TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR TÜRKİYE İŞ BANKASI A. Ş. BAŞVURUSU (12) (Başvuru Numaras ı: 2019/1270) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/1270 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Türkiye İş Bankas ı A.Ş. Vekilleri : Av. Levent GEYHAN Av. Hazal ARIKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, başvurucu taraf ından çal ışanl
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR TÜRKİYE İŞ BANKASI A. Ş. BAŞVURUSU (12) (Başvuru Numaras ı: 2019/1270) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/1270 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Türkiye İş Bankas ı A.Ş. Vekilleri : Av. Levent GEYHAN Av. Hazal ARIKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, başvurucu taraf ından çal ışanlar ı ad ına Türkiye İş Bankas ı A.Ş. Mensuplar ı Munzam Sosyal Güvenlik ve Yard ımlaşma Sand ığı Vakf ına (Vak ıf) yap ılan katk ı pay ı ödemelerinin ücret olarak de ğerlendirilmesi sonucu gelir vergisi ve damga vergisi tar h edilerek vergi ziya ı cezalar ı kesilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 9/1/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu şlard ır. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/1270 Karar Tarihi : 6/10/2021 28. Vergi İdaresince Türkiye İş Bankas ı A.Ş. (Banka/ Şirket) nezdinde 2007-2011 yıllar ı aras ındaki dönem için yap ılan vergi incelemesi sonucunda 23/11/2012 ve 1/4/2013 tarihli vergi inceleme raporlar ı düzenlenmi ştir. 9. Bu raporlarda özetle; i. Vakf ın personele ek haklar sa ğlad ığı, bu sebeple özel sigorta fonksiyonu gördüğü, Vakf ın ana finansman kayna ğının ise çal ışanlardan ve Bankadan sa ğlanan katk ı paylar ı olduğu vurgulanm ıştır. ii. Vak ıf taraf ından çal ışanlara sa ğlanan menfaatlerin bir k ısm ının Banka taraf ından finanse edildi ği, bu yönüyle Bankaca ödenen katk ı paylar ının işçilere sağlanan menfaatlere ili şkin işveren pay ı olarak alg ılanmas ı gerektiği ifade edilmiştir. iii. Bunun yan ında banka katk ı pay ının hesaplanmas ında çal ışanlar ın emeklili ğe esas maa ş ve ikramiye paylar ının dikkate al ındığı, bundaki amac ın ise her bir çal ışanın elde edece ği menfaatin net tutar ının belirlenmesi oldu ğu belirtilmi ştir. Rapora göre banka katk ı pay ı ödemelerinden esas yararlananlar çal ışanlar olup Vak ıf ise sadece buna arac ılık etmektedir. iv. Sonuç olarak Bankan ın muhtelif şubeleri taraf ından çal ışanlar ı ad ına yap ılan ödemelerin ücret mahiyetinde oldu ğu, bu ödemelerin ise 31/12/1960 tarihli ve 193 say ılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 63. maddesinde yaz ılı şartlar ı taşımamas ı nedeniyle ücret matrah ından indirilemeyece ği kanaatine var ılm ıştır. 10. Vergi İdaresince raporlardaki tespitler do ğrultusunda, bu ödemeler üzerinden gelir vergisi tevkif edilerek beyan edilip ödenmedi ği gerekçesiyle vergi ziya ı cezal ı gelir vergisi tarhiyatlar ı yap ılm ıştır. Ayr ıca bu kat ılım paylar ı ödemelere ili şkin belgelerde gösterilmedi ğinden damga vergisi matrah ının eksik hesapland ığı gerekçesiyle de cezal ı damga vergisi tarh edilmi ştir. 11. Başvurucu taraf ından 2008 y ılı Ocak ile Aral ık aylar ı aras ı vergilendirme dönemlerine ili şkin olarak tekerrür hükümleri sal ınmak suretiyle uygulanan vergi ziya ı cezal ı gelir stopaj vergisi ile damga vergisi tarhiyat ına karşı vak ıflara ödenen katk ı paylar ının ücret say ılamayaca ğı iddias ıyla Eskişehir 1. Vergi Mahkemesinde (Mahkeme) dava aç ılm ıştır. 12. Mahkeme 21/6/2013 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, vak ıf senedi uyar ınca ödenen banka kat ılım pay ının, çal ışanlara hizme t karşılığı sağlanan bir menfaat oldu ğu ve ücret niteli ğini taşıdığı belirtilmi ştir. Mahkemeye göre bu sebeple söz konusu ücretlerin vergi tevkifat ına tabi tutulmas ı gerekmekte olup vergi ziya ı cezal ı gelir stopaj vergisi ve damga vergisi tarhiyat ında hukuka ayk ırılık bulunmamaktad ır. Başvurucu an ılan karar ı 23/7/2013 tarihinde temyiz etmi ştir. 13. Dan ıştay Dördüncü Dairesi (Daire) 14/11/2013 tarihli karar ıyla, temyiz isteminin k ısmen kabulü ile mahkeme karar ının, vergi ziya ı cezalar ının tekerrür hükümleri uygulanarak artt ırılan k ısm ının bozulmas ına, davac ının diğer hususlara ili şkin temyiz isteminin reddine ve karar ın bu k ısm ının onanmas ına hükmetmi ştir. Kararda, vergi ziya ı cezalar ının 4/1/1961 tarihli ve 213 say ılı Vergi Usul Kanunu'nun 339. maddesi uyar ınca %50 oran ında art ırılarak kesilmi ş olmas ına rağmen tekerrür hükümlerinin uygulanma ko şullar ının Başvuru Numaras ı: 2019/1270 Karar Tarihi : 6/10/2021 3oluşup oluşmad ığı hususunda herhangi bir ara ştırma ve inceleme yap ılmadan karar verildi ği belirtilmiştir. 14. Bozma karar ına uyan Mahkeme 8/10/2015 tarihinde davan ın reddine, dava konusu tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle %50 oran ında art ırılan vergi ziya ı cezalar ının onanmas ına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, ba şvurucu Şirket hakk ında 2007 y ılında kesinle şmiş vergi ziya ı cezas ı bulunduğundan 2008 y ılı için tekerrür hükümleri uygulanmak suretiyle %50 oran ında art ırılan vergi ziya ı cezalar ında hukuka ayk ırı bir durum olmad ığına vurgu yap ılm ıştır. 15. Temyiz edilen karar Daire taraf ından 10/2/2017 tarihinde onanm ıştır. Başvurucunun karar düzeltme talebi de Dairenin 30/10/2018 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 16. Nihai karar ba şvurucu vekiline 10/12/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 9/1/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 18. Konu hakk ında ilgili hukuk için bkz. Türkiye İş Bankas ı A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, 13-28; Türkiye İş Bankas ı A.Ş. (2), B. No: 2014/6193, 15/10/2015, 13-28. V.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 20. Başvurucu, çal ışanlar ı ad ına Vakfa yap ılan katk ı pay ı ödemelerinin vergiye tabi ücret niteli ği taşıdığı gerekçesiyle öngörülebilir ve belirli olmayacak bir biçimde cezal ı vergi tarh edilmesi ve tahakkuk ettirilmesinden yak ınmaktad ır. Başvurucu, bu gerekçeyle mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu, isminin kamuya aç ık belgelerde gizlenmesi talebinde bulunmu ştur. B. Değerlendirme 21. Başvuru konusu ile ilgili ilkeler daha önce Anayasa Mahkemesi taraf ından 12/11/2014 tarihli kararda ortaya konulmu ştur (Türkiye İş Bankas ı A.Ş., 34-61). Buna göre her ne kadar ba şvurucu adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini ileri sürmü şse de başvurucunun bütün şikâyetleri ilgili oldu ğu mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 22. Buna göre Vakfa ödenen katk ı paylar ının ücret olarak kabul edilip edilemeyece ği hususunun kural olarak kamu makamlar ının takdirinde oldu ğu Anayasa Mahkemesince belirtilmi ş ancak Vakf ın kurulmu ş olduğu tarihten vergi incelemesinin yap ıldığı 2012 y ılına kadar Banka taraf ından Vakfa ödenen katk ı paylar ının vergilendirilmedi ğine vurgu yap ılm ıştır. Anayasa Mahkemesi ba şvuruya konu edilen vergilendirme dönemleri itibar ıyla başvurucudan bu ödemelerin vergiye tabi olaca ğını öngörmesini beklemenin mümkün bulunmad ığını kabul etmi ştir (Türkiye İş Bankas ı A.Ş., Başvuru Numaras ı: 2019/1270 Karar Tarihi : 6/10/2021 458-60). Sonuç olarak Vakfa ödenen katk ı paylar ının ücret say ılarak vergilendirilmesine ilişkin işlemlerin vergilendirme dönemi itibar ıyla öngörülebilir bir kanuni dayana ğının bulunmad ığı anlaşıldığından Vakfa yap ılan katk ı pay ı ödemeleri üzerinden vergi tahsil edilmesi nedeniyle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Vergi as ıllar ı bak ımından var ılan sonuç dolay ısıyla vergi cezalar ı bak ımından ayr ıca değerlendirme yap ılmas ına ise gerek görülmemi ştir (Türkiye İş Bankas ı A.Ş., 61). 23. Somut ba şvuruda da an ılan kararda aç ıklanan ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun bulunmad ığı anlaşıldığından başvuruya konu 2008 y ılı Ocak ile Aral ık aylar ı aras ı vergilendirme dönemleri itibar ıyla başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin öngörülebilir bir kanuni dayana ğının bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 24. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 35. maddesinde güvence altına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 26. Başvurucu, yeniden yarg ılamaya karar verilmesi ve maddi tazminat talebinde bulunmuştur. 27. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 28. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2019/1270 Karar Tarihi : 6/10/2021 529.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 30. Başvuruda vergilendirme ile ilgili idari i şlemlerden dolay ı mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Bununla birlikte idare taraf ından yol aç ılan ihlale yönelik olarak etkili bir hukuk yolunun mevcut oldu ğu ancak ba şvurucunun açt ığı davan ın reddedilmekle ihlalin sonuçlar ının giderilmemi ş olduğu görülmektedir. 31. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise usul hukukunda yer alan benzer kurumlardan farkl ı ve bireysel ba şvuruya özgü bir düzenleme içeren 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yeniden yarg ılama sürecinde mahkemelerce yap ılmas ı gereken i ş, öncelikle hak ihlaline yol açan mahkeme karar ının ortadan kald ırılmas ından ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Eski şehir 1. Vergi Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 32.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 33. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucu Şirkete ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin REDDİNE, B. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2019/1270 Karar Tarihi : 6/10/2021 6C. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Eski şehir 1. Vergi Mahkemesine (E.2015/437, K.2015/601) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, F. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına; ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 6/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN