TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HAYATİ YILDIRIM BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/38399) Karar Tarihi: 13/2/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 13/3/2020 - 31067 Başvuru Numaras ı: 2017/38399 Karar Tarihi : 13/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Hayati YILDIRIM I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, idari i şlemin iptali istemiyle aç ılan davan ın, dava konusu i
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HAYATİ YILDIRIM BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/38399) Karar Tarihi: 13/2/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 13/3/2020 - 31067 Başvuru Numaras ı: 2017/38399 Karar Tarihi : 13/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucu : Hayati YILDIRIM I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, idari i şlemin iptali istemiyle aç ılan davan ın, dava konusu i şlemle kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ili şkisinin bulunmamas ından dolay ı ehliyet yönünden reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/11/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/38399 Karar Tarihi : 13/2/2020 39. Başvurucu, Trabzon İl G ıda, Tar ım ve Hayvanc ılık Müdürlü ğünde veterine r hekim olarak görev yapmaktad ır. 10. Başvurucu, yönetmeli ğe uygun olmayan araçlarla bal ık sevkine müsaade etti ği gerekçesiyle şahs ına uyarma cezas ı verilmesine kar şın ayn ı birimde görev yapan di ğer veteriner hekimlere ayn ı nitelikteki fiillerinden dolay ı ceza verilmemesi nedeniyle çal ışanlar aras ında ayr ımc ılık yapt ığı iddias ıyla Hayvan Sa ğlığı Şube Müdür Vekili O.B. hakk ında şikâyet dilekçesi vermi ştir. İl Müdür Yard ımc ısı M.M.nin muhakkik olarak tayin edilmesi üzerine düzenlenen ön inceleme raporunda O.B. için soru şturma izni verilmemesi önerilmi ş, bahsi geçen rapor do ğrultusunda Trabzon Valili ği işlemiyle soru şturma izni verilmemesine karar verilmi ş ve soruşturma izni verilmemesine ili şkin karara kar şı yap ılan itiraz Trabzon Bölge İdare Mahkemesinin 7/6/2011 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 11. Başvurucu bu kez 16/11/2011 tarihli dilekçesiyle, ön inceleme raporunu usulüne uygun olarak haz ırlamad ığını ve gerekli ara ştırmay ı yapmad ığını ileri sürerek İl Müdür Yard ımc ısı M.M. hakk ında idari soru şturma aç ılmas ı talebinde bulunmu ş; şikâyet dilekçesi üzerine M.M. hakk ındaki idari soru şturmay ı yürütmek üzere Trabzon Su Ürünleri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürü muhakkik olarak görevlendirilmi ş ve yürütülen soru şturma sonucunda muhakkik görü şü doğrultusunda şikâyetin i şleme konulmamas ına ve disiplin yönünden i şlemden kald ırılmas ına karar verilmi ştir. 12. Başvurucu, M.M. hakk ında verdi ği şikâyet dilekçesinin i şleme konulmamas ına ve disiplin yönünden i şlemden kald ırılmas ına yönelik i şlemin iptali istemiyle Trabzon İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. 13. Mahkeme 16/4/2013 tarihli karar ı ile davan ın reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde özetle; Trabzon İl G ıda, Tar ım ve Hayvanc ılık Müdür Yard ımc ısı M.M. hakk ında davac ı taraf ından verilen şikâyet dilekçesi üzerine M.M. ile aralar ında ast üst ilişkisi bulunmayan Trabzon Su Ürünleri Merkez Ara ştırma Enstitüsü Müdürünün muhakkik olarak görevlendirilmesi suretiyle ara ştırma raporu haz ırland ığı, söz konusu ara ştırma raporunun şikâyet dilekçesinde iddia olunan hususlara ili şkin yeterli aç ıklamalar içerdi ği ve anılan rapor esas al ınmak suretiyle tesis edilen dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı belirtilerek davan ın reddine hükmedilmi ştir. 14. Karar, davac ının temyiz yoluna ba şvurmas ı üzerine Dan ıştay Onikinci Dairesinin (Daire) 1/12/2015 tarihli karar ıyla bozulmu ştur. Bozma karar ının gerekçesinde; davac ının dava konusu i şlemler yönünden ki şisel, meşru ve güncel bir menfaatinin bulunmad ığı, bu anlamda iptal davas ı açma konusunda menfaat ihlali şart ının gerçekleşmediği, aksi durumun ki şilerin kendilerine etkisi bulunmayan, menfaatlerini ihlal etmeyen idari i şlemler hakk ında da iptal davas ı açma hakk ını doğuracağı ve bu durumun idarenin i şleyişini olumsuz yönde etkileyece ği sonucuna var ıldığından davan ın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekirken i şin esas ına girilerek davan ın reddi yolunda verilen Mahkeme karar ında hukuki isabet görülmedi ği belirtilmi ştir. 15. Mahkeme 29/3/2016 tarihli karar ıyla, Dan ıştay ın bozma karar ında belirtilen gerekçeyle davan ın ehliyet yönünden reddine karar vermi ştir. 16. Karar, Dairenin 6/4/2017 tarihli karar ıyla onanm ış ve karar düzeltme istemi de Dairenin 21/9/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/38399 Karar Tarihi : 13/2/2020 417. Nihai karar 9/11/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucu 30/11/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk1.İlgili Kanun Hükmü 19. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yarg ı yetkisinin s ınırı" kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: İdari dava türleri şunlard ır: a) İdarî işlemler hakk ında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka ayk ırı olduklar ından dolay ı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler taraf ından açılan iptal davalar ı, b) İdari eylem ve i şlemlerden dolay ı kişisel haklar ı doğrudan muhtel olanlar taraf ından açılan tam yarg ı davalar ı, ... 2. Dan ıştay İçtihad ı 20. Dan ıştay Beşinci Dairesinin 30/11/2017 tarihli ve E.2016/7186, K.2017/23533 say ılı karar ının ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Dava, ... Polis Merkezinde görev yapan polis memurlar ı hakk ında davac ılar ın yapt ıklar ı şikayet üzerine yap ılan araştırma sonucunda disiplin soru şturmas ı aç ılmas ına gerek görülmeyerek ara ştırma dosyas ının işlemden kald ırılmas ına ilişkin ... say ılı işlemin iptali istemiyle aç ılmıştır. Zonguldak İdare Mahkemesinin ... say ılı karar ıyla; kamu görevlisinin disiplin suçu işlediğine dair ciddi bir suç duyurusu veya şikayeti halinde ilgili hakk ında araştırma ve soruşturma yap ılmas ı zorunlu ise de, davac ılar ın, şikayet etti ği polis memurlar ı hakk ında başlat ılan araştırma sonucunda söz konusu ara ştırma dosyas ının işlemden kald ırılmas ı şeklinde tesis edilen i şlemin iptalini istemekte geçerli ve ki şisel bir menfaatlerinin bulunduğundan söz edilemeyece ği gerekçesiyle dava ehliyet yönünden reddedilmi ştir. ...Yukar ıda değinilen hususlar, disiplin cezalar ı özelinde de ğerlendirildi ğinde ise, disiplin cezalar ının, hizmetin iyi i şlemesi ve kamu görevlisinin uymas ı gereken düzenleme v e yasaklara uyulmas ının sağlanmas ı amac ıyla getirilmi ş olduğu ve kamu görevlileri hakk ındaki şikayetlerin disiplin suçunun ihbar ı niteliğinde olmas ı nedeniyle, şikayetçinin hak ve ç ıkarlar ını doğrudan ilgilendirmedi ği sonucuna var ılmaktad ır. Bununla birlikte, şikayet konusu olay ın, doğrudan kişilik haklar ını ilgilendirir nitelikte olmas ı ve bu yönüyle şikayetçiyi do ğrudan etkilemi ş olmas ı idarî yarg ıda menfaat ihlâlinin varl ığı için yeterli say ılmal ıdır. Başvuru Numaras ı: 2017/38399 Karar Tarihi : 13/2/2020 5Dava dosyas ının incelenmesinden; davac ılar ın ... Polis Merkezinde görev yapan polis memurlar ı hakk ında yapt ıklar ı şikayet üzerine ilgili ki şiler hakk ında araştırma başlat ıldığı, bu araştırma sonucunda hakk ında araştırma yap ılan polis memurlar ının olayla ilgili ihma l ve kusurlar ının bulunmad ığı disiplin soru şturmas ı aç ılmas ına gerek olmad ığı sonucuna var ılarak dava konusu i şlem ile söz konusu ara ştırma dosyas ının işlemden kald ırılmas ına karar verildi ği, bu işlemin iptali istemiyle de bak ılan davan ın aç ıldığı anlaşılmıştır. Bak ılan uyuşmazl ıkta, davac ılar ın dava açma ehliyetinin bulunup bulunmad ığının saptanabilmesi için, şikayet konusu olay ın, davac ılar ın doğrudan kişilik haklar ına sald ırı niteliğinde olup olmad ığının ve bu yönüyle davac ıyı maddi veya manevi yönden do ğrudan etkileyip etkilemedi ğinin aç ıklığa kavuşturulmas ı, bunun için de şikayet üzerine yap ılan araştırma sonucu düzenlenen rapor da dahil olmak üzere uyu şmazl ığa ilişkin tüm bilgi ve belgeler ara ştırılarak, iptali istenen i şlem ile davac ılar aras ında belirtilen şekilde me şru, kişisel ve güncel bir menfaatin bulunup bulunmad ığının incelenmesi ve sonuca göre bi r karar verilmesi gerekirken, bu hususlar gözetilmeksizin davan ın ehliyet yönünden reddedilmesi yolunda verilen kararda hukuki isabet görülmemi ştir. Aç ıklanan nedenlerle, [karar ın] bozulmas ına..." 21. Dan ıştay Beşinci Dairesinin 30/12/2014 tarihli ve E.2014/4551, K.2014/10017 say ılı karar ının ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Aksaray İli, ... Hastanesinde Aile Hekimi olarak görev yapmakta olan davac ı; ... Tarihinde, ... Müdürü ... hakk ında vermi ş olduğu şikayet dilekçesi üzerine, ad ı geçen şahıs hakk ındaki iddialar ın sübuta ermedi ği gerekçesiyle iddialar ın işleme konulmamas ı yönünde tesis edilen ... say ılı işlemin iptali istemiyle dava açm ıştır. Aksaray İdare Mahkemesi karar ıyla; kamu görevlileri hakk ında yap ılan şikayetler, disiplin suçunun ihbar ı niteliğinde olup, şikayetçinin hak ve ç ıkarlar ını doğrudan ilgilendirmedi ği, kamu görevlisinin disiplin suçu i şlediğine dair ciddi bir suç duyurusu vey a şikayet halinde ilgili hakk ında başlat ılan soruşturman ın sonucunda, disiplin cezas ına vey a soruşturmaya gerek görülmemesi halinde şikayetçinin menfaatinin ihlal edildi ğinden bahsedilemeyece ği, buna göre; davac ının, kendisini do ğrudan ilgilendirmeyen, disiplin işlemi yap ılmas ına gerek olmad ığı yönündeki, i şleme kar şı açt ığı bu davan ın ehliyet yönüyle incelenemeyece ği gerekçesiyle davan ın ehliyet yönünden reddine karar verilmi ştir. ... Bu durumda, şikayet edilen ki şi hakk ındaki iddialar ın subuta ermedi ğinden bahisle iddialar ın işleme konulmamas ına dair dava konusu i şlemin, davac ının şikayeti üzerine şikayet dilekçesindeki iddialarla ilgili olarak yap ılan inceleme sonucunda tesis edilmesi v e tesis edilen bu i şlemin, davac ının maddi ve manevi haklar ının tazmini ile ilgili hukuksa l sonuç do ğuracak nitelikte olmas ı karşısında, şikayette bulunulan personelin kusurunu n bulunup bulunmad ığına yönelik olarak düzenlenen dosyan ın işlemden kald ırılmas ına dair işlem ile davac ının güncel, ki şisel ve me şru menfaati ihlal edilmi ş olup, uyu şmazl ığın esas ını incelemeyerek davay ı ehliyet yönünden reddeden Mahkeme karar ında hukuki isabe t görülmemi ştir. Aç ıklanan nedenlerle, [karar ın] bozulmas ına..." B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 22. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) Adil yarg ılanma hakk ı kenar başlıklı 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/38399 Karar Tarihi : 13/2/2020 6"Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyu şmazl ıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar ın esas ı konusunda karar verecek olan, ... bi r mahkeme taraf ından, ... görülmesini isteme hakk ına sahiptir." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 23. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM), Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının medeni hak ve uyuşmazl ıklar kolunun uygulanabilirli ğine ilişkin içtihad ını Regner/Çek Cumhuriyeti ([BD], B. No: 35289/11, 19/9/2017, 99-112) karar ında toparlam ıştır. Karar ın ilgili k ısımlar ı şöyledir: "99. AİHM 'medeni' kol ba ğlam ında 6. maddenin uygulanabilir olmas ı için Sözleşme'de korunup korunmad ığından bağıms ız olarak ulusal hukukta tan ınan -en az ından savunulabilir bir temeli bulunan- bir 'hak' ile ilgili bir 'uyu şmazl ık' olmas ı gerektiğini tekrarlar. Uyu şmazl ık samimi ve ciddi olmal ıdır. Uyuşmazl ık sadece bir hakk ın gerçek varl ığıyla değil, hakk ın kapsam ı ve uygulanma şekliyle de ilgili olabilir. Son olarak yarg ılaman ın sonucu söz konusu hak için do ğrudan belirleyici olmal ıdır. Ancak hafi f bağlant ılar ya da uzak sonuçlar 6. maddenin devreye girebilmesi için yeterli olmaz . 100. AİHM hakk ın varl ığıyla ilgili olarak, ulusal hukukun ilgili hükümlerinin ve ulusa l mahkemelerin bunlara ili şkin yorumlar ının başlang ıç noktas ı olmas ı gerektiğini tekrarlar. 6. maddenin (1) numaral ı fıkras ı 'hak ve yükümlülükler' için taraf devletin maddi hukukunda herhangi bir somut içerik garanti etmez. A İHM taraf devletin ulusal hukukunda yasal bir temeli bulunmayan maddi bir hakk ı 6. maddenin (1) numaral ı fıkras ının yorumu yoluyla türetmeyebilir. 101. Bu çerçevede A İHM ulusal kanun koyucu taraf ından ihdas edilen haklar ın maddi veya usule ili şkin ya da alternatifli olarak bu ikisinin bir kombinasyonu da olabilece ğini gözlemler. 102. Ulusal hukukta tan ınan ve mahkemeler kanal ıyla icra ettirilebilme usul güvencesiyle desteklenmi ş bir maddi hakk ın bulundu ğu hallerde 6. maddenin (1) numaral ı fıkras ı bağlam ında hakk ın var oldu ğu hususunda şüphe yoktur. Kanun hükmünün lafz ının [otoritelere] takdir yetkisi bah şetmesi tek ba şına hakk ın varl ığını dışlayan bir unsur olara k görülemez. Gerçekte 6. madde ba şvurucunun hakk ına müdahale sonucunu do ğuran takdir yetkisine dayal ı kararlara ili şkin davalara da uygulan ır. 103. Ancak 6. madde ulusal kanun koyucu taraf ından -herhangi bir hak bahşetmeksizin- mahkemelerde ileri sürülmesi mümkün olmayan belli avantajlar sa ğlad ığı hallerde uygulanmaz. Ayn ı durum bir kimsenin ulusal mevzuattaki haklar ının, bunlar ın tan ınacağına dair basit bir umut ile s ınırlı olduğu ve hakk ın tan ınmas ının bütünüyle otoritelerin takdirine ve keyfiyetine ba ğlı bulunduğu haller yönünden de geçerlidir. ... 105. Baz ı durumlarda ulusal hukuk bireyin öznel bir hakk ını tan ımamas ına karşın işlemin keyfi oldu ğu veya yetki a şımı içerdiği ya da usul hatalar ı bulunduğu yolunda k iddialar ını inceletmek için dava açma hakk ı bahşetmektedir. Bu durum, kamu otoritelerinin bir avantaj ı veya ayr ıcal ığı tan ımak veya buna ili şkin isteği reddetmek hususunda mutla k takdir yetkisini haiz oldu ğu ve kanunun ki şiye bu hakla ilgili olarak tan ıdığı, mahkemelere başvuru hakk ının kullan ımı üzerine mahkemelerin bu i şlemi hukuka ayk ırı bularak iptal edebildiği hallerde önem ta şır. Böyle bir durumda 6. maddenin (1) numaral ı fıkras ı avantaj ya da ayr ıcal ığın bir kere tan ınmakla medeni bir hakka vücut vermesi ko şuluyla uygulanabilir. " Başvuru Numaras ı: 2017/38399 Karar Tarihi : 13/2/2020 724. AİHM'e göre, bir ba şvurunun " medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyuşmazl ıklar" kapsam ında ele al ınabilmesi için öncelikle bir mevzuat hükmü ya da içtihat yoluyla tan ınm ış ve savunulabilir şekilde ileri sürülebilen bir hakk ın ve bu hakla ilgili bir uyuşmazl ığın mevcudiyeti gerekmektedir. Bu uyu şmazl ık bir hakk ın varl ığı, kapsam ı ya da kullan ılma şekillerine ili şkin gerçek ve ciddi bir uyu şmazl ık olmal ı; davan ın sonucu da söz konusu hak için do ğrudan belirleyici olmal ıdır (benzer yöndeki A İHM kararlar ı için bkz. Vilho Eskelinen ve di ğerleri/Finlandiya , B. No: 63235/00, 19/4/2007, 40; Kienast/Avusturya, B. No: 23379/94, 23/6/2003, 38). 25. AİHM, savunulabilir bir hakk ın mevcut olup olmad ığı değerlendirilirken ilk olarak ileri sürülen hakka ili şkin iç hukuk hükümleri ile ulusal yarg ı makamlar ının içtihatlar ının dikkate al ınmas ı gerektiğini belirtmektedir. Zira adil yarg ılanma hakk ı bak ımından iç hukukta yasal temeli olmayan bir hakk ın yorum yoluyla hak olarak tan ınmas ı gibi bir durum söz konusu olamaz. Bu nedenle ancak yasal bir düzenleme ile ya da yarg ı mercilerinin yorumu yoluyla tan ınan haklarla ilgili uyu şmazl ıklar adil yarg ılanma hakk ının konusu olabilir. Öte yandan bir ba şvurucunun hakka ili şkin olarak ileri sürdü ğü iddialar ın esas ının yarg ı mercileri taraf ından incelenmesi, o hakk ın yarg ı mercileri önünde savunulabili r şekilde ileri sürülebildi ğini gösteren kriterlerden biridir (benzer yöndeki A İHM karar ı için bkz. Boulois/Lüksemburg [BD], B. No: 37575/04, 3/4/2012, 91-94). V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 13/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 27. Başvurucu; şikâyet dilekçesine istinaden görevlendirilen muhakkikin şikâyet edilen kişiden daha k ıdemsiz ve dü şük derecede bir memur oldu ğunu, mahkeme karar ında bu hususun de ğerlendirilmedi ğini, Mahkeme taraf ından verilen karar ile hak arama imkân ının ve hukuk yollar ına başvuru hakk ının elinden al ındığını ileri sürmü ştür. 28. Bakanl ık görüşünde, öncelikli olarak uyu şmazl ığın Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının koruma alan ı d ışında olduğu belirtilmi ştir. Görü ş yaz ısında esas yönünden ise; ba şvurucunun ön inceleme raporunun usulüne uygun olarak haz ırlanmad ığı ve gerekli ara ştırman ın yap ılmad ığı yönündeki iddialar ının yarg ı mercii önünde incelendi ği ve hakl ı görülmedi ği, şikâyet edilen kamu görevlisine disiplin cezas ı verilmesinin ba şvurucunun hukuki durumunda do ğrudan do ğruya bir etki veya sonuç doğurmayaca ğı, bu itibarla derece mahkemesinin ki şisel, meşru ve güncel bir menfaatinin bulunmamas ı nedeniyle ba şvurucunun açt ığı davay ı ehliyet yönünden reddetmesinde kamu yarar ının gerçekle ştirilmesine yönelik me şru bir amac ın bulundu ğu ifade edilmi ştir. 29. Başvurucu Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında, başvuru dilekçesinde yer alan hususlar ı tekrar etmi ştir. B. Değerlendirme 30. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti" kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." Başvuru Numaras ı: 2017/38399 Karar Tarihi : 13/2/2020 831. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekmektedir. 32. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından müdahale edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı s ıra Sözleşme ve Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokollerin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren ba şvurunun kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 33. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak hakk ın kapsam ı düzenlenmemi ştir. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına "adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesine göre "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı" metne dâhil edilmi ştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesinde herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu ibaresinin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence altına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözle şme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin ve buna ilişkin Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihad ının da gözönünde bulundurulmas ı gerekir ( Onurhan Solmaz , 22). 34. Sözle şme, bir ki şinin sahip oldu ğunu ileri sürebilece ği tüm hak ve yükümlülükler bak ımından adil yarg ılanma hakk ını güvenceye almamaktad ır. Sözleşme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde, adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara bağlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ya ba şvurucunun medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ı ya da ba şvurucuya yönelik bir suç isnad ının esas ı hakk ında karar verilmi ş olmas ı gerektiği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular, Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz ( Onurhan Solmaz , 23). 35. Bir kimsenin medeni hak ve yükümlülüklerinin karara ba ğlanmas ıyla ilgili bir yarg ılama usulünde Sözle şme'nin 6. maddesi uygulanabilir. A İHM, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni meselelerde uygulanabilirli ği için ilk olarak ortada bir uyuşmazl ığın bulunmas ı koşulunu aramakta; uyu şmazl ığın iç hukukta tan ınm ış olduğu söylenebilecek haklar ve yükümlülükler ile ilgili olmas ı ve bu haklar ve yükümlülüklerin de Sözleşme'deki anlam ıyla medeni olmas ı gerektiğini vurgulamaktad ır (Yusuf Gürkan [GK], B. No: 2014/11067,18/10/2017 , 34). Başvuru Numaras ı: 2017/38399 Karar Tarihi : 13/2/2020 936.İlgili hukukta yer verilen A İHM kararlar ında da vurguland ığı üzere, bir başvurunun medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar kapsam ında ele al ınabilmesi için öncelikle yasal bir düzenleme ya da içtihat yoluyla tan ınm ış ve savunulabilir şekilde ileri sürülebilen bir hakk ın ve bu hakla ilgili bir uyu şmazl ığın mevcudiyeti gerekmektedir. Bununla birlikte ancak iç hukuk hükümleriyle ya da yarg ı mercilerinin yorumu yoluyla tan ınan haklarla ilgili uyu şmazl ıklar adil yarg ılanma hakk ının konusunu olu şturabilir. 37. Somut bireysel ba şvuruya konu sürecin ceza yarg ılamas ına/bir suç isnad ına ilişkin bulunmad ığı aç ık olduğundan; ba şvurunun adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenebilmesi için ba şvuruya temel olan sürecin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili bir uyuşmazl ığın esas ının karara ba ğlanmas ına ilişkin bulunmas ı gerekmektedir ( Metin Gümü ş, B. No: 2016/14563, 28/11/2019, 27). 38. Bireysel ba şvuruya dayanak olan davada uyu şmazl ık konusu edilen i şlem, başvurucunun ba şka bir kamu görevlisi hakk ında verdi ği şikâyet dilekçesinin i şleme konulmamas ına ve disiplin yönünden i şlemden kald ırılmas ına ilişkin işlemdir. Mahkeme, başvurucunun dava konusu i şlemle kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ili şkisi bulunmad ığı gerekçesiyle uyu şmazl ığın esas ını incelememi ştir. 39. Yukar ıda yer verilen (bkz. 20, 21) Dan ıştay içtihad ında ortaya konuldu ğu üzere kamu görevlisi s ıfat ını haiz bireylerin amirleri veya ba şka kamu görevlileri hakk ındaki şikâyetlerinin disiplin suçunun ihbar ı niteliğinde oldu ğu ve bu nedenle şikâyetçinin hak ve çıkarlar ını doğrudan ilgilendirmedi ği sonucuna var ılmakla birlikte şikâyet konusu olay ın doğrudan kişilik haklar ını ilgilendirir nitelikte olmas ı veya tesis edilen i şlemin şikâyetçinin maddi ve manevi haklar ının tazmini ile ilgili hukuksal sonuçlar do ğurabilmesi durumu idari yarg ıda menfaat ihlalinin varl ığı için gerekli say ılmaktad ır. 40. Başvurucu bireysel ba şvurusunda, hakk ında idari soru şturma aç ılan ve yürütülen bu soruşturma sonucunda şikâyetin i şleme konulmamas ına karar verilen M.M.ye yönelik şikâyetinin ki şilik haklar ını ne şekilde ilgilendirdi ği veya şahs ına yönelik ne gibi bir hukuksal sonuç do ğurabileceği hususlar ına ilişkin bir aç ıklamada bulunmad ığı gibi, yap ılan inceleme neticesinde ba şvuruya dayanak te şkil eden i şlemin Dan ıştay içtihad ında belirtileni n aksine ba şvurucunun do ğrudan kişilik haklar ını ilgilendirmedi ği veya maddi ve manevi haklar ının tazmini ile ilgili hukuksal sonuçlar do ğurmad ığı kanaatine ula şılm ıştır. 41. Bu ba ğlamda somut olayda ba şvurucu; şikayette bulundu ğu kamu görevlisi hakk ında soruşturma aç ılmamas ına yönelik şikayetlerini dile getirmekte ve şikayetin üçünc ü kişinin cezaland ırılmas ıyla yönelik oldu ğu görülmektedir. Bu belirlemeler ışığında ihlal iddias ının medeni hak ve yükümlülüklerin de ğerlendirildi ği bir yarg ısal sürece ili şkin olmad ığı ve başvurunun adil yarg ılanma hakk ı kapsam ına girmedi ği anlaşılmaktad ır. 42. Sonuç itibar ıyla başvurucunun Anayasa n ın 36. maddesine dayanan ihlal iddias ının konusu, Anayasa da güvence alt ına al ınm ış ve Sözle şme kapsam ında olan temel hak ve özgürlüklerin koruma alan ı dışında kalmaktad ır. 43. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun, di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna kara r verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/38399 Karar Tarihi : 13/2/2020 10VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 13/2/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU