Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay Kararları Üzerine Verilen) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2003 -2-86 (Soruşturma) Karar Sayısı : 12-21/562 -160 Karar Tarihi : 24.04.2012 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMC I Üyeler : Prof.Dr. Metin TOPRAK , Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖR :Hatice YAVUZ C. BAŞVURUDA BULUNAN : İhbar D. KARŞI TA RAF : SFA Elektronik İ ç ve D ış Ticaret A. Ş. Yeşilçam Sanayi Sitesi E Blok No:
Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Danıştay Kararları Üzerine Verilen) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2003 -2-86 (Soruşturma) Karar Sayısı : 12-21/562 -160 Karar Tarihi : 24.04.2012 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMC I Üyeler : Prof.Dr. Metin TOPRAK , Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖR :Hatice YAVUZ C. BAŞVURUDA BULUNAN : İhbar D. KARŞI TA RAF : SFA Elektronik İ ç ve D ış Ticaret A. Ş. Yeşilçam Sanayi Sitesi E Blok No: 126/A Etimesgut/ Ankara (1) E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulu nun 08.11.2007 tarih ve 07 -85/1051 -410 sayılı kararının SFA El ektronik iç ve Dış Ticaret A.Ş. ye ilişki n kısmının Danış tay 13. Dairesi nin 06.12.2011 tarih ve 2008/3453 E., 2011/5609 K. sayılı kararı ile iptal edilmesi üzerine, ilgili dosyanın adı geçen teşebbüs yönüyle yeniden değerlendirilmesi. (2) F.İDDİALARIN ÖZETİ: Soruşturmanın konusunu özetle; - Siemens in trafik kontro l ürünleri ile ilgili olarak oluşturduğu bayilik sisteminin, - Siemens in oluşturduğu bayilik sistemine ek olarak ortaya çıkan entegratörlük anlaşmalarının, - Ortana nın ledli sistemler ile ilgili olarak oluşturduğu bayilik sisteminin oluşumu ve Siemens ve Or tana ile bayilerin bu alandaki diğer uygulamaları ile - Amber teşebbüsünün kuruluşunun 4054 s ayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi oluşturmaktadır. (3) G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 30.10.2003 tarih ve 5268 sayı ile intikal eden ihbar üzerine ha zırlanan 17.11.2003 tarih ve 2003 -2-86/BN -03-AD sayılı Bilgi Notu, 20.11.2003 tarih li Kurul toplantısında görüşülmüş söz konusu iddialarla ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakk ında Kanun un 40. maddesi uyarınca 03-75/910 -M sayı ile önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. (4) Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 31.12.2003 tarih ve 2003 -2-86/ÖA -03- MÇ sayılı Önaraştırma Raporu, 08.01.2004 tarih ve 04 -01 sayılı Kurul toplantısınd a görüşülmüş ve oluşturulan bayilik sistemi ve söz konusu sistem sonrası ihalelerde gerçekleştirmiş oldukları eylemlerin trafik sinyalizasyon pazarında rekabeti bozucu nitelikte etki ve sonuçlarının olabileceği göz önünde bulundurularak ; 12-21/562 -160 2/49 - Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens), - TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta Aracılık Hizmetleri Gıda Tekstil Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (TKS), - TRASİN Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. ( Trasin ), - Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. ( Sintek ), - EMT Ltd. Şti. (EMT Elektrik ve Mekanik Tesisat İşleri Ltd. Şti.) (EMT), - SFA Elektronik İç ve Dış Ticaret A.Ş. (SFA), - Sinyalizasyon Elektronik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Sinyalizasyon), - Ultra Ulaşım ve Trafik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ultra), - Amber Elektronik İletişim Trafik Eğitim İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ( Amber ), - Ortana Elektronik Yazılım Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ortana) hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına 04-01/11 -M sayı ile karar ver ilmiştir. (5) Anılan karar üzerine, 20. 01.2004 tarih ve 201 -210 sayılı yazılar ile toplam 10 teşebbüse, haklarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma aç ıldığı, Kanun un 43/2. maddesi uyarınca bildirilmiştir. Taraflar, aynı madde uyarınca ilk yazılı savunmalarını süresi içinde Kuruma intikal ettirmiştir. (6) 30.04.2004 tarihli Siemens ve Ultra arasındaki İkale Sözleşmesi ile tarafların 01.10.2003 tarihinde imz alamış oldukları Entegratörlük Sözleşmesi, 05.05.2004 tarihinden geçerli olmak üzere sona erdirilmiştir. (7) 16.02.2004 tarihinde Ortana ve Sinyalizasyon arasında imzalanan Protokol ile tarafların 06.03.2003 tarihinde imzalamış oldukları bayilik s özleşmesi fes hedilmiştir. Aynı tarihte Ortana teminat çeklerini Sinyalizasyon a, Sinyalizasyon da çözüm ortağı belgesi ve fiyat listesini Ortana ya teslim etmiştir. (8) Siemens, Sinyalizasyon ile olan bayilik s özleşmesini 09.01.2004 tarihinde tek taraflı olarak feshetmişt ir. 29. 01.2004 tarihinde Siemens ve Sinyalizasyon arasında imzalanan Protokol ile de Siemens teminat çeklerini Sinyalizasyon a, Sinyalizasyon da çözüm ortağı belgesi ve son fiyat listesini Siemens e teslim etmiştir. Ayrıca taraflar, Sinyalizasyon un üretim hakkına ilişkin sözleşmenin rekabet yasağı hükmünün uygulanmayacağı konusunda karşılıklı olarak anlaşmaya varmışlardır. (9) Siemens ayrıca bayilik sözleşmelerinde yer alan sözleşmenin bitiminden itibaren 3 yıllık rekabet yasağı hükmünü tadil ederek, hükmün sö zleşmeden çıkarıldığını ve rekabet yasağı hükmünün sözleşmenin süresi boyunca geçerli olacağını tüm bayilerine bildirmiştir. (10) Rekabet Kurulu tarafından, 02.07.2004 tarih ve 04 -44/556 -M sayılı karar ile yürütülmekte olan soruşturmanın 08.07.2004 tarihinde s ona eren süresinin, 4054 sayılı Kanun un 43/1. maddesi çerçevesinde 08.07.2004 tarihinden itibaren 2 ay uzatılmasına karar verilmiştir. (11) 08.09.2004 tarih ve SR/04 -16 sayılı Soruşturma Raporu Kanun un 45/1. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu Üyeleri ne ve teşebb üslere 08.09.2004 tarihinde tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin ikinci yazılı savunmaları süresi içinde Kurum kayıtlarına girmiştir. İlgili teşebbüslerden Amber adına 2. yazılı savunma yapılm amıştır. (12) Soruşturma Heyeti nin hazırladığı Ek Yazılı Görüş hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslere ve Kurul Üyelerine 4054 sayılı Kanun un 45/2. maddesi uyarınca tebliğ 12-21/562 -160 3/49 edilmiştir. Amber adına İkinci Yazılı Savunma yapılmadığı için bu teşebbüse Ek Yazıl ı Görüş gönderilmemiştir. (13) Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin, Ultra ve SFA nın haricinde, Ek Yazılı Görüş e cevapları süresi içinde Kurum a gönderilmiştir. (14) Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüsler, 4054 sayılı Kanun un 46. maddesi uyarınca sözlü s avunma toplantısı yapılmasını talep etmişlerdir. 09.03.2005 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmıştır. (15) Rekabet Kurulu, 10. 03.2005 tarihinde, 05 -13/156 -54 sayı ile nihai kararını vermiştir. (16) Siemens tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 21. 02.200 7 tarih ve 1301 sayı ile giren yazıda, Siemens ve bayileri arasındaki bayilik ilişkisinin, 01.11.2006 tarihi itibarıyla sona erdiği ve bu durumun 14. 06.2006 tarihinde şifahen, 27. 06.2006 tarihinde de Kartal 1. Noterliği vasıtasıyla yazılı olarak bayilere bildirildiği ifade edilmiştir . (17) Gerekçeli kararın taraflara tebliği ertesinde SFA, Danıştay 13. Dairesi nde karar aleyhine dava açmıştır. Danıştay 13. Dairesi nin 2006/1099 E. ve 2007/3984 K. sayılı kararı ile SFA lehine olacak şekilde, soruşturmayı yürüten Kurul üyesinin nihai karar toplantısına katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı bulunması gerekçesiyle, 10.03.2005 tarih, 05 -13/156 -54 sayılı Rekabet Kurulu Kararı nın davacıya ilişkin kısmı iptal edilmiştir. (18) TKS nin , Kurul kararının, şirketin yönetim or ganında görev alan kişiye para cezası verilmesine ilişkin kısmının da iptalini istemesi fakat Danıştay 13. Dairesince verilen kararda davanın bu talebe yönelik kısmının ehliyet yönünden reddedilmesi üzerine, teşebbüs temy iz istemi nde bulunmuştur. Bunun üze rine Rekabet Kurulu tarafından ilgili dosya yeniden incelenerek 08.11.2007 tarih ve 07 -85/1051 -410 sayılı karar alınmıştır. (19) SFA nın ilk yazılı savunmadan itibaren kendisini avukat ile temsil ettirdiği, sözlü savunma toplantısının da avukat tarafından talep edildiği ancak, sözlü savunma toplantısı bildiriminin, adresi dilekçesinde yazılı avukata yapılarak, sözlü savunma toplantısı gerçekleştirildikten sonra nihai kararın verilmesi gerekirken, anılan usule uyulmadığı gerekçesiyle Kurulun 08.11.2007 tarih ve 0 7-85/1051 -410 sayılı kararı hakkında Danıştay 13. Dairesince ilk olarak 15.09.2008 tarih ve 2008/3453 E. sayılı yürütmenin durdurulması kararı, ardından da 06.12.2011 tarih ve 2008/3453 E., 2011/5609 K. sayılı iptal kararı alınmıştır. (20) Bu çerçevede, Kurulu n konu ile ilgili almış olduğu kararın gereği olarak dosya üzerinde yapılan yeniden değerlendirmeler ı şığında düzenlenen 16.02.2012 tarih ve 2003 -2-86/BN sayılı Bilgi Notu üzerine Rekabet Kurulu , 23.02.2012 tarih ve 12 - 08/252 -M sayılı karar ile 4054 sayılı Kanun'un 46. maddesi ve 2010/2 sayılı "Rekabet Kurulu Nezdinde Yapılan Sözlü Savunma Toplantıları Hakkında Tebliğ" uyarınca; SFA ya yönelik olarak sözlü savunma toplantısının 17.04.2012 tarihinde (08.03.2012 tarih ve 12 -10/365 -M sayılı karar ile toplantı tarihi 20.04.2012 olarak değiştirilmiştir) yapılmasına karar vermiştir. (21) SFA nın avukatı Tevfik DEMİREL e yapılan sözlü savunma tebligatına cevaben avukat tarafından; SFA nın 2-3 yıldır gayri faal olduğu, Şirket ortaklarının yurt dışında ikamet ettiği, 12-21/562 -160 4/49 Vekillikten çekildiği bilgisi verilmiştir. (22) Ayrıca, SFA nın mevcut temsilcisi hakkında bilgi isteme yazısı şirket adresinden geri dönmüştür. Sözlü savunma tebligatı aynı zamanda şirkete ve ortaklarından bazılarına (Ali Fuat SEÇGİN, Fatma SEÇGİN ve Rukiye SEÇGİ N) yapılmış , ancak tebligatlar taraflara ulaşmamıştır. Son olarak , 23.03.2012 tarihinde ilanen tebligat yapılmıştır. Buna karşın, 20.04.2012 tarihindeki sözlü savunma toplantısına teşebbüs tarafından bir katılım olmamıştır. (23) Kurul b unun üzerine, önaraştırm aya ve soruş turmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma tutanakları, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımı, raporlar, Danı ştay ın iptal kararları, dosya münderecatında yer alan tüm bilgi ve belgeleri inceleyerek, 24.04.2012 tarih ve 12 -21 sayılı toplantısında nihai kararını vermiştir . (24) H. RAPORTÖR ÜN GÖRÜŞÜ: Raportörce; Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin koordinatörlüğünde oluşturulan Siemens bayilik sistemi ve söz konusu sistem sonrası kamu alımlarında (ihalelerde) gerçekleştiril miş olan rekabete aykırı eylemler ve ek olarak entegratörlük sözleşmesi ile Ultra'nın da bu sisteme dahil edilmesinin trafik sinyalizasyon pazarında rekabeti sınırlama amaç ve etkileri nedenleriyle, SFA Elektronik iç ve Dış Ticaret A.Ş.'nin, TKS Trafik Ko ntrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sigorta Aracılık Hizmetleri Gıda Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti. Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. Sintek Elektronik İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. Sinyalizasyon Elektronik İ nşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. Ultra Ulaş ım ve Trafik San. ve Tic. Ltd. Şti. EMT Ltd. Şti. (EMT Elektrik ve Mekanik Tesisat işleri Ltd. Şti.) ve Trasin Elektronik İ nşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ile birlikte 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiği ve bu nedenle söz konusu teşebbüse Ka nun un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca idari para cezası verilmesi gerektiği ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı (25) Siemens ile 6 bayi arasında imzalanmış olan bayilik sözleşmesine konu olan ürün ve sistemlerin listesi, sözleşmenin 2 nolu ekinde yer almaktadır. Ek 2 de, trafik kontrol sistemlerinin kurulmasında gerekli olan çeşitli elektronik cihazlar (yaya sinyal verici, oto sinyal verici, yaya butonu, master ssm vb.), bu cihazların parçaları (hal ojen ampul, master saat pili vb.), cihazların tamirinde kullanılan diğer cihazlar (master ssm tamiri, master mmi tamiri vb.), elektronik olmayan üniteler (ünite camı, ünite siperlik, ünite gövde vb.) ve bunların parçalarından (ünite cam contası vb.) oluşan çok sayıda ve çeşitte ürün ve sistem sayılmıştır. Çeşitli yazılımların kurulmasını da gerektiren çok çeşitli elektronik ürün ve sistemden ve bunları tamamlayan parçalar ile elektronik olmayan ünitelerden oluşan söz konusu ürün grubuna kısaca akıllı trafi k kontrol ya da yönetim sistemleri de denilmektedir. Söz konusu ürünlerden oluşan pazar genel olarak , trafik sinyalizasyon sistemleri şeklinde tanımlan maktadır . (26) Ortana ile bayiler arasında imzalanmış olan bayilik sözleşmesinde de sözleşme 12-21/562 -160 5/49 konusu ürünler sözleşmenin 2 nolu ekinde yer almaktadır. Bu ürünler, değişken mesaj işaretleri (VMS), grafik değişken mesaj işaretleri (grafik VMS), değişken trafik işaretleri, doppler radar hız ikaz sistemi ve mobil değişken trafik işaretleri olmak üzere Siemens ile im zalanan bayilik sözleşmesinden farklı ve genel olarak ledli sistemler olarak adlandırılan ürünlerden oluşmaktadır. Ledli sistemler, grafiklerin veya yazılı mesajların (harf ve rakam) yer aldığı ışıklı uyarı ve bilgilendirme panolarıdır. Bu ürünlerin Türk iye deki en önemli üreticisi Ortana dır. (27) Bu açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarları trafik kontrol ünitelerini içeren trafik sinyalizasyon sistemleri ve ledli sistemler dir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar (28) Şikayet konusu sözleşme ve uygulamalara konu ü rünlerin tüm Türkiye sınırları içinde satış ve pazarlamasının olması nedeniyle coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir. I.2.Hakkında İşlem Yapılan Taraf: SFA (29) SFA, 2000 yılından itibaren sinyalizasyon konusunda faaliyette bulunmaktadır. 2000 - 2001 de ISKRA adlı yurtdışı menşeli firmanın distribütörü olarak ve kendi ürünleri ile faaliyette bulunmakta olan şirket , 2001 yılından itibaren ve soruşturma döneminde Siemens bayisi olarak faaliyetlerine devam etmiştir. SFA nın eski temsilcisi tarafından verilen bilgiye göre, şirket halihazırda faaliyet göstermemektedir. Ancak, Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğü tarafından şirketin sicil kayıtlarında faal durumda olduğu görülmektedir. I.3.Yapılan Tespitler ve Deliller I.3.1. Siemens Bayilik Sisteminin ve Bayilik Söz leşmelerinin Değerlendirilmesi (30) Trafik sinyalizasyon ve ledli sistemler pazarlarının en önemli alıcıları Karayolları Genel Müdürlüğü ve belediyelerdir. Müteahhitlere taşeron olarak yapılan işlerin hacmi ise kamu ile karşılaştırıldığında küçük bir tutar oluş turmaktadır. Dolayısıyla söz konusu sistemlerin asıl müşterisi kamu kesimidir. Bu anlamda piyasadaki rekabet de genellikle kamunun alımlarını gerçekleştirdiği ihalelerde ortaya çıkmaktadır. (31) Söz konusu ihalelere bakıldığında, zaman zaman birden fazla ürün v e sistemin bir arada kullanılarak ve gerekli bağlantıların tesis edilerek kavşak, üst geçit, yaya geçidi vb. projelerin trafik kontrol sistemlerinin bir paket halinde kurulduğu anlaşılmaktadır. (32) Bu anlamda, söz konusu idareler alımları gerçekleştirirken, iş lemi yalnızca trafik sinyalizasyon sistemi alımı olarak yapabilecekleri gibi, bir yapım veya müteahhitlik işi içerisinde trafik sinyalizasyon sistemine duyulan ihtiyacın da birlikte karşılanması şeklinde de yapabilmektedir. Başka bir deyişle , örneğin bir t ünel veya hemzemin geçit inşası içinde trafik sinyalizasyon sistemlerine de ihtiyaç duyulduğunda, alım işlemi söz konusu ihtiyacı da giderecek şekilde bir bütün olarak karşılanmaktadır. Bu anlamda söz konusu yapım işini üstlenmek isteyen ancak trafik sinya lizasyon ürünlerini üretmeyen teşebbüslerin , söz konusu ürünleri bir şekilde temin etmeleri gerekmektedir. (33) Dolayısıyla , trafik sinyalizasyon ürünleri ile ilgili alım işlemleri için ihalelere katılan teşebbüsleri iki kategoriye ayırmak mümkündür: - Trafik s inyalizasyon sistemleri üreticileri, - Üretici olmamakla birlikte, trafik sinyalizasyon sistemlerini Türkiye de yerleşik diğer üreticilerden veya ithalat yoluyla temin eden diğer teşebbüsler. 12-21/562 -160 6/49 (34) İkinci kategoriye giren teşebbüsleri yapım işini üstlenen müte aahitlerden, elektrik işi ile ilgilenen teşe bbüslere kadar geniş bir yelpaze de ele almak mümkündür. Söz konusu teşebbüsler açılan ihalelere katılmakta , ancak kazanmaları halinde kendi alanları dışındaki trafik s inyalizasyon sistemleri işini ya taşeronlar v asıtası ile ya da doğrudan temin etmek suretiyle gerçekleştirmeye çalışmaktadır. Aslında söz konusu teşebbüslerin trafik sinyalizasyon ürünlerini temin ettikleri kaynaklardan birisi de, birinci kategoride sayılan üreticilerdir. (35) Yukarıda kısaca anlatılmaya çalışılan piyasanın yapısı, Karar ın devamında Siemens bayilik sisteminin neden rekabete aykırı olarak oluşturulduğunun tespit edilmesi ve amacının ortaya konulması bakımından önem arz etmektedir. Çünkü Siemens , bayilik sistemini oluştururken, bayilerini k endisinin de yer aldığı birinci kategoride yer alan üreticiler arasından seçmiştir. Bu kategoride, ikinci kategoride yer alan teşebbüslerin aksine az sayıda teşebbüs bulunmaktadır. Bir başka deyişle , Türkiye de trafik sinyalizasyon sistemlerini az sayıda t eşebbüs üretmektedir. Bu anlamda Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi ile amaçlanan ; esasen üreticilerin bir araya toplanarak rekabetin kısıtlanması ve pazardaki en büyük temin kaynağı haline gelinmesidi r. (36) Dolayısıyla yukarıda yer verilen ayrım nedeniyle, Karar ın devamında sıkça karşılaşılacak olan rakiplik kavramı ile trafik sinyalizasyon sistemlerini üreten firmalar arasındaki ilişkilerin kastedildiği anlaşılmalıdır. (37) Siemens ile bayileri arasında imzalanan bayilik sözleşmelerinin değerlendir ilmesine geçmeden önce, bayilik sistemi öncesinde Siemens ve bayileri arasındaki rekabetin ortaya konulması , yapılacak olan değerlendirmeler açısından gereklilik arz etmektedir. Bu anlamda yapılacak tespit ve değerlendirmeler bayilik öncesi, bayilik sözleş meleri ve bayilik sonrası durum olarak üç ana başlık altında ele alın mıştır. I.3.1.1. Bayilik Sistemi Öncesi Durumun Tespiti (38) Türkiye de akıllı trafik kontrol sistemlerini az sayıda firma üretmektedir. Siemens in bayilik teşkilatını oluşturduğu 2001 yılı ön cesinde ise soruşturma aşamasında Siemens in bayileri olan firmaların da bu alanda üretim yaptıkları ve bu bayilerin birbirleri yle ve Siemens ile rekabet halinde oldukları anlaşılmıştır . (39) Bu anlamda , Siemens tarafından oluşturulan bayilik sistemi öncesi piy asada üretici veya satıcı olarak yer alan bayilerin, hem Siemens in hem de birbirlerinin rakibi oldukları tespiti, yapılacak değerlendirmeler açısından önemlidir. (40) Bu bölümde bayilik sözleşmeleri öncesi Siemens ve bayilerin rakip oldukları ve bu anlamda esa sen bayilik sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi anlamında yatay seviyede (rakipler arasında) yapılan bir anlaşma1 olduğu gösteril miştir . (41) Yerinde incelemeler esnasında SFA firmasından elde edilen ve aşağıda yer verilen el yazısı ile yazılmış belge, Siemens ve bayilerin bayilik sistemi öncesi rekabet halinde olduklarını gösteren delillerden birisidir. 1 Üretim veya dağıtım zincirinin aynı seviyesinde yer alan teşebbüslerin yapmış oldukları anlaşmalar. Söz konusu anlaşmaların rekabeti sınırlayıc ı olup olmadıkları Karar ın ilerleyen bölümlerinde ele alınmaktadır. 12-21/562 -160 7/49 05/10/1999 5 Firma katıldı. TEKLİFLER SFA : ( ..) TL. SİMKO : ( ..) TL. ULTRA : ( ..) TL. SİNYALİZASYON : ( ..) TL. DETAY : ( ..) TL. Komisyona havale edildi Simko aldı. SFA, DETAY, SİNYALİZASYON komisyonda elendi 5/10/1999 (42) Görüldüğü üzere, Siemens ile sonradan Siemens in bayisi olan SFA, Sinyalizasyon ve daha sonra entegratörlük anlaşması imzalanan Ultra ihale de rekabet halinde fiyatlarını sunmuşlardır. (43) Aşağıda yer verilen tablolarda bulunan ihale bilgileri teşebbüslerin rakipliklerini gösterme amacından ziyade, bayilik öncesi ve bayilik sonrası dönemler arasındaki farkı net bir biçimde ortaya koymak için detay lı bir şekilde oluşturulmuştur. Bu bilgilere göre bayilik öncesi dönemde teşebbüsler farklı bölgelerdeki ihalelere birbirlerine rakip olarak girerlerken, bayilik sonrası dönemlerde bu durum ortadan kalkmıştır. Bayilik sistemi kurulduktan sonra birden fazla bayinin aynı bölgedeki ihalelere girmelerinin altında yatan amaç ise daha ayrıntılı bir şekilde izleyen bölümlerde ele alın mıştır. (44) Aşağıda yer alan t ablolarda belediye ve karayolları ihaleleri ayrı ayrı gösterilmiştir. Siemens ve bayilerin isimleri büyük harfler ile diğer katılımcıların isimleri ise küçük harfler ile yazılmıştır. (45) Bayilik öncesi ve sonrası dönem , sözleşmelerin imzalandığı 1.11.2001 tarihine göre belirlenmiştir. Ancak bayilik sistemi ile ilgili hazırlıkların, sözleşmenin imzalanması öncesin e uzandığı ilgili teşebbüsler arasındaki yazışmalardan anlaşılmaktadır. En az iki sistem üyesinin (Siemens veya bayiler) katıldığı bazı ihaleler aşağıda sunulmuştur. Tablo 1 - Bayilik sistemi öncesi yapılan bazı belediye ihaleleri İşveren İhale Tarihi Katıl ımcılar Kazanan Ankara B.B el. 22.05.2001 Siemens SFA Buharalılar Buharalılar Ardahan Bel. 13.07.2001 Siemens Trasin Sinyalizasyon SFA Siemens Erzurum B.B el. 03.07.2001 TKS SFA Buharalılar Odisan Odisan Kayseri B.B el. 29.05.2001 TKS Siemens SFA Buharal ılar Odisan Siemens Kırkpınar Bel. 15.05.2001 SFA SFA 12-21/562 -160 8/49 TKS Odisan Sapanca Bel. 06.06.2001 SFA Sinyalizasyon İsbak SFA İzmit B.B el. 29.06.1999 Simko2 Sinyalizasyon Kubik Nilka Gün.Alk. Sinyalizasyon İzmir B.B el. 02.11.2000 Simko Ultra Yüzey y. Gül-iş Snef Simko Gaziantep B.Bel. 16.08.2001 Trasin Siemens Teknotel Siemens Konya B.B el. 21.12.1999 Simko Ultra Simko Antalya B.B el. 13.04.1999 Simko Sinyalizasyon Simko 13.08.2000 Simko Sinyalizasyon Simko3 02.08.2001 Siemens Sinyalizasyon TKS Antalya Sin . Ant.Sin. 01.03.2001 Siemens Sinyalizasyon Ultra Sinyalizasyon Kayseri B.B el. 29.05.2001 Siemens TKS SFA Buharalılar Akdol -Ortadoğu Buharalılar Bursa B.B el.4 05.07.2001 TKS Sinyalizasyon Selçuk M . Tgs. TKS 09.01.2000 Sinyalizasyon Simko Selçuk M. Tgs. Selçuk M. 07.11.2000 Sinyalizasyon TKS Selçuk M . Tgs. Tgs. Trabzon B.Bel. 22.08.2000 SFA TKS SFA 2 Simko (Siemens) bayilik sözleşmesi öncesi İzmit B. Belediyesi nin düzenlemiş olduğu 8 ihalenin 4 üne katılmasına rağmen bayilik sözleşmesi sonrası hiç bir ihaleye iştirak etmemiştir. 3 Bayilik sözleşmeleri öncesi Antalya B. Belediyesi nin alımlarının çoğu Simko ve Sinyalizasyon tarafından karşılanmıştır. 4 1999 yılından bayilik sözleşmesi imzalanan döneme kadar Belediye toplam 12 ihale açmıştır. Sinyalizasyon söz konusu ihalelerin 8 tane sine, TKS 2 tanesine, SFA ve Simko (Siemens) 1 tanesine katılmış olmalarına rağmen söz konusu firmalar, bayilik sözleşmesi sonrasında yapılan 2 ihaleye de katılmamışlardır. 12-21/562 -160 9/49 Angira Bolu B. Bel. 14.8.2001 SFA TKS Trasin TKS Denizli B. Bel. 7.10.1999 Ultra Simko İsbak Simko Ankara B.B el. 5.10.1999 Sintek Simko Simko 12.10.1999 Simko SFA Sinyalizasyon Ultra Detay Simko Tablo 2 - Bayilik sistemi öncesi yapılan bazı karayolları iha leleri İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan TCK 2. Bölge / İzmir 31.05.2000 Simko Ultra Sintek Göknil Sintek 28.06.2001 Sintek Sinyalizasyon Siemens Sinyalizasyon 30.10.2001 Sinyalizasyon SFA Ortadoğu Ortadoğu 30.10.2001 Sinyalizasyon SFA Odisa n Odisan 22.10.2001 SFA Ultra Aysolar SFA TCK 3. Bölge /Konya 04.09.2000 Trasin Sinyalizasyon Trasin 08.11.2000 Sintek Sinyalizasyon Sinyalizasyon 08.07.2001 Trasin Sintek Sinyalizasyon Siemens Buharalılar Ortadoğu Sintek 08.08.2001 Sintek Sinyal izasyon Trasin Buharalılar Sintek TCK 4.Bölge/Ankara 17.06.1999 EMT Ultra Buharalılar Buharalılar 01.10.1999 EMT Ultra Ortana Ortana 03.04.2001 SFA Sintek Sinyalizasyon Sintek 02.03.2001 Sintek SFA Ultra Sintek 12-21/562 -160 10/49 Sinyalizasyon Buharalılar Ortadoğu TCK 5. Bölge/ Mersin 17.12.1999 Sinyalizasyon Sintek Trasin Tülü Çelebi Trasin 14.06.2000 Sinyalizasyon Arı Sinyalizasyon 06.04.2001 Sinyalizasyon Sintek Sinyalizasyon 13.06.2001 Sinyalizasyon Siemens Buharalılar Ortadoğu Siemens TCK 6. Bölge/ Kayse ri 02.12.1999 Sinyalizasyon Trasin Zek.Mecan Trasin 11.06.2001 Siemens Sinyalizasyon Sintek Buharalılar Nurhat T. Sinyalizasyon 10.07.2001 Siemens Sinyalizasyon Sintek Trasin Asmen Trasin TCK 7.Bölge/Samsun 10.09.1999 Trasin Ultra Trasin 13.07.2001 Trasin Siemens Sinyalizasyon Ada T. Ceysan Sinyalizasyon TCK 10. Bölge 16.06.2000 Trasin Ultra Ortadoğu Ortadoğu TCK 11. Bölge 23.06.2000 Sinyalizasyon Sintek Buharalılar Sinyalizasyon TCK 12. Bölge /Erzurum 07.10.1999 Trasin Sintek Bay-Müh. Yıl.Dön. M.Seid. G. Trasin 23.05.2001 Trasin Sinyalizasyon SFA Buharalılar Yıl.Dön. Özdemir Buharalılar TCK 13. Bölge /Antalya 09.11.1999 Sintek Ultra Sintek 19.10.2000 Sintek Sinyalizasyon Buharalılar Sinyalizasyon 12-21/562 -160 11/49 17.10.2001 Sintek Siemens Ortadoğu Sinte k 17.10.2001 Sintek Siemens Ortadoğu Sintek 17.10.2001 Sintek Siemens Ortadoğu Sintek TCK 14. Bölge/Bursa 06.08.1999 Sintek Sinyalizasyon Sintek 22.11.1999 Sintek Sinyalizasyon Sinyalizasyon 16.09.1999 Sintek Sinyalizasyon Sinyalizasyon 30.5.200 0 Sintek Sinyalizasyon Ortadoğu Ortadoğu 15.06.2001 Sintek Sinyalizasyon Ortadoğu Selçuk Buharalılar Buharalılar 15.06.2001 Sintek Sinyalizasyon Ortadoğu Selçuk Buharalılar Ortadoğu TCK 16. Bölge 22.06.2000 Trasin Sintek Sinyalizasyon Buharalılar Atılım Trasin 26.10.2000 Trasin Sintek Sinyalizasyon Trasin 05.09.2001 Trasin Sintek Sinyalizasyon Trasin (46) Tablolarda n anlaşıldığı üzere , Siemens ve bayileri ile entegratör Ultra bayilik sistemi öncesinde ihalelerde birçok kez karşı karşıya gelmişlerdir. Bu durumda bayilik sistemi öncesinde Siemens, bayiler ve ULTRA nın birbirlerine rakip oldukları çok açıktır. Dolayısıyla birbirine rakip olan teşebbüslerin bayilik sözleşmeleri imzalanmadan önce üretimlerini bırakarak pazardaki başka bir teşebbüsün bayisi olmak amacıyla görüşmelerde bulundukları, bu çerçevede üretim faaliyetlerini sona erdirdikleri ve zaten az sayıda teşebbüsün yer aldığı ilgili pazardaki yatay rekabeti olumsuz yönde etkileyecek şekilde bayilik sözleşmelerinin yapıldığı görülmektedir. Bu ne denle söz konusu bayilik sözleşmeleri her ne kadar görünürde dikey anlaşma niteliğine büründürülmeye çalışılsa dahi, esas itibarıyla sözleşmeler yatay etkiler içermektedir. I.3.1.2. Bayilik Sistemi ve Bayilik Sözleşmeleri I.3.1.2.1. Bayilik Sistemi (47) Bayili k sözleşmelerinde yer alan hükümlere geçmeden önce, Siemens ve bayileri tarafından oluşturulan sistemin rekabeti sınırlayıp sınırlamadığının tespit edilebilmesi bakımından, söz konusu sistemin hangi amaçlar ile oluşturulduğu ve taraflara hangi 12-21/562 -160 12/49 avantajları sağladığı konularını açıklamak gerekmektedir. (48) Siemens bayilik sistemi kurulduğu nda, trafik sinyalizasyon alanında üretici olarak yer alan önemli büyüklükteki teşebbüsler aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. Kamu nun yapmış olduğu alımlar incelendiğinde, bu a lımlar için aşağıda belirtilen teşebbüslerin yanı sıra başka teşebbüslerin de teklif verdikleri görülmektedir. Söz konusu bu teşebbüsler kazandıkları ihalelerde kullanacakları ürünleri yine Türkiye deki az sayıdaki üreticiden veya yurtdışından temin etmekt edirler. (49) Tablodan da görüleceği üzere, trafik sinyalizasyonu alanında Siemens ve bayileri dışında önemli büyüklükte üretici olarak faaliyet gösteren belli başlı dört rakip teşebbüs bulunmaktadır. (50) Dolayısıyla 2001 yılı öncesinde piyasada Sie mens ve az sayıda üretici bulunurken, Siemens in 6 rakibi ile bayilik teşkilatı oluşturması sonrasında, bu sisteme rakip olabilec ek, piyasada üretici niteliğini haiz çok az sayıda teşebbüs kalmıştır. (51) Bayilik sözleşmeleri imzalanması öncesinde, Siemens ile bayilik teklifini kabul eden firmalar arasında yapılan toplantının tutanağında yer alan ifadeler , esasında bayilik sisteminin hangi amaca yönelik olduğunu anlamak bakımından önemlidir. Söz konusu tutanakta yer alan ifadeler aynen aşağıdaki gibidir: 1. T.C . Karayollarındaki fiyatlar belirlenene kadar tüm ihale ve satın almalara teşekkür mektubu verilecektir. 2. T.C. Karayolları birim fiyatları piyasa rayiçlerine ulaştığında tüm bayiler, işleri denk ciro payı sağlayacak şekilde alacaktır. İlk turda belirlene n sıra ile ikinci turda eşitlik sağlamaya yönelik dağılım olacaktır. 3. T.C. Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde fiyatların yetersiz olması durumunda ortak karar doğrultusunda davranılacaktır. ... 6. Bayiler dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi durumunda ihale indirimine Siemens karar verecek, işi olan firmanın ilgili işlerden beklediği kar karşılıklı mutabakat ile Siemens tarafından karşılanacaktır. Böyle bir durumda Siemens satış fiyatının bayi transfer fiyatlarının altına düşmes i halinde bu işe ait %10 ciro payı havuza ayrılmayacaktır. 7. Bayiler kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemez ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamaz. Aksi durum Ana Sözleşme koşullarına uymadığı anlamına gelece ktir. Bayiler arası uzlaşmazlıklarda Siemens hakem olarak tanımlanmıştır. Siemens ve Bayileri 1. TKS 2. Trasin 3. Sintek 4. EMT 5. SFA 6. Sinyalizasyon Entegratör 7. Ultra + Rakipler 1. İsbak 2. Buharalılar (Özbest) 3. Tekon 4. Odisan 12-21/562 -160 13/49 8. Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı Siemens in veto etme yetkisi vardır . 9. Oy çokluğu için 7 taraftan en az 4 oy alınması gerek ve şarttır. 10. Büyük şehirlerde yapılan satışların Siemens ciro toplamı 6 ya bölünerek bayilerin gerçekleştirdiği yıllık cirosuna eklenecektir. 11. TKS nin envanterinde bulunan malzeme 5.5 Euro/ kg birim fiyatla Siemens tarafından aşağıdaki meblağ baremine ve tekabül eden takvime göre satın alınacaktır . (52) Bu tutanak 06.09.2001 tarihli olup, Siemens, TKS, TRASİN, SİNTEK, EMT, SFA ve Sinyalizasyon temsilcileri tarafından imzalanmıştır. (53) 24.10.2001 tar ihli ve yine imzalı bayi toplantı tutanağında aşağıda yer alan ifadeler bulunmaktadır: - Teslim edilen kalıplarla ilgili tutanak yapılması kararlaştırıldı. - Çeklerin sözleşmenin şu maddesine göre alındığı ve 3. şahıslara verilmeyeceği ile ilgili tutanak verileceği kararlaştırıldı. - 18.2.4. maddesi konuşuldu maddenin ortaklık değişiminin simensin aleyhine olması durumunda diye değiştirilmesi konuşuldu. - 21 maddenin son kısmı tartışıldı: münhasır lafının kaldırılması istendi daha sonra görüşülecek - Tepkiler: Manisa : ne farkın vardı da bayi oldun, fiyat yükseldi, ben de Bursadaki adamlardan alırım Bu benzeri tepkiler herkese geldiği söylendi. Sonuç olarak sinyal verici fiyatlarının aşağıya çekilmesi istendi. - Geri sayıcının fiyatı konuşuldu ve 240 eur o ya içinin verilebileceği konuşuldu, kötü ledle yapılanında 165 euro olarak söylendi. - İstanbul da alınacak işlerde Siemens alacak ve %10 nunu potaya atacak. - 1 Kasım a kadar tüm bayiler ellerindeki işleri ekteki tutanakla belirttiler bundan sonraki işl eri kesinlikle sözleşmedeki şartlar dahilinde yapılacağı söylendi. - Yürüyen yaya için iyi ledli olarak 225 euro, diğer ledle 160 euro + %10 karı+ gövde fiyatı olarak belirlendi . - Altyapı işleri ile ilgili ortak taşeronlar oluşturulmaya çalışılacak . - Karay olları işlerinin nasıl yürüyeceği tekrar konuşuldu: Karayolları işleri büyükşehirler kapsamında değerlendirilecek yani malzemeler ihale bedelinin %20 altına verilecek, altyapı işleri ise karı potaya kalacak maliyet hesabı için ortak karar verilip belirlene cek 12-21/562 -160 14/49 Karayollarından alınan işler ortak potada sayılacak ve herkese eşit kota olarak dağılacak. - Liste fiyatına 200 lük ünitelerde %35 yapıldığı söylenmiştir. Ancak parça kalemlerde daha düşük fiyat istendi. - Bayilerin verdiği tüm tekliflerin bir örneği de nolu Siemens faksına çekilecektir. Bu tekliflerin alınma yüzdeleride belirtilecektir (54) TKS de yerinde inceleme esnasında elde edilen ve bayilik sözleşmesinin imzalanmasından önce gerçekleştirilen bir toplantıya ait olduğu anlaşılan imzasız belgede ye r alan aşağıdaki ifadeler de bayilik sistemini anlamak bakımından önemlidir: Yapılan Toplantılarda Uzlaşılan Konular ve Sözleşmeye Ek Koşullar: 1. TC Karayolları Bölgelerinde fiyatlar netleşene kadar tüm ihale ve satın almalara teşekkür teklifi verilec ektir. 2. TC Karayolları birim fiyatları istediğimiz noktaya geldiğinde çıkan tüm işler sekiz (8) firma arasında eşit paylaştırılacaktır. Merkezi alım olması durumunda Büyükşehirlere uygulanan havuz sistemi uygulanacaktır. 3. TC Karayolları 2002 birim fi yatları ilan edildiğinde ihaleli müteahhit ve taşeron ihalelerinde birim fiyatlarda %100, satınalma işlerinde %30 kar marjı sağlanacaktır. 7. Büyükşehirlerde yapılacak ihale ve satınalmalarda ortak 1 nolu havuz oluşturulacak, bu havuzdaki kar oranı %30 un a ltında olmayacaktır. 8. Diğer tüm işlerde %10 oranında 2 nolu ortak havuz oluşturulacaktır. 9. Siemens in trafik sistemlerinin temsilcileri, sözleşmede adı geçen 8 firma dışında başka firma olmayacaktır. 9. Firma için oybirliği ile karar alınacaktır. (Sözleşm edeki inhisari olmayan ibaresi çıkarılacaktır. ) 10. Taraflar dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi durumunda ihale indirimine Siemens karar verecek, işi alan firmanın ilgili işlerden beklediği kar Siemens tarafından karşılanacaktır. 15. 1 Kası m 2001 tarihinde firmalar tarafından beyan edilecek stoktaki malzemeler için Siemens firmalara, maliyet + %25 kar =malzeme fiyatı tutarını peşin olarak ödeyecektir. 16. Sözleşmeyi fesh etmek 1+8 firmanın oyçokluğu ile olacaktır. Bunun dışında Siemens herh angi bir nedenle (oyçokluğu ile haklı nedenler dışında) sözleşmeyi fesh etmesi durumunda 500.000 USD yi firmaya ödeyecektir. 17. Büyükşehirlerdeki UTC işlerinde %10 kar payı 2 nolu havuza aktarılacaktır. 12-21/562 -160 15/49 18. Diğer şehirlerdeki UTC işlerinde Bölgede çalış an firma ile iş, ortak yapılacak ve bölgede çalışan firmaya %20 kar payı aktarılacaktır. 19. Her firmaya Siemens tarafından kalıp bedelleri, işçi tazminatları ve geçiş dönemindeki cari harcamalar karşılığı 250.000 DM nakit ödeme yapılacaktır. Not: 1 no lu havuz %30 2 nolu havuz %10 oranındadır . (55) Yukarıda yer alan belgelerdeki ifadelerden teşebbüslerin kendi aralarındaki rekabete son vererek kamu alımlarında ortak hareket etmeye ve dolayısı yla rekabeti ortadan kaldırarak kazançlarını ençoklamaya çalıştıkları anlaşılmaktadır. (56) Sonuçta taraflar arasında yapılan görüşmeler ve uzlaşılan konular dahilinde Siemens ve 6 firma arasında 01.11.2001 tarihinde bayilik sözleşmesi imzalanmıştır. (57) Oluşturulan bayilik sistemi konusunda tarafların yerinde inceleme esnasında yapmış oldukları açıklamalar aşağıdaki gibidir: EMT: Bayilik sistemi 2001 yılı başlarında oluşturulmuştur. Bayilik konusu ürünlerde ihaleye Siemens markası ile girmenin avantajı sözkonusu olduğu için bayi olmak bizim açımızdan avantajlı olmuştu r. Bayi olduğumuz zaman Siemens bayilerin üretim araçlarını satın alarak bedelini tarafımıza ödemiştir . SFA: 2000 -2001 tarihi itibariyle Iskra Distribütörü olarak ve kendi ürünlerimiz ile faaliyette bulunmaktaydık. Bu dönemde Siemens de rakip olarak biz im karşımızda ihalelere girmekteydi. 2001 yılında ise Siemens bize ve diğer bazı firmalara bayilik teklif etmiştir. Biz de bu bayiliği kabul ettik . Sintek : 24.10.2001 tarihi öncesinde trafik sinyalizasyonları ile ilgili olarak faaliyette bulunan ve bu a landa ihalelere katılan ve yukarıda açık adları belirtilen TKS , TRASİN , SİNTEK , EMT , SFA ve Sinyalizasyon adlı şirketler, SIEMENS in teklifi üzerine SIEMENS bayisi haline gelmeyi kabul etmişlerdir ve buna ilişkin bir bayilik sözleşmesi imzalanm ıştır. Daha önceden taşeron firmalar aracılığıyla bu işi yapmaya çalışan Siemens bu aşamadan sonra biz bayileri aracılığıyla bu işi yapmaya başlamıştır. Bu çerçevede daha önce üretim yapan ya da bu malzemeleri diğer üreticilerden temin eden firmalar fiil i olarak işin üretim kısmından çekilerek Siemens bayisi olarak faaliyete devam etmişlerdir . Sinyalizasyon : Ülkenin içinde bulunan krizden kurtulabilmek ve en az zararla çıkmak amacı ile imalatımızı 2001 yılında durdurduk. Çünkü dövizdeki %60 lara varan a rtış yüzünden firmamızın batışını önlemek istedik. Alman Siemens firmasıyla üretim hakkımızı devir sözleşmesi yapıp en az zararla çıkmayı düşündük . TKS: 01.11.2001 tarihinde Siemens ile çalışmaya başladık. Çalışma teklifi Siemens ten geldi. O güne kadar pazarda bayilik sistemi yoktu . Daha önce, 13.11.1998 den beri, üretici olarak faaliyet göstermekteydik. Siemens tek tek firmalarla bağlantı kurarak sistemi oluşturuldu. Firma sayısı az olduğu için firmaları belirlemek sorun olmamıştır. Pazarda Siemens i n üstünlüğü olduğunu söyleyebiliriz. Yaklaşık 35 yıldır Türkiye pazarında faaliyet göstermektedir. Daha önce kendi adına ihalelere katılıyordu. Biz bu ihalelere Siemens e rakip olarak giriyorduk . 12-21/562 -160 16/49 Trasin : 1 Kasım 2001 tarihine kadar üretim yapan bir firm a oldukları, Türkiye de sinyalizasyon konusunda idarelere sunulan ürün ve hizmetlerin kalite standardını yükseltmek amacıyla üretimi tamamen bırakıp, Siemens firmasının Türkiye de ürettiği ürünlerin ülke genelinde satışı ve dağıtımını yapmak üzere bayilik sözleşmesinin imzalandığı Şirketin üretimde bulunduğu dönemde ürettiği ürünler ile Siemens bayisi olarak satışını yaptığı ürünlerin benzer ürünler olduğu . Siemens : Bayilik sistemi 2000 yılı sonu ve 2001 yılı başlarında meydana getirilmiştir. Genel anl amda müşterilerimizin belediyeler olması tüm Türkiye çapında belediye sayısı düşünüldüğünde satışların merkezden kontrolü ve ihalelerin takip edilmesi zor olduğundan bayilik sistemi oluşturulmuştur. Bayilerin seçiminde ise bu iş ile iştigal eden kimselerin tercih edilmesi uygun görülmüştür. Dolayısı ile daha önce aynı konularda üretim yapan kişiler bayi olarak seçilmiş, sözkonusu bayiler üretim faaliyetlerini bırakarak yalnızca tarafımızdan tedarik edilen malların satışı ile ilgilenmeye başlamışlardır. Zaten bayilik sisteminin temel amaçlarından biri bayiler arasında daha önce yaşanan çekişme ya da toplanarak beraber fiyatları belirlemek gibi konuların önüne de geçilmesidir. Kurulan sistem sonrası bayilerimize bir standart gelmesi bu yolla sağlanmaktadır . (58) Görüldüğü üzere Siemens in teklifini kabul eden altı rakip teşebbüs ile bir bayilik sözleşmesi imzalanmıştır. Bayilik sözleşmeleri yle hem Siemens ile bayilerin arasındaki hem de bayilerin kendi aralarındaki rekabet ortadan kaldırılmıştır. I.3.1.2.2. Bayil ik Sözleşmeleri (59) Tarafların bir önceki bölümde yer verilen toplantı tutanaklarına yansıyan iradeleri, 01.11.2001 tarihinde bayilik sözleşmesi adı altında resmiyet kazanmıştır. (60) Soruşturma konusu açısından bayilik sözleşmelerinin öne çıkan maddeleri aşağıdak i başlıklar halinde toplanabilir: - Münhasır bölge tahsisi - Bayilerin üretim araçlarının devri ve bunun karşılığında Siemens tarafından bayilere yapılan ödeme - Bayilerin alım taa hhütleri ve Siemens e verilen teminat çekleri - Rekabet yasağı - Fiyat ile ilgili hükü mler ve havuz uygulaması. (61) Yukarıda yer alan konu başlıklarına bir bütün olarak bakıldığında; bayilerin üretim araçlarını devretmeleri ve rekabet yasağı karşılığında; hem münhasır bayiliğe hem de Siemens tarafından yapılan ödemelere hak kazandıkları anlaşıl maktadır. Ancak bayilerin bunların karşılığında yıllık olarak Siemens e belirli bir alım taahhüdünde bulundukları ve bunun karşılığında karşı tarafa teminat verdikleri de görülmektedir. A. Münhasır Bölge Tahsisi (62) Bayilik sözleşmeleri ile önceden birbirlerin e ve Siemens e rakip olan 6 teşebbüs, kendilerine tahsis edilen bölgelerde münhasır bayi olarak belirlenmişlerdir. Bayilik Sözleşmesi nin konusu, Sözleşme ekinde belirtilen ürünlerin bayiye tahsis edilen bölgelerde bayi tarafından satışıdır. Siemens, Sözle şme nin 1.2. maddesi uyarınca sözleşme bölgesi içinde başka bir firmaya bayilik vermeyecektir ve bölgelere direkt satış yapmayacaktır . (63) Siemens in her bayi ile imzalamış olduğu sözleşmelerin ekinde bayilere tahsis edilmiş bölgeler bulunmaktadır. Bölge t ahsisi yapılırken her bayiye iki tane büyükşehir 12-21/562 -160 17/49 verilmiştir. Bu bilgilere göre her bayinin sorumluluğu altındaki bölgeler aşağıda belirtilmiştir. Bayilerin sorumluluğu altında olan bu illerden ilk iki tanesi bayilere tahsis edilen büyükşehirlerdir. (64) Bayile re bölgeler tahsis edilirken İstanbul dış arıda bırakılmıştır. Bunun nedeni ise İstanbul da İsbak gibi güçlü bir rakibin olması ve belediyenin birçok ihalesini İsbak ın almasıdır. (65) 10.12.2001 tarihli ve Siemens ile 6 bayi ta rafından imzalanan bayi toplantı tutanağında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır : İŞ BEYANLARI Yürümekte olan eldeki ve ayrıca taa hhüt altındaki işlerin haricinde kavşak yapıldığı belgelenirse SIEMENS çe sözleşmenin ilgili hükümlerinin yerine getirileceğ i bildirildi. Bölgelerdeki iş ayrımına kesinlikle uyulması gerektiği görüşüldü. Güven ortamının gerekliliğinin ve öneminin üstünde duruldu. ELDE KALAN MALLAR Önceki toplantılarda bayilerce verilen taahhüdü altındaki iş listeleriyle ilgili bu işlerin yapım ında kullanılacak ve kullanılmış malzemelerin SIEMENS e belgeleriyle bildirileceği karara bağlandı ve bu bildirilen listeler dışında bayilerin kendi bölgeleri dışında iş yapamayacağı tekrar dile getirildi. (66) Yapılan yerinde incelemelerde Raportörlere, Sie mens yetkilileri tarafından bayilik Sinyalizasyon 1. ADANA 2. SAMSUN 3. Adıyaman 4. Aydın 5. Bayburt 6. Çanakkale 7. Siirt 8. Şanlıurfa 9. Tekirdağ 10. Tunceli 11. Uşak 12. Sinop 13. Bolu Trasin 1. KAYSERİ 2. BURSA 3. Ardahan 4. Bartın 5. Hatay 6. Kilis 7. Malatya 8. Rize 9. Sivas 10. Tokat 11. Van 12. Kars 13. Artvin 14. Yalova Sintek 1. KONYA 2. ANTALYA 3. Bilecik 4. Denizli 5. Giresun 6. Hakkari 7. Isparta 8. Kırklareli 9. Şırnak 10. Yozgat 11. Osmaniye 12. Mardin SFA 1. İZMİR 2. KOCAELİ 3. Bingöl 4. Bitlis 5. Çankırı 6. Edirne 7. Edirne 8. Erzincan 9. Erzurum 10. Karaman 11. Nevşehir 12. Trabzon 13. Elazığ 14. Niğde TKS 1. ANKARA 2. DİYARBAKIR 3. Afyon 4. Aksaray 5. Batman 6. Düzce 7. Iğdır 8. Kırıkkale 9. Kütahya 10. Manisa 11. Sakarya 12. Kahramanmaraş 13. Kırşehir 14. Ordu EMT 1. GAZİANTEP 2. ESKİŞEHİR 3. Ağrı 4. Amasya 5. Burdur 6. Çorum 7. Gümüşhane 8. İçel 9. Muğla 10. Muş 11. Zonguldak 12. Kastamonu 13. Karabük 12-21/562 -160 18/49 sisteminin oluşumu şu şekilde ifade edilmiştir: Bayilik sistemi oluşturulurken her bayi için kura ile bir bölge belirlenmiştir. Bölgelerdeki şehirler ise daha önce A,B gibi kategorize edilmiş oldukları için bayi bazın da belirli bir eşitliğin sağlanılmasına çalışılmıştır. Sistem ayrıca dönüşümlü olarak işleyecektir . (67) Sintek te yerinde incelemeler esnasında elde edilen F. Ürkmez (Siemens) tarafından bayilere gönderilen yeni bölgeler konulu 3.6.2003 tarihli elektronik p ostanın ekinde Türkiye haritası üzerinde bölgeler gösterilmektedir. (68) Görüldüğü üzere münhasır bayilik sistemi ile sözleşme öncesinde birbirine rakip olan teşebbüsler arasında coğrafi pazar paylaşımı yapılmış, münhasır bayiliğin dönüşümlü olması ile bayiler arasında bir eşitlik sağlanmaya çalışılmıştır. B. Üretim Araçlarının Devri ve Siemens Tarafından Bayilere Yapılan Ödeme (69) Sözleşmenin en önemli noktalarından birisi daha önceden Siemens e üretim anlamında rakip olan şu andaki bayilerin, ellerinde bulunan üre tim araçlarını Siemens e devretmeleridir. Siemens bu devir nedeniyle bayilere 125.000 EURO ödemeyi taahhüt etmiştir. (70) Sözleşmenin 1.5. maddesi ; İşbu Sözleşme nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşme ye konu ürün ve sistemlerle ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim araçlarını kullanmayı durduracak ve söz konusu üretim araçlarını sözleşmenin imza tarihinden itibaren 10 gün içerisinde SIEMENS e devredecektir . şeklindedir (71) 27.12.2001 tarihinde Siemens ve bayiler arasında Ek Protokol imzalanmıştır. Ek Protokol ile Sözleşmenin yukarıda yer verilen 1.5. maddesi tadil edilmiş ve Siemens in bayilere, bayilerin üretim araçlarını kullanılamaz hale getirmeleri karşılığında ödeyeceği 125.000 EURO nun ödenmesine ilişkin usuller belirlenmiştir. (72) Ek Protokol ün ilgili hük ümleri aşağıdaki gibidir: 1. 01 Kasım 2001 tarihli Bayilik Sözleşmesinin 1.5 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: İşbu Sözleşme nin akdedilmesi ile BAYİ, Sözleşmeye konu ürün ve sistemlerle ilgili olarak elinde bulundurduğu tüm üretim araçla rını kullanmayı derhal durduracak ve söz konusu üretim araçlarını, Sözleşme nin imza tarihinden itibaren 10 gün içinde SIEMENS in gözetiminde kullanılamaz hale getirecektir. 2. Faturaların tanzim ve ödeme takvimi ekli tablodaki gibi değiştirilmiştir. 3. BAYİ tarafından düzenlenecek faturaların açıklamasına SIEMENS Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile imzalanan 01 Kasım 2001 tarihli sözleşmeye istinaden yazılacak olup, .ibaresi eklenecektir. (73) 10.12.2001 tarihli ve Siemens ile 6 bayi tarafından imzalanan bayi topl antı tutanağında aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: ÖDEMELER Simens A.Ş. nin bayilere sözleşme gereği yapacağı ödemelerle ilgili tablo ekte sunulmuştur. Bayilerin bu ödemeye karşı keseceği faturaların tek bir fatura olarak (70.000 euro) 2.1.2002 de TL bazında kesilmesi kararlaştırıldı. Ödemelerin ilki 12-21/562 -160 19/49 15.01.2002 tarihinde 15.000 Euro olarak, diğerleri her ayın son Salı günü yapılacaktır. Tüm ödemeler, ödeme tarihindeki TCMB Döviz Satış kurundan ödenecektir. 19.2.2002 tarihinde toplam 70.000 euro nun %1 8 KDV si bir seferde fatura tarihindeki kur üzerinden TL bazında ödenecektir. Fatura açıklamasında SIEMENS A.Ş. ile imzalanan üretim faaliyetinin terkedilmesine ilişkin -tarih/ -sayılı sözleşmeye istinaden şeklinde yazılması istendi Mali ve hukuksal açıdan böyle yazılması gerektiği ifade edildi. Üretim faaliyetinin terkedilmesi ifadesinin bayilerin imajını zedeleyici olduğu bayilerce dile getirildi. Bu ifadenin fatura açıklamasında yer alıp almayacağı konusu, SIEMENS çe mali müşavirlere danışılarak bayile re bildirilecektir. Sözleşmenin 1.5 maddesindeki ifadenin devredilecek yerine kullanılamaz hale getirilecektir şeklinde değiştirilmesi kararlaştırılmıştır. Değişiklikleri içeren bir zeyilname hazırlanacaktır (74) Sonuçta, üretim araçlarının devri ile Siem ens ve bayileri arasındaki rekabet tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bu durumun potansiyel rekabet üzerindeki etkilerinin yanı sıra, zaten 3 yıllık rekabet yasağı hükmü ile potansiyel rekabet olabildiğince ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır. C. Bayilerin Alı m Taa hhütleri ve Siemens e Verilen Teminat Çekleri (75) Sözleşmenin Hedef Ciro ve Teminatlar başlıklı 3. maddesi, Sözleşmenin e kleri ve Ek Protokol, bayilerin alım yükümlülükleri5 ile beraber bayiler tarafından SIEMENS e verilen teminat çeklerinin6 durumunu d üzenlemektedir. 10.12.2001 tarihli ve Siemens ile 6 bayi nin imzalı bayi toplantı tutanağında şu ifadeler yer almaktadır: ÇEK Bayilerce verilmiş çeklerin SIEMENS in muhasebe prosedörü gereği bankaya verildiği dile getirildi Bayiler bu durumun çeklerin t akasa verildiği anlamına geldiğini söylediler. Bu konu çalışılacak ortak bir banka belirlenerek aşılmaya çalışılacaktır. (76) Üretim araçlarının devri ile Siemens, bayisi olan teşebbüslerin rekabetinden tamamen kurtulmuş olduğu gibi, alım taa hhütleri ile de söz konusu bayilerin kendisinden mal tedarik etmesini de güvence altına almıştır. D. Rekabet Yasağı (77) Sözleşme ile bayilere bayilik süresince ve daha da önemlisi bayilik sonrasında 3 yıllık bir rekabet yasağı7 getirilmiştir: 11. Rekabet Yasağı 11.1 BAYİ, SIEMEN S in yazılı izni olmaksızın; 11.1.1 . Sözleşme ye konu ürün ve sistemleri veya bunların parçalarını kendi başına değiştiremez, 11.1.2 . Sözleşme ye konu ürün ve sistemlerle veya bunların parçalarıyla doğrudan veya dolaylı - rekabet eden orijinal veya 5 Bayilerin 2003 yılı alım taahhütleri 350.000 Euro dur. 6 Teminat çekleri başla ngıçta 100.000 Euro veya 200 milyar TL olarak belirlenmiş ve ilgili tutarın her yıl DİE enflasyon oranında artırılması hükme bağlanmıştır. 7 Sözleşmenin 11.1.4. numaralı bu hükmü soruşturma sürecinde rekabet yasağı sözleşme süresince olacak şekilde de ğiştirilmiştir. 12-21/562 -160 20/49 taklit ürünleri sat amaz, üretemez, satımına aracılık edemez, bunlarla rekabet edemez ve pazarlayamaz, 11.1.3 . Sözleşmeye konu ürün ve sistemlerle beraber kullanılan veya onlara monte edilebilen veya eklenebilen ürünleri, direk ve trafik levhaları hariç, üretemez ve satamaz, 11.1.4 . Sözl eşme ye konu ürün ve sistemlerle iştigal edecek şekilde ayrı bir şirket kuramaz, bu ürün ve sistemlerle iştigal eden mavcut şirketlere ortak olamaz. BAYİ şirket yapısında meydana gelecek pay sahibi değişikliklerini en geç 1 (bir) hafta içerisinde SIEMENS e bildirecektir. 11.2. 11. madde hükümleri, işbu Sözleşme nin SIEMENS tarafından haklı nedenle feshi durumunda da Sözleşme nin sona ermesinden itibaren 3 (üç) yıl süre ile geçerliliğini muhafaza edecektir. (78) Siemens, rekabet yasağı hükmü ile, bayiliklik sözleşmele ri bittikten 3 yıl sonra dahi bayilerin potansiyel rekabetini ortadan kaldırmayı amaçlamıştır. E. Fiyat ile İlgili Hükümler ve Havuz Uygulaması (79) Sözleşmenin Sözleşme Yapma maddesi fiyatlar ile ilgili hükümleri düzenlemektedir. Madde metninde ; Sözleşme konusu olan ürün ve sistemlere esas teşkil edecek fiyatlar BAYİ nin SIEMENS ten aldığı geçerli fiyat listelerindeki fiyatlardır ifadelerinin devamında; SIEMENS, BAYİ ye tavsiye ettiği son müşteri satış fiyatlarını verecektir. Ancak, BAYİ kendi satış fi yatlarını belirlemekle serbesttir. BAYİ fiyatlarını diğer rakiplerin fiyatları ile rekabet edebilir ve pazar tarafından kabul edilebilir olmasını garanti edebilecek şekilde haraket etmelidir açıklamasına yer verilmiştir. (80) Sözleşme nin Ek 2 sinde ise, sözl eşme konusu ürünler sayılarak karşısında bayi fiyatı (euro) ve liste fiyatı ibareleri yer almakta , bir başka deyişle aynı ürün için iki ayrı fiyat belirtilmektedir. (81) İlk bakışta söz konusu fiyatlardan; - Bayi fiyatını, Siemens in bayiye ürün satış fiyatı , - Liste fiyatını, Siemens in bayinin nihai kullanıcı ürün satış fiyatı tavsiyesi olarak algılamak mümkündür. (82) Ancak yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer alan bayi fiyatı ve liste fiyatı gibi kavramların kullanılarak söz konusu fiyatlar üzerin den havuzlara kaynak ayrılması, konuyu karmaşık hale getirmektedir. (83) Söz konusu belgelerden anlaşıldığı kadarıyla en az 2 tip havuz oluşturulmaktadır: - 1 no lu havuz: Belediye ve Karayolları ihalelerinden elde edilen gelirlerin belirli bir oranının aktar ıldığı havuz , - 2 no lu havuz: Hedef ciro ve prim havuzu . (84) Metinlerden görüleceği üzere, 1 no lu havuzun amacı bayiler arasında gerçekleştirilen bölge dağılımında n kaynaklanabilecek eşitsizliklerin bertaraf edilebilmesi amacıyla ortak bir havuz oluşturmak, ikinci havuzun amacı ise bayileri daha fazla teşvik etmek amacıyla prim sistemi teşkil etmektir. (85) Esas itibarıyla , Siemens yetkilileri tarafından bayilik sisteminin oluşumu şu şekilde ifade edilmiştir: Bayilik sistemi oluşturulurken her bayi için kura ile bir bölge belirlenmiştir. Bölgelerdeki şehirler ise daha önce A, B gibi kategorize edilmiş oldukları için bayi bazında belirli bir eşitliğin sağlanılmasına çalışılmıştır. Sistem 12-21/562 -160 21/49 ayrıca dönüşümlü olarak işleyecektir . (86) Havuz uygulaması gibi bir konunun tart ışılması ve uygulamaya konulmaya çalışılması dahi, esasen bayilik sisteminin kurulabilmesi ve devamı açısından ortak çıkarlardan bütün sistem üyelerinin faydalanabilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Bir başka deyişle sistemin devamı ancak tüm üyelerin me nfaatinin devamı ile mümkündür. Bilindiği gibi , bu tür yaklaşımlar rekabeti bozucu nitelikler taşıyan anlaşmaların en önemli özelliklerindendir. (87) Havuz uygulaması ve münhasır bayi bölgelerinin dönüşümlü olarak belirlenmesi gibi uygulamalar, herhangi norm al bayilik uygulamalarının dışında , kurulan sistemin bozulmaması, bayilerin sistemi sabote etmemesi gibi nedenler ile bayilerin payını eşitlemeyi amaçlayan davranışlardır. Bunun dışında fiyatlar konusunda ise Siemens in merkezi bir yönlendirmesinden bahset mek mümkündür. F. Sözleşme Hükümlerinin Değerlendirilmesi (88) Siemens ve bayileri arasında imzalanan sözleşme nin, özellikle yukarıda yer verilen hükümler açısından bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bayilik sözleşmeleri öncesinde tarafların uzl aştıkları konular esasen sistemin neyi amaçlayarak kurulduğunu çok açık bir biçimde ortaya koymaktadır. (89) Bayilik sözleşmeleri birbirine rakip olan teşebbüsler arasında yapılmıştır: Bayilik sistemi ile daha önce rekabet halinde olan teşebbüsler birbirleri il e rekabet etmek yerine bir bayilik sistemi oluşturarak Siemens in bayisi konumuna gelmişler, münhasır bayi uygulaması ile sözkonusu bayilerin kendi aralarındaki rekabet de sona erdirilmiştir. Bunun dışında bayilik sözleşmesinin rekabet yasağı hükmü gereğin ce bayiler ile Siemens arasındaki rekabet de sonlandırılmıştır. Bu anlamda sözleşme yle hem bayiler ile Siemens, hem de bayilerin kendi aralarındaki rekabet sona erdirilerek ilgili pazarın önemli bir kısmında rekabet ortadan kalkmıştır. (90) Sistemin merkezinde Siemens bulunmaktadır: Siemens bayilik sözleşmeleri hem bayilerin rekabetini ortadan kaldırmış hem de bayilerin kendisinden mal temin etmelerini garanti altına almıştır. Sözleşme maddeleri ve uygulamalara birlikte bakıldığında, Siemens in bayileri merkezde n çok sıkı bir biçimde kontrol ettiği görülmektedir. Hatta prim sistemi için getirilen havuz uygulamasındaki paralar dahi, bayilerin toplam ciroları üzerinden belirli oranda kesilen paralardan oluşturulmaktadır. (91) Bayilerin ödülü de rekabetin sınırlandırılm asıdır: Bayiler üretim araçlarının devri ile Siemens ten para almaya hak kazanmışlar, münhasır bayilik sistemi ile de kendilerine ait izole bölgelerde rekabetin sınırlandırılmasından olabildiğince faydalanmaya çalışmışlardır. (92) Sistem bayilik sisteminden d aha çok rakipler arasında yapılan ve rekabetin yatay kısıtlanması sonucunu doğuran özellikler ve etkiler taşımaktadır: Bayilik sözleşmelerinde yer alan hükümlere ve uygulamalara bakıldığında esasen oluşturulanın yalnızca bir bayilik sistemi olmadığı çok ra hat bir biçimde görülmektedir. Rekabeti sınırlayıcı anlaşmaların da özelliklerinden olan rekabet yasağı, pazar paylaşımı, havuz uygulaması, üretim araçlarının devri gibi hükümler bahsi geçen bayilik sözleşmelerinin de en önemli konularını oluşturmaktadır. I.3.1.3. Bayilik Sistemi Sonrası Durumun Tespiti (93) Kararın önceki bölümlerinde yer verildiğ i üzere, bayilik sistemi kurulması öncesinde hem Siemens hem de soruşturma aşamasında bayilik ağı içerisinde bulunan 6 teşebbüs birçok ihalede birbirlerine rakip tekl ifler sunmuşlardır. 12-21/562 -160 22/49 (94) Ancak bayilik sözleşmesi ile her bayiye münhasır bölgeler tahsis edilmiştir. Bir başka deyişle o bölgede Siemens ürünlerinin satışı (buna o bölgedeki belediyeler ve karayolları tarafından açılacak ihaleler de dahil olmak üzere) yalnızca bölge sahibi bayi tarafından gerçekleştirilecektir. Bu durum sözleşmeyle teminat altı na alınmış ve fiilen birçok kere de uygulanmıştır. (95) Ancak sözleşmenin söz konusu şartına rağmen bayiler birçok kez, sözleşme hükümleri uyarınca mal satmalarının yasak oldu ğu bölgelerdeki ihalelere katılarak teklif vermişlerdir. Bu durum ilk bakışta ilgili pazarda rekabetçi bir ortamın var olduğu şeklinde yorumlanabilir. Ancak , bu ihalelerde de sistem içerisinde yer alan teşebbüsler arasında en iyi teklif bölge sahibine aitt ir. (96) Bayilerin esasen mal satmalarının yasak olduğu bir bölgedeki ihalelere teklif vermelerinin sebebi Siemens bayilik sisteminin oluşturulması ile aynıdır: Rekabetin ortadan kaldırılarak bütün ihalelerin olabildiğince sistemde yer alan teşebbüslerin kazanm asını sağlamak konusundaki ortak çıkar. (97) Bu durumda her bayi kendi bölgesindeki ihaleyi kazanma konusunda en yüksek şansa ulaşmayı hedeflemiştir. Kazanılan her ihalenin Siemens açısından daha fazla ürün satışı anlamına geldiği ise açıktır. (98) Bu çerçevede Siem ens tarafından oluşturulan bayilik sistemi temel olarak iki konuda rekabeti ihlal etmektedir: 1- Siemens de dahil olmak üzere, rakip durumundaki teşebbüslerin bayilik ve münhasır bölge tahsisi sonucu aralarındaki rekabetten vazgeçmelerine yol açan bayilik söz leşmeleri, 2- Bayilik sözleşmelerindeki satış yasağına rağmen münhasır bölgeler dışındaki ihalelere de danışıklı teklifler verilmesi suretiyle ihalelerin bölge bayisi veya sistemde yer alanlar tarafından kazanılmasını sağlamak. (99) Görüldüğü üzere bayilik sistem inin temel amacı ve sonucu; piyasadaki rekabetin sonlandırılarak, sistem üyelerinin karlarının ençoklaştırmaya çalışmaktır. (100) Bayilik sistemi bu konuda bayilere iki şekilde yardımcı olmaktadır: - Birincisi , sistemde yer alanlara maksimum getiri sağlamak bakımı ndan her bayiye münhasır bölgeler tahsis edilerek o bölgeler açısından risk olabildiğince azaltılmışken; ikinci olarak diğer rekabet unsurlarını kontrol edebilmek, mevzuat engellerini aşabilmek veya rekabet yaşandığı görüntüsünü sağlamak amacıyla da bayile r bölge dışındaki ihaleler için danışıklı teklifler vermişlerdir. - Bu anlamda esasen oluşturulan bayilik sistemi ile genel olarak piyasada mal satma biçimi olan kamu ihalelerinde rekabet ortadan kaldırılmaktadır. I.3.1.3.1. Münhasır Bölge Tahsisi (101) Bayilik s özleşmelerinin 1.2. maddesi tüm bayilere münhasır bir bölge tahsis etmektedir. Buna ek olarak sözleşmeler öncesinde yapılan yazılı mutabakatta da bayilerin kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemeyeceği ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamayacağı ifadeleri yer almaktadır. (102) Her bir bayiye münhasır bölge tahsis edilmesi nedeniyle, bayiler bayilik sistemi öncesindeki piyasa yapısına göre rekabetin daha az yaşandığı ortamlarda ihalelere girebilme şansını elde etmişlerd ir (Bu durum , ayrıca sistem dışında kalan firmaların ihalelere katılıp katılmaması ile de bağlantılıdır) . (103) Kararın yukarıda yer alan bölümlerinde bayilik sistemi öncesinde karayolları ve 12-21/562 -160 23/49 belediye ihalelerinde Siemens ve bayilerin rekabet içinde oldukları bi r başka deyişle birbirlerine rakip oldukları açıkça gösterilmiştir. Bu bölümde ise -tam tersine - daha önce rekabet içinde olan Siemens ve bayilerin, bayilik sistemi sonrasında, münhasır bölge paylaşımı ile rekabeti nasıl ortadan kaldırdıkları tespit edil miştir. (104) Aşağıda yer alan ihale örneklerinde görüldüğü üzere, bir bölgedeki ihaleye ister sadece bölge sahibi isterse birden fazla bayi katılsın, ihaleleri sistem içerisinden genellikle bölge sahibi kazanmaktadır. Bu durumun tesadüf sonucu olmadığı açıktır. Bölge sahibi bayi dışındaki bayilerin kazanmayı bir türlü başaramadıkları ihalelere neden katıldığı ise kararda Danışıklı Teklifler in anlatıldığı bölümde ortaya konul muştur. Aşağıdaki t ablolarda en az bir sistem üyesinin yer aldığı ihalelere yer verilmiş tir. Tablo 3 - Bayilik sistemi sonrası yapılan bazı belediye ihaleleri İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan Bölge Sahibi8 Diyarbakır B.Bel. 06.08.2003 TKS TKS TKS Edirne B. Bel. 16.05.2002 SFA SFA SFA 16.05.20029 SFA SFA Gebze Bel. 17.10.2002 SFA İsbak SFA SFA İzmir B.Bel. 03.09.2002 SFA TKS SFA SFA Malatya B. Bel. 03.01.2002 Trasin EMT Trasin Trasin 08.10.2002 Trasin EMT Sinyalizasyon Trasin 27.05.2003 Trasin Sinyalizasyon Best Trasin 12.06.2003 Trasin Sinyalizasyon Best Trasin 24.07.2003 Trasin Sinyalizasyon Best Trasin 27.05.2003 Trasin Sinyalizasyon EMT Trasin 05.09.2003 Trasin Sinyalizasyon EMT Best Trasin 05.09.2003 Trasin Sinyalizasyon EMT Best Trasin 02.12.2003 Trasin Sinyalizasyon Best Trasin 10.12.2003 Trasi n EMT Best Trasin 19.12.2003 Trasin EMT Trasin 8 Siemens bayilik sisteminde bölgenin kime ait olduğunu göstermektedir. Bayilik sözleşmeleri 01.10.2001 tarihinde imzalanmıştır. 9 Kararda tek bir idarenin aynı tarihli görülen ihaleleri farklı ihalelerdir. 12-21/562 -160 24/49 Best Sivas B. Bel. 02.07.2002 Trasin Sinyalizasyon EMT Trasin Trasin 29.07.2002 Trasin Sinyalizasyon EMT Trasin 20.11.2002 Trasin Sinyalizasyon EMT Trasin 20.1.2003 Trasin Sinyalizasyon EMT Trasi n 19.02.2003 Trasin Sinyalizasyon EMT Trasin İzmir B.Bel. 29.08.2002 SFA TKS Sintek SFA SFA İzmit B.Bel. 02.10.2003 SFA TKS Seda Kaya Kaya SFA10 Gaziantep B. Bel. 17.02.2002 Trasin TKS EMT EMT EMT 19.11.2002 Trasin TKS EMT EMT 18.06.2003 Trasin EMT Trafik Market EMT Konya B. Bel. 09.04.2002 Sintek SFA Sintek Sintek11 Antalya B. Bel. 14.04.2002 Sintek Sinyalizasyon Ultra Ant. T. Sin. Ant. T. Sin.12 Sintek 28.02.2002 Sintek Sinyalizasyon Ultra Ant. T. Sin. Ant. T. Sin. 10.10.2002 Sintek Ultra Tgs Tgs Diyarbakır B. Bel. 06.08.2003 TKS TKS13 TKS Kayseri B. Bel. 20.11.2003 Trasin Ultra Özbest Teknopol Anadol E. Trasin /Özbest Trasin 10 Bayilik sözleşmesi sonrası İ zmir B. Belediyesi nin açmış olduğu toplam 13 ihalenin 7 sine bayilerden yalnızca SFA katılmıştır. Yalnızca bir ihaleye TKS de teklif vermiş olmasına rağmen teklifi SFA dan daha yüksektir. Söz konusu ihaleyi SFA da kazanamamıştır. 11 Sintek, bayilik sözleşm eleri sonrası Konya B. Belediyesi nin düzenlemiş olduğu diğer 7 ihalenin 6 sına katılmış ancak sadece 1 tanesini kazanabilmiştir. Söz konusu ihalelerin hiçbirine diğer bayiler teklif vermemişlerdir. 12 Antalya B. Belediyesi nin yapmış olduğu ihalelerin bir çoğunu yerel firmalar kazanmıştır. 13 İhaleye sadece TKS katılmıştır. Şirketin vermiş olduğu bedel yaklaşık 497 milyar TL. dir. 12-21/562 -160 25/49 Bursa B.Bel. 04.06.2003 Trasin Öztay Trasin Trasin 25.07.2002 EMT14 Tgs Özbest Özbest 04.12.2001 Trasin Ortadoğu TRASİN Trabzon B. Bel. 13.12.2001 SFA TKS Ultra Yeni Akabe SFA SFA 04.07.2002 SFA TKS Sinyalizasyon SFA 20.02.2002 SFA TKS Seç Oto. SFA Ankara B. Bel. 30.10.2003 TKS TKS TKS 26.08.2003 TKS Trafik Market TKS 20.08.2002 EMT15 Siemens Ultra16 Anfa17 Anfa 10.06.2002 Siemens TKS18 Ultra Anfa Siemens 10.01.2002 Siemens SFA19 Özbest Afif Anfa Anfa Tablo 4 - Bayilik sistemi sonrası yapılan bazı karayolları ihale si İşveren İhale Tarihi Katılımcılar Kazanan Bölge Sahibi20 TCK 2. Bölge /İzmir 02.11.2001 SFA Ultra Aysolar SFA SFA 27.05.2002 SFA Ultra Ortadoğu Ortadoğu 15.08.2003 SFA-Özgürler Satra Seltra SFA-Özgürler 27.10.2003 SFA Aysolar Özcan K. Ulukar Trafik M. Sun Power Aysolar 14 Bölge sahibi Trasin ihaleye katılmamıştır. 15 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmı ştır. 16 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır. 17 Anfa Ankara Altınpark İşletmeleri Ltd.Şti. 18 Teknik şartnamede istenilen temel özellikleri taşımadığı için ihale dışı bırakılmıştır. 19 İhale dışı bırakılmıştı r. 20Siemens bayilik sisteminde bölgenin kime ait olduğunu göstermektedir. Bayilik sözleşmeleri 1 Kasım 2001 de imzalanmıştır. 12-21/562 -160 26/49 03.11.2003 SFA Aysolar Aysolar 20.11.2003 SFA Ultra Odisan İptal TCK 3. Bölge/Konya 08.07.2002 SFA21 Sintek Ultra Mah.Ek. Ermak Özbest Özbest Sintek 10.07.2002 Siemens22 Ultra Mah.Ek. Ermak Siemens 22.10.2003 Sintek Özc.Kam. Teknopol Sintek TCK 4. Bölge /Ankara 13.11.2002 (Ank-Bolu- Esk-K.kale) TKS SFA Ultra TKS TKS 20.06.2003 TKS-Ortana Ultra C.Albayrak TKS-Ortana 08.10.2003 (Delice Ayrım, Güdül ..) TKS SFA Trasin Ortana TKS 09.10.2003 (Mah -Ayr. Kazan .) TKS SFA Trasin Ortana TKS TCK 6. Bölge /KAYSERİ 15.07.2003 Trasin Özbest Ortadoğu Ortadoğu Trasin 15.10.2003 EMT23 Uzman EMT TCK 7.Bölge/Samsun 12.08.2002 Sinyalizasyon EMT Başkent Sinyalizasyon Sinyal izasyon TCK 8.Bölge/Elazığ24 05.12.2001 Sinyalizasyon Nurhat Nurhat Sinyalizasyon 30.09.2003 Sinyalizasyon Ortadoğu Teknopol Özbest Özcan Kam. Ortadoğu TCK 10. Bölge 30.10.2003 SFA Özbest SFA SFA TCK 11. Bölge 23.08.2002 Sinyalizasyon Arma Süretli Ortadoğu Aker Süretli Sinyalizasyon 21 Bu ihaleyi her ne kadar Sintek kazanamamış dahi olsa teklifi SFA dan daha düşüktür. 22 Siemens in kazandığı bu ihaleye Sintek ka tılmamıştır. 23 Bölge Trasin in olmasına rağmen, Trasin ihaleye katılmamıştır. 24 Elazığ Karayolları ihaleleri açısından Sinyalizasyon, Belediye ihaleleri açısından SFA nın bölgesi içinde yer almaktadır. 12-21/562 -160 27/49 18.07.2003 Sinyalizasyon TKS Sinyalizasyon TCK 12. Bölge /Erzurum 03.07.2003 SFA Özbest M.Ak.Ers. H.Ser.Kas. M.Ak.Ers. SFA 22.10.2003 EMT25 Özbest Özbest TCK 13. Bölge /Antalya 14.08.2002 Sintek Ultra Ultra Sintek 14.08.2002 Sintek Ultra Sintek Sintek 10.01.2003 Sintek Ultra Ortadoğu Özbest Aksel Sintek 10.01.2003 Sintek Ultra Ortadoğu Özbest Aksel Ortadoğu 10.01.2003 Sintek Ultra Ortadoğu Özbest Aksel Ultra 10.01.2003 Sintek Ultra Ortadoğu Özbest Aksel Özbest TCK 14. Bölge/Bursa 22.11.2001 Trasin Ortadoğu Ortadoğu Trasin 15.10.2002 Trasin Trasin 3.9.2003 Trasin Tekon Özbest Tekon TCK 16. Bölge 18.9.2003 Trasin Sintek Tekon Teknopol Özbest Sintek26 14.11.2003 Trasin Ultra Ultra (105) Görüld üğü üzere, ihalelere ya bölge sahibi bayi sistem içerisindeki tek aday olarak katılmakta ya da birden fazla sistem üyesinin ihaleye katılarak bölge sahibi bayinin ihaleyi almasına yardımcı olunmaktadır. I.3.1.3.2. Havuz Sistemi ve Fiyat Tespiti (106) Sözleşme nin Sözleşme Yapma başlıklı 10. maddesi fiyatlar ile ilgili hükümleri düzenlemektedir. Madde metninde; Sözleşme konusu olan ürün ve sistemlere esas teşkil edecek fiyatlar BAYİ nin Sİ EMENS ten aldığı geçerli fiyat listelerindeki 25 SFA nın bölgesindeki ihaleye SFA katılmamıştır. 26 Bu ihale bölge sahibinin katılıp sistemdeki başka bir bayinin aldığı tek örnektir. İhaleyi kazanan Sintek taşeron olarak Trasin ile anlaşmıştır. 12-21/562 -160 28/49 fiyatlardır ifadesi yer almakta ve devamında da; SİEMENS, BAYİ ye tavsiye ettiği son müşteri satış fiyatlarını verecektir. Ancak, BAYİ kendi satış fiyatlarını belirlemekle serbesttir. BAYİ fiyatlarını diğer rakiplerin fiyatları ile rekabet edebilir ve pazar tarafından kabul edi lebilir olmasını garanti edebilecek şekilde hareket etmelidir açıklaması bulunmaktadır. (107) Sözleşme nin 2 numaralı e kinde ise, sözleşme konusu ürünler sayılarak karşısında bayi fiyatı (euro) ve liste fiyatı ibareleri yer almakta , başka bir deyişle aynı ür ün için iki ayrı fiyat belirtilmektedir. (108) Sözleşme ekinin ilgili bölümleri aşağıdaki gibidir: Ana Birim Bayi Fiyatı (Euro) Liste Fiyatı (Euro) Master 4 gr basic dedek. ( ..) ( ..) Master 4 gr compact ( ..) ( ..) . .. (109) Yukarıda yer alan tablo daki fiyatlardan; - Bayi fiyatının, Siemens in bayiye uyguladığı ürün satış fiyatı, - Liste fiyatının, Siemens in bayiye tavsiye ettiği nihai kullanıcı ürün satış fiyatı olduğu anlaşılmaktadır. (110) Ancak yerinde incelemelerde elde edilen belgelerde yer alan bayi fiyatı ve liste fiyatı gibi kavramlar kullanılarak söz konusu fiyatlar üzerinden havuzlara kaynak ayrılması nedeniyle konu ayrıntılı olarak incelenm iştir. (111) Söz konusu belgelerden anlaşıldığı kadarıyla 2 tip havuz bulunmaktadır: - 1 no lu havuz: Belediye ve Karayolları ihalelerinden elde edilen gelirlerin belirli bir oranının aktarıldığı havuzu, - 2 no lu havuz: Hedef ciro ve prim havuzunu ifade etmektedir. (112) 1 no lu havuzun amacı bayiler arasında gerçekleştirilen bölge dağılımında kaynaklanabilecek eşitsizlikler in bertaraf edilebilmesi amacıyla ortak bir havuz oluşturmak ve sistem karını olabildiğince eşitlemek, ikinci havuzun amacı ise bayileri daha fazla satış hacmine teşvik etmek amacıyla prim sistemi oluşturmaktır. (113) 25.09.2001 tarihli ve Siemens, TKS, Trasin , Sintek , EMT, SFA ve Sinyalizasyon imzalı tutanakta aşağıda yer alan ifadelere yer verilmiştir: 1. TC Karayolları Bölge Müdürlükleri ve Sözleşme kapsamında Büyükşehir kategorisinde bulunan illerde Siemens Bayiye keseceği faturayı liste fiyatı üzerinden düzenleyecek, liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki tutar havuza aktarılacaktır (114) 24.10.2001 tarihli ve imzalı bayi toplantı tutanağında aşağıda yer alan ifadeler bulunmaktadır: - Geri sayıcının fiyatı konuşuldu ve 240 euro ya içinin verilebileceği ko nuşuldu, kötü ledle yapılanın da 165 euro olarak söylendi. - Karayolları işlerinin nasıl yürüyeceği tekrar konuşuldu: Karayolları işleri büyükşehirler kapsamında değerlendirilecek yani malzemeler ihale bedelinin %20 altına verilecek, altyapı işleri ise karı potaya kalacak maliyet hesabı için ortak karar verilip belirlenecek 12-21/562 -160 29/49 Karayollarından alınan işler ortak potada sayılacak ve herkese eşit kota olarak dağılacak. - Liste fiyatına 200 lük ünitelerde %35 yapıldığı söylenmiştir. Ancak parça kalemlerde daha düşük fiyat istendi . . (115) 10.12.2001 tarihli ve Siemens ile 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu ifadeler yer almaktadır: ORTAK BÖLGELERDE HESAP ÇIKARILMASI Karı potaya konulacak bölgelerde kar hesabının nasıl yapılacağı konuşuldu. Ortak bölgel erde alınacak işlerin sözleşme gereği maliyet dışında kalan karının potaya atılması gerektiği bir kez daha dile getirildi. Bu işlerle ilgili maliyet hesabının nasıl yapılacağı konuşuldu. Maliyetin belirlenmesindeki yöntemin Bayındırlık fiyatından belli bi r indirim yapılması olabileceği konuşuldu (116) TKS de yerinde inceleme esnasında elde edilen ve sözleşme imzalanması öncesi bir toplantıya ait olduğu düşünülen imzasız belgede yer alan aşağıdaki ifadeler de son derece çarpıcıdır: Yapılan Toplantılarda Uzl aşılan Konular ve Sözleşmeye Ek Koşullar: 2. TC Karayolları birim fiyatları istediğimiz noktaya geldiğinde çıkan tüm işler sekiz (8) firma arasında eşit paylaştırılacaktır. Merkezi alım olması durumunda Büyükşehirlere uygulanan havuz sistemi uygulanacakt ır. 3.TC Karayolları 2002 birim fiyatları ilan edildiğinde ihaleli müteahhit ve taşeron ihalelerinde birim fiyatlarda %100, satınalma işlerinde %30 kar marjı sağlanacaktır. 7. Büyükşehirlerde yapılacak ihale ve satınalmalarda ortak 1 nolu havuz oluşturu lacak, bu havuzdaki kar oranı %30 un altında olmayacaktır. 8.Diğer tüm işlerde %10 oranında 2 nolu ortak havuz oluşturulacaktır. 17. Büyükşehirlerdeki UTC işilerinde %10 kar payı 2 nolu havuza aktarılacaktır. 18. Diğer şehirlerdeki UTC işlerinde Bölged e çalışan firma ile iş, ortak yapılacak ve bölgede çalışan firmaya %20 kar payı aktarılacaktır Not: 1 nolu havuz %30 2 nolu havuz %10 oranındadır . (117) Siemens te yerinde inceleme esnasında elde edilen 03.01.2002 tarihli, Toplantı Notu konulu şirke t içi elektronik postada aşağıda yer alan ifadeler bulunmakadır: - Ortak olan bölgelerde hesap yapma yönteminin aşağıdaki şekilde olması gerektiği görüşüldü: Sadece malzeme alımı işlerinde Siemens in söz konusu bayisine alınan işin keşfinden %20 sini m asraf karşılığı vermesini geri kalan miktar ile bayi fiyatı 12-21/562 -160 30/49 arasındaki farkı (var ise) potaya ayırması istendi. Bu konu ile ilgili Siemens in görüşü Bayilere iletilecek Ortak bölgelerdeki altyapı işleri 2001 yılındaki düşük fiyatlar nedeniyle bu sene işi alan bayiler tarafından halledilecek ve bunlarla ilgili bir hesaplama yapılmayacaktır. Altyapı işleri 2002 yılı fiyatları belli olduktan sonra tekrar görüşülecek, ancak altyapı işleri ile ilgili ortak taşeronlar oluşturulacak ve bu işler belirli bir kavşak başı birim fiyat ile bu taşerona verilecek. - Bayilerin kendi bölgeleri dışında yaptığı satışların kontrol edilmesi ve önlenmesi Siemens ten istendi. Bununla ilgili fat ura kontrol çalışması yapılacak (118) Siemens te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 20.12.2001 tarihli şirket içi elektronik post adaki ifadeler aşağıdaki gibidir: Bayiler organizasyonu nedeniyle iki tip sipariş oluşmaktadır: 1- Normal bayi fiyatına göre açılan siparişler: Bu siparişlerde bayi fiyatı sabittir. Maliyetlerde tedarikçilerden gelecek fiyatlar değişmedikçe daha önce verilen ekteki file gereği bellidir. Ancak bu sene potaya atılmayacak olan %10 ortak kar seneye atılacaktır. Bu gönderdiğim toplantıdan sonra geçerli fiyatlardır. Siparişlerin tarihlerine göre geçerli fiyatlara göre kalkülasyon yapılmalıdır. 2- Zararına alınan işler: Bu siparişlerde sözleşme gereği Simko onayı çerçevesinde bayilerin zararına aldığı işlerdir ve simko malzemeyi alınan keşif birim fiyatlardan %20 indirimle bayiye satmaktadır. Bu tip işlerde bayiler işi zararına aldığının belgeleri ile birlikte siparişi tarafımıza vermektedirler. (119) Siemens te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 14. 01.2002 tarihli şirket içi elektronik postadaki ifadeler ise aşağıdaki gibidir: Potaya girecek olan iller Sözleşme ek inde belirtilen şehirler ve Karayollarıdır. Bu kapsamda 3 türlü sipariş olacaktır: 1- Zararına alınan siparişler. Bunlar listede gösterilen bayi fiyatlarının altına alınmış işleri (Siemens oluru ile) kapsamakta olup, Siemens bayinin satmış olduğu fiyatt an %20 indirimle bayilere vereceği siparişlerdir. 2- Bayi fiyatı ile liste fiyatı arasındaki siparişlerdir. Burada Siemens bayinin müşterisine satmış olduğu fiyattan Bayiye satış yapacak olup, aradaki fark potaya atılacaktır. Bu potada toplanan bedeller 3 ayd a bir bayilere fatura karşılığında ödenecektir. (Bayiler toplam potada toplanan bedelin 1/6 sı oranında fatura keseceklerdir. ) 3- Liste fiyatınında üstündeki siparişler. Siemens bayiye liste fiyatından fatura kesecektir. Liste fiyatı ile bayi fiyatı arasın daki fark gene potaya atılacaktır. (120) Aynı metin üzerinde el yazısı ile verilen örnek aynen aşağıdaki gibidir: 12-21/562 -160 31/49 60 .80. 100 20 20 20 lik bayi fatura kesecek Bayi satış fiyatı Potaya atılacak ve ayrılacak Siemens satış fiyatı (121) Yukarıda yer verilen bilgilerden anlaşıldığı üzere; havuz uygulaması, sistemin kuruluşu anında sistemde yer alan bayilerin gelirleri arasında oluşabilecek olası farklılıkları ortadan kaldırmak amacıyla oluşturulmuştur. Bilindiği gibi sistem içerisinde her bayiye bir bölge tahsis edilmiş ve sistemin dönüşümlü olması kararlaştırılmıştır. Ancak yine de bazı bölgelerde çok fazla ve bazı bölgelerde çok az ihaleye çıkılması ve bayil erin gelirlerinde faklılıklar oluşması olasılığı karşısında; her bayinin kendisine düşen bölgeye rıza göstermesi bir diğer deyişle bayiler arasında oluşacak gelir farklılıklarını ortadan kaldırmak ve hem sistemin oluşumu hem de sistemin devamını sağlamak b akımından havuz sistemine ayrıca ihtiyaç duyulmuştur. (122) Yukarıda yer verilen belgelerdeki ifadelerden , bayilerin fiyatlar konusunda aralarında müzakerelerde bulunmalarının yanısıra Siemens in de birçok konuda ve özellikle fiyatlar ve kar paylaşımı ile ilgil i olarak merkezi yönlendirmede bulunduğu görülmektedir. (123) Dolayısı yla, sistemin temel amacının; ihalelerin sistem içerisindeki firmalar tarafından, rekabetin sınırlandırılması yolu yla en iyi fiyat ile kazanılması ve bunun sistem üyeleri arasında paylaşımını n sağla nması olduğu sonucuna ulaşılm ıştır. I.3.1.3.3. Siemens in Merkezi Koordinasyonu ve Danışıklı Teklifler (124) Bayilik sistemi ile esasen her bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki ihalelere katılması esası benimsenmiş ve bu durum sözleşme ile hüküm al tına alınmıştır. Bayilik sistemi içerisinde yasaklanmış olmasına rağmen zaman zaman bayilerin kendi bölgeleri dışındaki yerler için de teklif verdikleri görülmektedir. Ancak istisnalar dışında bayiler ke ndi bölgeleri dışındaki yerlere ilişkin ihaleleri kaz anamamıştır. (125) Bayilik sistemi ile yasaklanmış olmasına rağmen bayiler in kendi bölgeleri dışındaki yerler için teklif verme lerinin olası nedenleri aşağıda ki şekilde sıralanabilir : - Bayinin kendisine tahsis edilen bölgelerdeki ihalelere katılma yeterliğine sah ip olmadığı bir durumda, ihalenin sistem içerisinde kalması için bayi ağı içindeki başka bir bayinin o i haleye teklif verdiği durumlar, - Bir ihaleye bayilik sistemi dışında yer alan yani rakip olan bir firmanın da teklif verdiği durumlarda, birden fazla bay inin birlikte danışıklı teklifler vererek yine ihalenin sistem içerisinde kalmasının sağlanması durumu , - İhaleye sistem dışından rakip bir teklif verilmese dahi, ihalede rekabet yaşandığı görüntüsü vermek veya mevzuat engellerini bu yolla aşmak amacıyla27 danışıklı tekliflerin verilerek ihalelerin alınması durumu . (126) Daha önce de belirtildiği üzere bayilik sistemi ile esas olarak amaçlanan 7 firma arasındaki rekabetin sonlandırılarak ihalelerin sistem içerisindeki firmalar tarafından kazanılmasıdır. 27 Örneğin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu na göre pazarlık usulünde en az 3 katılımcı gereklidir. 12-21/562 -160 32/49 A. Merkezi Koordinasyon (127) Sözleşmenin 2.3. maddesine göre , bayiler Sözleşme kapsamındaki ürün ve sistemlerle ilgili resmi ihalelere SIEMENS e danışarak teklif vereceklerdir. (128) Ayrıca, belirtildiği üzere her ne kadar bayilerin kendi fiyatlarını belirleme serbestisi bulunsa dahi rekabetçi bir ihalede fiyatın düşürülmesi gerektiği durumlarda , ancak Siemens in onayı ile fiyatlar düşürülebilmektedir. Bu konuya yönelik olarak , TKS nin yerinde incelemeler esnasında yapmış olduğu açıklamalar aşağıdaki gibidir: İhalelere TKS teklif vermektedir. Tekliflerimizde Siemens ürünleri kullandığımız, onun bayisi olduğumuz belgelenmektedir. İhalelerde vereceğimiz tekliflerin fiyatlarını kendimiz belirliyoruz. Ürünün fiyatları zaten ürün fiyat listesinde belirlenmiştir. Ancak ihalenin tü rüne göre, (pazarlık usulünde örneğin) fiyatı düşürmek gerekebilir. Bu durumda Siemens i arayıp şu fiyata indirebilir miyiz diye sorarız. Ancak sonuçta Siemens i aldığımız ihaleler ilgilendirmez, kar zarar bize aittir. (129) Bu gibi durumlar bayilik ağının oluş turulması aşamasında da gündeme gelmiştir. 25.9.2001 tarihli toplantıya ilişkin tutanakta şu ifadeler yer almaktadır: 2. Zararına alınan işlerde Siemens kendi sağladığı malzemeler için indirimli keşif bedelleri üzerinden %20 indirimle malzeme temin edec ektir. Ancak bu işler için Siemens mutabakatının alınması şarttır. 3.Büyükşehir kategorisinde bulunmayan şehirlerdeki merkezi sistem işleri SIEMENS tarafından alınacak ve o bölge Bayisi Siemens in taşeronu olarak çalışacaktır. SIEMENS merkezi sistem fatur a bedeli üzerinden %20 oranındaki tutarı BAYİ ye ayrıca ödeyecektir. 4. Bölge Bayi TCK işlerinden birini yapamayacağını belirtirse SIEMENS hangi Bayinin işi yapacağına karar verecektir (130) Kendi bölgesinde yer alan bir ihaleye teklif verme konusunda yeterl iliğe sahip olmayan bayinin bölgesinde diğer bir bayi Siemens in onayını alarak teklif verebilmektedir. Konuyla ilgili EMT tarafından yerinde incelemeler esnasında Raportörlere yapılan açıklamalar aşağıdaki gibidir: Sözleşme gereği bayiler birbirlerinin bölgesindeki ihalelere teklif vermemektedirler. Ancak örneğin bir bayi teklif verme yeterliliğine sahip değilse Siemens in onayı alınarak bölge dışına da teklif verilebilir. Buna örnek olarak Erzurum, İzmir ihalesini gösterebilirim . (131) 06.09.2001 tarihli Sie mens ve bayiler imzalı tutanaktaki ifadeler aşağıdadır: .5. Bayiler dışında bir başka firmanın işlere teklif vermesi durumunda ihale indirimine Siemens karar verecek, işi olan firmanın ilgili işlerden beklediği kar karşılıklı mutabakat ile Siemens tarafı ndan karşılanacaktır. Böyle bir durumda Siemens satış fiyatının bayi transfer fiyatlarının altına düşmesi halinde bu işe ait %10 ciro payı havuza ayrılmayacaktır. 8. Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı Siemens in veto etme yetkisi vardır. 12-21/562 -160 33/49 (132) Siemens te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 20.12.2001 tarihli şirket içi elektronik postadaki ifadeler aşağıdaki gibidir: Bayiler organizasyonu ned eniyle iki tip sipariş oluşmaktadır: 1- Normal bayi fiyatına göre açılan siparişler Bu siparişlerde bayi fiyatı sabittir. Maliyetlerde tedarikçilerden gelecek fiyatlar değişmedikçe daha önce verilen ekteki file gereği bellidir. Ancak bu sene potaya atıl mayacak olan %10 ortak kar seneye satılacaktır. Bu gönderdiğim toplantıdan sonra geçerli fiyatlardır. Siparişlerin tarihlerine göre geçerli fiyatlara göre kalkülasyon yapılmalıdır. 2- Zararına alınan işler: Bu siparişlerde sözleşme gereği simko onayı çe rçevesinde bayilerin zararına aldığı işlerdir ve simko malzemeyi alınan keşif birim fiyatlardan %20 indirimle bayiye satmaktadır. Bu tip işlerde bayiler işi zararına aldığının belgeleri ile birlikte siparişi tarafımıza vermektedirler. (133) Siemens te y apılan inceleme esnasında elde edilen 14. 01.2002 tarihli şirket içi elektronik postadaki ifadeler ise aşağıdaki gibidir: Potaya girecek olan iller Sözleşme ekinde belirtilen şehirler ve Karayollarıdır . Bu kapsamda 3 türlü sipariş olacaktır: 1. Zararına alınan sip arişler. Bunlar listede gösterilen bayi fiyatlarının altına alınmış işleri (Siemens oluru ile) kapsamakta olup, Siemens bayinin satmış olduğu fiyattan %20 indirimle bayilere vereceği siparişlerdir. 2. Bayi fiyatı ile liste fiyatı arasındaki siparişlerdir. Bur ada Siemens bayinin müşterisine satmış olduğu fiyattan Bayiye satış yapacak olup, aradaki fark potaya atılacaktır. Bu potada toplanan bedeller 3 ayda bir bayilere fatura karşılığında ödenecektir. (Bayiler toplam potada toplanan bedelin 1/6 sı oranında fatu ra keseceklerdir. ) 3. Liste fiyatınında üstündeki siparişler. Siemens bayiye liste fiyatından fatura kesecektir. Liste fiyatı ile bayi fiyatı arasındaki fark gene potaya atılacaktır (134) Görüldüğü üzere , Siemens sistemi sıkı bir biçimde kontrol etmektedir. Ku rulan sistem ile her bayiye bir menfaat sağlanmaya çalışılmakta, bayiler arasındaki eşitliğin sağlanması ve denetim ile kontrol konuları Siemens e bırakılmaktadır. B. Danışıklı Teklifler (135) Bayilik sistemi ile esasen her bayinin kendisine tahsis edilen bölge lerdeki ihalelere katılması esası benimsenmiş ve bu durum sözleşme ile hüküm altına alınmıştır. (136) Buna ek olarak sözleşmeler öncesinde yapılan yazılı mutabakatta da bayilerin kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemeyeceği ve kendi bölge si dışında hiçbir surette faaliyette bulunamayacağı ifadeleri yer almaktadır. Bu durum Sintek yetkilileri tarafından incelemeler esnasında: bayiler listede yer alan ürünlere ilişkin olarak sözleşme ekinde yer alan yerler dışındaki ihalelere girmemeyi bay ilik sözleşmesiyle taahhüt etmişlerdir . şeklinde ifade edilmiştir. 12-21/562 -160 34/49 (137) Siemens bayilerin ihalelere katılmaları hakkındaki görüşlerini inceleme esnasında; İhaleler genel olarak trafik lambası gibi ürünlerin alımına yönelik olabileceği gibi, merkezi trafik s istemi kurulmasına yönelik olmaktadır. Merkezi sistem ihaleleri dışında, ihalelere yalnızca bayilerimiz katılmaktadır. Hangi ilin belediyesi ihaleye çıkmış ise, o bölgeden sorumlu bayimiz ihaleye katılmaktadır. Bir bayimizin katıldığı ihaleye doğal olara k başkaca bir bayimiz girmemektedir . şeklinde ifade etmiştir. (138) Bu durumu teyid eder nitelikte, Siemens ten elde edilen ve Fetih Ürkmez tarafından Siemens in diğer çalışanlarına elektronik posta ile gönderilen bir toplantı notunda, bayilerin kendi bölgele ri dışında teklif vermeleri konusu yer almaktadır. Toplantı notunun ilgili bölümü aynen; Bayilerin kendi bölgeleri dışında yaptığı satışların kontrol edilmesi ve önlenmesi Siemens ten istendi. Bununla ilgili fatura kontrol çalışması yapılacak şeklindedir . (139) Siemens te yerinde incelemelerde elde edilen Toplantı Tutanağında da: YER: SFA Firması -Öveçler ANKARA Katılanlar: SFA, SİNYALİZASYON, TRASİN, TKS, EMT, SIEMENS, YAPI KREDİ Farabi Şb. ve Siteler Şb. Yetkilileri Toplantıda aşağıdaki hususlar görüşülmüş tür: 5. EMT ve Sinyalizasyon firmalarının Adana ve Datça da 3. Kişilere mal teslimatı/satımı hakkında endişeleri dile getirildi ve konuyla ilgili açıklama bekledikleri belirtildi. Bu bağlamda 3. Kişilere Siemens in mal satıp satmayacağı konusunda güvence istendi ifadeleri yer almaktadır. (140) 06.09.2001 tarihli toplantı tutanağında aynen: 7. Bayiler kendi faaliyet bölgesini bir diğer bayiye kesinlikle devredemez ve kendi bölgesi dışında hiçbir surette faaliyette bulunamaz. Aksi durum Ana Sözleşme koşulları na uymadığı anlamına gelecektir. Bayiler arası uzlaşmazlıklarda Siemens hakem olarak tanımlanmıştır. ifadeleri yer almaktadır. (141) Yukarıda yer verilen bilgi ve belgelere göre bayilerin kendi bölgeleri dışındaki bir bölgede ihalelere girmeleri yasaktır. Anc ak, bayilik sistemi gereğince yasak olmasına rağmen, bayiler kendilerine ait olmayan bölgelerde çok sayıda ihaleye katılarak teklif vermişlerdir. Buradaki temel amaç ihaleyi kazanmak ya da fiyat rekabeti değil, danışıklı teklifler verilmesi suretiyle bölge sahibi bayinin ihaleyi kazanmasına yardımcı olmaktır. (142) Bayilerin kullandıkları danışıklı teklif yöntemleri duruma göre değişiklikler göstermiştir. Danışıklı tekliflere genel olarak aşağıda yer alan iki temel amaç için başvurulmuştur: - Bir ihaleye bayilik sistemi dışında yer alan yani rakip olan bir firmanın da teklif verdiği durumlarda, birden fazla bayinin birlikte danışıklı teklifler vererek yine ihalenin sistem içerisinde kalmasının sağlandığı durum , 12-21/562 -160 35/49 - İhaleye sistem dışından rakip bir teklif verilmese dahi, ihalede rekabet yaşandığı görüntüsü vermek veya mevzuat engellerini bu yolla aşmak amacıyla28 danışıklı tekliflerin verildiği durum. (143) Dolayısıyla, bayilik sistemi kendisine tayin edilen bölge içinde bayilere sistem dışından rakip çıkması halinde, ihal enin sistemde kalmasını teminen birden fazla bayinin danışıklı teklifleri ile bayiye yardımcı ol unmaktadır. (144) 10.12.2011 tarihli ve Siemens ile 6 bayi imzalı bayi toplantı tutanağında şu ifadeler yer almaktadır: Verilen teklifleri yan teklif olarak SIEMEN S in de vermesi istendi. Bu konular idarelerce daha sonradan farklı yorumlandığı için uygun görülmemiştir. (145) Her ne kadar S iemens in ihalelere katılarak yan teklif vermesi uygun görülmemiş ise de29, bu anlayış sistemce benimsenmiş ve bayiler ihalelerde bir birlerine destek olmak amacıyla danışıklı teklifler sunmuşlardır. (146) Yukarıda bahsedilen hususlar ile ilgili ilk örne kte, kendi bölgesinde ihale açılan bayi yüksek teklifte bulunmakta diğer bayi ise düşük teklifte bulunmaktadır. Bayilerin planı ; sistem dışınd a yer alan firmanın teklifi her iki bayinin teklifinin arasında ise, ihaleyi kazanan bayi nin taşeron olarak bölge sahibi bayiye işi devretme si, sistem dışında yer alan firmanın teklifi her iki bayinin teklifinin üzerinde ise, düşük teklif i veren bayi nin ihale dokümanlarını tamamlamayarak ihalenin yapıldığı bölgenin bayisinin ihaleyi yüksek fiyattan kazanmasını sağlama sıdır. (147) Yapılan ihbarda aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir: T.C.K. Sivas 16. Bölge Müdürlüğü TRASİN Elektroniğin bölgesidir. Ancak SİNTEK firması diğer katılımcı firmaların işi almaması için ( ..) TL teklif verdi. Tekeli oluşturan SİNTEK firmasında iş kalsa idi eksik evrakları tamamlamayıp yeterlilik dışı kalacaktı. İş tekelci dışı firmada kalacağı hissedildiği için TRASİN firmasının ( ..) TL v erdiği teklifte iş kalmayacağı hissedildi ve işi SİNTEK firması yapacak ve SİNTEK ile TRASİN firmaları faturalaşacaklardır. SİNTEK firması evrakları tamamlamayıp iş SIEMENS bayisi dışında kalmamıştır . (148) Yerinde incelemeler esnasında, bu ifadeleri destekler nitelikte bazı belgeler elde edilmiştir. Bu belgelere göre söz konusu ihalede Sintek ( ..) TL teklif ile TRASİN in bölgesindeki ihaleyi kazanmış ancak TRASİN in ( ..) TL lik taşeronluk teklifi üzerine, TRASİN ile 19.11.2003 tarihinde taşeronluk sözleşmesi imzalamıştır. (149) TKS de yapılan yerinde inceleme esnasında elde edilen belgeler de bu durumu teyit eder niteliktedir. Bu belgeler, Ankara Büyükşehir Belediyesi nin bir ihalesine ait olan ve SFA, EMT ile Sintek e ait teklifler ve EMT ile Sintek e ait olan imza lı-mühürlü teklif zarflarıdır. (150) Bilindiği gibi Ankara TKS nin bölgesi içerisinde yer almaktadır. TKS de yerinde incelemeler esnasında bulunan Sintek , EMT ve SFA ya ait Ankara Büyükşehir Belediyesi Satın Alma Dairesi Başkanlığı 6 kalem muhtelif sinyal verici alımı işi için hazırlanmış fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir: Sintek EMT SFA Mikroproserlü .. ( ..) ( ..) ( ..) Ledli oklu . ( ..) ( ..) ( ..) 28 4734 sayıl ı Kanuna göre pazarlık usulünde en az 3 katılımcı gereklidir. 29 Siemens in çok sayıda ihaleye katılıp kazanamaması hali. 12-21/562 -160 36/49 Geri sayıcı ( ..) ( ..) ( ..) Kamaşma .200 lük ( ..) ( ..) ( ..) Kamaşma .300 lük ( ..) ( ..) ( ..) Halojen .. ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM ( ..) ( ..) ( ..) (151) Ancak Büyükşehir Belediyesi nin ihale komisyonu kararına bakıldığında, Başkanlığa yalnızca 1 adet fiyat teklifi verildiği anlaşılmıştır. İhaleyi TKS ( ..) TL toplam teklif ile kazanmıştır. Diğer firmal arın fiyat teklifi ise Belediye ye sunulmamıştır. Diğer firmaların fiyat tekliflerinin faks ile TKS ye iletildiği üzerlerinde yer alan yazılardan anlaşılmaktadır. (152) Ankara nın TKS nin bölgesi olduğu d ikkate alındığında , diğer bayiler tarafından ne için hazı rlandığı belli olmayan ancak TKS nin elinde bulunan tekliflerin pek de rekabetçi teklifler olmadığı ve başka amaçlara hizmet için her olasılığa karşı hazırlanmış oldukları anlaşılmaktadır. Diğer bayilere ait ve Ankara Büyükşehir Belediyesi ne hitaben EMT v e Sintek tarafından hazırlanan imzalı ve şirket kaşeli zarfların TKS de bulunması, bayilerin ihale öncesinde veya ihale aşamalarında birbirleri ile rekabeti bozacak şekilde bir koordinasyon içerisinde bulunduklarının çok açık bir göstergesidir. Yerinde inc elemelerde elde edilen diğer bayilere ait zarf ve mühürler, diğer bayilerin tekliflerinin bölge bayisi tarafından her ihtimale karşı hazırlanmış olabileceğini akla getirmektedir. (153) TKS tarafından Sintek e gönderilen ve TKS nin ARER İnşaat a verdiği fiyat tek lifini içeren bir elektronik posta şu şekildedir: (154) Aynı şekilde yine TKS de bulunan, bayilik sistemi üyelerinin arasındaki rekabeti ortadan kaldırıcı nitelikte bir koordinasyon içerisinde bulunduklarını gösteren el yazılı bir belgede de aynen şu ifadeler yer almaktadır: (155) Trasin in 15.7.2003 tarihinde Karayolları 7. Bölge Müdürlüğü/Samsun için hazırlamış olduğu fiyat teklifi, rakip bir teşebbüs olan Sinyalizasyon a aynı gün faks ile gönderilmiştir. Bilindiği gibi Samsun Sinyalizasyon un bölgesi içerisinde yer almaktadır. Ancak ihale gerçekleşmemiştir. Kimden : KENAN ÇELİK (***@***.***) Kime : (***@***.***) Gönderme Tarihi : 24 Temmuz 2003 Perşembe 14:31 Ek : ARER INS.doc Konu : ARER Ins Fiyat ARER İnşaata verdigimiz fiyatlar ektedir üzerine çık arak fiyat vermenizi rica ederiz. İlgilenilecek konular: 1- Ortak bölgelerde işi olmayan tarafa en az ihale bedelinin %10 u kar olarak verilecek. Eğer normal hesaplanan kar hesabı bu oranı geçiyorsa yüksek olan kar geçerli olacak. 2- İş sırası gelen diğerine de vir ederse yukarıdaki hesap aynen uygulanacak ayrıca bunun üstüne ihale bedelinin %5 i kar olarak işi devreden tarafa ödenecek. 3- Faturalaşma düzeninde işi kim alıyorsa, Siemens satışı diğer tarafa kesecek diğer taraf da kar payını ekleyip faturayı işi alan tarafa kesecek. Bu konu zeyilname ile halledilecek. 4- Entegratör sözleşmesinin Siemens tasdiki için resmi yazışmalar yapılacak. 12-21/562 -160 37/49 (156) Teşebbüslerin ihale için hazırlamış oldukları aşağıda sunulan fiyat teklifleri nden görüldüğü üzere Sinyalizasyon tüm birimler için daha iyi teklif sunmuştur . Sinyalizasyon TRASİN CPU Kart ı ( ..) ( ..) IQ Kartı ( ..) ( ..) Çıkış Kartı ( ..) ( ..) Besleme Ünitesi ( ..) ( ..) Gösterge Paneli ( ..) ( ..) (157) Trasin in karayolları için hazırlamış olduğu teklif, saat 16:36 da Sinyalizasyon a fakslanmıştır. Ancak daha ilginç olanı, Trasin in saat 15:18 de Sinyalizasyona gönderdiği faks metninde ise yukarıda yer verilen Sinyalizasyon ve Trasin tekliflerinin el yazısı olarak ve kısaltma şeklinde istenen malzeme kalemlerinin yer aldığı boşluklarda; CPU Kartı ( ..) IQ Kartı ( ..) Çıkış Kartı ( ..) Besleme Ünitesi ( ..) Gösterge Paneli ( ..) şeklinde yer almasıdır. (158) Görüldüğü üzere , kendi fiyatlarının ne olması gerektiği konusunda uzlaşıldıktan sonra Trasin kendi (muhtemel) resmi teklif metnini Sinyalizasyon a fakslamıştır. (159) Benzer şekilde TKS, 1 7.06.2003 tarihli Karayolları Genel Müdürlüğü 15. Bölge Müdürlüğü/Kastamonu için hazırlamış olduğu fiyat teklifini rakip bir firma olan Sinyalizasyona aynı gün saat 13:10 da fakslamıştır. Sinyalizasyon ise kendi teklifini saat 13:11 de Karayolları 15. Bölg e Müdürlüğü ne fakslamıştır30. Sinyalizasyon un teklif metninde dikkat çeken konu fiyat kısımlarının el yazısı ile doldurulmuş olmasıdır. TKS ihaleye katılmamıştır. (160) Bilindiği gibi, Kastamonu Sinyalizasyon un bölgesi içerisinde yer almaktadır. Firmalar adına hazırlanmış olan fiyat teklifleri aşağıdaki gibidir31. S.NO (Cinsi) Sinyalizasyon TKS 1 ( ..) ( ..) 2 ( ..) ( ..) 3 ( ..) ( ..) 4 ( ..) ( ..) 5 ( ..) ( ..) 6 ( ..) ( ..) 7 ( ..) ( ..) 8 ( ..) ( ..) 9 ( ..) ( ..) 10 ( ..) ( ..) 11 ( ..) ( ..) 12 ( ..) ( ..) 13 ( ..) ( ..) 30 İhaleye Sinyalizasyon un yanısıra Tekon ve Özbest firmaları da teklif vermiştir. İhale mevcut ödeneğin verilen teklifi karşılayamama sı nedeniyle iptal edilmiştir. 31 Sinyalizasyon un teklif metninde 28 sıra mal sayılmış olmasına rağmen, Trasin in teklifinin yalnızca ilk sayfasının tedarik edilmesi nedeniyle ilk 21 mal cinsine yer verilebilmiştir. 12-21/562 -160 38/49 14 ( ..) ( ..) 15 ( ..) ( ..) 16 ( ..) ( ..) 17 ( ..) ( ..) 18 ( ..) ( ..) 19 ( ..) ( ..) 20 ( ..) ( ..) 21 ( ..) ( ..) (161) Tablodan görüldüğü üzere Sinyalizasyon un tüm birimler için teklifi daha düşüktür. Benzer şeki lde Trasin 22.07.2003 tarihinde Malatya Belediye Başkanlığı için hazırladığı teklifi aynı tarihte Sinyalizasyon a fakslamıştır. Sinyalizasyon da aynı gün içerisinde Malatya Belediye Başkanlığı na teklifini sunmuştur. Esasen, Malatya Trasin in bölgesi içeri sinde yer almaktadır. Firmaların birbirlerine gönderdikleri teklifler aşağıdaki gibidir: Trasin Sinyalizasyon Q300 Oto Sinyal Verici ( ..) ( ..) Q200 Oto Sinyal Verici ( ..) ( ..) Q200 İkili ( ..) ( ..) Q200 Yaya Sinyal Verici ( ..) ( ..) TOPLAM ( ..) ( ..) (162) Tekliflerden görüldüğü üzere Trasin in tüm birimler için teklifi daha düşüktür. İhalede sunulan teklifler ise aşağıdaki gibidir: FİRMA FİYATLAR32 Trasin ( ..) Best ( ..) Sinyalizasyon ( ..) (163) Görüldüğü üzere Trasin ve Sinyalizasyon birbirleri ne gönderdikleri fiyat tekliflerini idareye de aynen sunmuşlardır. İhaleyi Trasin kazanmıştır. (164) TKS de yapılan incelemelerde , SFA nın ve TKS nin Aksaray Belediyesi için fiyat teklif belgeleri bulunmuştur. TKS nin fiyat teklifleri ile ilgili olarak hem üzeri nde el yazısı ile birçok ifadenin yer aldığı bir çalışma metni hem de belediyeye gönderilmek için hazırlanan teklif mevcuttur. Bilindiği gibi Aksaray TKS nin bölgesinde yer almaktadır. Firmalarda bulunan hazırlık teklifleri aşağıdaki gibidir. TKS nin hem çalışma notunda yer alan hem de nihai olarak sunulduğu anlaşılan tekliflerinin her ikisine de tabloda yer verilmiştir. Nihai teklif metni el yazısı ile doldurulmuştur. Malzeme SFA TKS Çalışma Notu TKS Teklif Metni 200 lük tekli sinyal verici ( ..) ( ..) ( ..) Başüstü direk ( ..) ( ..) ( ..) 7*1.5 Nyy Kablo ( ..) ( ..) ( ..) Flaşör Kartı ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM ( ..) ( ..) ( ..) (165) İhalede Belediye ye sunulan teklifler aşağıdadır: Malzeme SFA EMT TKS 200 lük tekli sinyal ( ..) ( ..) ( ..) 32 Fiyatlar KDV hariçtir. 12-21/562 -160 39/49 verici Başüstü direk ( ..) ( ..) ( ..) 7*1.5 Nyy Kablo ( ..) ( ..) ( ..) TOPLAM ( ..) ( ..) ( ..) (166) Görüldüğü üzere SFA ihalede aynen daha önce TKS ye göndermiş olduğu teklifi vermiş, TKS nin teklif metni olarak hazırlanan fiyatlar EMT tarafından sunulmuş, TKS ise söz konusu tekliflerin biraz daha aşağısını vererek kendi bölgesindeki ihaleyi kazanmıştır. (167) Sintek te yerinde incelemeler esnasında elde edilen 29.8.2003 tarihli Fetih Ürkmez (Siemens) tarafından Sintek e gönderilen elektronik postanın ekinde C. Yeke (Siemens -İzmir Büro) tarafından hazırlanmış 28.8.2003 tarihli Sinyalizasyon ve Otomatik Bariyer Sistemi işi ile ilgili durum raporu mevcuttur. Söz konusu raporda aşağıda yer alan ifadeler mevcuttur: Diğer bir konu olan Trafik Sinyalizasyon Sistemi ihaleleri ile ilgili olarak, EMT ve SFA nın girdiği 18.8.2003 tarihinde Bölge de yapılan ihale sonucunda, 21.8.2003 tarihinde tarafınıza gönderdiğim raporda da belirttiğim gibi, teklif mektubu ve keşif tutarları birbirini tutmamaktadır. Teklif mektubu keşif tutarın dan 40 milyar daha düşük olduğu halde keşif tutarları esas alındığından, ihale tutarı çok yüksek kalmıştır. Aradaki fark diğer firmalara göre 140 milyar dolayındadır. Daha sonra keşif tutarının teyidi resmi olarak istenmiştir . Sayın Cebrail Bey (SFA) EMT o larak ilgili mektuba cevap yazmış ve teyid vermiştir. Fakat tarafımca ilgili mektuba bir satır ilavesi ile düşük fiyat olan ön teklifimiz in geçerli sayılabilmesi ve bizimde bu fiyatı kabul edebileceğimiz hakkında bir taahhüt notu eklenmiştir. (168) Söz konus u ifadelerden anlaşıldığı üzere , SFA dan Cebrail Bey EMT adına işlem yapmakta , ayrıca işlemler hakkında Siemens in de bilgisi hatta müdahalesi bulunmaktadır . (169) Yukarıda yer verilen çok sayıda örnekte yer alan; - Bayilere ait zarf ve mühürlerin diğer bayilerde bulunması, - İdarelere teklif verilmesi öncesinde tekliflerin birbirlerine gönderile rek esasen kimin ne kadar teklif vermesi gerektiğinin birlikte kararlaştırılması, - Birden fazla teklif verilmesi gerekebilecek durumlarda bölge sahibi bayinin diğer bayilerin tekliflerini de hazırlaması veya diğer bayileri de temsil etmesi ve benzeri durumlara ilişkin delillerin ve hususların varlığı, bayilik sistemi içerisinde yer alan teşebbüslerin tam bir koordinasyon içerisinde hareket ettiklerini ve ihalelerin sistemde ye r alan firmalar tarafından kazanılması için danışıklı teklifler verdiklerini açık bir şekilde göstermektedir33. (170) İhalelerdeki rekabet karşıtı davranışlar e sasen daha önce bayilik sistemi ile varılan mutabakatın bir sonucudur. Kurulan bayilik sistemi ile esas olarak firmalar arası rekabetin önlenerek ihalelerin hem sistemde yer alan firmalar tarafından hem de yüksek fiyatlar ile kazanılması amaçlanılmıştır. 33 Bu durum piya sadaki rekabeti sınırladığı gibi söz konusu ihalelerdeki rekabeti de olumsuz etkilemektedir. Dolayısı ile konunun hem 4054 sayılı RKHK hem de 4734 sayılı KİK açısından değerlendirilmesi gerekmektedir. 12-21/562 -160 40/49 I.3.1.4. Ultra nın Sisteme Dahil Edilmesi (171) Siemens in 2001 yılında 6 teşebbüs ile oluşturduğu bayilik sis temine, 2003 yılında son olarak Ultra firması da eklenmiştir. Ultra firması, entegratörlük sözleşmesi34 öncesi piyasada üretim yapan ve hem Siemens in hem de bayilerin rakibi olan bir teşebbüstür. (172) Ultra nın bayilik sistemine dahil edilmesi, Siemens ile Ultr a arasında entegratörlük sözleşmesi akdedilerek yerine getirilmiştir. Bayiler ile Ultra arasında imzalanan entegratörlük sözleşmelerine Siemens yazılı olarak muvafakat vermiştir. (173) 8.7.2003 tarihli ve Siemens ten tüm bayilere gönderilen elektronik postada şu ifadeler yer almaktadır: Sn. Bayiler; Bilindiği üzere sürdürülen altbayilik çalışmaları sonucu Siemens hukuk bölümünün hazırladığı entegratörlük sözleşmesi ekte görüşlerinize sunulmuştur. Entegratörlük sözleşmesi Siemens ile bayileri arasındaki sözleşme nin bir benzeri olup Ultra ile yapılan görüşmeler çerçevesinde imzaya hazır hale getirilmiştir. Tarafınızın da görüşleri doğrultusunda her bayi ile ULTRA arasında imzalanacak entegratörlük sözleşmesi (aramızdaki sözl eşme gereği) Siemens in de onayı ile yür ürlüğe girebilecektir. Cuma akşamına kadar sözleşmenin tarafınızdan incelenmesi ve imzasını takiben cumartesi günü Ultra ya topluca imzalatıla caktır. (174) Yapılan incelemelerde bayiler ile U ltra arasındaki sözleşmelerin imzalı nüshaları elde edilememiştir. A ncak hem Siemens tarafından verilen muvafakatlar hem de yukarıda sunulan belgedeki ifadeler , bayiler ile U ltra arasındaki sözleşmelerin varlığını ortaya koymaktadır. (175) Esas itibarıyla, bayilik sözleşmeleri öncesinde imzalanan 25. 09.2001 tarihli tutanakta: Bayi sayısındaki artış, azalış veya ihracına ilişkin karar için 6 bayinin oybirliği esas ve yeterli olacaktır. Oy çokluğu halinde alınan kararı Siemens in veto etme yetkisi vardır. ifadelerine yer verilerek, sisteme eklenecek yeni bayiler konusunda izle necek yol belirlenmiştir. (176) Bayiler ile Ultra arasındaki -imzasız - entegratörlük sözleşmelerine bakıldığında, söz konusu sözleşmelerin bayiler ile Siemens arasında imzalanan sözleşmenin hemen hemen aynısı olduğu görülmektedir. En önemli fark entegratörlük sö zleşmesinde Siemens in rolünü bayilerin, bayilerin rolünü ise Ultra nın üstlenmesidir. Diğer bir ifadeyle, Ultra tarafından iş in alınması durumunda, Ultra Siemens marka ürünleri , işin alındığı bölgenin münhasır bayisi üzerinden temin edecektir . (177) Konuyla ilg ili olarak SFA, Ultra hakkında fazla bir bilgilerinin olmadığını ancak Siemens ile bayilerin biraraya gelerek Ultra konusunu görüştüklerini beyan etmiştir. Görüşmelerin konusunun ne olduğu ise yerinde incelemeler esnasında EMT tarafından: Ultra ile entegr atörlük sözleşmesi, Ultra nın bölgesinde yer alan bayinin Ultra nın da sisteme dahil edilmesi önerisi üzerine gerçekleşmiştir . 34 Entegratörlük sözleşmelerinin konusu, bayinin veya Siemens in trafik sektörü ile ilgili ürünlerdeki tüm p