TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NARİN NİHAL PARLAK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/16487) Karar Tarihi: 3/3/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 7/4/2022-31802 Başvuru Numaras ı: 2019/16487 Karar Tarihi : 3/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Narin Nihal PARLAK Vekili : Av. Cihan KOÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, sözle şmeli jandarma astsubay a
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NARİN NİHAL PARLAK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/16487) Karar Tarihi: 3/3/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 7/4/2022-31802 Başvuru Numaras ı: 2019/16487 Karar Tarihi : 3/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Narin Nihal PARLAK Vekili : Av. Cihan KOÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, sözle şmeli jandarma astsubay adayl ığından hukuka ayk ırı olarak ilişiğinin kesildi ği mahkeme karar ıyla tespit edilen ba şvurucunun astsubayl ığa geç atanmas ı dolay ısıyla uğrad ığı zararlar ın karşılanmamas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 17/5/2019 tarihinde yap ılm ıştı r. 3. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu 1989 do ğumlu olup Tunceli'de ikamet etmektedir. A. Olay ın Arka Plan ı 7. Sözle şmeli kad ın jandarma astsubay ı aday ı olarak seçilen ba şvurucu 18/8/2014 tarihinde Jandarma Okullar ı Komutanl ığı bünyesinde verilen jandarma astsubay temel kursuna ba şlam ıştır. Güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçland ığı gerekçesiyle 3/12/2014 Başvuru Numaras ı: 2019/16487 Karar Tarihi : 3/3/2022 2tarihli işlemle başvurucunun sözle şmeli kad ın astsubay adayl ığından ilişiği kesilmi ştir. Başvurucuyla birlikte kursa ba şlayan adaylar ise 25/12/2014 tarihinde astsubay çavu şluğa nasbedilmi ştir. 8. Başvurucu, astsubay adayl ığından ilişiğinin kesilmesine ili şkin işlemin iptali istemiyle Askerî Yüksek İdare Mahkemesi İkinci Dairesinde (AY İM) dava açm ıştır. AYİM 9/12/2015 tarihinde ili şik kesme i şlemini iptal etmi ştir. Karar ın gerekçesinde; ba şvurucu hakk ındaki güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçland ırılmas ına yeterli düzeyde bilgi ve belgenin bulunmad ığı, bu nedenle ili şik kesme i şleminin sebep unsuru yönünden hukuka ayk ırı olduğu belirtilmi ştir. 9.İptal karar ının uygulanmas ı neticesinde ba şvurucu 3/2/2016 tarihinde yeniden adayl ıkla ilişkilendirilmi ştir. Başvurucu, jandarma astsubayl ık kursunu tamamlayarak 19/2/2016 tarihinde astsubay kadrosuna atanm ıştır. B. Tam Yarg ı Davas ına İlişkin Süreç 10. Başvurucu, emsallerinin astsubay çavu şluğa nasbedildi ği 25/12/2014 tarihi ile kendisinin astsubayl ığa atand ığı 19/2/2016 tarihine kadarki dönem için yoksun kald ığı parasal haklar ının ödenmesi istemiyle AY İM'de tam yarg ı davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde, idarenin hukuka ayk ırı ilişik kesme i şlemi sebebiyle astsubayl ığa atanmas ının geciktiğini belirtmi ş; gecikmeden dolay ı yoksun kald ığı maaş fark ının Anayasa'n ın 125. maddesi uyar ınca idarece tazmini gerekti ğini ifade etmi ştir. Başvurucu fazlaya ili şkin haklar ı sakl ı olmak üzere şimdilik 1.000 TL maddi tazminata, ayr ıca geç atanma sebebiyle duydu ğu üzüntünün telafisi için de 10.000 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmi ştir. 11. Daval ı Jandarma Genel Komutanl ığının sunduğu savunma yaz ısında, AYİM'in iptal karar ının başvurucunun adayl ıkla yeniden ili şkilendirilmesi gereklili ğini doğurduğu, astsubayl ığa atanmas ıyla ilgili bir netice husul etmedi ği belirtilmi ş; adayl ıkta geçen sürenin astsubayl ıkta geçtiği kabul edilerek ba şvurucuya tazminat ödenmesinin mümkün olmad ığı ifade edilmi ştir. Savunma yaz ısında ayr ıca başvurucunun geç nasbedilmesi sebebiyle yoksun kald ığı ayl ık farklar ının ödenebilmesi için kanuni düzenlemeye ihtiyaç oldu ğu, mevzuatta bu şekilde bir düzenlemenin yer almad ığı vurgulanm ıştır. 12. AYİM Başsavc ılığının düşünce yaz ısında, başvurucunun geç atanmas ı sebebiyle yoksun kald ığı parasal haklar ın ödenmesi gerekti ği görüşü aç ıklanm ıştır. 13. 16/4/2017 tarihinde yap ılan halk oylamas ı sonucu kabul edilen 21/1/2017 tarihli ve 6771 say ılı Kanun'un 17. maddesiyle Anayasa'ya eklenen geçici 21. maddenin birinci fıkras ının (E) bendiyle Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kald ırılm ıştır. Dava dosyas ı, Anayasa'n ın geçici 21. maddesinin birinci f ıkras ının (E) bendinin (b) alt bendi uyar ınca Ankara İdare Mahkemesine gönderilmi ştir. Yarg ılamaya Ankara 5. İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) devam edilmi ştir. 14.İdare Mahkemesi 25/1/2018 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde, ba şvurucunun maddi tazminat isteminin astsubayl ık kadrolar ına atanm ış olmas ı hâlinde kabul edilebilece ği, okuldan ili şiğinin kesilmemi ş olmas ı durumunda daha önceden astsubay olarak atanaca ğı iddias ının varsay ım olduğu belirtilmi ş; bu nedenle maddi tazminat isteminin reddi gerekti ği ifade edilmi ştir. Manevi tazminat istemi yönünden ise ili şik kesme işleminin ba şvurucunun do ğrudan şeref ve haysiyetine, ki şilik haklar ına, vücut bütünlü ğüne Başvuru Numaras ı: 2019/16487 Karar Tarihi : 3/3/2022 3yönelmiş bir sald ırı niteliğinde olmamas ı sebebiyle duyulan üzüntünün manevi tazminata hükmedilmesini gerektirmedi ği değerlendirilmi ştir. 15. Başvurucu, bu karara kar şı istinaf yoluna ba şvurmuş; istinaf dilekçesinde, dav a dilekçesindekilere ek olarak karar tarihinden yakla şık 1,5 y ıl önce -19/2/2016 tarihinde- astsubayl ığa atand ığı gözetildi ğinde astsubay olarak atanaca ğının varsay ım olduğu gerekçesinin temelsiz oldu ğunu belirtmi ştir. İstinaf ba şvurusu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesince 29/6/2018 tarihinde esastan reddedilmi ştir. Gerekçeli kararda, karara kar şı temyiz yolunun aç ık olduğu ifade edilmi ştir. 16. Başvurucu, bu karara kar şı temyiz yoluna ba şvurmuştur. Dan ıştay Onikinci Dairesi 18/2/2019 tarihli karar ıyla Bölge İdare Mahkemesi karar ına karşı temyiz yolunun açık olmad ığı gerekçesiyle temyiz istemini usulden reddetmi ştir. Nihai karar 9/5/2019 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 17. 27/7/1967 tarihli ve 926 say ılı Türk Silâhl ı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 82. maddesinin olay tarihinde yürürlükte olan birinci ve üçüncü f ıkralar ı şöyledir: "Astsubayl ığa nas ıp ( ), ilgili kuvvet komutan ı, Jandarma Genel Komutan ı veya Sahil Güvenlik Komutan ının teklifi ve Genelkurmay Ba şkan ının lüzum göstermesi üzerine Millî Savunma Bakan ı veya İçişleri Bakan ının onay ı ile yap ılır. Astsubay meslek yüksek okullar ını başarı ile bitirenler ve fakülte, yüksek okul vey a meslek yüksek okulu mezunu olup da astsubay nasbedilmek üzere temel askerlik e ğitimin e tâbi tutulanlardan ba şarılı olanlar, o y ılın 30 Ağustos tarihinde astsubay çavu şluğa nasbedilirler." V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Anayasa Mahkemesinin 3/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 19. Başvurucu; 19/2/2016 tarihinde astsubayl ığa atand ığı gözetildi ğinde astsubay olarak atanaca ğının varsay ım olduğu kabulünün bir çeli şki olduğunu, karardan çok önce göreve ba şlad ığını gösteren belgeleri yarg ı mercilerine sundu ğu hâlde bunlar ın incelenmeden karar verilmesinin adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. Başvurucu, Anayasa Mahkemesinin Faruk Büyük (B. No: 2015/17044, 11/12/2018) karar ına at ıfta bulunarak yerleşik içtihada ayk ırı karar verilmesi sebebiyle e şitlik ilkesinin ve mülkiyet hakk ının ihlal edildiğini iddia etmi ştir. Başvurucu, son olarak ili şiğinin kesilmemi ş olmas ı hâlinde elde edeceği maaş farklar ının ödenmemesinin mülkiyet hakk ının ihlaline yol açt ığını öne sürmüştür. B. Değerlendirme 20. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/16487 Karar Tarihi : 3/3/2022 4"Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özü, hukuka ayk ırılığı mahkeme karar ıyla tespit edilen ili şik kesme i şlemi sebebiyle astsubay olarak atanmas ının gecikmesine ve buna ba ğlı olarak maa ş farklar ından yoksun kalmas ına yöneliktir. Başvurucunun tüm şikâyetlerinin mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Mülkün Varl ığı 23. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır (Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri , B. No: 2013/1178, 5/11/2015, 54). Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca korunmay ı gerektiren mülkiyete ili şkin bir menfaate sahip olup olmad ığı noktas ındaki hukuki durumunun de ğerlendirilmesi gerekir ( Cemile Ünlü , B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26; İhsan Vurucuo ğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, 31). 24. Anayasa'n ın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakk ı mevcut mal, mülk ve varl ıklar ı koruyan bir güvencedir. Bir ki şinin hâlihaz ırda sahibi olmad ığı bir mülkün mülkiyetini kazanma hakk ı -kişinin bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsun- Anayasa'yla korunan mülkiyet kavram ı içinde de ğildir. Bu ba ğlamda belirtmek gerekir ki Anayasa'n ın 35. maddesi soyut bir temele dayal ı olarak mülkiyete eri şmeyi ve mülkiyeti edinmeyi de ğil mülkiyet hakk ını güvence alt ına almaktad ır. Bu hususun istisnas ı olarak belli durumlarda bir ekonomik de ğer veya icras ı mümkün bir alacağı elde etmeye yönelik meşru bir beklenti Anayasa'da yer alan mülkiyet hakk ı güvencesinden yararlanabilir ( Kemal Yele r ve Ali Arslan Çelebi , B. No: 2012/636, 15/4/2014, 36, 37; Mehmet Şentürk [GK], B. No: 2014/13478, 25/7/2017, 41, 53; Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri , 52-54). 25. Meşru beklenti, objektif temelden uzak bir beklenti olmay ıp belirli bir kanun hükmüne veya ba şarılı olma ihtimalinin yüksek oldu ğunu gösteren yerle şik bir yarg ı içtihad ına ya da ayni menfaatle ilgili hukuki bir i şleme dayanan yeterli derecede somut nitelikteki bir beklentidir ( Selçuk Emiro ğlu, B. No: 2013/5660, 20/3/2014, 28; Mehmet Şentürk, 42). Dolay ısıyla Anayasa ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin ortak korum a kapsam ında olan me şru beklentiye dayal ı mülkiyet hakk ının tespiti mevcut hukuk sisteminde iddia edilen mülkiyet iddias ının tan ınmas ına bağlı olup bu tespit, mevzuat hükümleri ve yarg ı Başvuru Numaras ı: 2019/16487 Karar Tarihi : 3/3/2022 5kararlar ı ile yap ılmaktad ır (Üçgen Nakliyat Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2013/845, 20/11/2014, 37). Temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece mülkiyet hakk ı kapsam ında ileri sürülebilir bir iddian ın varl ığı meşru beklentinin kabulü için yeterli de ğildir ( Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi , 37). 26. Başvurucu, emsallerinin astsubay çavu şluğa nasbedildi ği 25/12/2014 tarihi ile kendisinin astsubayl ığa atand ığı 19/2/2016 tarihine kadarki dönem için yoksun kald ığı parasal haklar ının ödenmemesinden şikâyet etmektedir. Astsubayl ık kadrosuna ba ğlanan parasal haklar ın ancak sözü edilen kadroya atama yap ılmas ından sonra ödenebilece ği aç ıktır. Bir kimsenin astsubayl ık kadrosuna atamas ı yap ılmadan önce astsubayl ık için mevzuatta öngörülen parasal haklar ı talep etmesi mümkün de ğildir. Astsubayl ık kadrosuna ba ğlanan parasal haklar ancak bu kadroya atama yap ıldığı tarihten sonra mülk te şkil eder. Somut olayda ba şvurucu 19/2/2016 tarihinde astsubayl ık kadrosuna atand ığından an ılan kadroya bağlanan parasal haklar ancak bu tarihten sonra ba şvurucu yönünden mevcut mülk teşkil edecektir. 27. Mevcut mülk olu şturmad ığı tespit edilen astsubayl ık kadrosuna ba ğlanan parasal haklar ın meşru beklenti te şkil edip etmedi ği de incelenmelidir. 926 say ılı Kanun'un 82. maddesinin üçüncü f ıkras ının olay tarihinde yürürlükte bulunan hâlinde fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokulu mezunu olup da astsubay nasbedilmek üzere temel askerlik e ğitimine tabi tutulanlardan ba şarılı olanlar ın o y ılın 30 Ağustos tarihinde astsubay çavuşluğa nasbedilece ği düzenlenmi ştir. Buna göre fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokulu mezunu olanlardan astsubay aday ı olarak seçilen ve yetkili makamlarc a belirlenen askerlik e ğitimini ba şarıyla tamamlayan ki şiler ilgili y ılın 30 Ağustos tarihi itibar ıyla astsubay çavu şluğa nasbedilecektir. Dolay ısıyla astsubay aday ı olarak seçilen kişilerden adayl ık için öngörülen e ğitimleri ba şarıyla bitirenlerin astsubay olarak atanacaklar ı ve astsubayl ık kadrosuna ba ğlanan parasal haklar ı elde etmeye ba şlayacaklar ı yolunda me şru bir beklentiye sahip olduklar ının kabulü gerekir. 28. Olayda idarenin ba şvurucunun güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçlanmas ı dışında astsubayl ığa atanma ko şullar ını sağlamad ığına dair bir tespiti ve de ğerlendirmesi bulunmamaktad ır. Başvurucunun kendi emsalleriyle birlikte astsubayl ığa atanmamas ının tek sebebi güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçland ığının kabul edilmesi ve bu sebebe dayan ılarak adayl ıkla ilişiğinin kesilmesidir. İdarenin ba şvurucunun güvenlik soruşturmas ının olumlu olmas ı şart ını sağlamad ığı yolundaki de ğerlendirmesinin hukuka ayk ırı olduğu AYİM taraf ından tespit edildi ğine göre e ğitim döneminin son a şamas ında olan başvurucunun astsubayl ığa atanmas ının önünde görünürde bir engel bulunmamaktad ır. Bu durumda e ğitim döneminin son a şamas ında bulunan ve astsubay olman ın şartlar ından herhangi birini ta şımad ığı iddia edilmeyen ba şvurucunun emsalleriyle birlikte astsubay olarak atanmas ı ve buna ba ğlı özlük haklar ını elde etmesi yolunda me şru bir beklentisinin oldu ğu değerlendirilmi ştir. b. Müdahalenin Varl ığı ve Türü 29. Anayasa'n ın 35. maddesinde bir temel hak olarak güvence alt ına al ınm ış olan mülkiyet hakk ı kişiye -başkas ının hakk ına zarar vermemek ve kanunlar ın koyduğu sınırlamalara uymak ko şuluyla- sahibi oldu ğu şeyi diledi ği gibi kullanma ve ondan tasarru f etme, onun ürünlerinden yararlanma olana ğı verir ( Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 32). Dolay ısıyla malikin mülkünü kullanma, mülkün semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin s ınırlanmas ı Başvuru Numaras ı: 2019/16487 Karar Tarihi : 3/3/2022 6mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eder ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 53). 30. Anayasa n ın 35. maddesi ile mülkiyet hakk ına temas eden di ğer hükümleri birlikte de ğerlendirildi ğinde Anayasa'n ın mülkiyet hakk ına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesi n mülkiyet hakk ına sahip oldu ğu belirtilmek suretiyle mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına yer verilmiş; ikinci f ıkras ında da mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına müdahalenin çerçevesi belirlenmi ştir. Maddenin ikinci f ıkras ında, genel olarak mülkiyet hakk ının hangi ko şullarda sınırlanabilece ği belirlenerek ayn ı zamanda mülkten yoksun b ırakman ın şartlar ının genel çerçevesi de çizilmi ştir. Maddenin son f ıkras ında ise mülkiyet hakk ının kullan ımının toplum yarar ına ayk ırı olamayaca ğı kurala ba ğlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullan ımını kontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sa ğlanm ıştır. Anayasa'n ın diğer baz ı maddelerinde de devlet taraf ından mülkiyetin kontrolüne imkân tan ıyan özel hükümlere yer verilmi ştir. Ayr ıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun b ırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiye t hakk ına müdahalenin özel biçimleridir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , 55-58). 31. Somut olayda astsubay aday ı olan başvurucunun adayl ıkla ilişiğinin kesilmesi sebebiyle astsubayl ığa atamas ının yap ılmas ı gecikmiştir. Başvurucu, atamas ının geciktiği dönemde parasal haklar ında astsubayl ık kadrosuna ba ğlı olarak elde edece ği farktan mahrum kalm ıştır. Dolay ısıyla ilişik kesme i şlemi ayn ı zamanda ba şvurucunun mülkiyet hakk ına da müdahale te şkil etmiştir. Mülke eri şimin engellenmesi biçiminde tezahür eden müdahalenin mülkiyetten bar ışçıl yararlanma hakk ına ilişkin genel kural çerçevesinde incelenmesi uygun görülmüştür. c. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 32. Anayasa'n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 33. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. An ılan madde uyar ınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmaks ızın Anayasa'n ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , 62). Bu ba ğlamda öncelikle müdahalenin kanuni dayana ğının bulunup bulunmad ığı incelenmelidir. 34. Anayasa'n ın 35. maddesinin ikinci f ıkras ında mülkiyet hakk ının ancak kamu yarar ı amac ıyla kanunla s ınırlanabilece ği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakk ına yönelik müdahalelerin kanunda öngörülmesi gere ği ifade edilmi ştir. Öte yandan temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkelerin düzenlendi ği Anayasa'n ın 13. Başvuru Numaras ı: 2019/16487 Karar Tarihi : 3/3/2022 7maddesinde de hak ve özgürlüklerin ancak kanunla s ınırlanabilece ği temel bir ilke olarak benimsenmi ştir. Buna göre mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelerde dikkate al ınacak öncelikli ölçüt, müdahalenin kanuna dayal ı olmas ıdır. Bu ölçütün sa ğlanmad ığı tespit edildiğinde diğer ölçütler bak ımından inceleme yap ılmaks ızın mülkiyet hakk ının ihlal edildiği sonucuna var ılacakt ır (Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017, 49). 35. Somut olayda ba şvurucunun adayl ıkla ilişiğinin kesilmesine ili şkin işlemin hukuka ayk ırı olduğu AYİM'in 9/12/2015 tarihli karar ıyla saptanm ıştır. İlişik kesme işleminin hukuka ayk ırı olmas ı başvurucunun astsubayl ığa atanmas ının geciktirilmesi suretiyle mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayanaktan yoksun oldu ğunu da göstermiştir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik ihlalin AY İM taraf ından tespit edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Bu aşamadan sonra Anayasa Mahkemesince yap ılacak inceleme bu ihlalin giderilip giderilmedi ğine yönelik olacakt ır. 36.İdari işlemin iptal edilmesi ve ba şvurucunun adayl ıkla yeniden ili şkilendirilmesi mağduriyetini hafifletse de tam olarak gidermemektedir. Ma ğduriyetin gerçek manada ortadan kalkabilmesi için ba şvurucunun mülkiyet hakk ının ihlali sebebiyle olu şan maddi ve manevi zararlar ının da karşılanmas ı gerekir. Ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yönelik ihlali n giderilmesi amac ıyla tam yarg ı davas ı açt ığı anlaşılm ıştır. AYİM'de görülmeye ba şlanan davan ın Anayasa de ğişikliğiyle AY İM'in ortadan kald ırılmas ı neticesinde İdare Mahkemesine nakledildi ği görülmektedir. 25/1/2018 tarihli karar ıyla davay ı reddeden İdare Mahkemesinin, ba şvurucunun okuldan ili şiğinin kesilmemi ş olmas ı durumunda daha önceden astsubay olarak atanaca ğı iddias ını varsay ım olarak niteledi ği gözlemlenmi ştir. Diğer bir ifadeyle İdare Mahkemesinin esas ında başvurucunun gerçek bir zarar ının bulunmad ığını değerlendirdi ği anlaşılm ıştır. 37. Başvurucunun astsubayl ığa atanmaya engel bir hâlinin oldu ğu veya astsubay olma koşullar ından birini sa ğlamad ığı idare taraf ından iddia edilmedi ğine göre hukuka ayk ırılığı yarg ı karar ıyla tespit edilmi ş olan ili şik kesme i şleminin tesis edilmemesi durumunda ba şvurucunun emsalleriyle birlikte 25/12/2014 tarihinde astsubay çavu şluğa naspedilece ğinin bir varsay ım olarak nitelendirilmesi anla şılabilir bir yorum de ğildir. Nitekim iptal karar ı üzerine 3/2/2016 tarihinde yeniden adayl ıkla ilişkilendirilen ba şvurucu, göreve ba şlamas ından on alt ı gün sonra -19/2/2016 tarihinde- astsubay kadrosuna atanm ıştır. Dolay ısıyla hukuka ayk ırı işlem olmasayd ı başvurucunun astsubay kadrosuna 25/12/2014 tarihinde atanaca ğı beklentisi bir varsay ım değil hukukun öngörülebilir bir sonucudur. 38. Kuşkusuz idarenin ba şvurucunun astsubayl ığa atanmas ına engel ba şka bir hâlin varl ığını tespit etmesi durumunda atama i şlemini gerçekle ştirmeyebilece ği ihtimal d ışı değildir. Ancak somut olay ın koşullar ı gözetildi ğinde eğitiminin son a şamas ında olan başvurucunun atanmayabilece ğinin düşünülmesi için görünürde hiçbir neden yoktur. Bu koşullarda as ıl varsay ım, başvurucunun atanmama ihtimalinin bulundu ğunun söylenmesi olacakt ır. 39. Hukuk devletinde idare, hukuka ayk ırı olarak tesis etti ği işlemlerin sebep olduğu ihlalleri giderme yükümlülü ğü alt ındad ır. İdare, eski hâle getirme ( restitutio in integrum ) ilkesi gere ğinde kişiyi, hukuka ayk ırı işlem tesis edilmemi ş olsayd ı kişi hangi durumda olacaksa ona mümkün oldu ğunca en yak ın konuma getirmekle yükümlüdür. Bu açıdan, idarenin ba şvurucuyu yeniden adayl ıkla ilişkilendirmekle ihlali giderme hususundaki yükümlülüklerini bütünüyle ifa etti ği söylenemeyecektir. İhlalin tam olarak giderildi ğinden söz edilebilmesi için hukuka ayk ırı işlem tesis edilmemi ş olsayd ı idari sürecin ola ğan ak ışı Başvuru Numaras ı: 2019/16487 Karar Tarihi : 3/3/2022 8içinde başvurucu hangi tarihte astsubayl ığa atanacaksa o tarihten itibaren olu şan parasal hak farklar ının da karşılanmas ı gerekir. 40. Öte yandan idarenin tesis etti ği işlemle hak ve özgürlüklerini ihlal etti ği başvurucunun u ğrad ığı mali kay ıplar ı telafi etmekle yükümlü k ılınmas ı hukuka ayk ırı işlem tesis edilmesi konusunda kamu görevlileri yönünden cayd ırıcı bir etki de gösterebilecektir. Anayasa'n ın 5. maddesi devlete, hak ve özgürlüklerin ihlalinin önlenmesi için cayd ırıcı tedbirler alma ödevi de yüklemektedir. İdare Mahkemesinin yorumu ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale sebebiyle olu şan kay ıplar ın telafi edilmesini önledi ği gibi tazminat davas ının hukuka ayk ırı işlem tesis edilmesine kar şı cayd ırıcılık sağlama özelli ğini de etkisiz hâle getirmi ştir. 41. Ayr ıca İdare Mahkemesinin manevi zarar ı şeref ve itibara veya vücut bütünlüğüne yönelik sald ırının bulunmas ına indirgeyen yakla şımın ihlalin giderilmesini önleyen ba şka bir unsur oldu ğunu not etmek gerekir. Güvenlik soru şturmas ının olumsu z sonuçland ığı kabul edilen ve bu sebeple emsallerine göre yakla şık on dört ay gecikmeli olarak astsubayl ığa atanan ba şvurucunun elem, ac ı ve ızdırap duymad ığının kabulü makul değildir. 42. Sonuç olarak ili şik kesme i şleminin iptali suretiyle tespit edilen ihlalin tam olarak giderilmesi, İdare Mahkemesinin ba şvurucunun zarar ının varsay ıma dayand ığını kabul ederek tam yarg ı davas ını reddetmesi suretiyle önlenmi ştir. Bu durumda mülkiyet hakk ına ilişkin ihlalin devam etti ği kabul edilmelidir. 43. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 44. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 45. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebi kabul edilmemi ştir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, Başvuru Numaras ı: 2019/16487 Karar Tarihi : 3/3/2022 9C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 5. İdare Mahkemesine (E.2017/2151, K.2018/207) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminata ili şkin talebinin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına; ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 3/3/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.