TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR CAN DiKEN BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/12266) Karar Tari hi: 26/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/12266 : 26/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mtimtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULEC:: Sermin BiRTANE CanDiKEN Av. ismail Aziz Ergin CiNMEN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, t1bbi ihmal sonucu zarara ugramlmas1 nedeniyle maddi ve manevi varhgm korunmas1 hakkmm i
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASA MAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR CAN DiKEN BA VURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/12266) Karar Tari hi: 26/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/12266 : 26/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mtimtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULEC:: Sermin BiRTANE CanDiKEN Av. ismail Aziz Ergin CiNMEN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, t1bbi ihmal sonucu zarara ugramlmas1 nedeniyle maddi ve manevi varhgm korunmas1 hakkmm ihlal edildigi iddialarma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 6/7 /2015 tarihinde yap1lm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boltim tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk , ba vuru hakkmda goru bildirmeyecegini belirtmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 8. Ba vurucu 22/9/2008 tarihinde idrar borusunda bulunan ta m giderilmesi i9in ozel bir hastanede ameliyat olmu tur. Ameliyat suasmda idrar borusunun kopmas1 tizerine ba vurucuya idrar torbas1 tak1lm1 ve kopan idrar borusu yerine bagusagmdan alman bir par9a ile yeni bir idrar borusu yapilmasma karar verilmi tir. Bu ama9la ba vurucu 18/3/2009 tarihinde istanbul Universitesi Tip Faktiltesinde ameliyat edilmi tir. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/12266 : 26/12/2018 9. Ba vurucu 26/5/2009 tarihinde, ilk ameliyatl gen;ekle tiren doktor ve ozel hastane aleyhine istanbul Anadolu 14. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) maddi ve manevi tazminat davas1 a9m1 tu. 10. Mahkeme, konu hakkmda Adli Tip Kurumundan (ATK) bilirki i raporu alm1 tlr. ATK'nm 19/9/2011 tarihli raporunda, ameliyat suasmda ureterin kopmasmm bi linen bir komplikasyon oldugu, bu komplikasyon i9in yap1lan mudahalenin uygun oldugu, dikkat ve ozen eksikligi bulunmad1g1 ve davah doktor ile hastanenin uygulamalannm tip kurallanna uygun oldugu, maluliyet tayinine mahal olmad1g1 bildirilmi tir. 11. Ba vurucunun ATK raporuna itiraz1 uzerine Mahkemece Marmara -Oniversitesi Tip Fakultesi -Oroloji Ana Bilim Dalmdan bilirki i raporu almm1 tu. 17/9/2013 tarihli bu bilirki i raporunda ba vurucuya yap1lan tibbi giri imin endikasyonu ve uygulama eklinin uygun oldugu, ureter kopmas1 eklindeki yaralanmanm da ameliyatm komplikasyonu oldugu belirtilmi tir . 12. Mahkeme 10/12/2013 tarihli karanyla davay1 reddetmi tir. Karar gerek9esinde her iki bilirki i raporu uyannca doktor kusurunun olmad1g1, ozen borcunun yerine getirildiginin anla 1ld1g1, bu durumda davahlann tazminat odemekle sorumlu tutulamayacag1 ifade edilmi tir. 13. Bu karar Yarg1tay 13. Hukuk Dairesinin 20/5/2015 tarihli karanyla onanm1 tu. Nihai karar ba vurucu vekiline 15/6/2015 tarihinde teblig edilmi tir. 14. 6/7/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunulmu tur. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 15. 11/1/2011 tarihli ve 6098 say1h Turk Bor9lar Kanunu'nun 49. maddesinin birinci fikras1 oyledir: 11Kusurlu ve hukuka aykzn bir fiille ba$kaszna zarar veren, bu zararz gidermekle yukumludur. II B. Uluslararas1 Hukuk 16. Avrupa insan Haklan Sozle mesi'nin (Sozle me) "Ozel ve aile hayatma saygz hakkz" kenar ba hkh 8. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: 11(1) Herkes ozel ve aile hayatzna, konutuna ve yazz$maszna saygz gosterilmesi hakkzna sahiptir. 11 17. Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM), ki ilerin fiziksel ve ruhsal butunluklerinin korunmas1, kendilerine uygulanan tedaviye dahil olmalan, bu hususta nza gostermeleri ve maruz kald1klan saghk risklerini degerlendirmelerine yard1mc1 olan bilgilere eri imlerinin Sozle me'nin 8. maddesi kapsam1 i9erisinde yer ald1gm1 kabul etmektedir (Trocellier /Fransa (k.k.), B. No: 75725/01, 5/10/2006; jcfal Karakoca ve Huseyin Karakoca /Turkiye (k.k.), B. No: 46156/11, 21/5/2013). 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/12266 : 26/12/2018 18. AiHM kararlanna gore devletler -ister kamu isterse ozel saghk kurulu lan tarafmdan yerine getirilsin- saghk hizmetlerini hastalann ya amlan ile fiziksel ve ruhsal biitiinlligiinlin korunmasma yonelik gerekli tedbirlerin almabilmesini saglayacak ekilde diizenlemek zorundadir (Vo/Fransa [BD], 53924/00, 8/7/2004, 90; Calvelli ve Cigliodtalya [BD], 32967 /96, 17/1/2002, 51; jc[al Karakoca ve Huseyin Karakoca /Turkiye ). 19. AiHM'e gore taraf devletler, uygulanmas1 planlanan tibbi i lemin ongoriilebilir sonu9lan hakkmda doktorlann hastalara onceden bilgi vermelerini saglayacak gerekli diizenleyici tedbirleri almak zorundad1r. Bunun bir sonucu olarak hastanm onceden bilgilendirilmesi soz konusu olmadan ongoriilebilir nitelikte bir riskin ortaya 91kmas1 durumunda ilgili devlet hastaya bilgi verilmemesinden dogrudan sorumlu tutulabilmektedir (Serif Geceku u /Turkiye (k.k.), B. No: 28870/05, 25/5/2010; Trocellier /Fransa). 20. T1bbi bir hatanm ve hastane hizmetlerindeki eksikliklerin sorumlulugunun Sozle me'nin 8. maddesi kapsammda dogrudan devlete atfedilmesi i9in yeterli olup olmamas1 hususunda AiHM, farkh t1bbi bilirki i raporlannda ve hatta iv yarg1 organlanmn kararlannda her tiirlii tibbi hata ve ihmalin ihtimal d1 1 birak1ld1g1 bir davada (Yardzmcz /Turkiye, B. No: 25266/05, 5/1/2010, 59 ) her haliikarda bu sonu9lan sorgulamanm veya sahip oldugu t1bbi bilgilerden hareketle bilirki ilerin vard1g1 sonu9lann dogrulugu hakkmda tahminlere dayah olarak fikir yiiriitmenin gorevleri arasmda olmad1gma i aret etmi tir (Tysiqc/Polonya, B. No: 5410/03, 20/3/2007, 119, Yardzmcz/Turkiye, 59 ). V. iNCELEME VE GEREK ;E 21. Mahkemenin 26/12/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi dii tiniildii: A. Ba vurucunun iddialan 22. Ba vurucu, idrar borusundaki ta 1 kird1rmak i9in yapilan ameliyatta idrar borusunun kopanlmasmm kabul edilemez oldugunu, bu durumu komplikasyon olarak degerlendirmenin ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakk1yla bagda mayacagm1 belirtmi tir. Ba vurucu, tazminat davasm1 reddeden mahkemenin uygun ve yeterli gerek9e gostermeden sadece bilirki i raporlanna dayanmak suretiyle davay1 reddettigini, konu hakkmda yeniden farkh tip fakiiltelerinin iiroloji boliimlerinden olu turulacak bir kuruldan bilirki i raporu almmad1g1m beyan etmi tir. Ba vurucu bu nedenlerle ya am, ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma ve adil yargilanma haklannm ihlal edildigini ileri siirmii tiir. B. Degerlendirme 23. iddianm degerlendirilmesinde dayanak almacak Anayasa'nm "Ki inin dokunulmazhgz, maddi ve manevi varhgz" kenar ba hkh 17. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Herkes, ya$ama, maddi ve manevi varlzgznz koruma ve geli$firme hakkzna sahiptir." 24. Anayasa'nm 56. maddesinin ii9iincii fikras1 oyledir: "Devlet, herkesin hayatznz, beden ve ruh saglzgz ir;inde siirdiirmesini saglamak ; insan ve madde giiciinde tasarruf ve verimi artzrarak , i$birligini gerr;eklqtirmek amaczyla saglzk kurulu$lannz tek elden planlayzp hizmet vermesini diizenler." 4 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/12266 : 26/12/2018 25. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba$vurucu tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 26. Anayasa'nm 17. maddesinin birinci fikrasmda, herkesin maddi ve manev1 varhg1m koruma ve geli$tirme hakkma sahip oldugu belirtilmekte olup soz konusu dtizenleme Sozle$me'nin 8. maddesi vervevesinde ozel hayata sayg1 hakk1 kapsammda gtivence altma alman fiziksel ve zihinsel btitiinltigtin korunmas1 hakkma kar$1hk gelmektedir. 27. Anayasa Mahkemesi daha onceki kararlannda, kas1t soz konusu olmaks1zm hekim kusuru nedeniyle vticut btitiinltigtintin zarar gordtigti $eklindeki tibbi ihmale dair $ikayetleri Anayasa'nm 1 7. maddesinin birinci fikrasmda dtizenlenen ki$inin maddi ve manevi varhg1m koruma hakk1 kapsammda incelemi$tir (Melahat Sonmez, B. No: 2013/7528, 9/9/2015; Ahmet Sevim, B. No: 2013/474, 9/9/2015; Hilmi Duzguner, B. No: 2014/9690, 11/5/2017). 28. Amlan kararlar dogrultusunda somut olayda ba$vurucunun t1bbi ihmale dayah tum $ikayetlerinin Anayasa'nm 17. maddesinin birinci fikrasmda dtizenlenen ki$inin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakk1 kapsammda incelenmesi gerekmektedir. 1. Kabul Edilebilirlik Yonilnden 29. Avikva dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba$ka bir neden de bulunmad1g1 anla$ilan ki$inin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakkmm ihlal edildigine ili$kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yonilnden a. Genel ilkeler 30. Anayasa'mn 17. maddesinin birinci fikrasmda herkesin maddi ve manevi varhgm1 koruma ve geli$tirme hakkma sahip oldugu belirtilmektedir . Bu kapsamda amlan Anayasa htikmti ile ki$inin maddi ve manevi varhgmm btitiinltigti gerek kamusal yetkilerle donatilm1$ ki$ilerin gerekse ozel ki$ilerin mtidahalelerine kar$I gtivence altma almm1$tlf (Ozkan $en, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 40). 31. Anayasa'nm 17. maddesinin amac1, esas olarak bireylerin maddi ve manevi varhgma kar$I devlet tarafmdan yap1labilecek keyfi mtidahalelerin onlenmesidir. Bunun yam s1ra devletin tibbi mtidahaleler nedeniyle ki$ilerin maddi ve manevi varhgm1 etkili olarak koruma ve maddi ve manevi varhgma sayg1 gosterme $eklinde pozitif ytiktimltiltigti de bulunmaktadir (Ahmet Acarturk, B. No: 2013/2084, 15/10/2015, 49). Nitekim Anayasa'nm 56. maddesinde de belirtildigi tizere pozitif ytiktimltiltik, saghk alanmda ytirtitiilen faaliyetleri de kapsamaktadir (jlker Ba er ve digerleri, B. No: 2013/1943, 9/9/2015, 44). 32. Devlet, bireylerin ya$am hakk1 ile maddi ve manevi varhklanm koruma hakk1 kapsammda ister kamu isterse ozel saghk kurulu$lan tarafmdan yerine getirilsin saghk hizmetlerini hastalann ya$amlan ile maddi ve manevi varhklannm korunmasma yonelik gerekli tedbirlerin almabilmesini saglayacak $ekilde dtizenlemek zorundadir (Ahmet Acarturk, 51). 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/12266 : 26/12/2018 33. ilke olarak t1bbi ihmallere ili kin ikayetler konusunda temel ba vuru yolu, hukuki sorumlulugu tespit adma takip edilecek olan hukuk veya idari tazminat davas1 yoludur (Nail Artu ;, B. No: 2013/2839, 3/4/2014, 38). 34. Maddi ve manevi varhg1 koruma hakk1 kapsammda hukuki sorumlulugu ortaya koymak adma adli ve idari yarg1da a91lacak tazminat davalannm makul derecede dikkatli ve ozenli inceleme artm1 yerine getirmesi gerekmektedir. Derece mahkemelerinin bu ttir olaylara ili kin yarg1lamalarda Anayasa'nm 17. maddesinin gerektirdigi seviyede derinlik ve ozenle bir inceleme yap1p yapmad1klannm ya da ne ol9tide yaptiklannm da Anayasa Mahkemesi tarafmdan degerlendirilmesi gerekmektedir. Zira derece mahkemeleri tarafmdan bu konuda gosterilecek hassasiyet, ytirtirltikteki yarg1 sisteminin daha sonra ortaya 91kabilecek benzer hak ihlallerinin onlenmesinde sahip oldugu onemli roltin zarar gormesine engel olacaktu (Yasin ()ldzr, B. No: 2013/8147, 14/4/2016, 57; Tevfik Gayretli, B. No: 2014/18266 , 25/1/2018, 32). 35. Diger taraftan belirtmek gerekir ki olaylann olu umuna ili kin delillerin degerlendirilmesi oncelikle idari ve yarg1sal makamlann odevidir. Aym ekilde ba vuru dosyasmda bulunan t1bbi bilgi ve belgelerden hareketle bilirki ilerin vard1g1 sonu9lann dogrulugu hakkmda fikir ytirtitmek Anayasa Mahkemesinin gorevi degildir (Mehmet ;olakoglu, B. No: 2014/15355, 21/2/2018). Ancak ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakk1 kapsammda yerine getirmek zorunda oldugu usul ytiktimltiltiklerinin somut olayda yerine getirilip getirilmediginin nesnel bir ekilde degerlendirilmesi i9in ilgili anayasal kurallar baglammda derece mahkemelerinin kendilerine tanmm1 takdir yetkileri 9er9evesinde hareket edip etmediklerinin denetlenmesi gerekir. Bu baglamda mtidahaleyi hakh gostermek i9in one stirtilen gerek9elerin ilgili ve yeterli olup olmad1g1 incelenmelidir (Murat Atzlgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015, 44). 36. Bu baglamda derece mahkemelerinin gerek9eleri, taraflann kanun yoluna ba vuru imkamm etkili ekilde kullanabilmesini saglayacak surette aynntih olarak ortaya konulmah; ula 1lan sonu9lar yeterli a91khktaki bilimsel gorti ve raporlar gibi somut, nesnel verilere dayandmlmahdu (Murat Atzlgan, 45). b. ilkelerin Olaya Uygulanmas1 3 7. Anayasa Mahkemesi yukanda deginilen Anayasa'nm 17. maddesi kapsammda devlete dti en pozitif yuktimltiltiklerin somut olay baglammda yerine getirilip getirilmedigini denetlemek durumundadu (Tevfik Gayretli, 36). Bu sebeple ba vuruya konu olay, devletin ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma ve geli tirme hakkma ili kin pozitif ytiktimltiltigti kapsammda incelenmi tir. 38. Somut olayda tazminat davasmm reddine ili kin htikme esas alman bilirki i raporlannda taraflann iddialanna ve dtizenlenen tibbi belgelerdeki bulgulara yer verilmi ve sonu9 olarak t1bben usul ve fenne uygun olan ameliyatlan yapan doktorlann kusurlannm bulunmad1g1 yontinde gorti bildirilmi tir. Mahkeme tarafmdan da bu bilirki i raporlanna dayamlarak davanm reddine karar verildigi gortilmektedir. 39. Buna gore derece mahkemesince yap1lan yarg1lamada tibbi ihmal iddialannm ara tmlmas1 ve durumun a91khga kavu turulmas1 i9in alman uzman bilirki i raporlannda yeterli somut bulgu ve tespitlere yer verilerek, ba vurucunun iddialannm aynntih bir bi9imde tart1 Ild1g1 ve kar 1land1g1 gortilmektedir. 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/12266 : 26/12/2018 40. Sonm; olarak ba vurucunun ileri surdugu iddialar hakkmda iki ayn kurumdan alman bilirki i raporlanna dayamlarak verilen derece mahkemesi karan, konuyla ilgili ve yeterli bir gerek9e i9ermektedir. Aynca ba vurucunun ilk bilirki i raporuna itiraz1 uzerine yeniden bilirki i incelemesi yaptmlm1 oldugu ve her iki bilirki i raporunda aym yonde sonu9 bildirildigi, bu hususlann derece mahkemesi karannda degerlendirildigi gorulmektedir. Bu durumda uyu mazhgm 9ozumu i9in esash olan iddialann derece mahkemelerince Anayasa'nm 17. maddesinin gerektirdigi ozen ve derinlikte incelendigi anla ilmaktadir. Somut olay bak1mmdan kamu makamlannm pozitif yukumluluklerinin yerine getirilmedigi soylenemeyeceginden ki inin maddi ve manevi varhgmm korunmas1 hakkmm ihlal edilmedigi sonucuna vanlm1 tlr. 41. A91klanan gerek9elerle Anayasa'mn 17. maddesinde guvence altma alman ki inin maddi ve manevi varhgmm korunmas1 hakkmm ihlal edilmedigine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Ki inin maddi ve manevi varhgm1 koruma hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 17. maddesinde guvence altma alman ki inin maddi ve manevi varhgmm korunmas1 hakkmm iHLAL EDiLMEDiGiNE, C. Y argilama giderlerinin ba vurucu uzerinde BIRAKILMASINA, D. Karann bir omeginin Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 26/12/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Celal Mumtaz AKINCI Dye Muammer TOP AL Dye M. EminKUZ Dye R1dvan GDLE ; 7