TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EŞREF KÖSE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/38098) Karar Tarihi: 3/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 7/7/2020-31178 Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Eşref KÖSE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kapal ı görüşün dinlenmesi ve kayda al ınmas ı nedeniyle haberle şme hürriyet
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EŞREF KÖSE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/38098) Karar Tarihi: 3/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 7/7/2020-31178 Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Eşref KÖSE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kapal ı görüşün dinlenmesi ve kayda al ınmas ı nedeniyle haberle şme hürriyeti ile özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının, radyoya el konulmas ı nedeniyle de ifade hürriyetinin ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 13/11/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüş bildirmiştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklu olarak Bolu F Tipi Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) kalmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 3A. Kapal ı Ziyaretlerde Yap ılan Görü şmenin Dinlenmesi ve Kayda Al ınmas ına İlişkin Süreç 9. Başvurucu, Ceza İnfaz Kurumu Müdürlü ğüne başvurarak kapal ı görüşlerin dinlenmesine ili şkin uygulaman ın yasal dayana ğının bildirilmesini talep etmi ştir. Ceza İnfaz Kurumu, uygulaman ın 17/6/2005 tarihli ve 25848 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Hükümlü ve Tutuklular ın Ziyaret Edilmeleri Hakk ında Yönetmelik'in (Ziyaret Yönetmeli ği) 7. maddesine dayand ığını başvurucuya bildirmi ştir. Başvurucu 23/6/2017 tarihli dilekçesi ile kapal ı görüşler için ayr ılan caml ı bölmelerde telefonla yap ılan görüşmelerin dinlenmesinin ve kayda al ınmas ının ilgili mevzuata ayk ırı olduğunu iddia ederek uygulanman ın kald ırılmas ını Bolu İnfaz Hâkimli ğinden (İnfaz Hâkimli ği) talep etmi ştir. 10.İnfaz Hâkimli ği 11/8/2017 tarihinde talebin reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlar ın da sadece tehlikeli hükümlü ve tutuklu statüsündeki ki şilerin bar ındırılabileceği, bu tür kurumlar ın teknik donan ımıyla güvenlik riskleri en aza indirgenmi ş, içten ve d ıştan koruma görevlileri ile firara kar şı engelleri bulunan ceza infaz kurumu oldu ğu vurgulanm ıştır. 6/4/2006 tarihli ve 26131 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren Ceza İnfaz Kurumlar ının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Tüzük'ün ( İnfaz Tüzü ğü) 130. maddesi ile Ziyare t Yönetmeli ği'nin 7. maddesine at ıf yap ılarak başvurucunun şikayetine konu uygulaman ın Ziyaret Yönetmeli ği'nin 7. maddesine uygun şekildeki kapal ı görüş için gerekli teknik ve elektronik donan ım kullan ılarak yap ılan yüksek güvenlikli kapal ı ceza infaz kurumlar ına özgü bir uygulama oldu ğu belirtilmi ştir. Kararda ayr ıca Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün 14/11/2016 tarihli Güvenlik Nedeniyle Nakil konulu yaz ısında, başvurucunun yirmi dört saat kontrol alt ında tutulabilmesi için gece ve gündüz personel görevlendirilmesi ve sadece Ceza İnfaz Kurumunun en üst amirinin talimat ı veya bilgisi ile odas ına girilmesinin emredildi ği hususunun da gözetildi ği ifade edilmi ştir. 11. Başvurucunun bu karara itiraz ı, Bolu A ğır Ceza Mahkemesinin 2/10/2017 tarihli 2017/1074 de ğişik iş say ılı karar ıyla reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 83. maddesi ile Ziyaret Yönetmeli ği'nin 7. maddesi hat ırlat ıldıktan sonra kapal ı görüşün kurumun tahsis ettiği özel bölümlerde yap ılan, ziyaretçi ile hükümlü ve tutuklular ın maddi temas ının önlendiği, konuşmalar ın -orada bulunan görevli taraf ından işitilebilecek şekilde- izlenebildi ği görüşmeler olarak düzenlendi ği vurgulanarak Ceza İnfaz Kurumunun uygulamas ının mevzuatta dayana ğı olmad ığına ilişkin şikâyetin temelsiz oldu ğu belirtilmi ştir. 12. Nihai karar ba şvurucuya 20/10/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 13. Başvurucu 13/11/2017 tarihinde bireysel ba şvuru yapm ıştır. B. Radyoya El Konulmas ına İlişkin Süreç 14. Başvurucu 13/4/2017 tarihli dilekçesiyle ko ğuşta kulland ığı radyoya Ceza İnfaz Kurumu taraf ından el konuldu ğunu belirterek radyonun iadesini ve ilgili uygulaman ın kald ırılmas ını İnfaz Hâkimli ğinden talep etmi ştir. 15.İnfaz Hâkimli ği 12/6/2017 tarihinde talebin reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde ilgili mevzuat hat ırlat ıldıktan sonra; kurum kantininden temin edilmi ş olsa bile FM d ışındaki kanallar ı çeken radyonun örgütsel haberle şmede kullan ılabileceği ve kurum Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 4güvenliğini tehlikeye dü şürebileceği vurgulanarak ba şvurucuya ait radyoda FM d ışında radyo frekanslar ı olduğu, radyonun örgütsel haberle şmede kullan ılabileceği, bu nedenle oda ve koğuşlarda bulundurulmas ına izin verilemeyece ği ifade edilmi ştir. 16. Başvurucunun bu karara itiraz ı Bolu Ağır Ceza Mahkemesinin 28/7/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 17. Nihai karar ba şvurucuya 6/9/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucu 13/11/2017 tarihinde bireysel ba şvuru yapm ıştır. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk19. 5275 say ılı Kanun'un "Hükümlüyü ziyaret" kenar başlıklı 83. maddesinin ilgili kısımlar ı şöyledir: "(1) Hükümlü, belgelendirilmesi ko şuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kay ın hısımlar ı ile vasisi veya kayy ımı taraf ından haftada bir kez ve ayr ıca kuruma kabullerinde, zorunlu hâller d ışında bir daha de ğiştirilmemek üzere, ad ve adreslerini bildirdi ği en fazla üç kişi taraf ından, yar ım saatten az ve bir saatten fazla olmamak üzere çal ışma saatleri içinde ziyaret edilebilir... ...(3) Görüşler, koşul ve süreleri Adalet Bakanl ığınca haz ırlanan yönetmelikle kapal ı ve açık olmak üzere iki biçimde yapt ırılır." 20. 5275 say ılı Kanun un "Hükümlünün telefonla görü şme hakk ı" kenar ba şlıklı 66. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Kapal ı ceza infaz kurumlar ındaki hükümlüler, tüzükte belirlenen esas ve usullere göre idarenin kontrolündeki ücretli telefonlar ile görü şme yapabilirler. Telefon görü şmesi idarece dinlenir ve kay ıt alt ına al ınır. Bu hak, tehlikeli hâlde bulunan ve örgüt mensub u hükümlüler bak ımından k ısıtlanabilir..." 21. 5275 say ılı Kanun un "Yüksek güvenlikli kapal ı ceza infaz kurumlar ı" kenar başlıklı 9. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "1) Yüksek güvenlikli kapal ı ceza infaz kurumlar ı, iç ve d ış güvenlik görevlilerine sahip, firara kar şı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donat ılmış, oda ve korido r kap ılar ı sürekli kapal ı tutulan, ancak mevzuat ın belirtti ği hâllerde ayn ı oda d ışındaki hükümlüler aras ında ve d ış çevre ile temaslar ın geçerli oldu ğu s ıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç ki şilik odalarda bar ındırıldıklar ı tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyile ştirme yöntemleri uygulan ır..." 22. 5275 say ılı Kanun un "Tutuklular ın yükümlülükleri" kenar ba şlıklı 116. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bu Kanunun; yüksek güvenlikli kapal ı ceza infaz kurumlar ı,...ziyaret, yabanc ı hükümlüleri ziyaret, ziyaret ve görü şlerde uygulanacak esaslar, beden e ğitimi, kütüphane ve Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 5kurslardan yararlanma konular ında 9, 16, 21, 22, 26 ilâ 28, 34 ilâ 53, 55 ilâ 62, 66 ilâ 76 ve 78 ila 88 inci maddelerinde düzenlenmi ş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzla şır nitelikt e olanlar ı tutuklular hakk ında da uygulanabilir." 23. 26/6/1930 tarihli ve 1721 say ılı Hapishane ve Tevkifhanelerin İdaresi Hakk ında Kanun'un 2. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "... e) Ceza evinin emniyeti bak ımından mahkûmlara ait mektuplar ın ve kendilerini ziyarete gelenlerle konu şmalar ının ve hariçle muhaberelerinin ne suretle tanzim ve kontrol edilece ği, f) Ceza ve tevkif evlerinin memur ve müstahdemlerinin vazife ve salahiyetleri v e haklar ında kimler taraf ından ne gibi inzibati muameleler yap ılacağı hakk ında bir nizamname tanzim olunur. ..." 24. Ziyaret Yönetmeli ği'nin "Temel ilkeler" kenar ba şlıklı 5. maddesinin birinci fıkras ının olay tarihinde yürürlükte olan (d) bendi şöyledir: "(d) Hükümlü ve tutuklular, bu Yönetmelikte belirtilen yak ınlar ı ile haftada bir kez olacak şekilde, üçü kapal ı biri aç ık görüş olmak üzere görü şme yapabilir." 25. Ziyaret Yönetmeli ği'nin "Kapal ı görüş" kenar başlıklı 7. maddesi şöyledir: "Kapal ı görüş, hükümlü ve tutuklular ile ziyaretçilerinin her türlü maddi temas ının önlendiği, konuşulanlar ın haz ır bulunan görevli taraf ından işitilebilecek şekilde izlenebildi ği ve ceza infaz kurumu idaresinin bu i ş için tahsis etti ği özel bölümde yap ılan görüşmelerdir." 26. İnfaz Tüzü ğü'nün "Telefonla görü şme hakk ı" kenar ba şlıklı 88. maddesinin ilgili kısımlar ı şöyledir: "(1) Kapal ı kurumda bulunan hükümlüler, belgelendirmeleri ko şuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kay ın h ısımlar ı ve vasisi ile telefon görü şmesi yapabilir. (2) Telefonla görü şmeleri aşağıda belirtilen esaslara göre yap ılır: a) Hükümlüler, haberle şme veya ileti şim araçlar ından yoksun b ırak ılma vey a kısıtlama cezas ı ile hücreye koyma cezas ının infaz ı sıras ında olmamak ko şuluyla, idarenin kontrolünde bulunan ve kurumun uygun yerlerine yerle ştirilen telefonlardan yararland ırılır, ... g) Hükümlünün, kurumun güvenli ğini tehlikeye dü şüren, suç olu şturan veya bir suça azmettirme ya da yard ım etme sonucunu do ğurabilecek konu şmalarda bulundu ğu dinleme sıras ında belirlendi ğinde, görü şme derhâl kesilir. Bu hâlde hükümlü hakk ında adlî vey a idarî soru şturmaya esas olacak i şlemler kurum en üst amiri taraf ından yap ılır, Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 6... (4) Kapal ı kurumlarda bulunan hükümlülerin, bu maddede belirtilen yak ınlar ı ile yapt ığı telefon görü şmeleri, idare taraf ından dinlenir ve elektronik aletler ile kayda al ınır. 27. İnfaz Tüzü ğü'nün "Ziyaret yeri" kenar başlıklı 130. maddesi şöyledir: "(1) Kurumlarda kapal ı ziyaretler, bu amaç için tahsis edilen yerlerde yap ılır. Kapal ı ziyaret yeri bulunmayan kurumlarda ise, ziyaretler, fiziksel temas ve e şya al ış-verişini engelleyecek şekilde kurum idaresince uygun görülen yerlerde yap ılır." B. Uluslararas ı Hukuk 28. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) "Özel ve aile hayat ına sayg ı hakk ı" kenar başlıklı 8. maddesi şöyledir: "(1) Herkes özel ve aile hayat ına, konutuna ve yaz ışmas ına sayg ı gösterilmesi hakk ına sahiptir. (2) Bu hakk ın kullan ılmas ına bir kamu makam ının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmü ş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenli ği, ülkeni n ekonomik refah ı, düzenin korunmas ı, suç işlenmesinin önlenmesi, sa ğlığın veya ahlak ın veya başkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı için gerekli bir tedbir olmas ı durumunda söz konusu olabilir." 29. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine (A İHM) göre özel hayata sayg ı hakk ı, özel bir sosyal hayat sürdürmeyi yani ki şinin sosyal kimli ğini geliştirme hakk ı anlam ında bir özel hayat ı güvence alt ına almaktad ır. Bu yönü ile de ğerlendirildi ğinde bahsi geçen hak, ili şki kurmak ve geli ştirmek üzere çevresinde bulunanlarla temas kurma hakk ını da içermektedir (Özp ınar/Türkiye, B. No: 20999/04, 19/10/2010, 45; Oleksandr Volkov/Ukrayna , B. No: 21722/11, 9/1/2013, 165-167; Niemietz/Almanya, B. No: 13710/88, 16/12/1992, 29). 30. Ayr ıca AİHM kararlar ına göre haberle şme özgürlü ğüne yap ılan müdahale öncelikle kanunla öngörülmelidir. Müdahalenin yasal dayana ğını oluşturan mevzuat ın ilk olarak ulaşılabilir , yeterince aç ık ve belirli bir eylemin gerektirdi ği sonuçlar aç ısından öngörülebilir olmas ı gerekir. İkinci olarak söz konusu s ınırland ırma meşru bir amaca dayal ı olmal ıdır. Bunun yan ı sıra müdahale demokratik bir toplumda gerekli ve ölçülü olmal ıdır (Silver ve di ğerleri/Birle şik Krall ık, B. No: 5947/72..., 25/3/1983, 85-90; Klass ve diğerleri/Almanya, B. No: 5029/71, 6/9/1978, 42-55; Campbell/Birle şik Krall ık, B. No: 13590/88, 25/3/1992, 34). 31. AİHM'e göre hükümlü ve tutuklular Sözle şme kapsam ında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamam ına kural olarak sahiptirler ( Hirst/Birle şik Krall ık (No. 2) [BD], B. No: 74025/01, 6/10/2005, 69). A İHM'e göre suçun mahiyeti hakl ı gösteriyorsa bir tutuklunun özel bir hapishane rejimine veya s ınırlay ıcı ziyaret düzenlemelerine tabi tutulmas ı onun Sözleşme'nin 8. maddesi kapsam ındaki hakk ına müdahale te şkil eder ancak kendili ğinden bu hakk ın ihlali anlam ına gelmez ( Vlasov/Rusya , B. No: 78146/01, 12/6/2008, 123). 32. AİHM, ceza infaz kurumunda tutulman ın kaç ınılmaz sonucu olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sa ğlanmas ı gibi güvenli ğin ve düzenin korunmas ına yönelik kabu l Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 7edilebilir gerekliliklerin olmas ı durumunda mahkûmlar ın sahip oldu ğu haklara s ınırlama getirilebilece ğini kabul etmi ştir. Ancak bu durumda dahi hükümlü ve tutuklular ın haklar ına yönelik herhangi bir s ınırlama makul ve ölçülü olmal ıdır (Silver ve di ğerleri/Birle şik Krall ık, 99-105). 33. AİHM'e göre hükümlü ve tutuklular ın özel hayata ve aile hayat ına sayg ı gösterilmesi hakk ı, ceza infaz kurumu idaresinin hükümlü ve tutuklular ın ailesi ve yak ınlar ıyla temas ını devam ettirecek önlemleri almas ını zorunlu k ılmaktad ır (Messina/İtalya (No. 2) , B. No: 25498/94, 28/9/2000, 61; Ouinas/Fransa (k.k.), B. No: 13756/88, 12/3/1990; Kučera/Slovakya, B. No: 48666/99, 17/7/2007, 127). Bu hakka getirilen sınırlamalar, suç ve düzensizli ğin önlenmesi için güvenlik nedeniyle uygulamaya konulmu ş olsa da hakl ı bir gerekçeye dayanmal ıdır (Gülmez/Türkiye, B. No: 16330/02, 20/5/2008, 46). 34. AİHM tutuklular ın yak ınlar ıyla ziyaretçi odas ında yapt ıklar ı görüşmelerin güvenlik endi şesiyle sistematik bir şekilde kaydedilmesinin görü şme odalar ının tutuklunun yak ınlar ıyla mahrem konular ı konuşmas ını da içeren özel hayat ını sürdürmesi i şlevinin de inkâr ı anlam ına geleceğini vurgulam ıştır. Ceza infaz kurumundaki görü şme odas ında yap ılan konuşmalar ın haberleşme ve özel hayat kavram ı içinde yer alabilece ğini vurgulam ıştır. AİHM'e göre mahkûmlar ın yak ınlar ıyla yapt ığı görüşmelerinin izlenmesi ve kaydedilmesi onlar ın belli bir mahremiyete sahip oldu ğu düşüncesini ortadan kald ırmad ığından konuşmalar ın kaydedilmesinin özel hayata müdahale olarak kabul edilmesi gerekmektedir (Wisse/Fransa, B. No: 71611/01, 20/12/2005, 29- 30). 35. AİHM'e göre tutuklular ın görüşme odas ında yapt ığı konuşmalar ın kaydedilmesi şeklindeki uygulaman ın muhatab ı olabilecek uygun ki şiler kategorisini belirleyen ve bu kişilere muhtemel ciddi suistimallere kar şı tam koruma sa ğlayacak güvenceleri öngören iç hukuk kural ına dayanmas ı gerekmektedir. Bu kapsamda A İHM kararlar ında, idare taraf ından yap ılacak sistematik dinleme ve kaydetme tedbirinin süresinin belirlenmesi gerekti ği hususu ile kay ıtlar ın tutanaklar ının haz ırlanmas ı ve kay ıtlar ın silinmesi ya da imhas ına ilişkin koşullar ın düzenlenmesinin önemine vurgu yap ılm ıştır (Wisse/Fransa, 33-34; Kruslin/Fransa, 11801/85, 24/4/1990, 34-35). V.İNCELEME VE GEREKÇE 36. Mahkemenin 3/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 37. Başvurucu tutuklu olmas ı nedeniyle yarg ılama giderlerini kar şılayacak gelirinin olmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 38. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013, 22-27) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 8B. Radyoya El Konulmas ı Nedeniyle İfade Hürriyetinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 39. Başvurucu; Ceza İnfaz Kurumu idaresinin hiçbir bilgilendirme yapmadan koğuşta dinledi ği radyosuna el koydu ğunu, el koyman ın gerekçesine ve nereye itira z edebilece ğine dair bilgilendirme yap ılmad ığını belirtmi ştir. Daha sonra kendisine tebli ğ edilen gerekçede radyoda FM d ışında farkl ı radyo frekanslar ı da olmas ı nedeniyle radyoya e l konulduğunu öğrendiğini, radyonun farkl ı amaçla kullan ılabileceğine ilişkin tespitte kendisiyle ilgili olarak somut bir delile dayan ılmad ığını, tamamen varsay ımla hareket edildiğini vurgulayarak adil yarg ılanma hakk ı ile kişinin maddi ve manevi varl ığını geliştirme hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 40. Bakanl ık, bu iddiaya ili şkin görüş bildirmemi ştir. 2. Değerlendirme 41. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği bireysel ba şvurunun başvuru yollar ının tüketildi ği, başvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. 42. Somut olayda nihai karar ın başvurucuya 6/9/2017 tarihinde tebli ğ edildiği, bu tarihten itibaren ba şlayan otuz günlük ba şvuru süresi geçtikten sonra 13/11/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunuldu ğu anlaşılm ıştır. 43. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 44. Öte yandan ba şvurucu; sosyalle şme program ına kat ılımına ilişkin talebinin Bakanl ık taraf ından reddedildi ğini, Bakanl ığın 14/11/2016 tarihli yaz ısında yirmi dört saat kontrol alt ında tutulmas ı için talimat verildi ğini vurgulayarak tecrit alt ında tutuldu ğunu ileri sürmüştür. Ancak bu iddialarla ilgili olarak ba şvurucu, idari ve yarg ısal yollar ı tükettiğine ilişkin bilgi ve belge sunmad ığı için an ılan iddialar yönünden bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. C. Kapal ı Görüşlerin Dinlenmesi ve Kayda Al ınmas ı Nedeniyle Haberle şme Hürriyeti ile Özel Hayata ve Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 45. Başvurucu; kapal ı ziyaretlerdeki görü şmelerin kapal ı bölmelerde fiziksel temas olmadan ziyaretçiyle telefon ile konu şularak yap ıldığını, bu görü şmenin dinlenece ğine ve kaydedilece ğine dair mevzuatta bir hüküm olmad ığını belirtmi ştir. Ceza İnfaz Kurumu yönetimine ba şvurarak uygulaman ın yasal dayana ğını sorduğunu, verilen cevaplarda belirtilen mevzuat hükümlerinde kapal ı görüşlerin dinlenip kay ıt alt ına al ınabileceğine ilişkin hüküm olmad ığını vurgulam ıştır. 5275 say ılı Kanun'un 66. maddesinde telefon Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 9görüşmelerinin kaydedilebilece ğine ilişkin bir düzenleme olsa da bu hükmün kapal ı görüşü kapsamad ığını, Ziyaret Yönetmeli ği'nin 7. maddesindeki hükmün ise kapal ı görüşmeni n izlenmesine ili şkin olduğu, mevzuat hükümlerinden kapal ı ziyaretlerde yap ılan görüşmelerin dinlenebilece ği sonucuna varman ın mümkün olmad ığını iddia etmi ştir. Başvurucu bu uygulama nedeniyle ailesiyle yapt ığı görüşmelerin dinlenip kaydedildi ğini, uygulamalar ın bir tecrit oluşturduğunu, psikolojik durumunun bozuldu ğunu ve görü şlerde rahat konu şamad ığını belirterek haberle şme hürriyetinin, özel hayata ve aile hayat ına sayg ı ile adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 46. Bakanl ık görüşünde; kapal ı görüşün Ziyaret Yönetmeli ği'nin 7. maddesinde belirtildiği şekilde gerekli teknik ve elektronik donan ımla gerçekle ştirildiği, başvurucunun ayr ı bir infaz rejimine tabi olmad ığı, yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlar ında bütün mahpuslara ayn ı tedbirin uyguland ığı belirtilmi ştir. Uygulaman ın dayand ığı mevzuat ın mahkeme kararlar ında belirtildi ği, bu bağlamda Ziyaret Yönetmeli ği'nde görü şlerin görevli taraf ından işitilebilecek şekilde izlenebilece ğinin düzenlenmi ş olduğu, başvurucunun görü ş esnas ında yapt ığı konuşmalar ının görevli taraf ından işitildiğini bildiği, taraflar ın gizlice dinlenmedi ği ifade edilmi ştir. Ayr ıca konuşma içeriklerinin yarg ılamalarda ba şvurucunun aleyhine kullan ıldığına ilişkin herhangi bir iddia veya veri bulunmad ığı vurgulanarak başvurucunun kapal ı görüşlerinin kanuni s ınırlamalar dâhilinde gerçekle ştirildiği değerlendirilmesine yer verilmi ştir. Başvurucu taraf ından yap ıldığı iddia edilen müdahalenin kurum güvenli ğini sağlama amac ı doğrultusunda gerçekle ştirildiği, başvurucunun aile fertleriyle olan ili şkisinin sürdürülmesini engellemeyen bir düzenleme oldu ğu hususlar ı gözetildiğinde kamu makamlar ı taraf ından güdülen me şru amaç ile ba şvurucunun bireysel yarar ı aras ında adil bir dengenin kuruldu ğunun kabul edilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 47. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında mevzuatta kapal ı görüşün kaydedilmesine ili şkin herhangi bir düzenlemenin olmad ığını, Bakanl ık görüşünde dayan ılan Ziyaret Yönetmeli ği'nin 7. maddesinin görü şmelerin dinlenmesine ve kaydedilmesine ili şkin bir hüküm içermedi ğini, sadece görü şmelerin izlenmesinin öngörüldü ğünü belirtmi ştir. Başvurucu ayr ıca izleme ile görü şmelerin kay ıt alt ına al ınmas ının tamamen farkl ı uygulamalar oldu ğunu, şikâyet edilen uygulama ile sadece suç olu şturacak konu şmalar ın değil mahrem konular ı içerebilecek konu şmalar ın da kay ıt alt ına al ındığını vurgulayarak Bakanl ık görüşünün temelsiz oldu ğunu ve maruz kald ığı uygulaman ın hukuki dayana ğının olmad ığını ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 48. Anayasa'n ın başvurunun de ğerlendirilmesinde dikkate al ınacak "Özel hayat ın gizliliği" kenar başlıklı 20. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes ... aile hayat ına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ına sahiptir. ... aile hayat ının gizliliğine dokunulamaz." 49. Anayasa n ın "Ailenin korunmas ı ve çocuk haklar ı" kenar ba şlıklı 41. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Aile, Türk toplumunun temelidir ... Devlet, ailenin huzur ve refah ı ... için gerekli tedbirleri al ır, teşkilat ı kurar. Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 10Her çocuk, ... yüksek yarar ına aç ıkça ayk ırı olmad ıkça, ana ve babas ıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakk ına sahiptir..." 50. Anayasa n ın başvurunun de ğerlendirilmesinde dikkate al ınacak "Haberleşme hürriyeti" kenar başlıklı 22. maddesi şöyledir: "Herkes, haberle şme hürriyetine sahiptir. Haberle şmenin gizlili ği esast ır. Millî güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sa ğlık ve genel ahlâk ın korunmas ı veya ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı sebeplerinden biri veya birkaç ına bağlı olarak usulüne göre verilmi ş hâkim karar ı olmad ıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sak ınca bulunan hallerde de kanunla yetkili k ılınm ış merciin yaz ılı emri bulunmad ıkça; haberle şme engellenemez ve gizlili ğine dokunulamaz. Yetkili merciin karar ı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onay ına sunulur. Hâkim, karar ını kırksekiz saat içinde aç ıklar; aksi halde, karar kendili ğinden kalkar. İstisnalar ın uygulanaca ğı kamu kurum ve kurulu şlar ı kanunda belirtilir." 51. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesiyle ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 52. Başvurucunun iddialar ının özünün kapal ı görüş sıras ında aile bireyleriyle telefon vas ıtas ıyla yapt ığı görüşmelerin teknik araçla dinlenmesine ve kaydedilmesine yönelik olduğu anlaşılmaktad ır. Ziyaret hakk ının mahpusun yak ınlar ı ile haberle şmesini de içeren, ziyaretçiler vas ıtas ıyla d ış dünya ile ili şki kurarak sosyal hayat sürdürmesini ve aile birli ğinin devam ını sağlamaya yönelik bir hak oldu ğu, bu özelli ği ile de özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı ile haberle şme hürriyeti kapsam ında kald ığı aç ıktır. Bu bağlamda mahpusun ziyaret için tahsis edilen odada aile bireyleriyle yapt ığı konuşmalar ın kaydedilmesinin özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı ile haberle şme hürriyeti kapsam ında kald ığı sonucuna ulaşılarak an ılan haklar yönünden inceleme yap ılm ıştır. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden53. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan haberle şme hürriyeti ile özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna kara r verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Müdahalenin Varl ığı 54. Özel hayat kavram ı eksiksiz bir tan ımı bulunmayan geni ş bir kavramd ır. Bu kapsamda korunan hukuki de ğer esasen ki şisel bağıms ızlıktır. Özel hayata sayg ı hakk ının kapsam ının belirlenmesinde bireyin ki şiliğini geliştirmesi ve gerçekle ştirmesi kavram ı teme l alınmaktad ır. An ılan hak, herkesin istenmeyen bütün müdahalelerden uzak kendine özel bir ortamda ya şama hakk ına sahip oldu ğuna işaret etmekle birlikte ki şiliğin serbestçe geliştirilmesiyle uyumlu birçok hukuki menfaati de içermektedir ( Serap Tortuk , B. No: 2013/9660, 21/1/2015, 31-36; Bülent Polat [GK], B. No: 2013/7666, 10/12/2015, 61-63; Tevfik Türkmen [GK], B. No: 2013/9704, 3/3/2016, 50-52; Ata Türkeri , B. No: 2013/6057, 16/12/2015, 30-32). Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 1155. Öte yandan Anayasa n ın 22. maddesinde, herkesin haberle şme hürriyetine sahip olduğu ve haberle şmenin gizlili ğinin esas oldu ğu hüküm alt ına al ınm ıştır. Haberle şme bağlam ında bireylerin kar şılıklı ve/veya toplu olarak sözlü, yaz ılı ve görsel ileti şimlerine konu olan ifadelerinin gizlili ğinin sağlanmas ı gerekir. Posta, e-posta, telefon, faks ve internet arac ılığıyla yap ılan haberle şme faaliyetlerinin haberle şme özgürlü ğü ve haberle şmenin gizliliği kapsam ında değerlendirilmesi gerekir ( Mehmet Koray Erya şa, B. No: 2013/6693, 16/4/2015, 49). 56. Kamu makamlar ının bireyin haberle şme özgürlü ğüne ve haberle şmesinin gizliliğine keyfî bir şekilde müdahale etmelerinin önlenmesi, Anayasa ve Sözle şme ile sağlanan güvenceler kapsam ında yer almaktad ır. Haberle şmenin içeri ğinin denetlenmesi, haberleşmenin gizlili ğine ve dolay ısıyla haberle şme özgürlü ğüne yönelik a ğır bir müdahale oluşturur. Bununla birlikte haberle şme özgürlü ğü, mutlak nitelikte olmay ıp meşru birtak ım sınırlamalara tabidir. Bu kapsamdaki özel s ınırlama ölçütleri, Anayasa n ın 22. maddesinin ikinci f ıkras ında say ılm ıştır (Mehmet Koray Erya şa, 50). 57. Anayasa'n ın 19. maddesi gere ğince hükümlü ve tutuklular ın haberle şme hürriyeti ile özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının s ınırlanmas ı, hukuka uygun olarak ceza infaz kurumunda tutulman ın kaç ınılmaz ve do ğal bir sonucudur. Öte yandan hükümlü ve tutuklular ın aile hayat ına sayg ı gösterilmesi hakk ı, ceza infaz kurumu idaresinin hükümlü ve tutuklular ın ailesi ve yak ınlar ıyla temas ını devam ettirecek önlemleri almas ını zorunl u kılmaktad ır (Mehmet Zahit Şahin, B. No: 2013/4708, 20/4/2016, 36). 58. Öte yandan hükümlü ve tutuklular ın kapal ı görüşte yak ınlar ıyla yapt ıklar ı görüşmelerin sosyal hayat ın ve aile birlikteli ğinin devam ını sağlamaya yönelik oldu ğu da dikkate al ındığında hükümlü ve tutuklular ın yak ınlar ıyla yapt ıklar ı görüşmelerde bir mahremiyetin sa ğlanmas ı gerektiği yönündeki beklentilerinin makul ve hakl ı olduğu vurgulanmal ıdır. Bu ba ğlamda tutuklu ve hükümlülerin kapal ı görüşte ziyaretçileri ile yapt ıklar ı konuşmalar ın sistemli bir şekilde dinlenmesi ve kay ıt alt ına al ınmas ı durumunda bireyin özel ya şam ına, bu bağlamda aile hayat ına müdahale söz konusu olabilmektedir. 59. Somut olayda ba şvurucunun kapal ı ziyaret için düzenlenen özel odada görüşmenin gerçekle ştirilmesi için tahsis edilen telefonla yapt ığı konuşmalar ın idare taraf ından teknik araçla dinlenmesinin ve kaydedilmesinin haberle şme hürriyeti ile özel hayat ve aile hayat ına sayg ı hakk ına müdahale olu şturduğu sonucuna var ılmaktad ır. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 60. Anayasa n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ...demokrati k toplum düzeninin gereklerine... ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 61. Bu ba ğlamda yukar ıda tespit edilen müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa n ın 20. ve 22. maddesini ihlal edecektir. Bu sebeple s ınırlaman ın Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, me şru amaç ta şıma, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 12olmad ığının belirlenmesi gerekir. Bu ba ğlamda öncelikle haberle şme hürriyeti ile özel hayat ve aile hayat ına yönelik müdahalenin kanunilik ilkesi yönünden incelenmesi gerekmektedir. 62. Anayasa uyar ınca temel hak ve özgürlüklere getirilen s ınırlamalar ın öncelikle kanunla öngörülmü ş olmas ı gerekmektedir. Kanun ile s ınırlama ölçütü veya kanunilik ilkesi Sözleşme'nin 8. maddesinde de bir s ınırlama ve güvence ölçütü olarak yer almaktad ır. Buna karşın Sözleşme'de yer alan kanunla öngörülmü ş olma kavram ı ile Anayasa'da yer alan kanunilik ilkesi tam olarak ayn ı değildir ( Bülent Polat 73). 63. AİHM; kanunda öngörülen ko şullar ı, bir diğer ifadeyle hukukili ği geniş yorumlayarak istikrar kazanm ış yarg ı kararlar ına dayanan içtihat yoluyla geli ştirilmiş ilkelerin de hukukilik şart ını karşılayabildiğini kabul ederken ( Malone/İngiltere, B. No: 8691/79, 2/8/1984, 66-68; Sunday Times/Birle şik Krall ık (No. 1), B. No: 6538/74, 26/4/1979, 47) Anayasa, tüm s ınırland ırmalar ın mutlaka kanun ile yap ılacağını öngörerek Sözleşme'den daha geni ş bir koruma sa ğlam ıştır (Mehmet Akdo ğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, 31; Bülent Polat 75). Anayasa n ın temel hak ve hürriyetlerin sınırland ırılmas ının ancak kanunla yap ılacağına ilişkin 13. maddesi, bir kanun hükmü olmaks ızın yürütme ve idarenin bir hak ve hürriyeti ilk elden düzenleyici i şlemle sınırlamas ına izin vermez ( Tuğba Arslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, 87). 64. Bununla birlikte temel hak ve hürriyetlerin s ınırland ırılmas ına ilişkin kanunlar ın şeklen var olmas ı yeterli de ğildir. Kanunilik ölçütü ayn ı zamanda maddi bir içeri ği de gerektirmekte olup bu noktada kanunun niteli ği önem kazanmaktad ır. Kanunla s ınırlama ölçütü s ınırlaman ın erişilebilirliğini, öngörülebilirli ğini ve kesinli ğini ifade etmekte; böylece uygulay ıcının keyfî davran ışlar ının önüne geçti ği gibi kişinin hukuku bilmesine de yard ımc ı olmakta; bu yönüyle hukuk güvenli ği teminat ı sağlamaktad ır (Halime Sare Aysal [GK], B. No: 2013/1789, 11/11/2015, 62). 65. Kanunun bu gerekliliklere uygun oldu ğunun söylenebilmesi için yeterince ulaşılabilir olmas ı, vatandaşlar ın belirli bir olaya uygulanabilir nitelikteki hukuk kurallar ının varl ığı hakk ında yeterli bilgiye sahip olabilmesi, ayr ıca ilgili normun keyfîli ğe karşı uygun bir koruma sa ğlamas ı, yetkili makamlara verilen yetkinin geni şliğini ve icra edilme biçimlerini yeterli bir netlikte tan ımlamas ı gerekmektedir ( Halime Sare Aysal , 63). 66. Hukukun kendisi -beraberinde getirece ği idari prati ğin d ışında- söz konusu işlemin me şru amac ını da gözönünde tutarak keyfî müdahalelere kar şı bireyi korumak için yetkili makamlara b ırak ılan takdir yetkisinin kapsam ını yeterince aç ık bir şekilde göstermelidir. Hukuk sistemi vatanda şlara, kamu makamlar ına hangi ko şullarda ve hangi sınırlar içinde müdahalelerde bulunma yetkisi verdi ğini yeterince aç ık ifadelerle gösterecek nitelikte olmal ı ve bu ba ğlamda ilgili müdahalenin muhataplar ının müdahaleye zemin haz ırlayan ko şullar ile müdahalenin sonuçlar ı aç ısından bir öngörüde bulunabilmeleri imkân ı tan ımal ıdır (Halime Sare Aysal , 64). 67. Diğer yandan kanuni düzenlemenin söz konusu s ınırlamaya ili şkin teme l çerçeveyi ortaya koymakla birlikte özellikle uygulama ko şullar ı ve usule ili şkin ayr ıntılar ı düzenleyici i şlemlere b ırakmas ı mümkündür. Ancak bu ihtimalde de söz konusu düzenleyici işlemin yine muhataplar ınca ulaşılabilir olmas ı ve içeri ği hakk ında ilgilileri yeterince ayd ınlatacak nitelik ve aç ıklıkta olmas ı gerekmektedir ( Halime Sare Aysal , 66). Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 1368. Somut olayda ba şvurucu, kapal ı görüşte yap ılan konuşmalar ın dinlenmesinin ve kaydedilmesinin ilgili mevzuatta düzenlenmedi ğini ileri sürmektedir. Ziyaret hakk ının mahpuslar ın d ış dünya ve yak ınlar ı ile ileti şimlerini sa ğlamaya, aile özelinde de aile birlikteliğini ve ailenin devaml ılığını korumaya hizmet eden bir hak oldu ğu söylenebilir. Mahpuslar ın yak ınlar ının ziyaretleri arac ılığıyla kendisi ve yak ınlar ını ilgilendiren haberleri doğrudan öğrenme ve ortak konular üzerinde konu şma f ırsat ı elde ettikleri de gözetildi ğinde ziyarette yap ılan konuşmalar ın belli bir samimiyet ve mahremiyet içerebilece ği, mahpuslar ın da an ılan görü şmelerde mahremiyet sa ğlanacağına ilişkin makul beklenti ile hareket edebilecekleri aç ıktır. Bu nedenle ziyaret an ında yap ılan görüşmelerin teknik araçl a dinlenerek kaydedilmesi ve bu kay ıtlardaki ifadelerin idare taraf ından daha sonra mahpus aleyhine kullan ılabilmesi ihtimalinin olmas ı hâlinde mahpus ile yak ınlar ı aras ındaki görüşmenin ziyaret hakk ının amaçlar ını gerçekle ştirmeye yönelik nitelikte bir ileti şimi içermeme riskini bar ındırdığı vurgulanmal ıdır. 69. Öte yandan kapal ı görüşlerde yap ılan konu şmalar ın idare taraf ından kamu düzeninin ve ceza infaz kurumunun güvenli ğinin sağlanmas ı ile suç işlenmesinin önlenmesi gerekçesiyle dinlenemeyece ği ve kaydedilemeyece ği kural olarak söylenemez. Ancak ziyare t anında yap ılan görüşmelerin teknik araçla dinlenip kaydedilmesinin özellikle haberle şmenin gizliliği, özel hayata ve aile hayat ına sayg ı haklar ına yönelik a ğır bir müdahale içerdi ği de gözetilerek sistematik dinleme ve kaydetmenin s ınırlar ının idarenin takdir yetkisinin kapsam ını da içerecek bir kanun ile belirlenmesi gerekir. Ayr ıca görüşmeleri kay ıt alt ına alman ın oldukça a ğır bir müdahale oldu ğu gözetildi ğinde bu uygulama ancak son çare olarak başvurulabilecek bir tedbir olarak düzenlenmelidir. Bu ba ğlamda yasal düzenlemenin daha hafif araçlarla -örne ğin dinleme ile yetinilmesi- ayn ı sonucun elde edilmesi hâlinde kay ıt altına alma tedbirine ba şvurulmas ını önleyecek şekilde güvence içermesi gerekti ği vurgulanmal ıdır. 70. Bu ba ğlamda "Genel İlkeler" bölümünde belirtilen kanunilik ölçütünü kar şılayan nitelikte bir kanunun var oldu ğundan bahsedilebilmesi için yasal düzenlemenin öncelikle yeterince aç ık ve öngörülebilir olmas ı, keyfîliğe karşı uygun bir koruma sa ğlamas ı gerektiği ifade edilmelidir. Bununla birlikte kanun veya ona ba ğlı mevzuat ile ziyaret hakk ına müdahalenin amac ının ortaya konulmas ı, dinlenmenin ve kaydetmenin hangi suçlar yönünden hangi ko şullarda, ne kadar süre ile uygulanaca ğı, kay ıtlar ın tutulma ve tutanak altına al ınma şekli ile imha edilmelerine ve idarenin takdir yetkisine ili şkin düzenlemeleri içermesi gerekti ği söylenebilir. 71. Bu aç ıklamalar çerçevesinde öncelikle ba şvuruya konu olayda uygulanan mevzuat ın değerlendirilmesi gerekmektedir. 5275 say ılı Kanun'un 83. maddesinde ziyare t hakk ı olanlar say ıldıktan sonra ziyaretlerin kapal ı ve aç ık görüş şeklinde yap ılacağı belirtilerek görü şlerin koşullar ının Bakanl ık taraf ından ç ıkar ılacak yönetmelikle belirlenece ği düzenlenmi ştir. 1721 say ılı Kanun ile de ceza infaz kurumunun emniyeti bak ımından mahkûmlara ait mektuplar ın ve kendilerini ziyarete gelenlerle konu şmalar ının ve d ışarıyla haberleşmelerinin ne suretle tanzim ve kontrol edilece ğinin bir nizamname ile belirlenece ği belirlenmi ştir. Ziyaret Yönetmeli ği'nin 7. maddesinde kapal ı görüş, görüşme için tahsis edilen özel bölümlerde fiziki temas ın önlendi ği ancak konu şulanlar ı işitebilecek mesafede bir görevlinin haz ır bulunaca ğı görüşme olarak tan ımlanm ıştır. İnfaz Tüzü ğü'nün 13. maddesinde kapal ı görüşlerin fiziki temas ın ve eşya al ışverişinin olmayacak şekilde özel bölümlerde yap ılacağı hususu belirlenmi ştir. An ılan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildi ğinde kapal ı görüş sıras ında konu şulanlar ın dinlenebilece ği mesafede bir görevlinin bulundurulabilece ği belirtilmi şse de görü şmenin bir teknik araç vas ıtas ıyla Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 14dinlenebilece ği ya da sistematik bir şekilde kaydedilece ğine ilişkin bir düzenleme yap ılmad ığı görülmüştür. 72. Öte yandan 5275 say ılı Kanun'un telefonla görü şme hakk ı bağlam ında, yap ılan görüşmenin dinlenip kaydedilebilece ğine ilişkin 66. maddesinde düzenleme oldu ğu ancak bu düzenlemenin kurumda bulunan ücretli telefonlarla kurum d ışı araman ın yap ılmas ına yönelik ileti şimi kapsad ığı aç ıktır. Buradan hareketle ziyaret hakk ı kapsam ında düzenlenen kapal ı görüşlerde ziyaretçi ile mahpusun telefon vas ıtas ıyla iletişim kurmalar ına dayan ılarak telefonla haberle şme hakk ına özgü hükümlerin uygulama alan ının idari bir i şlemle temel hak ve özgürlükleri k ısıtlayacak şekilde geni şletilmesinin mümkün olmad ığı vurgulanmal ıdır. Dolay ısıyla mevzuat bir bütün hâlinde de ğerlendirildi ğinde kapal ı görüşlerde yap ılan konuşmalar ın sistematik bir şekilde teknik araçla dinlenmesi ve kaydedilmesinin ko şullar ını kanunilik ilkesini kar şılayacak şekilde belirleyen bir kanunun mevzuatta yer almad ığı anlaşılm ıştır. 73. Aç ıklanan gerekçelerle haberle şme hürriyeti ile özel hayat ve aile hayat ına sayg ı hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğının olmad ığı anlaşılmakla an ılan haklar ın ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 74. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 75. Başvurucu, ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ını ve 250.000 TL manevi tazminat talep etmi ştir. 76. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 77. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 15kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 78.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin de ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzügü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 79.İncelenen ba şvuruda idarenin uygulamas ı ile Anayasa'n ın 20. ve 22. maddelerinde güvence alt ına al ınan özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı ile haberle şme hürriyetinin ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. An ılan haklara müdahalenin kanuni dayana ğı olmad ığını gözetmeyen Mahkemenin de ihlali gidermedi ği anlaşılmaktad ır. 80. Bu durumda özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı ile haberle şme hürriyetinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bolu İnfaz Hâkimli ğine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 81. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için haberle şme hürriyeti ile aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ödenmesine, fazlaya ili şkin talebin reddine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Radyoya el konulmas ı nedeniyle ifade hürriyetinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2017/38098 Karar Tarihi : 3/6/2020 162. Kapal ı görüşlerin teknik araçla dinlenmesi ve kayda al ınmas ı nedeniyle özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı ile haberle şme hürriyetinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı ile haberle şme hürriyetinin İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı ile haberle şme hürriyetinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bolu İnfaz Hâkimli ğine (E.2017/1149, K.2017/1775) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, fazlaya ili şkin talebin REDD İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Adalet Bakanl ığına ve Bolu A ğır Ceza Mahkemesine GÖNDER İLMESİNE 3/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ