TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR RAMAZAN SÖYLER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/4807) Karar Tarihi: 22/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Murat GÜVEN Başvurucu : Ramazan SÖYLER I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği idd
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR RAMAZAN SÖYLER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/4807) Karar Tarihi: 22/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Murat GÜVEN Başvurucu : Ramazan SÖYLER I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 18/10/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyon taraf ından başvurucunun tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ı bak ımından kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına, diğer temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine yönelik iddialar ın ise kabul edilemez oldu ğuna karar verilmi ştir. Komisyon ayr ıca başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar vermi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 8. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 3verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihine kadar birçok kez uzat ılm ıştır. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 10. Başvurucu, Cumhuriyet savc ısı olarak görev yapmaktayken Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulunun (HSYK) 10/8/2016 tarihli karar ı ile görevinden uzakla ştırılm ış; 31/8/2016 tarihli karar ı ile meslekten ihraç edilmi ş ve bu karar 29/11/2016 tarihinde kesinleşmiştir. 11. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının (Başsavc ılık) HSYK karar ıyla meslekten ihraç edilenler hakk ında soruşturma işlemlerinin yap ılmas ı yönündeki yaz ısı üzerine Düzce Cumhuriyet Ba şsavc ılığının talimat ıyla 11/8/2016 tarihinde ba şvurucu gözalt ına al ınm ıştır. 12. Başvurucu 12/8/2016 tarihinde Düzce Cumhuriyet Ba şsavc ılığında ifade vermiştir. Başvurucunun ifade alma i şlemi s ıras ında müdafii de haz ır bulunmuştur. Başvurucu; ifadesinde, e ğitim ve çal ışma hayat ı boyunca FETÖ/PDY ile herhangi bir bağlant ısının olmad ığını, hiç kimsenin telkiniyle hareket etmedi ğini, darbe te şebbüsü hakk ında bir bilgiye sahip olmad ığını, Bank Asyada hesab ının bulunmad ığını ama bu kurulu ş ile kardeşinin hesab ına zaman zaman e ğitim harcamalar ı için aç ıktan para gönderdi ğini ve HSYK seçimlerinde hiçbir grubu desteklemedi ğini ifade etmi ştir. 13. Düzce Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 12/8/2016 tarihinde, silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ı istemiyle ba şvurucuyu Düzce Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk etmiştir. 14. Başvurucunun sorgusu Düzce Sulh Ceza Hâkimli ğinde 12/8/2016 tarihinde yap ılm ıştır. Sorgu s ıras ında başvurucunun müdafii de haz ır bulunmu ştur. Başvurucu, Savc ılıktaki ifadesine benzer beyanlarda bulunarak suçlamalar ı kabul etmemi ştir. 15. Düzce Sulh Ceza Hâkimli ği 12/8/2016 tarihinde ba şvurucunun tutuklanmas ına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Şüphelilerin üzerlerine at ılı suçu işledikleri yönünde kuvvetli suç şüphesinin varl ığını gösteren somut delillerin bulundu ğu, at ılı suçun vas ıf ve mahiyeti, at ılı suça ilişkin kanunda öngörülen cezan ın alt ve üst s ınırlar ı, işin önemi, verilmesi beklenen muhtemel ceza miktar ı göz önünde tutuldu ğunda verilecek tutuklama karar ının ölçülü olaca ğı ve adli kontrol tedbirlerinin bu a şamada yetersiz kalaca ğı anlaşılmakla Düzce Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 12/8/2016 tarihli talebinin kabulü ile şüphelinin üzerine at ılı Silahl ı Terör Örgtüne Üy e Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 4Olma suçundan 5271 Say ılı CMK'n ın 100 ve devam ı maddeleri uyar ınca tutuklanmas ına ... [karar verildi.]" 16. Başvurucu 15/8/2016 tarihinde tutuklama karar ına itiraz etmi ş, Bolu Sulh Ceza Hâkimliği 25/8/2016 tarihinde "...şüphelinin üzerine at ılı suçun niteli ği, dosya kapsam ı ve mahkeme tutuklama karar ındaki gerekçeler yerinde görülmekle..." gerekçesiyle itiraz ın kesin olarak reddine karar vermi ştir. 17. Başvurucu, an ılan karar ı 20/9/2016 tarihinde ö ğrendiğini beyan etmi ştir. 18. Başvurucu 18/10/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 19. Düzce Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 15/2/2017 tarihinde yetkisizlik karar ı vererek soruşturma dosyas ını Başsavc ılığa göndermi ştir. 20. Başsavc ılık 3/5/2017 tarihinde soru şturman ın geldiği aşamay ı ve mevcut delil durumunu de ğerlendirerek ba şvurucunun tahliyesini talep etmi ştir. 21. Başvurucu, Ankara 7. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 3/5/2017 tarihli karar ı ile tahliye edilmiştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: " ... soruşturman ın geldiği aşama göz önüne al ınarak tutuklama tedbirinin devam ının art ık gereksiz oldu ğu, tutuklama tedbiri ile ula şılmak istenen amaca Adli Kontrol hükümler i ile de ula şılabileceği kanaatine var ılarak 5271 say ılı CMK'nun 103/1 maddesi gere ğince ... tahliye talebinin kabulüne ... [karar verildi.] " 22. Başsavc ılığın 26/2/2019 tarihli iddianamesi ile ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçunu i şlediğinden bahisle cezaland ırılmas ı talep edilmi ştir. 23. İddianamede, ba şvurucunun FETÖ/PDY hiyerar şisi içinde yer almak suretiyle terör örgütüne üye olma suçunu i şlediği iddia edilmi ştir. Bu suçlamalara esas olarak tan ık beyanlar ında başvurucunun örgüt üyesi oldu ğu yönündeki ifadelere ve ba şvurucunun meslekten ihraç edildi ği olgular ına dayan ılm ıştır. 24.İddianamede yer alan tan ık beyanlar ının başvurucuya yöneltilen eylemlere ilişkin k ısm ı aşağıdaki gibidir: - Tan ık A.C.Ş.nin ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Ben 2014 y ılı Ocak kararnamesinde Düzce Cumhuriyet Ba şsavc ısı olarak atand ım. Ramazan Söyler 2014 y ılı yaz kararnamesi ile Düzce'ye Cumhuriyet Savc ısı olarak atand ı. Kendisini müracaat savc ılığında görevlendirdik. 2015 Ocak ay ında da Manisa'ya tayini m çıktığından yakla şık 5 ay birlikte çal ıştık. Bu süre içerisinde Ekim 2014 HSYK seçimleri yap ıldı. Ad ı geçen ki şinin, tutum ve davran ışlar ı ile Fetö Terör Örgütü üyesi oldu ğunu düşündüğümüz adaylar ı destekledi ği kanaati olu şmuştur. Ben Ramazan Söyler ile seçim konular ında görü şmedim Bu hususu Düzce'de görev yapan meslekta şlar ım söylemi şti. Benim bu husustaki bilgilerim duyuma dayal ıdır ..." - Tan ık M.Ü.nün ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Ben 2014 yaz kararnamesinde Düzce A ğır Ceza Mahkemesi Ba şkanl ığı ile birlikte Komisyon Ba şkan ı olarak atand ım. Meslekten ç ıkar ılan Cumhuriyet Savc ısı Ramaza n Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 5Söyler de ayn ı kararname ile Düzce Cumhuriyet Savc ılığına atand ı ve beraber ba şlad ık. Seçim esnas ında Yarg ıda Birlik Platformuna çok yak ınlaşmas ı olmad ı ancak ba ğıms ızlar ı destekleyenlerin yan ında da çok görmedik. Ancak ba ğıms ızlar ı destekleyenlerin yan ında daha çok gördük. Duydu ğum kadar ıyla eşi Kamu Kurumunda çal ışıyordu. Ve bu FETÖ c ü olan kişilerin han ımlar ıyla daha s ıkı f ıkıydı. Ben net olarak seçim esnas ında b u bağıms ızlara çal ıştığını söyleyemem ancak onlara daha yak ındı. D ışarıdaki yaşant ısını bilemiyorum. İçine kapan ık bir tarz ı vard ı. Çok diyaloga aç ık birisi de ğildi. Bende tam bi r kanaat olu şmad ı. Çünkü net tav ırlar ını göremedim. Seçimler bittikten sonra ba ğıms ızlar ın müşahitlerinin ya da o grubun üyelerinin yan ında görmedim. Sadece oyunu kullan ıp gitti." 25. İddianame Ankara 28. A ğır Ceza Mahkemesinin 8/3/2019 tarihli karar ıyla iade edilerek Ba şsavc ılığa gönderilmi ştir. İade karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... şüpheliden ele geçen dijital materyal ile ilgili inceleme sonuç raporu al ınarak rapor sunucuna göre şüphelinin hukuki durumununun takdiri gerekirken, FETÖ/PD Y mensuplar ının çoğunlukla cep telefonlar ı üzerinden gizli yaz ışmalar gerçekle ştirdiği de gözetildiğinde, sonuca mutlak şekilde etki edecek delil toplanmaks ızın, HSK ihraç karar ı ve tan ıklar A.C. Ş. ve M.Ü.nin, şüphelinin varsa örgütsel ba ğlant ılar ını somut olarak ortay a koyma hususunda kanaat verici beyanlar ı olmamas ı, gerekli görülmesi durumunda A.. Ş.nin beyanlar ında geçen ki şilerin tan ık s ıfat ıyla dinlenilmeleri, yine Türkiye Bankalar Birli ği, ÖSYM gibi kurumlardan şüphelinin ileti şim amac ıyla bildirdi ği cep telefonlar ı da araştırılarak varsa kulland ığı başka hatlara ili şkin araştırmalar da yap ılmak suretiyle, bu araştırmalar neticesinde şüpheli hakk ında hukuki de ğerlendirme yap ılmas ı gerektiğinden ... [iadesine karar verilmi ştir.]" 26. Başvurucu hakk ındaki soru şturma, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla Başsavc ılıkta derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK 27.İlgili ulusal ve uluslararas ı hukuk için bkz. Yıldırım Turan [GK], B. No: 2017/10536, 4/6/2020, 27-82. V.İNCELEME VE GEREKÇE 28. Mahkemenin 22/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 29. Başvurucu; somut suç şüphesi ve somut deliller bulunmadan hukuka ayk ırı bir şekilde hakk ında tutuklama karar ı verildiğini, delilleri karartma ve kaçma şüphesi olmad ığı hâlde koşullar ı oluşmadan verilen tutuklama karar ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 30. Bakanl ık görüşünde, öncelikle 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde düzenlenen tazminat davas ı aç ılmadan ba şvuru yap ıldığından ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verilebilece ği ileri sürülmü ş; Anayasa Mahkemesi taraf ından esastan inceleme yap ılacak olmas ı durumunda ise tutuklama karar ında kuvvetli suç şüphesinin ortaya konuldu ğu ileri sürülerek tutuklama karar ının verildiği andaki genel ko şullar ve somut olay ın özel ko şullar ı Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 6ile sulh ceza hâkimlikleri taraf ından verilen kararlar ın içeriği birlikte de ğerlendirildi ğinde başvurucu yönünden kaçma ve delilleri etkileme tehlikesine yönelen tutuklama nedenlerinin olgusal temellerinin olmad ığının söylenemeyece ği belirtilmi ştir. 31. Bakanl ık görüşünde ayr ıca soruşturma konusu suç için öngörülen yapt ırımın ağırlığı, işin niteliği ve önemi de gözönünde tutuldu ğunda başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü oldu ğu ve adli kontrol uygulamas ının yetersiz kalaca ğı sonucuna var ılmas ının keyfî oldu ğunun savunulamayaca ğı ileri sürülmü ştür. Bakanl ık görüşünde, bu hususlar dikkate al ınarak başvurucunun tutuklanmas ında herhangi bir keyfiyetin bulunmad ığı hususuna vurgu yap ılm ış ve tutuklaman ın hukuki olmad ığına dair şikâyetin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilmez bulunmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. 32. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında, mesle ği nedeniyle hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni olmad ığını belirtmiş ve tutuklama tedbiri için kuvvetli suç şüphesinin bulunmad ığını yinelemiştir B. Değerlendirme 33. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 34. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar ba şlıklı 19. maddesinin birinci fıkras ı ile üçüncü f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. ...Suçluluğu hakk ında kuvvetli belirti bulunan ki şiler, ancak kaçmalar ını, delillerin yokedilmesini veya de ğiştirilmesini önlemek maksad ıyla veya bunlar gibi tutuklamay ı zorunlu k ılan ve kanunda gösterilen di ğer hallerde hâkim karar ıyla tutuklanabilir." 35. Başvurucunun şikâyetinin özü, tutuklulu ğunun hukuki olmad ığına ilişkindir. Dolay ısıyla başvurucunun iddialar ının Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ında, kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 1. Uygulanabilirlik Yönünden36. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin kullan ılmas ının durdurulmas ı" kena r başlıklı 15. maddesi şöyledir: "Savaş, seferberlik, s ıkıyönetim veya ola ğanüstü hallerde, milletleraras ı hukuktan doğan yükümlülükler ihlâl edilmemek kayd ıyla, durumun gerektirdi ği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullan ılmas ı kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasad a öngörülen güvencelere ayk ırı tedbirler al ınabilir. Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 7Birinci f ıkrada belirlenen durumlarda da, sava ş hukukuna uygun fiiller sonuc u meydana gelen ölümler d ışında, kişinin yaşama hakk ına, maddî ve manevî varl ığının bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, dü şünce ve kanaatlerini aç ıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolay ı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmi şe yürütülemez; suçluluğu mahkeme karar ı ile saptan ıncaya kadar kimse suçlu say ılamaz." 37. Anayasa Mahkemesi, ola ğanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemlerde alınan tedbirlere ili şkin bireysel ba şvurular ı incelerken Anayasa'n ın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimini dikkate alaca ğını belirtmiştir. Buna göre ola ğanüstü bir durumun bulunmas ı ve bunun ilan edilmesinin yan ı sıra bireysel başvuruya konu temel hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden tedbirin ola ğanüstü durumla bağlant ılı olmas ı hâlinde inceleme Anayasa'n ın 15. maddesi uyar ınca yap ılacakt ır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 187-191). 38. Soru şturma mercilerince ba şvurucuya yöneltilen ve tutuklama tedbirine konu olan suçlama, ba şvurucunun darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY'nin üyesi oldu ğu iddias ıdır. Anayasa Mahkemesi, an ılan suçlaman ın olağanüstü hâl ilan ını gerekli k ılan olaylarla ilgili oldu ğunu değerlendirmi ştir (Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, 57). 39. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olup olmad ığının incelenmesi Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında yap ılacakt ır. Bu inceleme sıras ında öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının başta Anayasa'n ın 13. ve 19. maddeleri olmak üzere di ğer maddelerinde yer alan güvencelere ayk ırı olup olmad ığı tespit edilecek, ayk ırılık saptanmas ı hâlinde ise Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçütlerin bu ayk ırılığı meşru kılıp k ılmad ığı değerlendirilecektir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 193-195, 242; Selçu k Özdemir , 58). 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 40. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden bulunmad ığı anlaşılan bu bölümdeki iddialar ın kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi gerekir. 3. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 41. Genel ilkeler için bkz. Özcan Güney, B. No: 2017/20709, 15/11/2018, 57-62; Zafer Özer, B. No: 2016/65239, 9/1/2020, 38-45. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 42. Somut olayda öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuni dayana ğının olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. Ba şvurucu, darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY'nin mensubu oldu ğu iddias ıyla yürütülen soru şturma kapsam ında silahl ı terör örgütü üyesi olma suçlamas ıyla 5271 say ılı Kanun'un 100. maddesi uyar ınca tutuklanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 843. Diğer taraftan ba şvurucu, bir savc ı olarak mesle ğinden kaynaklanan güvenceler e riayet edilmeksizin tutukland ığını iddia etmektedir. 44. Anayasa Mahkemesi, Yıldırım Turan karar ında ilgili Türk Hukuk Mevzuat ı çerçevesinde konuyu etrafl ıca değerlendirmi ş ve Yarg ıtay içtihatlar ına da değinerek terör örgütüne üye olma suçunun ki şisel bir suç oldu ğunu, Yüksek Mahkeme üyelerinden farkl ı olarak hâkim ve Cumhuriyet savc ılar ı yönünden a ğır ceza mahkemesinin görevine gire n suçüstü hâli bulunmasa da ki şisel suçlar ına ilişkin olarak soru şturma yürütülmesi için izin şart ı bulunmad ığını belirterek Vergi Mahkemesi üyesi (hâkim) olan ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuni dayana ğının bulundu ğu sonucuna varm ıştır (ayr ıntı için bkz. Yıldırım Turan, 108-159). 45. Somut olayda an ılan kararlardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum söz konus u değildir. Dolay ısıyla somut olay ın koşullar ında başvurucunun kanuna ayk ırı olarak tutukland ığı iddias ı yerinde de ğildir. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayana ğı bulunmaktad ır. 46. Kanuni dayana ğı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin me şru bir amac ının olup olmad ığı ve ölçülülü ğü incelenmeden önce tutuklaman ın ön ko şulu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesi gerekir. 47. Düzce Sulh Ceza Hâkimli ğinin tutuklama karar ında, başvurucu yönünden kuvvetli suç şüphesini olu şturan somut olgular ın bulundu ğuna genel olarak de ğinilmiş; bu olgulara ili şkin bir aç ıklamaya yer verilmemi ştir (bkz 15). 48. Başsavc ılığın Mahkemece iade edilen iddianamesinde ise ba şvurucunun meslekten ihraç edilmesine ve FETÖ/PDY'ye üye olabilece ği yönünde verilen tan ık beyanlar ına dayan ılm ıştır (bkz. 24). 49.Buna göre ba şvurucuya yöneltilen ve tutuklamaya konu olan suçlaman ın dayanaklar ından biri ba şvurucunun meslekten ihraç edilmesidir. 50. Anayasa Mahkemesi daha önce verdi ği birçok kararda görevden uzakla ştırma veya kamu görevinden ya da meslekten ç ıkarma şeklindeki idari kararlar ın niteliğini dikkate alarak bu kararlar ın verilmesinin karara muhatap olan ki şilerin suç i şlediklerine dair kuvvetli belirtinin bulundu ğu anlam ına gelmedi ği sonucuna varm ıştır (diğerleri aras ından bkz. Mustafa Bald ır, 70; Mustafa Açay , B. No: 2016/66638, 3/7/2019, 54; E.A. , B. No: 2016/78293, 3/7/2019, 57; Ali Aktaş, B. No: 2016/14178, 17/7/2019, 53; Mustafa Özterzi , 104; Zafer Özer, 53-57). Bu itibarla ba şvurucu hakk ındaki görevden uzakla ştırma veya meslekten ç ıkarma tedbirlerine ili şkin kararlarda ba şvurucuyla ilgili ki şisel bir tespit ve değerlendirme bulunmad ığından bunlar ın -tek başına- suç işlendiğine dair kuvvetli bir belirti olarak kabulü mümkün de ğildir. 51. Diğer taraftan soru şturma mercilerince, ba şvurucunun FETÖ/PDY'ye üye olma suçu kapsam ında tan ık beyanlar ına dayan ıldığı görülmü ştür. Söz konusu beyanlarda, başvurucunun HSYK seçimlerinde daha sonra örgüt üyesi oldu ğu gerekçesiyle soru şturma geçiren ki şileri destekledi ği yönünde kanaat olu ştuğu ve eşinin örgüte yak ın kişilerin eşleri ile irtibat ının olduğu ifade edilmi ştir (bkz. 24). Ancak bu tan ık beyanlar ında başvurucunun FETÖ/PDY üyesi oldu ğuna, bu örgütle bir örgütsel ba ğlant ısı olduğuna veya hangi örgütsel eylemlerde bulundu ğuna ya da ba şvurucunun örgütsel konumuna ili şkin herhangi bir olgudan Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 9bahsedilmemektedir. Söz konusu tan ık anlat ımlar ı, kişisel kanaatin aç ıklanmas ı niteliğinde olup eylem bilgileri ihtiva etmemekte ve bu anlamda yarg ı makamlar ının denetim yaparak söz konusu beyanlar ı doğrulamas ına ya da çürütmesine imkân vermemektedir (benzer değerlendirmeler için bkz. Recep Uygun, B. No: 2016/76351, 12/6/2018, 43; E.A., 59). 52. Bu itibarla soru şturma belgelerinde yer alan tespit ve de ğerlendirmeler kapsam ında somut olayda suç i şlendiğine dair kuvvetli belirtinin yeterince ortaya konulamad ığı sonucuna var ılm ıştır. 53. Var ılan bu sonuç kar şısında tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmad ığına ve tutuklaman ın ölçülü olup olmad ığına ilişkin ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gere k görülmemi ştir. 54. Aç ıklanan gerekçelerle suç i şlediğine dair kuvvetli belirtiler ortaya konulmadan başvurucu hakk ında tutuklama tedbirinin uygulanmas ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına ilişkin olarak ola ğan dönemde Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında yer alan güvencelere ayk ırı olduğu sonucuna var ılm ıştır. 55. Bununla birlikte an ılan tedbirin ola ğanüstü dönemlerde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında meşru olup olmad ığının incelenmesi gerekir. c. Anayasa'n ın 15. Maddesi Yönünden 56. Somut olayda Anayasa Mahkemesince soru şturma makamlar ının suç işlendiğine dair belirtileri somut olgularla ortaya koymadan ba şvurucu hakk ında tutuklama tedbirine başvurduklar ı sonucuna var ılm ıştır. Bu itibarla olağanüstü hâl döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen Anayasa'n ın 15. maddesinin ba şvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına yönelik olarak Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında belirtilen güvencelere ayk ırı bu müdahaleyi me şru k ılmad ığı değerlendirilmi ştir (benzer yönde bkz. Şahin Alpay [GK], B. No: 2016/16092, 11/1/2018, 110; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 157). 57. Aç ıklanan gerekçelerle -Anayasa'n ın 15. maddesiyle birlikte değerlendirildi ğinde de- ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Serdar ÖZGÜLDÜR ve Muammer TOPAL bu görü şe kat ılmam ışlard ır. 4. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 58. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 10Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 59. Başvurucu, tahliyesine karar verilmesi istemiyle birlikte 5.000.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 60. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 61. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 62. Başvurucu hakk ındaki tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Soruşturma sürecinde 3/5/2017 tarihinde ba şvurucunun tahliyesine karar verilmi ştir ve tutukluluk hâli sona ermiştir. 63. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Başvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına yönelik müdahale nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine kara r verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, B. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü fıkras ı kapsam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE Serdar ÖZGÜLDÜR ve Muammer TOPAL' ın karşıoylar ı ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. Başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 11D. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, E. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Soruşturma:2019/52602) GÖNDER İLMESİNE, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 22/7/2020 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Başvuru Numaras ı: 2017/4807 Karar Tarihi : 22/7/2020 12KARŞIOY GEREKÇES İ Bireysel Ba şvuru No: 2016/78293 (I. Bölüm) ve Bireysel Ba şvuru No: 2016/14597 (Genel Kurul) say ılı dosyalardaki kar şıoylarda belirtilen hukuki neden ve gerekçelerle; 12.8.2016 tarihinde tutuklanan, soru şturma devam ederken kimi tan ıklarca FETÖ ba ğlant ısı olduğu yönünde beyanlarda bulunulan, 3.5.2017 tarihinde tahliye edilmekle beraber hakk ındaki 8.3.2019 tarihli iddianamenin geri gönderilmesi nedeniyle hakk ındaki soru şturma devam eden ba şvurucu hakk ındaki tutuklama karar ında suç i şlediğine dair kuvvetli belirtilerin yeterince ortaya konuldu ğu, derece mahkemesi kararlar ının temelsiz ve keyfi olduğunun söylenemeyece ği, dolay ısiyle tutuklama tedbirinin uygulanmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlâl edilmedi ği kanaatine vard ığımızdan; çoğunluğun aksi yöndeki karar ına kat ılm ıyoruz. Üye Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Muammer TOPAL