Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013 -2-61 (Devralma ) Karar Sayısı : 13-71/957 -405 Karar Tarihi :19.12.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK , Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPI NAR, Fevzi ÖZKAN , Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ B. RAPORTÖR LER : Ali Fuat KOÇ, Burak SAĞLAM, Cemile YÜKSEK C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Provus Bilişim Hizmetleri A.Ş. Temsilcileri: Av. Efser Zeyn ep ERGÜN, Av. Sibel Yılmaz
Rekabet Kurumu Başkanlığından; REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013 -2-61 (Devralma ) Karar Sayısı : 13-71/957 -405 Karar Tarihi :19.12.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK , Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPI NAR, Fevzi ÖZKAN , Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ B. RAPORTÖR LER : Ali Fuat KOÇ, Burak SAĞLAM, Cemile YÜKSEK C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Provus Bilişim Hizmetleri A.Ş. Temsilcileri: Av. Efser Zeyn ep ERGÜN, Av. Sibel Yılmaz ATİK, Av. Ezgi Feride BAYINDIR Büyükdere Cad. No: 127 Astoria A Kule Kat 6 -26-27 34394 Esentepe/İstanbul - MasterCard/Europay UK Limited Temsilci si: Av. Erdem DEĞERLİ Süleyman Seba Cad. 48 BJK Plaza A88 34357 Beşiktaş/İ stanbul (1) D. DOSYA KONUSU: Provus Bilişim Hizmetleri A.Ş. nin %99,99 oranında hissesinin MasterCard/Europay UK Limited tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi . (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 03.12.2013 tarih ve 8073 sayı ile giren yazıyla tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 09.12.2013 tarih ve 2013 -2-61/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirim konusu işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığı ifade edil miştir . G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME (4) Bildirim konusu işlem özetle, Provus Bilişim Hizmetleri A.Ş. (PROVUS) nin %99,99 oranında hisse sinin MasterCard Inc. ( MASTERCARD ) nin iştiraki MasterCard/Europay UK Limited (MASTERCARD UK ) tarafından devral ınmasına iliş kindir. İşlem sonucunda PROVUS un tek kontrolü MASTERCARD UK ye geçecektir. Söz konusu işlem , kontrol ün değişmesi nedeniyle 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5. maddesi kapsamında bir devralma işlemidir. Ayrıca , tarafların cirolarının aynı Tebliğ in 7. maddesinde öngörülen eşikleri aşması sebebiyle, işlem Rekabet Kurulu iznine de tabidir. (5) Dosya mevcudunda, devre konu PROVUS un kredi kartları, banka kartları, ATM ler ve PO S sistemlerine yönelik yazılım ve bilişim çözümleri alanında faaliyet gösterdiği, ayrıca gerek finans sektörüne gerekse telekomünikasyon, perakende, sigortacılık ve ulaşım sektörlerine ekstre basım ve zarflama hizmetleri sunduğu belirtilmektedir. PROVUS ka rt operasyonları ile ilgili olarak yazılım, raporlama, data transferi çözümleri; ATM operasyonları ile ilgili olarak 7/24 ATM izleme, arıza kayıt -takip, problem analizi, yardım masası hizmetleri ve POS operasyonları ile ilgili olarak dial -up, GPRS ve 1P PO S ları destekleyen sistemlerin kurulumu hizmetlerini sunmaktadır. Rekabet Kurulunun 09.10.2007 tarih ve 07 -78/971 -371 sayılı kararında ilgili ürün pazarları PROVUS un faaliyet gösterdiği alanlar dikkate alınarak; kredi kartı operasyon ve işletim hizmetler i pazarı , ATM operasyon ve işletim hizmetleri 13-71/957 -405 2/5 pazarı , POS operasyon ve işletim hizmetleri pazarı , ekstre basım ve zarflama hizmetleri pazarı ve kart basım ve zarflama hizmetleri pazarı olarak belirlenmiştir. (6) Ancak bildirim formunda, PROVUS un kar t basım, kişiselleştirme ve zarflama hizmetlerini kendi bünyesinden çıkararak, kurmuş olduğu bir şirkete aktardığı ve sonrasında bu şirketteki kontrolünü de devrettiği, bu nedenle kart basım, kişiselleştirme ve zarflama hizmetleri pazarının devralma işlem inin kapsamı dışında kaldığı belirtilmektedir. Ayrıca, PROVUS tarafından sunulan hizmetlerin bankalar tarafından genelde outsourcing -dış kaynak kullanımı yoluyla karşılandığı, bununla birlikte PROVUS tarafından sunulan kart, ATM ve POS operasyonları hizmet leri ile ekstre basım ve zarflama hizmetlerinin, in -house, yani iç kaynaklar kullanılarak finans kuruluşlarının kendi bünyesinde de gerçekleştirildiği ifade edilmektedir . (7) Öte yandan , MASTERCARD ın faaliyet alanı elektronik ödeme sistemleri kurmak, geliştir mek ve kullanıcılara bu alanda lisans sağlamak tır. Kullanıcı konumundaki finans kuruluşları ise aldıkları lisansa binaen MasterCard logolu kredi kartları ve banka kartları çıkarmakta ve bu ödeme araçlarını müşterilerine sunmaktadır. (8) Dosya mevcudu bilgilerd en; MASTERCARD ın Türkiye deki cirosunu otorizasyon, takas ve hesaplaşma hizmetleri, yurt içi ve sınır ötesi hizmetler için alınan ücretler (kart, POS ve ATM işlem hacimleri üzerinden alınan franchising ve lisanslama ücretleri), risk hizmetleri, ürün danış manlık hizmetleri ile operasyonel ve ürün sertifikasyonlarından elde ettiği ; PROVUS ile çakışan bir alanda Türkiye de faaliyet göstermediği ; MASTERCARD bünyesindeki PROVUS un muadili olarak sayılabilecek tek teşebbüsün Polonya da yerleşik Trevica S.A. (TRE VICA) şirketi olduğu, bununla birlikte TREVICA nın Türkiye de herhangi bir faaliyetinin bulunmadığı ve bankacılık mevzuatından kaynaklanan yasal giriş engelleri nedeniyle de bulunamayacağı anlaşılmıştır . (9) Dosya mevcudu bilgi ve belgeler ışığında, TREVICA nın PROVUS un faaliyet gösterdiği alanlarda herhangi bir faaliyetinin bulunmaması ve bulunmasının mümkün olmaması nedeniyle, konuya ilişkin yasal mevzuat da dikkate alınarak, TREVICA nın yurtdışındaki faaliyetlerinin devre konu teşebbüsün faaliyet gösterdi ği pazarlardaki paylarına bir etkisinin olmayacağı kanaatine varılmıştır. Bu çerçevede, herhangi bir etkilenen pazar tanımı nın yapılmasına gerek duyulmam akla birlikte, işlemin gerçekleştiği pazarların birbirleriyle ilişkili - birbirlerini tamamlayıcı nitelik te komşu pazarlar olması itibarıyla tarafların anılan pazarlardaki mevcut durumları değerlendirmede dikkate alınmıştır . (10) Dosya da yer alan bilgilerden ; PROVUS un faaliyet g österdiği Kart Operasyon ve İşletim Hizmetleri , ATM Operasyon ve İşletim Hizmetler i , POS Operasyon ve İşletim Hizmetleri ile Ekstre Basım ve Zarflama Hizmetleri pazarların da PROVUS ve rakiplerinin pazar payları nın incelendiği anlaşılmıştır . Bu çerçevede, PROVUS un kart operasyon ve işletim hizmeti pazarındaki 2012 yılı payı nın %( ..); ATM operasyon ve işletim hizmetleri pazarındaki payı nın %( ..) ; POS operasyon ve işletim hizmetleri pazarındaki payı nın %( ..) ve ekstre basım ve zarflama hizmetleri pazarındaki payı nın ise %( ..) olduğu görülmüştür . Ayrıca, i lk üç pazarda PROVUS un Bi leşim, Cardtek Group, Banksoft gibi ciddi rakiplerinin bulunduğu ve pazar payı bakımından bu rakiplerin oldukça gerisinde olduğu anlaşılm ıştır. Ekstre basım ve zarflama hizmetleri bakımından da durum farklı değildir. Söz konusu pazarda da PROVUS un çok yük sek bir pazar payına sahip olmadığı, önemli rakiplerinin bulunduğu ve ilgili pazarda çok sayıda şirketin faaliyet gösterdiği görülmektedir. Dolayısıyla bu veri ler çerçevesinde, PROVUS un faaliyet gösterdiği pazarlarda hâkim durumda bulunmadığı kanaatine va rılmıştır . (11) Öte yandan dosyadan ; işlemin diğer tarafı MASTERCARD ile rakipleri Visa ve Amex in Türkiye de banka kartı ve kredi kartı pazarlarında ciro bazında sahip oldu kları pazar payları nın incelendiği ve söz konusu pazarların, MASTERCARD ve Visa nın ön emli pazar payları nedeniyle, duopol pazar niteliğinde son derece yoğunlaşmış pazarlar olduğu , 13-71/957 -405 3/5 MASTERCARD ın anılan pazarlardaki pazar payının % ( ..) aralığında bulunduğu görülmektedir. Anılan pazarlarda MASTERCARD ile birlikte sadece 5 teşebbüsün bulunduğ u göz önüne alındığında , bu paylar beklenen bir durum ol makla birlikte, aynı zamanda MASTERCARD ın Visa ile birlikte ilgili pazarlardaki güçlü pozisyonuna da işaret etmektedir. (12) Bildirim konusu işlemdekine benzer şekilde, işlem taraflarının faaliyet alanla rının birbiriyle tam anlamıyla çakışmadığı, bununla birlikte söz konusu faaliyet alanlarının birbirlerini tamamlayıcı nitelikte olduğu türden birleşme ve devralma işlemleri, Yatay Olmayan Birleşme ve Devralmalar Hakkında Kılavuz da (Kılavuz) çokpazarlı bi rleşmeler olarak tanımlanmıştır. Kılavuz a göre çokpazarlı birleşmeler, birleşen teşebbüsler arasındaki ilişkinin ne tam anlamıyla yatay (aynı ilgili ürün pazarında bulunma) ne de dikey (sağlayıcı - alıcı ilişkisi) türde bir ilişki olduğu durumlarda karşıla şılan türdeki işlemlerdir. Bu kapsamda, aralarında tamamlayıcılık ilişkisi olan ürün ve hizmetleri veya aynı müşteri grubu tarafından satın alınan belli bir ürün veya hizmet gamına dâhil olan faaliyetleri kapsayan pazarlardaki birleşmeler inceleme konusu o lmaktadır. (13) Kılavuz da çokpazarlı birleşmelerin hâkim durum yaratma veya mevcut bir hâkim durumu güçlendirme ve bunun bir sonucu olarak rekabeti önemli ölçüde azaltabilme ihtimalinin genelde oldukça düşük olduğunun kabul edildiği vurgulanmakta, bununla birlikte işlem sonunda birbiriyle ilişkili ürün ve hizmetlerin aynı teşebbüs tarafında n sağlanacak olmasının birleşik teşebbüse bağlama, paket satış ve diğer dışlayıcı uygulamalar yoluyla bir pazardaki güçlü pozisyonunu diğer pazara aktarabilme im kanı sağlayabileceği belirtilmektedir. Söz konusu uygulamalar mevcut ve potansiyel rakiplerin rekabet etme imkan ve güdülerinde azalmaya yol açabilecektir. Kılavuz da paket satış ve bağlama uygulamalarının önemli etkilere yol açmasının ancak birleşme taraf larından en az birisinin ürünlerinin müşterilerce oldukça önemli bir ürün olarak değerlendirilmesi ve bu ürünün az sayıda alternatifinin bulunması halinde söz konusu olabileceği ifade edilmektedir. (14) Elektronik ödeme sistemlerinin kurulması, geliştirilmesi ve lisanslanması alanında dünya çapında sadece beş teşebbüsün faaliyet gösterdiği göz önünde bulundurulduğunda, MASTERCARD ın ürün ve hizmetlerinin yukarıda özetlenen duruma uygunluk gösterdiği değerlendirilmektedir. Diğer yandan , devralma işlemi neticesin de MASTERCARD ın PROVUS un arzettiği ürün ve hizmetleri kendi hizmetleri ile beraber bir paket halinde sunması ve hatta müşterileri her iki ürünün beraber alımına zorlaması ihtimal dahilindedir. Bu durumda, daha önceleri PROVUS la aynı pazarlarda faaliyet gösteren teşeb büsler açısından bir pazar kapa ma etkisi doğabilecek ve söz konusu teşebbüslerin satışları MASTERCARD ın bu yöndeki olası uygulamalarından olumsuz etkilenebilecektir. (15) Öte yandan dosya ya ilişkin Kurum kayıtlarına 22.11.2013 tarih ve 7860 sayı ile giren gizlilik talepli beyanda da , PROVUS un faaliyet gösterdiği alanlar İşleme Hizmetleri olarak tanımlandıktan sonra; - PROVUS un Türkiye de herhangi bir bankaya ait olmaksızın, bağımsız olarak işleme hizmetleri verebilen tek sağlayıcı konumunda oldu ğu, bankaların söz konusu hizmetleri genelde kendi grup yapıları bünyesinde temin ettiği, - 27 Haziran 2013 tarihinde yürürlüğe giren Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun un ödeme hizmetl eri bakımından ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşları kategorilerini ortaya çıkardığı, böylece ödeme hizmetlerinin bankalar dışındaki kuruluşlar tarafından da sağlanabilmesine imkan sağlandığı, bu bağlamda piyasaya yeni girecek kuruluşların iş leme faaliyetlerine ilişkin teknik olanaklarının sınırlı olacağı ve bu hizmetleri üçüncü bir taraftan temin etme gereksinimi yaşayacağı, 13-71/957 -405 4/5 - Ayrıca işlem sonucunda PROVUS un işleme hizmetleri nden herhangi birinin diğer elektronik ödeme hizmetleri sağlayıcıları nın üyelerine sağlanmasının engellenmesi ya da diğer elektronik ödeme hizmetleri sağlayıcıların ın üyelerine bu sağlayıcıların MASTERCARD la olan rekabetinde haksız avantaj sağlayacak koşullarla sunulmasının olasılık dahilinde olduğu ifade edilmiştir. (16) Yukar ıda belirtilen hususlar üzerine, MASTERCARD dan, PROVUS un verdiği hizmetleri kendi bünyesinde sağlayan bankalar hariç tutulduğunda , PROVUS un faaliyet gösterdiği pazarlarda PROVUS ve rakiplerinin pazar paylarının hangi seviyede olacağına ilişkin bilgi istenilmiştir. Cevabi yazıda yer alan 2010 -2011 -2012 yılları için Inhouse Faaliyetler hariç tutularak hesaplanan pazar payları na bakıldığında ; dosya açısından özellikle önem arz eden kart operasyon ve işletim hizmetleri, ATM operasyon ve işletim hizmetleri ve POS operasyon ve işletim hizmetleri pazarlarındaki PROVUS un durumu nun bankaların inhouse faaliyetlerinin dahil edildiği durum ile benzer lik taşıdığı; b u durumda da Bileşim, Cardtek Group ve Banksoft şirketleri nin PROVUS tan daha yüksek pazar payına sah ip önemli rakiple r olarak yer al dıkları, h atta belirtilen rakip lerin pazar paylarının daha yüksek seyrettiği görülm üştür . Benzer şekilde, ekstre basım ve zarflama hizmetleri pazarındaki durum da inhouse faaliyetlerinin dahil edildiği durumdan bir farklılık arz etmemektedir. (17) Öte yandan Raportörlerce, PROVUS un faaliyet gösterdiği pazarlarda bağımsız tek hizmet sağlayıcısı olduğu iddialarıyla ilgili olarak, MASTERCARD dan ayrıca PROVUS un rakibi Bileşim A.Ş. nin Ziraat Bankası ve Halk Bankası ile arasında org anik bir bağın ın olup olmadığı hususuna ilişkin bilgi de talep edilmiştir. Cevabi yazıda Bileşim A.Ş. nin 1998 yılında Ziraat Bankası bünyesinde kurulduğu, daha sonra Halk Bankası nın da şirketin ortakları arasına girdiği, halihazırda Bileşim A.Ş. nin tama mıyla Halk Bankası nın kontrolünde olan bir şirket olduğu; bununla birlikte Halk Bankası dışında Ziraat Bankası Kuveyt Türk, Bank Pozitif, Halk Yatırım, Ziraat Sigorta ve Ziraat Emeklilik şirketlerine de hizmet verdiği ifade edilmiştir. (18) Cevabi yazıda PROVU S un faaliyet gösterdiği pazarlarda bağımsız tek hizmet sağlayıcısı olduğu yönündeki iddialarla ilgili olarak ayrıca; PROVUS un iki önemli müşterisi Türkiye Finans Katılım Bankası ve Kuveyt Türk ün Smartsoft ve Banksoft çözümleri alarak PROVUS ile çalışmay a son verdiği, dolayısıyla PROVUS un faaliyet gösterdiği pazarlarda tek hizmet sağlayıcısı olmadığı ve alternatiflerinin bulunduğuna işaret edilmektedir. (19) Son olarak MASTERCARD dan işlem sonrasında, elektronik ödeme hizmetleri pazarında faaliyet gösteren di ğer kuruluşların üyelerine ayrımcı fiyat ve koşullar ile hizmet sağlanması olasılığı sorulmuş, cevabi yazıda söz konusu husus ile ilgili olarak; - PROVUS un halihazırda hizmetlerini MASTERCARD ve Visa kartları için aynı fiyattan sunduğu, MASTERCARD ın amacın ın da mevcut iş modelini korumak ve geliştirmek olduğu, - PROVUS un mevcut müşterilerinin, dual issuing şeklinde, MASTERCARD ve Visa lisanslarını aynı anda kullanarak kart basımını gerçekleştirdiği ve her iki sisteme ait işlemleri kabul ettiği, söz konusu mü şterilerin alıcı gücü de dikkate alındığında, her iki markaya sunulan işletim hizmetleri için aynı fiyat ve koşulların uygulanmasını beklediği, - Ayrımcı fiyat ve koşulların PROVUS açısından müşteri kaybına yol açacağı, bu durumda mevcut müşterilerin işletim hizmeti alımlarını PROVUS un rakiplerinden birine kaydırması ya da iç kaynaklarından temin etmesinin kuvvetle muhtemel olacağı, - MASTERCARD bünyesinde PROVUS ile benzer alanda faaliyet gösteren TREVICA nın devralınmasından sonra da, TREVICA nın MASTERCARD ve Visa işlemleri için aynı ücreti uygulama politikasının devam ettiği, bir diğer deyişle 13-71/957 -405 5/5 MASTERCARD ın söz konusu uygulamayı değiştirme yönünde bir politika sergilemediği, - Belirtilen tüm bu nedenlerle, MASTERCARD ın Visa logolu kart ihraççılarına yönelik olarak zarar verici ve/veya ayrımcı koşullar uygulamasının olası bulunmadığı ifade edilmiştir. (20) İşlem sonucunda, MASTERCARD ın, yukarıda sözü edilen ayrımcı uygulamaları ve/veya müşterisi konumunda bulunan bankaları, kredi kartı, ATM ve POS operasyonlarına ilişkin hizmetleri kontrolü altına aldığı PROVUS tan almaya zorunlu tutması ihtimal dahilinde olmakla beraber, karşısında VİSA gibi dünya çapında güçlü bir rakibin bulunmasının ve yukarıdaki açıklamalarda da geçtiği üzere, müşteri grubunun alım gücü bulun an yerel ve global düzeydeki banka grupları ve finansal kuruluşlardan oluşmasının, söz konusu ihtimal ve MASTERCARD ın pazardaki güçlü konumu karşısında rekabetçi ve dengeleyici unsurlar olarak ortaya çıkacağı değerlendirilmektedir. Ayrıca PROVUS un faaliy et gösterdiği pazarlardaki rakiplerine göre zayıf konumu da, anılan pazarlarda MASTERCARD ın olası uygulamalarının etkilerinin sınırlı kalmasını sağlayabilecektir. H. SONUÇ (21) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.