TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MUSTAFA BELGE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/23169) Karar Tarihi: 15/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/23169 Karar Tarihi : 15/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Mustafa BELGE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, iptal davas ının reddi ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği i
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MUSTAFA BELGE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/23169) Karar Tarihi: 15/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/23169 Karar Tarihi : 15/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Mustafa BELGE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, iptal davas ının reddi ve yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 3/8/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin olduğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/23169 Karar Tarihi : 15/9/2020 38. Başvurucunun zab ıt kâtibi olarak atanmamas ına ilişkin işlem ile bu i şleme esas olan düzenleyici i şleme karşı 18/5/2010 tarihinde açt ığı davada Dan ıştay Onikinci Dairesi taraf ından iptal karar ı verilmiş ise de Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulu taraf ından iptal hükmü bozulmu ştur. Bozma gerekçesinde zab ıt kâtiplerinin al ımı için yap ılan uygulama sınav ında yaz ılan metnin anlam bütünlü ğüne ilişkin şartlar ına aranmas ına dair düzenleyici işlemde ve bu i şlem esas al ınarak tesis edilen bireysel i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı ifade edilmi ştir. 9. Bozma hükmüne yönelik karar düzeltme istemi 9/4/2018 tarihinde reddedilmi ştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 10. Mahkemenin 15/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 11. Başvurucu, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 12. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 13. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdi ği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 45, 47). 14. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, 41). 15. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında 10 y ılı aşkın süredir devam eden yarg ılama sürecinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/23169 Karar Tarihi : 15/9/2020 416. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Diğer ihlal İddialar ı 1. Başvurucunun İddialar ı 17. Başvurucu, işlemin ve verilen karar ın hukuka ayk ırı olduğunu ileri sürmektedir. 2. Değerlendirme 18. Başvurucu Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun esastan verdi ği bozma karar ı sonras ı Dan ıştay Onikinci Dairesinin verece ği karar ı beklemeden do ğrudan bireysel başvuruda bulunmu ş ise de Anayasa Mahkemesi içtihad ına göre temyiz mahkemesinin yak ın zamanda vermi ş olduğu ve başvurucunun davas ına da uygulanacak nitelikteki bir karar varsa ve/veya mahkemenin karar ını değiştirmesi ihtimal dâhilinde görünmüyorsa ba şvurucu, iç hukuk yollar ını tüketmiş say ılmaktad ır (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. Emine Vural, B. No: 2015/4499, 21/2/2018, 16-19). Somut olayda 6/1/1982 ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 49. ve 50. maddeleri uyar ınca Dan ıştay Onikinci Dairesinin, Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulu taraf ından verilen bozma karar ına direnme imkân ı bulunmamakta olup Dan ıltay Onikinci Dairesi bozma karar ına uymak zorundad ır. Dolay ısıyla bu aşamadan sonra ba şvurucudan Dan ıştay Onikinci Dairesinin bozmaya uyma yönünde verece ği karar ı beklemek zorunda b ırak ılmas ının bireysel ba şvuru hakk ının kullan ılmas ı önünde orant ısız bir engel olu şturabilece ği değerlendirilmi ştir. Bu nedenle bozmaya uyma karar ı beklenilmeden yap ılan bu ba şvuru, başvuru yollar ının tüketilmedi ği gerekçesiyle kabul edilemez nitelikte görülmemi ştir. 19 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Şikâyetlerin özü Mahkeme taraf ından hatal ı bir yorumla karar verildi ği iddias ına yönelik oldu ğundan şikâyetin yarg ılaman ın sonucu itibar ıyla adil olmad ığı iddias ı kapsam ında değerlendirilmesi uygun görülmü ştür. 20. Anayasa n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ıkla ilgili var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konusu olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir ( Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 42). 21. Mevzuat ın, somut olay ın ve delillerin yorumlanmas ı yukar ıda an ılan ilkeler uyar ınca uyuşmazl ığı çözmekle görevli mahkemenin takdirinde olup bireysel ba şvuruda değerlendirmeye konu edilemez. Bu hâle göre ba şvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar, delillerin de ğerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin olup kararda (Dan ıştay İdari Dava Dairelerinin verdi ği bozma karar ında) bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik olu şturan bir durumun da bulunmad ığı dikkate al ındığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olduğu anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/23169 Karar Tarihi : 15/9/2020 522. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. . C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 24. Başvurucu, ihlalin tespitiyle yarg ılaman ın yenilenmesine ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 25. Somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 26.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zarar ı karşılığında net 20.000 TL manevi tazminat ın başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. 27. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç bedelinin başvurucuy a ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialar ın KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 20.000 TL tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 294,70 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2018/23169 Karar Tarihi : 15/9/2020 6E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Dan ıştay Onikinci Dairesine (E.2010/6055, K.2014/2608) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI