TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İ.Ç. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/32858) Karar Tarihi: 29/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/32858 Karar Tarihi : 29/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportör : Abdullah UÇAR Başvurucu : İ.Ç. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı, tutuklulu ğun makul süreyi aşmas ı ve soruşturma dosyas ın
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İ.Ç. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/32858) Karar Tarihi: 29/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/32858 Karar Tarihi : 29/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportör : Abdullah UÇAR Başvurucu : İ.Ç. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı, tutuklulu ğun makul süreyi aşmas ı ve soruşturma dosyas ına erişimin k ısıtlanmas ı nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının; hâkimlik mesle ğinden ç ıkar ılma, ceza infaz kurumunda mektuplar ın Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemine kaydedilmesi ile aç ık ve kapal ı görüş hakk ının s ınırland ırılmas ı nedenleriyle özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının; doktora e ğitimine devam edemem e ve dikey geçi ş s ınav ına girişe izin verilmemesi nedenleriyle e ğitim hakk ının; vaiz görüşmelerinden yararland ırılmama nedeniyle din ve vicdan özgürlü ğünün; ceza infaz kurumundaki sportif ve kültürel nitelikteki faaliyetlere kat ılmaya izin verilmemesi nedeniyle kötü muamele yasa ğının; soruşturma sürecindeki birtak ım uygulamalar nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 15/8/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/32858 Karar Tarihi : 29/9/2020 3A. Genel Bilgiler 6. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde bir askerî darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 7. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yarg ı mensuplar ının da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Bu kapsamda te şebbüsün savu şturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca -aralar ında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yak ın yarg ı mensubu hakk ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılar ının bulundu ğu iddias ıyla başlatılan soruşturmada bu ki şilerin büyük bölümü hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirlerine ba şvurulmuştur (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, 350). B. Başvurucuya İlişkin Süreç 8. Konya Bölge İdare Mahkemesi üyesi olarak görev yapan ba şvurucu, Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulunun (HSYK) 16/7/2016 tarihli karar ı ile görevinden uzaklaştırılm ış; 24/8/2016 tarihli karar ı ile meslekten ihraç edilmi ş ve bu karar 29/11/2016 tarihinde kesinle şmiştir. 9. Başvurucu, Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının HSYK karar ıyla görevden uzaklaştırılanlar hakk ında soruşturma işlemlerinin yap ılmas ı yönündeki yaz ısı üzerine Konya Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından 16/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 10. Başvurucu, silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ı istemiyle Konya 2. Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk edilmi ştir. 11. Hâkimlik 19/7/2016 tarihinde, ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ına karar vermi ştir. 12. Konya Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 5/10/2016 tarihinde yetkisizlik karar ı vererek dosyay ı Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına göndermi ştir. 13. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı, başvurucu hakk ında soru şturma yapma yetkisinin Ankara Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Ba şsavc ılığında olduğu gerekçesiyle 6/6/2017 tarihinde görevsizlik karar ı vermiştir. 14. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 12/6/2017 tarihli iddianame ile ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesinde (Mahkeme) kamu davas ı açm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/32858 Karar Tarihi : 29/9/2020 415.İddianamede; ba şvurucunun FETÖ/PDY'de yer ald ığı grubun sorumlusu (örgüt içinde abi olarak tan ımlanan) oldu ğuna, sohbet ad ı alt ındaki örgüt toplant ılar ını organize ettiğine yönelik tan ık beyanlar ına dayan ıldığı görülmüştür. 16. Mahkeme 22/6/2017 tarihinde iddianameyi kabul etmi ş ve E.2017/2 say ılı dosya üzerinden ilk derece mahkemesi s ıfat ıyla kovuşturma aşamas ına başlam ıştır. 17. Tensip zapt ı ile iddianame, ba şvurucunun bulundu ğu ceza infaz kurumu taraf ından 29/6/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 18. Mahkeme 13/7/2017 tarihinde yapt ığı ilk duruşmada başvurucunun savunmas ını alm ış ve tutukluluk hâlinin devam ına karar vermi ştir. 19. Başvurucunun an ılan karara itiraz ı, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesi taraf ından 19/7/2017 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. 20. Başvurucu 15/8/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 21. Mahkeme 12/7/2018 tarihli duru şmada ba şvurucunun tahliyesine karar vermiştir. 22. Mahkeme 19/9/2018 tarihinde, ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan 6 y ıl 3 ay hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. 23. An ılan karar ba şvurucu taraf ından temyiz edilmi ştir. Dava, Yarg ıtay önünde derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK 24.İlgili hukuk için bkz. Adem Türkel, B. No: 2017/632, 23/1/2019, 24-39. V.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Mahkemenin 29/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 26. Başvurucu, mesle ğinden ihraç edildi ğini ve yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğunu belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 27. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/32858 Karar Tarihi : 29/9/2020 5B. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 1. Soru şturma Dosyas ına Erişimin K ısıtland ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 28. Başvurucu, soru şturma dosyas ında gizlilik karar ının bulunmas ı nedeniyle hakk ındaki suçlamalar ı öğrenemediğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. b. Değerlendirme 29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. 30. Somut olayda 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 153. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı uyar ınca Mahkemece iddianamenin kabul edildi ği 22/6/2017 tarihi itibar ıyla k ısıtlılık Kanun gere ği kendiliğinden sona ermi ş ve dosyaya eri şim imkân ı sağlanm ıştır. İddianame ve tensip zapt ı başvurucuya 29/6/2017 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu soru şturma dosyas ına getirilen k ısıtlaman ın kalkt ığını bu tebli ğ ile öğrenmiştir (bkz. 17). Dolay ısıyla başvurucunun dosyaya eri şimin k ısıtlanmas ına yönelik başvurusunu 29/6/2017 tarihinden itibaren otuz gün içinde yapmas ı gerekmektedir. Otu z günlük ba şvuru süresi geçtikten sonra 15/8/2017 tarihinde yap ılan bireysel ba şvuruda süre aşımı bulunduğu anlaşılm ıştır. 31. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Tutuklaman ın Hukuki Olmad ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 32. Başvurucu; suç şüphesi ve bunu hakl ı k ılan deliller olmamas ına rağmen hakk ında tutuklama karar ı verildiğini, delilleri karartma tehlikesi ve kaçma şüphesinin de somut olayda mevcut olmad ığını, adli kontrolün neden yetersiz kalaca ğının aç ıklanmad ığını, görevli ve yetkili olmayan mahkemece görevinden kaynaklanan güvencelere riayet edilmeksizin tutukland ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. b. Değerlendirme 33. Başvuru konusu olayda ileri sürülen tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkin olarak daha önce bireysel ba şvuruda bulunuldu ğu ve başvurucunun an ılan şikâyetiyle ilgili olarak 2017/40191 say ılı bireysel ba şvuru dosyas ı üzerinden Birinci Bölüm Birinci Komisyon taraf ından yap ılan inceleme sonunda aç ıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verildiği tespit edildi ğinden ba şvurunun bu iddia yönünden mükerrer ba şvuru niteli ğinde oldu ğu anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/32858 Karar Tarihi : 29/9/2020 634. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının mükerrer ba şvuru olmas ı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir. 3. Tutuklulu ğun Makul Süreyi A ştığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 35. Başvurucu; tutuklulu ğunun makul süreyi a ştığını, tutuklulu ğunun devam ına ilişkin gerekçelerin ilgili ve yeterli olmad ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. b. Değerlendirme 36. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 37. Anayasa Mahkemesi, tutuklulu ğun kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi aştığı iddias ıyla yap ılan bireysel ba şvurular bak ımından bireysel ba şvurunun incelendiği tarih itibar ıyla başvurucu tahliye edilmi ş ise as ıl dava sonuçlanmam ış da olsa -ilgili Yarg ıtay içtihatlar ına at ıf yaparak- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515, 28/9/2016, 48-62; İrfan Gerçek, B. No: 2014/6500, 29/9/2016, 33-45). 38. Somut olayda bireysel ba şvuruda bulunduktan sonra 12/7/2018 tarihinde tahliyesine karar verilen ba şvurucunun tutuklulu ğunun makul süreyi a ştığına ilişkin iddias ı, 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi kapsam ında aç ılacak davada incelenebilir. Bu madde kapsam ında aç ılacak dava sonucuna göre ba şvurucunun tutuklulu ğunun makul süreyi aştığının tespiti hâlinde görevli mahkemece ba şvurucu lehine tazminata da hükmedilebilecektir. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolu başvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yoludur ve bu ola ğan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesi bireysel ba şvurunun ikincillik niteli ği ile bağdaşmamaktad ır. 39. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Özel Hayata ve Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 1. Aç ık ve Kapal ı Görüş Haklar ının S ınırland ırılmas ı ile Mektuplar ın UYAP'a Kaydedilmesi a. Başvurucunun İddialar ı 40. Başvurucu, tutuklu olarak bulundu ğu ceza infaz kurumunda aç ık ve kapal ı görüş haklar ının haks ız yere s ınırland ırıldığını ve kendisine gelen veya kendisi taraf ından gönderilen mektuplar ın UYAP'a kaydedildi ğini belirterek özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı ile ayr ımc ılık yasağının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2017/32858 Karar Tarihi : 29/9/2020 7b. Değerlendirme 41. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özü, özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkindir. Dolay ısıyla başvurucunun bu bölümdeki iddialar ının bu kapsam ında incelenmesi gerekir. 42. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, 17). 43. Başvurucunun an ılan şikâyetiyle ilgili olarak 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nun 4. maddesinde bu tarz uygulamalara ili şkin şikâyetleri karara bağlama konusunda infaz hâkimli ğinin görevli oldu ğu aç ıkça belirtilmi ştir. Bireysel ba şvuru dosyas ı incelendi ğinde ise ba şvurucunun bu şikâyetine ili şkin olarak infaz hâkimli ğine başvuruda bulundu ğu hususunda herhangi bir bilgi ya da belgeye rastlanmam ıştır. Bu nedenle başvurucunun hukuk sisteminde mevcut idari ve yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel başvuruda bulundu ğu anlaşılmaktad ır. 44. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Kamu Görevinden Ç ıkarma Yönünden a. Başvurucunun İddialar ı 45. Başvurucu 22/7/2016 tarihli ve 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK) hükümlerine dayan ılarak HSYK'n ın karar ıyla haks ız şekilde meslekten ç ıkar ıldığını ileri sürmü ştür. b. Değerlendirme 46. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, 17). 47. 23/1/2017 tarihli ve 29957 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan 685 say ılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulmas ı Hakk ında KHK'da; 667 say ılı KHK n ın 3. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı kapsam ında meslekte kalmalar ının uygun olmad ığına ve meslekten ç ıkar ılmalar ına karar verilenlerin karar ın kesinleşmesinden itibaren altm ış gün içinde ilk derece mahkemesi olarak Dan ıştaya dava açabilecekleri, bu ki şilerden daha önce dava açm ış olanlar ın idare mahkemelerinde derdest olan veya karar verilen dosyalar ının Dan ıştaya gönderilece ği hükme ba ğlanm ış ve bu şekilde an ılan uyuşmazl ıklar ın Başvuru Numaras ı: 2017/32858 Karar Tarihi : 29/9/2020 8çözümünde idari yarg ıda hangi yarg ı yerinin görevli oldu ğuna yönelik uygulamada ya şanan tereddütler giderilmi ştir. Daha önce dava açanlar yönünden de geçi ş hükümleri ihdas edilmiştir. Buna göre 685 say ılı KHK'da belirginle ştirilen dava yolunun ba şvurucular ın durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir yarg ı yolu oldu ğu ve bu ola ğan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurular ın incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır (benzer yöndeki kararlar için bkz. Hac ı Osman Kaya , B. No: 2016/41934, 16/2/2017; Murat Hikmet Çakmakc ı, B. No: 2016/35094, 15/2/2017). 48. Somut olayda ayn ı mahiyetteki iddialara ili şkin olarak an ılan kararlarda ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamakta olup bu kapsamda ba şvurucunun hukuk sisteminde mevcut yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılm ıştır. 49. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. D. Eğitim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 50. Başvurucu, tutuklu olarak bulundu ğu ceza infaz kurumunda doktora e ğitimine devam edememesi ve dikey geçi ş sınav ına girmesine izin verilmemesi nedenleriyle e ğitim hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 51. Başvuru konusu olayda ileri sürülen e ğitim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkin olarak daha önce bireysel ba şvuruda bulunuldu ğu ve başvurucunun an ılan şikâyetiyle ilgili olarak 2017/40191 say ılı bireysel ba şvuru dosyas ı üzerinden Birinci Bölüm Birinci Komisyon taraf ından yap ılan inceleme sonunda aç ıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verildiği tespit edildi ğinden başvurunun bu iddia yönünden mükerrer başvuru niteli ğinde olduğu anlaşılmaktad ır. 52. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının mükerrer ba şvuru olmas ı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir. E. Din ve Vicdan Özgürlü ğünün İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 53. Başvurucu; tutuklu bulundu ğu ceza infaz kurumunda vaiz görü şmelerinden yararland ırılmad ığını belirterek din ve vicdan özgürlü ğünün ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 54. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurulabilmesi için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013 16, 17). Başvuru Numaras ı: 2017/32858 Karar Tarihi : 29/9/2020 955. Başvurucu, tutuklu bulundu ğu ceza infaz kurumunda vaiz görü şmelerinde n yararland ırılmad ığını ileri sürmü şse de bu talebini ceza infaz kurumlar ının uygulamalar ına ilişkin başvurular ın şikâyet yoluyla ileri sürülebildi ği infaz hâkimlikleri önünde dile getirdiğine ve buna ra ğmen taleplerinin sonuçsuz kald ığına dair herhangi bir bilgi ya da belge sunmam ıştır. 56. Dolay ısıyla başvurucunun şikâyetlerini, varsa bu konudaki kan ıtlar ını öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere iletmeden, hak ihlali iddialar ını öncelikle bu makamlar ın değerlendirmesini ve çözüme kavu şturmas ını beklemeden, do ğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılm ıştır. 57. Aç ıklanan gerekçelerle idari ve/veya yarg ısal başvuru yollar ı tüketilmede n bireysel ba şvuru yap ıldığı anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. F. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 1. Başvurucunun İddialar ı 58. Başvurucu; Ceza İnfaz Kurumunda sportif ve kültürel nitelikteki faaliyetlere kat ılmas ına izin verilmedi ğini, bu uygulamalar ın sadece FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan tutuklu bulunanlara uyguland ığını belirterek i şkence ve kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 59. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucunun ceza infaz kurumundaki tutulma ko şullar ına ilişkin bu başlık altındaki şikâyetlerinin Anayasa'n ın 17. maddesi kapsam ındaki kötü muamele yasa ğı kapsam ında incelenmesi gerekti ği sonucuna var ılm ıştır. 60. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincillik niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt, 16, 17). 61. Ceza infaz kurumundaki tutulma ko şullar ına ilişkin şikâyetler yönünden ilgili mevzuat (ilgili mevzuat için bkz. Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 47-50) gere ğince başvurucunun iddialar ını iletebilece ği ve yap ıldığını iddia ettiği kötü muameleye derhâl son verilmesini isteyebilece ği idari ve yarg ısal mercilerin bulunduğu görülmektedir. İlgili hükümler kapsam ında başvurucu, şikâyetlerini öncelikle yetkili yarg ısal mercilere iletip tutulma yeri ve ko şullar ı sebebiyle kötü muameleye maruz bırak ıldığını ileri sürebilecek ve bu ko şullar ın en k ısa zamanda uygun hâle getirilmesini isteyebilecekken bu yollara ba şvurmam ıştır (benzer yöndeki bir de ğerlendirme için bkz. Mehmet Baransu , B. No: 2015/8046, 19/11/2015, 30). Ba şvurucunun şikâyetleri dikkate alındığında mevcut ba şvuru yollar ının ulaşılabilir, şikâyetleri aç ısından telafi imkân ına sahip ve bir çözüm sa ğlayabilecek nitelikte olmad ığını söyleyebilmeyi mümkün k ılan bir sebep bulunmad ığından başvuru yollar ının tüketilmesi kural ına istisna tan ınmas ını gerektiren bir Başvuru Numaras ı: 2017/32858 Karar Tarihi : 29/9/2020 10durumun da olmad ığı görülmektedir (benzer yöndeki bir de ğerlendirme için bkz. Didem Tütenk , B. No: 2013/7525, 10/6/2015, 40, 41). 62. Dolay ısıyla başvurucunun şikâyetlerini, varsa bu konudaki kan ıtlar ını öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere iletmeden, hak ihlali iddialar ını öncelikle bu makamlar ın değerlendirmesini ve çözüme kavu şturmas ını beklemeden do ğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılmaktad ır. 63. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. G. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 64. Başvurucu, hukuka ayk ırı yöntemlerle elde edilen delillere yarg ı makamlar ınca itibar edildi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 65. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , 16, 17). 66. Somut olayda ba şvuruya konu yarg ılaman ın Yarg ıtay aşamas ında devam etti ği tespit edilmi ştir (bkz. 23). Bu kapsamda ba şvurucunun bu ba şlık alt ındaki şikâyetlerine ilişkin olarak hukuk sisteminde mevcut yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulunduğu anlaşılmaktad ır. 67. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun gizlilik talebinin kabulüne ve kimlik bilgilerinin kamuya aç ık belgelerde G İZLİ TUTULMASINA, B. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, C. 1. Soru şturma dosyas ına erişimin k ısıtlanmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, 2. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın mükerrer ba şvuru olmas ı nedeniyle REDD İNE, 3. Tutuklulu ğun makul süreyi a şmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2017/32858 Karar Tarihi : 29/9/2020 114. Özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 5. Eğitim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın mükerrer ba şvuru olmas ı nedeniyle REDD İNE, 6. Din ve vicdan özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 7. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 8. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 29/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş