba şvurucuya ait ta şınmaz ın 11/10/1991 tarihli uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ına rağmen beş y ılı aşkın süreden beri kamulaştırılmad ığı ve başvurucuya herhangi bir tazminat da ödenmedi ği dikkate al ındığında bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun söz konusu olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçülü de ğildir. 27. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 29. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve 10.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 30. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da de ğinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına geleceği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmi ştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 31. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2018/15843 Karar Tarihi : 24/3/202 632.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin 1 numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 33. Somut olayda ba şvurucuya ait ta şınmaz, imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Müdahalenin temeli olan ta şınmaz ın imar plan ında kamu hizmetine ayr ılmas ı idari bir i şlem niteli ğindedir. Ba şvurucunun mülkiyet hakk ı, idari bir i şlem nedeniyle ihlal edilmiştir. Ancak idare aleyhine aç ılan tam yarg ı davas ında da ma ğduriyet giderilememi ştir. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından da kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 34. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yap ılacak yeniden yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap ılmas ı gereken i ş, ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hükmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktar ının belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla şmış derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 5. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 35.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/15843 Karar Tarihi : 24/3/202 7C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 5. İdare Mahkemesine (E.2015/3184, K.2016/3851) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 24/3/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI