TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN AVNİ MUTLU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/21865) Karar Tarihi: 3/11/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/21865 Karar Tarihi : 3/11/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M.Emin KUZRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Ali R ıza SÖNMEZ Başvurucu : Hüseyin Avni MUTLU Vekili : Av. İlham Emre ÇOLAKKADI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuka ayk ırı olmas ı nedeniyle ki şi hürriy
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN AVNİ MUTLU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/21865) Karar Tarihi: 3/11/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/21865 Karar Tarihi : 3/11/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M.Emin KUZRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Ali R ıza SÖNMEZ Başvurucu : Hüseyin Avni MUTLU Vekili : Av. İlham Emre ÇOLAKKADI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuka ayk ırı olmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/5/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyon taraf ından başvurucunun tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenli ğ i hakk ının ihlal edildi ği iddias ı bak ımından kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına, diğer temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine yönelik iddialar ın ise kabul edilemez oldu ğuna karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/21865 Karar Tarihi : 3/11/2020 38. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 10. İstanbul valisi olarak 24/5/2010 ile 25/9/2014 tarihleri aras ında görev yapan ve ard ından da yakla şık iki y ıl merkez valisi olarak çal ışan başvurucu 5/6/2017 tarihli ve 692 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Tedbirler Al ınmas ı Hakk ında Kararname ile meslekten ç ıkar ılm ıştır. 11. Darbe te şebbüsü sonras ında başvurucu, İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından FETÖ/PDY'nin hiyerar şik yap ılanmas ında yer ald ığı iddias ıyla başlatılan soruşturma kapsam ında 26/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. Başvurucu, gözalt ında iken kolluk görevlilerine müdafii e şliğinde verdi ği ifadesinde suçlamalar ı kabul etmeyerek FETÖ/PDY ile bir ilgisinin bulunmad ığını belirtmiştir. 12. Başsavc ılık başvurucuyu 4/8/2016 tarihinde -ba şka şüphelilerle birlikte- tutuklanmas ı istemiyle İstanbul 3. Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk etmi ştir. 13. Başvurucunun sorgusu İstanbul 3. Sulh Ceza Hâkimli ğinde 4-5/8/2016 tarihlerinde yap ılm ıştır. Başvurucunun müdafileri de sorgu esnas ında haz ır bulunmu şlard ır. Başvurucu, emniyetteki ifadesine benzer beyanlarda bulunarak suçlamalar ı kabul etmemi ştir. Başvurucunun müdafileri de dosyada isnat edilen suçu i şlediğine dair delil bulunmamas ı nedeniyle müvekkilinin serbest b ırak ılmas ını talep etmi ştir. 14.İstanbul 3. Sulh Ceza Hâkimli ği sorgu sonucunda ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 15. Başvurucu -müdafii arac ılığıyla- 8/8/2016 tarihinde tutuklama karar ına itiraz etmiştir. Başvurucunun bu itiraz ının değerlendirilerek sonucunun ba şvurucuya tebli ğ edilip edilmediği dosya kapsam ından anla şılamamaktad ır. 16. Soruşturma sürecinde de ğişik tarihlerde farkl ı mahkemelerce tutukluluk durumu değerlendirilen ba şvurucunun son olarak İstanbul 10. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 15/3/2017 tarihli karar ıyla tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/21865 Karar Tarihi : 3/11/2020 417. Başvurucunun müdafileri an ılan karara 16/3/2017 havale tarihli dilekçe ile itiraz etmi şlerdir. 18. UYAP'tan yap ılan incelemede 15/3/2017 tarihli tutukluluk hâlinin devam ına ilişkin karar ın (bkz. 16) ba şvurucuya -tutuklu olarak bulundu ğu ceza infaz kurumunda- 17/3/2017 tarihinde tebli ğ edildiği, başvurucunun da 23/3/2017 tarihli dilekçe ile -müdafileri taraf ından yap ılan itiraz ın haricinde- bu karara bizzat itiraz etti ği görülmü ştür. 19.İstanbul 11. Sulh Ceza Hâkimli ğince 23/3/2017 tarihli karar ile ba şvurucunun müdafileri taraf ından yap ılan itiraz (bkz. 17) kesin olarak reddedilmi ştir. 20. Başvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına müdafilerince yap ılan itiraz ın kesin olarak reddine dair karar ın başvurucuya -tutuklu olarak bulundu ğu ceza infaz kurumunda- 28/3/2017 tarihinde tebli ğ edildiği ve bu tebli ğ ekinde an ılan karar ın bir nüshas ının da elden ceza infaz kurumu görevlilerince teslim edildi ği UYAP'tan yap ılan incelemede tespit edilmiştir. Söz konusu karar ın başvurucu müdafilerine tebli ğ edilip edilmedi ği dosya kapsam ından anla şılamamaktad ır. 21. Bunun yan ı s ıra İstanbul 11. Sulh Ceza Hâkimli ği, başvurucunun tutukluluğunun devam ına ilişkin ayr ıca yapt ığı 23/3/2017 tarihli itiraz hakk ında da (bkz. 18) 28/3/2017 tarihli karar ile bir kez daha itiraz ın reddine kesin olarak karar vermi ştir. An ılan karar ba şvurucuya -tutuklu olarak bulundu ğu ceza infaz kurumunda- 30/3/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 22. Başvurucunun müdafii ise ba şvuru süresinin ba şlang ıcı olarak 30/3/2017 tarihini esas almak suretiyle Anayasa Mahkemesine 2/5/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. 23. Başsavc ılık 6/6/2017 tarihli iddianamesiyle ba şvurucu ve on dört şüphelinin Anayasa'y ı ihlal, yasama organ ına karşı suç, Hükûmete kar şı suç, silahl ı terör örgütü üyesi olma ve 7/2/2013 tarihli ve 6415 say ılı Terörizmin Finansman ının Önlenmesi Hakk ında Kanun'a muhalefet suçlar ını işlediğinden bahisle cezaland ırılmalar ı istemiyle haklar ında ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde dava açm ıştır. 24.İstanbul 30. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 16/6/2017 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermi ş ve E.2017/88 say ılı dosya üzerinden kovu şturma başlam ıştır. 25. Yap ılan yarg ılama sonunda Mahkeme 8/2/2018 tarihli karar ıyla başvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüte yard ım etme suçundan 3 y ıl 1 ay 15 gün hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına, diğer suçlardan ise beraatine karar vermi ştir. Kararda ayr ıca başvurucunun hükümle birlikte tahliyesine de karar verilmi ştir. 26. An ılan karara yönelik hem ba şvurucu hem de Cumhuriyet savc ısı taraf ından istinaf kanun yoluna ba şvuruda bulunulmu ş olup İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesinin 27/9/2018 tarihli karar ı ile istinaf ba şvurusunun esastan reddine kesin olarak karar verilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2017/21865 Karar Tarihi : 3/11/2020 527. Kesinle şen mahkûmiyet hükmünün infaz ı sıras ında yürürlü ğe giren 17/10/2019 tarihli ve 7188 say ılı Kanun'un 29. maddesi ile de ğişik 4/12/2014 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 286. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı gereği, madde metninde belirtilen suçlar bak ımından bölge adliye mahkemesi ceza daireleri kararlar ının temyi z edilebilmesi mümkün hâle geldi ğinden -ba şvurucu müdafiinin talebi üzerine- Mahkemenin 7/11/2019 tarihli karar ı ile hapis cezas ının infaz ının durdurulmas ına karar verilmi ştir. 28. Başvurucu, istinaf incelemesi sonucu verilen karar ı temyiz etmi ş olup dava bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla temyiz incelemesi için gönderildi ği Yarg ıtayda derdesttir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 29. Mahkemenin 3/11/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 30. Başvurucu; somut suç şüphesi ve somut deliller bulunmadan hukuken geçersiz bir şekilde hakk ında tutuklama karar ı verildiğini, delilleri karartma ve kaçma şüphesi olmad ığı hâlde ko şullar ı oluşmadan verilen tutuklama karar ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 31. Bakanl ık görüşünde özetle ba şvurucu hakk ındaki suçlamalar ın somut delillere dayand ığı ve darbe te şebbüsü sonras ındaki olağanüstü durum gözönünde bulunduruldu ğunda başvurucunun yakalanmas ının ve tutuklanmas ının temelsiz ve keyfî olmay ıp orant ılı olduğu belirtilmiştir. Bakanl ık, başvurucunun kuvvetli suç şüphesi ve bir tutuklama nedeni bulunmaks ızın özgürlü ğünden yoksun b ırak ıldığı şeklindeki şikâyetlerinin aç ıkça dayanakta n yoksun oldu ğunu ileri sürmü ştür. 32. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında genel hatlar ıyla başvuru formunda belirtti ği iddialar ını tekrarlam ıştır. B. Değerlendirme 33. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği bireysel ba şvurunun ba şvuru yollar ının tüketildi ği, başvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otu z gün içinde yap ılmas ı gerekir. 34. Bireysel ba şvurunun ön şartlar ından biri de otuz günlük süre kural ıdır. Başvurunun her a şamas ında sürenin dikkate al ınmas ı gerekir ( Deniz Baykal , B. No: 2013/7521, 4/12/2013, 32). 35. 11/2/1959 tarihli ve 7201 say ılı Tebligat Kanunu'nun 11. maddesinin birinci fıkras ında, vekil vas ıtas ıyla takip edilen i şlerde tebligat ın vekile yap ılacağı düzenlemesine yer verilmi şse de bireysel ba şvuru incelemesi bir kanun yolu incelemesi ve Anayasa Mahkemesi de bir temyiz mercii olmad ığından bireysel ba şvuru süresinin i şlemeye başlad ığı Başvuru Numaras ı: 2017/21865 Karar Tarihi : 3/11/2020 6tarih tespit edilirken somut yarg ılaman ın taraflar ının davalar ını nas ıl takip ettikleri veya ihlal olgusuna kaynakl ık eden i şlem, eylem veya karar ın kime ne şekilde tebli ğ edildiğinin ötesinde iddia edilen ihlalin ba şvurucu veya vekili taraf ından hangi tarihte ö ğrenildiğinin araştırılmas ı gerekir. Bireysel ba şvuru süresi bak ımından tebligat, ö ğrenme şekillerinden sadece bir tanesi olup yegâne ö ğrenme şekli değildir. Pek tabii tebli ğ edilmesi gereken kararlarla ilgili ba şvurularda öncelikle tebligat yap ılıp yap ılmad ığına bak ılacakt ır. Ancak bu tebligat ın vekil (müdafi) yerine müvekkile (ba şvurucuya) yap ılm ış olmas ı, karar ı tebellüğ eden kişi taraf ından ihlalin ö ğrenilmiş olduğu sonucunu de ğiştirmez ( Bekir Özenir, B. No: 2016/18509, 17/6/2020, 30; ayr ıca ayn ı yöndeki de ğerlendirme ve uygulamalar için bkz. Mehmet Ali Kurtuldu , B. No: 2013/5504, 28/5/2014, 27; Kadir Turgut, B. No: 2014/4985, 6/7/2017, 24-25). 36. Diğer yandan somut olay ın koşullar ında başvurucunun nihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olmas ı gerektiğinin değerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, ba şvuru süresinin ba şlang ıcı için bu tarihi de esas alabilir ( Ögeday Ak ın, B. No: 2014/2345, 10/6/2015, 38). 37. Somut olayda ihlal olgusuna kaynakl ık eden 15/3/2017 tarihli tutukluluk hâlinin devam ı karar ına -başvurucunun müdafileri taraf ından- itiraz edilmesi üzerine (bkz. 16, 17) İstanbul 11. Ceza Sulh Ceza Hâkimli ğince 23/3/2017 tarihinde verilen ve nihai karar niteliğinde olan itiraz ın reddi karar ının 28/3/2017 tarihinde ba şvurucuya bulundu ğu ceza infaz kurumunda tebli ğ edildiği görülmektedir (bkz. 19, 20). 38. 15/3/2017 tarihli tutukluluk hâlinin devam ı karar ının bizatihi kendisine de tebli ğ edilmesi nedeniyle ba şvurucunun an ılan karara -müdafilerinin yan ı sıra- ayr ıca itiraz etmesi ve bu itiraz üzerine İstanbul 11. Ceza Sulh Ceza Hâkimli ğince -daha önce ayn ı karara yönelik yap ılan itiraza dair kesin nitelikte ret karar ı hukuken varl ığını sürdürmesine ra ğmen- işin yeniden esas ına girmek suretiyle kesin nitelikte bir ba şka karar vermi ş olmas ının (bkz. 18, 21) ba şvuru süresinin yeniden canland ırılmas ı noktas ında herhangi bir etkisi ve i şlevi olmayacakt ır. Zira ba şvuru konusu olayda nihai karar ın İstanbul 11. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 23/3/2017 tarihli karar oldu ğu, bu karar ın kesin niteli ğini haiz nihai karar oldu ğunun başvurucu taraf ından tutuklu olarak bulundu ğu ceza infaz kurumunda kendisine yap ılan 28/3/2017 tarihli tebli ğ ve bu tebli ğ ekinde an ılan karar ın bir nüshas ının da teslim edilmesi (bkz. 20) i şlemleriyle ö ğrenildiği anlaşılm ıştır. 39. Dolay ısıyla bahse konu nihai karar ı, yap ılan tebliğ ile öğrenen başvurucunun tutukluluğunun devam ına dair karara ayr ıca itiraz etmesi sonucunda Hâkimlikçe bir kez daha ayn ı konuya ili şkin verilen karar ın başvuru süresini canland ırmayacağı yani ba şvuru süresinin 23/3/2017 tarihli karar ın tebliğ tarihinden itibaren ba şlayacağı, bu karar ın tebliğ tarihinin ise 28/3/2017 tarihi oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. Buna göre ba şvurunun 28/3/2017 tarihinden itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekirken 2/5/2017 tarihinde yap ıldığı ve mezkûr iddia yönünden bireysel ba şvuruda süre a şımı olduğu anlaşılm ıştır. 40. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2017/21865 Karar Tarihi : 3/11/2020 7A. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 3/11/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU