TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR ALi ADIGUZEL VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/8143) Karar Tarihi: 7/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekilleri BiRiNCi BOLUM KARAR :Burhan -0-STUN :Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Kadir OZKA YA YusufSevki HAKYEMEZ : Hiiseyin TURAN : 1. Ali ADIGUZEL 2. Bahtiyar SAHiN 3.Deniz Sinan TUNABOYLU : Av. Ozlem SEN ABAY I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, yakalama, gozaltma alma
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR ALi ADIGUZEL VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/8143) Karar Tarihi: 7/2/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucular Vekilleri BiRiNCi BOLUM KARAR :Burhan -0-STUN :Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Kadir OZKA YA YusufSevki HAKYEMEZ : Hiiseyin TURAN : 1. Ali ADIGUZEL 2. Bahtiyar SAHiN 3.Deniz Sinan TUNABOYLU : Av. Ozlem SEN ABAY I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, yakalama, gozaltma alma ve tutuklama tedbirlerinin hukuka aykm olmas1, tutukluluga ili kin kararlann bag1ms1z ve tarafs1z olmayan sulh ceza hakimliklerince verilmesi, soru turma dosyasma eri imin kis1tlanmas1 nedenleriyle ki i hiirriyeti ve giivenligi hakkmm; toplantI hakk1 ve ifade ozgiirliigii kapsammdaki eylemlerin tutuklamaya konu edilmesi nedeniyle toplantI ve gosteri yiiriiyii ii yapma hakk1 ile ifade ozgiirliiklerinin ihlal edildigi iddialanna ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 15/5/2015 tarihinde yapilm1 tir . 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur . 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boliim tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir . 5. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk, gorii iinii bildirmi tir. 6. Bakanhgm gorii ii ba vuruculara teblig edilememi tir. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ve Ulusal Y arg1 Ag1 Bili im Sistemi (UY AP) arac1hg1yla eri ilen bilgi ve belgeler 9er9evesinde ilgili olaylar ozetle oyledir: 8. Komlinist Partisi uyesi olan ba vurucular , Partilerinin 9agns1 uzerine 1 May1s 2015 tarihinde 1 Mayzs j :;i Bayramz'na ili kin basm a91klamasma katilmak uzere istanbul Taksim Meydam'na gelmi lerdir. Ba vuruculann a91klama yapmak i9in Taksim Amtz 'na ylirumek istemelerine polis tarafmdan izin verilmemesi uzerine ba vurucular ile kolluk kuvveti mensuplan arasmda a ag1daki olay ya anm1 tlr. 9. Ba vuruculann beyanlanna gore olay tarihinde Taksim Amt1 onunde saat 09.00'dan saat 11.00'e kadar 9e itli sendikalar ve gruplarca 1 May1s i 9i Bayram1'na ili kin olarak a91klamalar yap1lm1 t1r. Komunist Partisi adma a91klama yapmak i9in emniyetin a91k b1rakt1g1 yoldan ge9erek Taksim Amtl onune geldikleri s1rada kendilerine hi9bir uyan yapilmadan, polis tarafmdan zor kullanmak suretiyle yere yatmlarak gozaltma ahnm1 lard1r. Ba vuruculara gore olayda kendilerine orantls1z bir ekilde gu9 kullamlm1 tlr. 10. Bakanhga gore olaym meydana geli ekli oyledir: i. istanbul Valiligince 16/1/2015 ve 14/4/2015 tarihlerinde alman kararuyannca istanbul'da toplant1 ve gosteri yuruyli u yapilacak alanlar "Fatih Yenikapz Sahil Meydam, Maltepe Sahil Meydam, Kadzkoy Yeni Salz Pazan Alam, Kartal Meydam Alam, Pendik Cumartesi Pazar Alam, Bakzrkoy Cumhuriyet Meydam Alam, Bakzrkoy Cumartesi Halk Pazan Alam ve Beylikduzu Fatih Sultan Mehmet Camii Otopark Alanznda" olarak belirlenmi tir. ii. c;::e itli sendika ve sivil toplum orgutleri, kurduklan ortak platform kapsammda istanbul Taksim Meydam'nda 1 May1s i 9i Bayram1'm kutlamak amac1yla istanbul Valiligine 28/4/2015 tarihinde dilek9e vermi lerdir. iii. istanbul Valiligi 30/4/2015 tarihli karan ile Taksim Meydam'nda buylik bir kutlama yap1lmasma izin verilmeyecegini bildirmi tir. Ancak bu karara ragmen 9e itli sendika ve sivil toplum orgutlerinin farkh medya organlan arac1hg1yla 1 May1s i 9i Bayram1'm Taksim'de kutlayacaklan 9agns1m yinelemeleri uzerine emniyet gu9leri Taksim Meydam'nda 1 May1s 2015 tarihinde gerekli onlemleri alm1 lard1r. iv. 1 May1s 2015 tarihinde Taksim Meydam'mn farkh noktalannda eylem yapmak isteyen gruplar farkh saatlerde meydana girmeye 9ah m1 lard1r. Ba vurucularm i9inde bulundugu yakla 1k seksen ki ilik bir grup da saat 11.00 s1ralannda Taksim Amt1 meydanma dogru kurulan guvenlik bariyerlerini a arak meydana girmeye 9ah m1 lard1r. K1z1l yelek giymi ve ellerinde "Komunist Partz" ibareli flamalar bulunan grup "Her yer Taksim Her yer Direni -Ya aszn 1 Mayzs" eklinde slogan atm1 lard1r. v. Meydana girmeye 9ah an gruba , emniyet gu9leri tarafmdan eylemin yasa d1 1 oldugu ve eylemi bitirmeleri yonunde gerekli uyanlarda bulunulmu tur. Grubun ikazlara uymamas1 uzerine emniyet gu9leri, ba vuruculann da i9inde bulundugu gruba mudahale etmi ve yakla 1k otuz ki iyi gozaltma alm1 tlr. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 vi. Ernniyet gti9leri tarafmdan hazulanan fotografh tespit tutanagmda ba vurucu Deniz Sinan Tunaboylu'nun elindeki beyaz renkli plastik ile ernniyet gti9lerine saldud1g1 tespit edilrni tir. Yine aym ba vurucunun Taksirn Amt1'na dogru ko tugu suada elinde bulunan flama ile ernniyet gti9lerine saldud1g1 tespit edilmi tir. Gortinttilerden yap1lan tespitlerde ba vurucular Bahtiyar Sahin ve Ali Ad1gtizel'in ernniyet gti9lerine direnen grup i9inde oldugu belirtilrni tir. 11. istanbul Curnhuriyet Ba savc1hgmca ba vurucularla birlikte diger tipheliler hakkmda silahh teror orgtittine tiye olma, toplant1 ve ytirtiyti lere silah veya 23. maddede (6/10/1983 tarihli ve 2911 say1h Toplantl ve Gosteri Ytirtiyti leri Kanunu'nun) belirtilen aletlerle katilrna, teror orgtilli propagandas1 yaprna, gorevi yapturnarnak i9in direnrne, Kanun'a aykm toplantI ve ytirtiyti lere silahs1z olarak katilarak ihtara ragmen kendiliginden dagilrnarna su9lanndan soru turma ba lat1lrn1 tu. Ba vurucular, gosteriye kat1lan diger yirmi yedi ki i ile birlikte 1/5/2015 tarihinde gozaltma almrn1 t1r. 12. Ba vurucular 2/5/2015 tarihinde istanbul Curnhuriyet Ba savc1hgmda hazu edilrni tir. Ba vuruculann ifade alma i lerni suasmda rntidafileri de hazu bulunrnu tur. ifade alma tutanagmda; ifade alma i lemi oncesinde ba vuruculara haklannm hatirlatild1g1, su9larnaya ili kin rnaddi deliller ile su9larnalann niteliginin a91kland1g1 belirtilrni tir. Ba vuruculann beyanlan ozetle oyledir: i. Ali Ad1gtizel beyanmda; Korntinist Partisi tiyesi oldugunu, Partisinin 9agns1 tizerine Taksirn'e 1 Mayzsi anrnak i9in geldigini, bariyerlerden atlarnad1gm1, apk bulunan yerden ge9erek alana girdigini, slogan att1gm1 ancak gorevli memurlara vurmad1gm1 ve rnukavernet gostermedigini, aksine kendisine polislerin saldmda bulundugunu belirtrni tir. Ba vurucu rntidafi ise ba vurucunun anayasal ve demokratik hakkm1 kulland1gm1 ve atih su9un olu mad1g1m ifade etmi tir. ii. Bahtiyar Sahin beyanmda; Korntinist Partisi tiyesi oldugunu, part1smm 9agns1 tizerine Taksim'e 1 Mayzs1 anmak i9in geldigini, birlikte toplamp ytirtiyti e ge9tiklerini, bariyerin a91k bulunan yerinden ge9erek alana girdigini, Ya aszn 1 Mayzs eklinde slogan att1gm1, basm a91klarnas1 yaprnak istediklerini ancak polislerin buna izin vermedigini ve etraflanm 9evirdigini, gorevli rnernurlara vurmad1gm1 ve mukavemet gostermedigini belirtmi tir. Ba vurucu mtidafi ise ba vurucunun Anayasa ve A vrupa insan Haklan Sozle mesi (Sozle me) kapsammda hakkm1 kulland1gm1 ve su9suz oldugunu ifade etrni tir. iii. Deniz Sinan Tunaboylu ise beyanmda Kominist partisi tiyesi oldugunu, Partisinin 9agns1 tizerine Taksirn'e geldigini, bariyerlerden atlarnad1gm1, apk bulunan yerden ge9erek alana girdigini, slogan att1gm1 ancak gorevli memurlara vurmad1gm1 ve mukavemet gostermedigini, elinde ta 1d1g1 bayragm polisler tarafmdan zorla almrnak istenrnesi nedeniyle flarnanm 91kt1gm1 ve sopasmm elinde kald1gm1, bununla kimseye vurmad1gm1, bayrag1 sallarken bunun birilerine 9arpm1 olabilecegini ve dag1lm uyans1 yap1lmad1gm1, aynca olay esnasmda polislerin kendisine vurdugunu ifade etrni tir. Ba vurucu rntidafi ise ba vurucunun anayasal ve demokratik hakk1m kulland1gm1, 1 May1s kutlamalannm da bu kapsamda oldugunu ve atih su9un olu mad1gm1 ifade etmi tir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 13. istanbul Cumhuriyet Ba savc1hg1 3/5/2015 tarihinde ba vuruculan gorevi yaptirmamak i9in direnme su9undan tutuklanmalan istemiyle istanbul 2. Sulh Ceza Hakimligine sevk etmi tir. 14. Ote yandan istanbul Cumhuriyet Ba savc1hg1, ba vurucular hakkmdaki soru turma dosyasma ili kin olarak k1s1tlama karan verilmesi talebiyle istanbul 2. Sulh Ceza Hakimligine ba vuruda bulunmu tur. Hakimlik 3/5/2015 tarihinde soru:jturmanzn amacznz tehlikeye dii:jiirebilecegi gerek9esiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 say1h Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 153. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca mtidafiinin dosya i9erigini incelemesinin ve belgelerden omek almasmm k1s1tlanmasma karar vermi tir. 15. Ba vuruculann sorgusu aym gun istanbul 2. Sulh Ceza Hakimligince yap1lm1 tir. Tutuklamaya sevk yaz1s1 sorgu i lemi oncesinde ba vuruculara Hakimlik9e okunmu tur. Sorgu Tutanag1'nda, ba vuruculara isnat edilen su9lann okunup anlatild1g1 da belirtilmi tir. Sorgu s1rasmda ba vurucularm mtidafileri de hazu bulunmu tur. Ba vurucular, sorgu suasmdaki ifadelerinde emniyet a amasmda verdikleri ifadeleri aynen tekrar ettiklerini ve at1h su9lamalan kesinlikle kabul etmediklerini belirtmi leridir. 16. istanbul 2. Sulh Ceza Hakimligi, ba vuruculann gorevli memura gorevm1 yaptlrmamak i9in direnme su9undan tutuklanmalanna karar vermi tir. Karann ilgili kism1 oyledir: 11 dosyada bulunan mevcut tutanaklar, $iiphelilerin gorevlilere sopa ve tekme ill saldzrdzklanna dair $iddet ir;eren goriintiiler somut deli/ olmakla $iiphelilerin kar;ma ve delilleri karartma ihtimali, $iddete ba$vurmalan nedeniyle oldugu kabul edilmekle ve adli kontrol hiikiimlerinin bu nedenle yetersiz kalacagz kanaati olu$makla $iiphelilerin CMK. I 00 ve devamz maddeleri uyarznca ayrz ayrz tutuklanmalarzna ... [karar verildi.] 11 17. Ba vurucular 4/5/2015 tarihinde tutuklama karanna itiraz etmi lerdir. istanbul 3. Sulh Ceza Hakimligince 6/5/2015 tarihinde 11 ... gorevi yaptzrmamak i ;in direnme sur;un vaszj ve mahiyeti, mevcut deli! durumu ve delillerin heniiz toplanmamz:J olmasz, atzlz sur;un yasada on goriilen cezasznzn iist sznzrz, !jiiphelilerin iizerine atzlz sur;u i:jledigine ili:jkin kuvvetli su ; !jiiphesinin varlzgznz gosteren somut delillerin olu:ju nedeniyle tutuklama sebeplerinin var sayzldzgz, soru:jturma konusu sur;un agzrlzgz ve onemi dikkate alzndzgznda, adli kontrol hiikiimlerinin uygulanmasznzn yetersiz kalacagz, sur;un sabit goriilmesi halinde verilmesi muhtemel ceza veya giivenlik tedbirleriyle tutuklama tedbirinin olr;iilii oldugu, bu suretle !jiiphelilerin tutukluluk hallerinin sonlandzrzlmasznz gerektirecek nitelikte yeni bir delilin bulunmadzgz, tutuklama nedenlerinin ortadan kalkmadzgz ... 11 gerek9esiyle ba vuruculann itirazmm kesin olarak reddine karar verilmi tir. 18. Ba vurucular bu kez itirazm reddi karanna itiraz etmi ler, istanbul 3. Sulh Ceza Hakimligince 11/5/2015 tarihinde, 6/5/2015 tarihinde verilen karann kesin nitelikte oldugu gerek9esiyle itirazm reddine karar verilmi tir. 19. Ba vurucular 8/5/2015 tarihinde kis1thhk karanna itiraz etmi tir. istanbul 3. Sulh Ceza Hakimligi 14/5/2015 tarihinde, istanbul 2. Sulh Ceza Hakimligince verilen k1s1thhk karannm hukuka uygun oldugunu belirterek bu itiraz1 reddetmi tir. 20. Ba vurucular 15/5/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 21. istanbul Cumhuriyet Ba savc1hgmm 11/5/2015 tarihli ve 2015/15806 say1h iddianamesiyle ba vurucular hakkmda gorevi yaptumamak i9in direnme, kanuna aykm toplantI ve yiirliyii lere silahs1z katilarak ihtara ragmen kendiliginden dag1lmama, toplantI ve yiirliyii lere silah veya 23. maddede belirtilen aletlerle katilma sm;lanndan kamu davas1 a91lm1 tlr. 22. istanbul 24. Asliye Ceza Mahkemesi 5 /6/2015 tarihinde iddianamenin kabultine karar vermi ve E.2015/24 7 say1h dosya uzerinden kovu turma ba lam1 tu. Mahkeme, aym tarihte yaptlg1 tensip incelemesiyle birlikte ba vuruculann tahliyesine de karar vermi tir. 23. Dava, bireysel ba vurunun incelendigi tarih itibanyla ilk derece mahkemesinde derdesttir. IV. iLGiLi HUKUK 24. 5271 say1h Kanun'un "Gozaltz" kenar ba hkh 91. maddesinin (1), (3) ve (5) numarah fikralan oyledir: "(]) Yukarzdaki maddeye gore yakalanan kiJi, Cumhuriyet Savczlzgznca bzrakzlmazsa, soruJturmanzn tamamlanmasz i ;in gozaltzna alznmaszna karar verilebilir. Gozaltz siiresi, yakalama yerine en yakzn hakim veya mahkemeye gonderilmesi i ;in zorunlu siire hari ;, yakalama anzndan itibaren yirmidort saati ge ;emez. Yakalama yerine en yakzn hakim veya mahkemeye gonderilme i ;in zorunlu siire oniki saattenfazla olamaz. (3) Toplu olarak iJlenen su9larda, delillerin toplanmaszndaki gii ;liik veya Jiipheli sayzsznzn ;oklugu nedeniyle; Cumhuriyet savczsz gozaltz siiresinin, her defasznda bir giinii ge ;memek iizere, ii ; giin siireyle uzatzlmaszna yazzlz olarak emir verebilir. Gozaltz siiresinin uzatzlmasz emri gozaltzna alznana derhal teblig edilir. (5) Yakalama iJlemine, gozaltzna alma ve gozaltz siiresinin uzatzlmaszna iliJkin Cumhuriyet savctstntn yaztlt emrine karg yakalanan kiJi, miidafii veya kanuni temsilcisi, eJi ya da birinci veya ikinci derecede kan hzszmz, hemen serbest bzrakzlmayz saglamak i ;in sulh ceza hakimine baJvurabilir. Sulh ceza hakimi incelemeyi evrak iizerinde yaparak derha1 ve nihayet yirmidort saat dolmadan baJvuruyu sonu ;landzrzr. Yakalamanzn veya gozaltzna alma veya gozaltz siiresini uzatmanzn yerinde oldugu kanzszna varzlzrsa baJvuru reddedilir ya da yakalananzn derhal soruJturma evrakz ile Cumhuriyet Savczlzgznda hazzr bulundurulmaszna karar verilir. " 25. 5271 say1h Kanun'un "Tutuklama nedenleri" kenar ba hkh 100. maddesinin ilgili k1s1mlan oyledir: "(]) Kuvvetli su ; Jiiphesinin varlzgznz gosteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunmasz halinde, Jiipheli veya sanzk hakkznda tutuklama kararz verilebilir. hin onemi, verilmesi beklenen ceza veya giivenlik tedbiri ile ol ;iilii olmamasz halinde, tutuklam, kararz verilemez. (2) AJagzdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayzlabilir: 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 a) Siipheli veya sanzgzn ka ;masz, saklanmasz veya kac;acagz $iiphesini uyandzran somut olgular varsa. b) Siipheli veya sanzgzn davranz$larz; 1. Delilleri yok etme, gizleme veya degi$firme, 2. Tanzk, magdur veya ba$kalarz iizerinde baskz yapzlmasz giri$iminde bulunma, Hususlarznda kuvvetli $iiphe olu$furuyorsa. ,, 26. 5271 say1h Kanun'un "Tutuklama karan" kenar ba hkh 101. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(]) Soru$furma evresinde $iiphelinin tutuklanmaszna Cumhuriyet savczsznzn istemi iizerine sulh ceza hakimi tarafindan, kovu$furma evresinde sanzgzn tutuklanmaszna Cumhuriyet savczsznzn istemi iizerine veya re'sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerd mutlaka gerek ;e gosterilir ve adli kontrol uygulamasznzn yetersiz kalacagznz belirten hukukf ve fiili nedenlere yer verilir. (2) Tutuklamaya, tutuklamanzn devamzna veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ifi$kin kararlarda; a) Kuvvetli sue; $iiphesini, b) Tutuklama nedenlerinin varlzgznz, c) Tutuklama tedbirinin ol ;iilii oldugunu, gosteren deliller somut olgularla gerekc;elendirilerek ac;zk ;a gosterilir. Kararzn i ;erigi $iipheli veya sanzga sozlii olarak bildirilir, ayrzca bir ornegi yazzlmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir. " 27. 5271 say1h Kanun'un ''Adlf kontrol" kenar ba hkh 109. maddesinin (1) ve (3) numarah fikralan oyledir: "(]) Bir sue; sebebiyle yiiriitiilen soru$furmada, 100 iincii maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlzgz halinde, $iiphelinin tutuklanmasz yerine adli kontrol altzna alznmaszna karar verilebilir. (3) Adlf kontrol, $iiphelinin a$agzda gosterilen bir veya birden fazla yiikiimliiliige tabi tutulmasznz i ;erir: a) Yurt dz$zna ;zkamamak. b) Hakim tarafindan belirlenen yerlere, belirtilen siireler i ;inde diizenli olarak ba$vurmak. c) Hakimin belirttigi merci veya ki$ilerin c;agrzlarzna ve gerektiginde meslekf ugra$larzna ifi$kin veya egitime devam konularzndaki kontrol tedbirlerine uymak. 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 j) Siiphelinin parasal durumu goz oniinde bulundurularak, miktan ve bir defada veya birden 90k taksitlerle odeme siireleri, Cumhuriyet savczsznzn istegi iizerine hdkimc(; belirlenecek bir giivence miktarznz yatzrmak. g) Silah bulunduramamak veya ta$zyamamak, gerektiginde sahip olunan silahlan makbuz kar$zlzgznda adlf emanete teslim etmek. j) Konutunu terk etmemek. k) Belirli bir yerlqim bolgesini terk etmemek. l) Belirlenen yer veya bolgelere gitmemek. " 28. 5271 say1h Kanun'un "Mudafiin dosyayz inceleme yetkisi" kenar ba hkh 153. maddesinin (2) numarah flkrasmm ilgili klsm1 ile (3) ve ( 4) numarah flkralan oyledir: "(2) Miidafiin dosya i9erigini inceleme veya belgelerden ornek alma yetkisi, soru$lurmanzn amacznz tehlikeye dii$iirebilecek ise Cumhuriyet savczsznzn istemi iizerine hdkim kararzyla kzsztlanabilir. a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 saytlz Turk Ceza KAnununda yer alan; 5. Su9 i$lemek amaczyla orgiit kurma, 7. Anayasal diizene ve bu diizenin i$leyi$ine kar$l su9lar, (3) Yakalanan ki$inin veya $iiphelinin ifadesini i9eren tutanak ile bilirki$i raporlarz V(; adz ge9enlerin haztr bulunmaya yetkili olduklarz diger adli i$lemlere ili$kin tutanaklar hakkznda, ikinci fikra hiikmii uygulanmaz. " (4) Miidafi, iddianamenin mahkeme tarafindan kabul edildigi tarihten itibaren dosya i9erigini ve muhafaza altzna alznml$ delilleri inceleyebilir; biitiin tutanak ve belgelerin orneklerini harptz olarak alabilir." 29. 5271 say1h Kanun'un "Tazminat istemi" kenar ba hkh 141. maddesinin (1) numarah flkrasmm ilgili k1s1mlan oyledir: "Su9 soru$turmas1 veya kovu$turmas1 s1rasznda; a) Kanunlarda belirtilen ko$ullar dz$znda yakalanan, tutuklanan veya tutuklulugunun devamzna karar verilen, 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 KiJiler, maddf ve manevf her turlu zararlarznz, Devletten isteyebilirler." 30. 5271 say1h Kanun'un "Tazminat isteminin ko ullarz" kenar ba hkh 142. maddesinin ( 1) numarah fikras1 oy ledir: "Karar veya hukumlerin kesinleJtiginin ilgilisine tebliginden itibaren il ; ay ve her halde karar veya hukumlerin kesinleJme tarihini izleyen bir yzl i ;inde tazminat isteminde bulunulabilir. " 31. 26/9/2004 tarihli ve 523 7 say1h Turk Ceza Kanunu'nun 265. maddesi oyledir: "(I) Kamu gorevlisine karJz gorevini yapmasznz engellemek amaczyla, cebir veya tehdit kullanan kiJi, altz aydan il ; yzla kadar hapis cezasz ile cezalandzrzlzr. (2) Su ;un yargz gorevi yapan kiJilere karJz iJlenmesi halinde, iki yzldan dart yzla kadar hapis cezaszna hukmolunur. (3) Su9un, kiJinin kendisini tanznmayacak bir hale koymasz suretiyle veya birden fazfr. kiJi tarafindan birlikte iJlenmesi halinde, verilecek ceza il ;te biri oranznda artzrzlzr. (4) Su ;un, silahla ya da var olan veya var sayzlan su ; orgutlerinin oluJturduklan korkutucu gil ;ten yararlanzlarak iJlenmesi halinde, yukarzdaki fikralara gore verilecek ceza yarz oranznda artzrzlzr. (5) Bu su9un iJlenmesi szrasznda kasten yaralama su9unun neticesi sebebiylf. agzrlaJmzJ hallerinin ger ;ekleJmesi durumunda, ayrzca kasten yaralama su ;una iliJkin hukumler uygulanzr. " 32. 2911 say1h Kanun'un 3. maddesinin birinci fikras1 oyledir: "Herkes, onceden izin almakszzzn, bu Kanun hukumlerine gore silahszz ve saldzrzszz olarak kanunlarzn su ; saymadzgz belirli ama9larla toplantz ve gosteri yilrilyilJil duzenlem1 hakkzna sahiptir. " 33. 2911 say1h Kanun 'un 23. maddesinin (b) bendi oyledir: "(DegiJik bent: 30/07/1998 -4378/1 md.) AteJli silahlar veya havaifiJek, molotofve benzeri el yapzmz olanlar dahil patlayzcz maddeler veya her turlu kesici, delici aletler veya taJ, sopa, demir ve lastik 9ubuklar, bogma teli veya zincir demir bilye ve sapan gibi bereleyici ve bogucu ara ;lar veya yakzcz, aJzndzrzcz, yaralayzcz eczalar veya diger her turlu zehirler veya her turlu sis, gaz ve benzeri maddeler ile yasadzJz orgut ve topluluklara ait amblem ve iJaret taJznarak veya bu iJaret ve amblemleri ilzerinde bulunduran uniformayz andzrzr giysiler giyilerek veya kimliklerini gizlemek amaczyla yuzlerini tamamen veya kzsmen bez vesair unsurlarla orterek toplantz ve gosteri yilrilyilJlerine katzlma ve kanunlarzn su ; saydzgz nitelik taJzyan afiJ, pankart, doviz, resim, levha, ara ; ve gere9ler taJznarak veya bu nitelikte sloganlar soylenerek veya ses cihazlarz ile yayznlanarak, ... Yapzlan toplantzlar veya gosteri yilrilyilJleri Kanuna aykzrz sayzlzr." 34. 2911 say1h Kanun'un 32. maddesi oyledir: 9 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 "(Degi$ik madde: 22/7/2010-6008 S.K/1.md.) Kanuna aykzrz toplantz veya gosten yuruyi1$lerine katzlanlar, ihtara ve zor kullanmaya ragmen dagzlmamakta zsrar ederlerse, altz aydan fl ; yzla kadar hapis cezasz ile cezalandzrzlzr. Bu sur;u, toplantz ve gosteri yuruyi1$i1ni1 tertip edenlerin i$lemesi halinde, bu fikra hukmune gore verilecek ceza yarz oranznda artzrzlarak hukmolunur. jhtara ve zor kullanmaya ragmen kolluk gorevlilerine kar$Z cebir veya tehdit kullanzlarak direnilmesi halinde, ayrzca 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayzlz Turk Ceza Kanununun 265 inci maddesinde tanzmlanan sur;tan dolayz da cezaya hukmolunur. 23 uncu maddede yazzlz hallerden biri gerr;ekle$meden veya 24 uncu madde hukmi yerine getirilmeden yetki sznzrz a$zlarak toplantz veya gosteri yuruyi1$lerinin dagztzlmasz halinde, yukarzdaki fikralarda yazzlz fiilleri i$leyenlere verilecek cezalar, dortte bire kadar indirilerek uygulanabilecegi gibi, ceza vermekten de vazger;ilebilir. " V. iNCELEME VE GEREK ;E 35. Mahkemenin 7/2/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi dii iiniildii: A. Ki i Hiirriyeti ve Giivenligi Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddialar 1. Yakalama ve Gozaltma Almanm Hukuka Ayk1n Olduguna ili kin iddia a. Ba vurucularm iddialan ve Bakanhk Gorii ii 36. Ba vurucular; haklannda uygulanan yakalama ve g6zalt1 tedbirlerinin kanuni dayanagmm bulunmad1g1m, hukuka aykm oldugunu ve bu tedbirlerin 6l9iilii olmad1g1m belirterek Anayasa'nm 19. maddesinde giivence altma alman ki i hurriyeti ve giivenligi hakkmm ihlal edildigini ileri siirmii tiir. 3 7. Bakanhk gorii iinde; ba vuruculann ileri siirdiigii bu ikayetler bakimmdan ba vuru yollanmn tiiketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karan verilmesi gerektigi belirtilmi tir. b. Degerlendirme 38. Anayasa'nm 148. maddesinin ii ;iincii fikrasmm son ciimlesi oyledir: "Ba$vuruda bulunabilmek ir;in olagan kanun yollarznzn tuketilmi$ olmasz $arttzr. " 39. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un "Bireysel ba vuru hakkz" kenar ba hkh 45. maddesinin (2) numarah fikras1 oyledir: "jh/ale neden oldugu ileri surulen i$lem, eylem ya da ihmal i ;in kanunda ongorulmi1 idari ve yargzsal ba$vuru yollarznzn tamamznzn bireysel ba$vuru yapzlmadan once tuketilmi$ olmasz gerekir. " 40. Bireysel ba vuru yolunun ikincil niteligi geregi Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulunabilmek i9in oncelikle olagan kanun yollannm tiiketilmesi zorunludur (Awe Zzraman ve Cennet Ye ilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 41. Anayasa Mahkemesi, yakalama ve gozaltma almmanm hukuka aykm oldugu iddialanna ili kin olarak bireysel ba vurunun incelendigi tarih itibanyla asil dava sonrn;lanmam1 da olsa -ilgili Yarg1tay i9tihatlanna atif yaparak- 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde ongorlilen tazminat davas1 a9ma imkanmm ttiketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldugu sonucuna varm1 tu (Hikmet Kopar ve digerleri [GK], B. No: 2014/14061, 8/4/2015, 64-72; Hidayet Karaca [GK], B. No: 2015/144, 14/7/2015, 53-64; Gunay Dag ve digerleri [GK], B. No: 2013/1631, 17/12/2015, 141-150; jbrahim Sonmez ve Nazmiye Kaya, B. No: 2013/3193, 15/10/2015, 34-47). 42. Somut olayda ba vurucular yontinden yakalama ve gozalt1 tedbirlerinin hukuki olmad1gma ili kin iddialarla ilgili olarak amlan kararlarda vanlan sonu9lardan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktadu. 43. Kald1 ki yakalanan veya gozaltma alman ki iler 5271 say1h Kanun'un 91. maddesinin (5) numarah fikras1 uyannca yakalama i lemine veya gozaltma almaya ili kin Cumhuriyet savc1smm yaz1h emrine kar 1 hemen serbest buak1lmay1 saglamak amac1yla sulh ceza hakimine ba vurabilmektedir. Kanun bu ba vurunun yakalanan ki inin yam s1ra mtidafii veya kanuni temsilcisi, e i ya da birinci veya ikinci derecede kan h1sm1 tarafmdan da yap1lmasma izin vermektedir. Ba vuru formu ve eklerinde, ba vuruculann yakalama i lemine veya gozalt1 emrine kar 1 sulh ceza hakimligine ba vuruda bulunduguna ve bu ba vurulanmn sonu9suz kald1gma dair herhangi bir bilgi ya da belgeye de yer verilmemi tir. 44. A91klanan gerek9elerle ba vuruculann hukuka aykm olarak yakaland1g1 ve gozaltma almd1g1 iddialanyla ilgili olarak yarg1sal ba vuru yollan ttiketilmeden bireysel ba vuru yap1ld1g1 anla 1ld1gmdan ba vurunun bu k1smmm ba vuru yollarzmn tuketilmemi olmas1 nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Tutuklamanm Hukuki Olmad1gma ili kin iddia a. Ba vurucularm iddialan ve Bakanhk Goril il 45. Ba vurucular; isnat edilen eylemlerin siyasi faaliyette bulunma, ifade ozgtirltigti ve toplant1 ve gosteri ytirliyti ti hakk1 kapsammda oldugu gerek9eleriyle tutuklanmasmm hukuki olmad1gm1 , ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. 46. Ba vurucular ; aynca tutuklama karannm hukuka aykm olarak verildigini, tutuklama ve tutukluluga itirazm reddi kararlannm somut ve hukuki gerek9eden yoksun oldugunu , tutuklama nedenlerini ortaya koyan bir delilin bulunmad1gm1 ve tutuklanmalanna karar verilen su9un katalog su9lar i9inde yer almad1gm1 iddia etmi$tir. Ba$vurucular son olarak sabit ikametgah sahibi olmalanna kar 1hk adli kontrol htiktimlerinin uygulanmas1 yerine ol9tiltiltik ilkesinin ihlal edilerek haklannda tutuklama karan verildigini ileri stirmii$llir. 47. Ba vurucular , amlan nedenlerle Anayasa'nm 5., 17., 19., 20., 25., 26., 34., 36., 38., 40., 67., 138. ve 141. maddelerinde ve Sozle$me'nin 3., 5., 6., 7., 8., 9., 10., 11. ve 12. maddelerinde belirtilen ozgtirltik ve gtivenlik hakk1, adil yarg1lanma hakk1 ve etkili ba$vuru haklannm ihlal edildigini ileri stirmti ; tazminat ve tahliye talebinde bulunmu tur . 48. Bakanhk g5rli$iinde ; sulh ceza hakimligince kuvvetli su9 $iiphesi ve tutuklama nedenlerinin kararda gosterildigi ve tutuklama tedbirinin artlannm bulundugu belirtilmi tir. 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 49. Ba vurucular, Bakanhk goru une kar 1 beyanlannda, ba vuru formunda ileri stirdiikleri ikayetleri tekrar etmi ler ve Bakanhk gorti tine katilmad1klanm belirtmi lerdir. b. Degerlendirme 50. Anayasa'nm "Temel hak ve hurriyetlerin smzrlanmasz" kenar ba hkh 13. maddesi oyledir: 11Temel hak ve hurriyetler, ozlerine dokunulmakszzzn yalnzzca Anayasanzn ilgi/1 maddelerinde belirtilen sebeplere baglz olarak ve ancak kanunla sznzrlanabilir. Bu sznzrlamalar, Anayasanzn sozune ve ruhuna, demokratik toplum duzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ol ;ululuk ilkesine aykzrz olamaz. 11 51. Anayasa'nm "Ki!ji hurriyeti ve guvenligi" kenar ba hkh 19. maddesinin birinci fikras1 ile ti ;tincti fikrasmm birinci ctimlesi oyledir: 11Herkes, ki$i hiirriyeti ve giivenligine sahiptir. Sur;lulugu hakkznda kuvvetli belirti bulunan ki$iler, ancak kar;malarznz , delillerin yokedilmesini veya degi$tirilmesini onlemek maksadzyla veya bunlar gibi tutuklamayz zorunlu kzlan ve kanunda gosterilen diger hallerde hakim kararzyla tutuklanabilir. 11 52. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucular tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013 16). Ba vuruculann ikayetlerinin ozti tutuklulugun hukuki olmad1gma ili kindir. Dolay1s1yla ba vuruculann bu boltimdeki iddialannm Anayasa'nm 19. maddesinin ti ;tincti f1kras1 baglammda ki i hurriyeti ve gtivenligi hakk1 kapsammda incelenmesi gerekir. i. Genel ilkeler 53. Anayasa'nm 19. maddesinin birinci fikrasmda, herkesin ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkma sahip oldugu ilke olarak ortaya konduktan sonra ikinci ve ti ;tincti fikralannda, ekil ve artlan kanunda gosterilmek art1yla ki ilerin ozgtirltigtinden mahrum b1rakilabilecegi durumlar smirh olarak sayilm1 tlf (Murat Narman , B. No: 2012/1137, 2/7/2013, 42). 54. Ki i hurriyeti ve gtivenligi hakkma yonelik bir mtidahale olarak tutuklamamn Anayasa'nm 13. maddesinde ongortilen ve tutuklama tedbirinin niteligine uygun dti en, kanun tarafmdan ongortilme, Anayasa'nm ilgili maddelerinde belirtilen hakh sebeplerden bir veya daha fazlasma dayanma ve ol9tiltiltik ilkesine aykm olmama ko ullanna uygun olup olmad1gmm belirlenmesi gerekir (Halas Asian, B. No: 2014/4994, 16/2/2017, 53, 54). 55. Anayasa'nm 19. maddesinin ti ;tincti f1krasma gore tutuklama ancak su9lulugu hakkmda kuvvetli belirti bulunan ki iler bak1mmdan mtirnkiindtir. Bir ba ka anlatimla tutuklamamn on ko ulu, ki inin su9lulugu hakkmda kuvvetli belirtinin bulunmas1d1r. Bunun i9in su9lamanm kuvvetli sayilabilecek inandmc1 delillerle desteklenmesi gerekir (Mustafa Ali Balbay, B. No: 2012/1272, 4/12/2013, 72). 12 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 56. bte yandan Anayasa'nm 19. maddesinin ti ;tincti fikrasmda, tutuklama karannm ka ;ma ya da delillerin yak edilmesini veya degi tirilmesini onlemek amac1yla verilebilecegi belirtilmi$tir. 5271 say1h Kanun'un 100. maddesine gore de $iipheli veya samgm ka9mas1, saklanmas1 veya ka9acag1 $iiphesini uyanduan somut olgulann bulunmas1, $iipheli veya samgm davram$lannm delilleri yok etme, gizleme veya degi$tirme, tamk, magdur veya ba$kalan tizerinde bask! yapilmas1 giri$iminde bulunma hususlannda kuvvetli $iiphe olu$turmas1 hallerinde tutuklama karan verilebilecektir. Maddede aynca i$1endigi konusunda kuvvetli $iiphe bulunmas1 $art1yla tutuklama nedeninin varsayilabilecegi su9lara ili$kin bir listeye yer verilmi$tir (Halas Asian, 58, 59). 57. Diger taraftan Anayasa'mn 13. maddesinde temel hak ve ozgtirltiklere yonelik sm1rlamalann ol ;iiliiliik ilkesine aykm olamayacag1 belirtilmi$tir. Bu baglamda dikkate almacak hususlardan biri tutuklama tedbirinin isnat edilen su9un onemi ve uygulanacak olan yaptmmm aguhg1 kar$1smda ol9tilti olmas1du (Halas Asian, 72). 58. Her somut olayda tutuklamamn on ko$ulu olan su9un i$lendigine dair kuvvetli belirtinin olup olmad1gmm, tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmad1gmm ve tutuklama tedbirinin ol9tiltiltigtintin takdiri oncelikle amlan tedbiri uygulayan yarg1 mercilerine aittir. Zira bu konuda taraflarla ve delillerle dogrudan temas halinde olan yarg1 mercileri Anayasa Mahkemesine kiyasla daha iyi konumdadu (Giilser Yzldzrzm (2) [GK], B. No: 2016/40170, 16/11/2017, 123). Bununla birlikte yarg1 mercilerinin belirtilen hususlardaki takdir arahgm1 a$IP a$mad1g1 Anayasa Mahkemesinin denetimine tabidir. Anayasa Mahkemesinin bu husustaki denetimi, somut olaym ko$ullan dikkate almarak ozellikle tutuklamaya ili$kin sure ; ve tutuklama karannm gerek9eleri tizerinden yap1lmahdu (Erdem Giil ve Can Diindar [GK], B. No: 2015/18567, 25/2/2016, 79; Sel ;uk Ozdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/07/2017, 76; Giilser Yzldzrzm (2), 124). ii. ilkelerin Olaya Uygulanmas1 59. Somut olayda oncelikle ba$vuruculann tutuklanmasmm kanuni dayanagmm olup olmad1gmm belirlenmesi gerekir. Ba$vurucular gorevli memura gorevini yaptlrmamak i9in direnme sm;undan 5271 say1h Kanun'un 100. maddesi uyannca tutuklanm1$tlf . Dolay1s1yla ba$vurucular hakkmda uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayanag1 bulunmaktad1r. 60. Kanuni dayanag1 bulundugu anla$ilan tutuklama tedbirinin me$ru bir amacmm olup olmad1g1 ve ol9tiltiltigti incelenmeden once tutuklamanm on ko$ulu olan su9un i$lendigine dair kuvvetli belirtinin bulunup bulunmad1gmm degerlendirilmesi gerekir. 61. Ba$vuruculann tutuklanmasma karar veren istanbul 2. Sulh Ceza Hakimligi, ba$vuruculann 1 May1s 2015 tarihinde Taksim AmtI'nda basm a91klamas1 yapmak i9in emniyet mensuplannm kurdugu bariyerleri a$arak ytirtimek istedikleri s1rada gorevli memurlara sopa ve tekme ile saldud1klanna dair $iddet i9eren gortinttilerin bulundugunu belirterek gorevli memura gorevini yaptirmamak i9in direnme su9u yontinden kuvvetli su9 $iiphesinin bulundugu sonucuna varm1$tlr (bkz. 16). 62. istanbul'da toplantI ve gosteri ytiriiyti$ii yap1lacak alanlann istanbul Valiligince 1 May1s 2015 tarihinden once belirlendigi, bu 9er9evede Taksim Meydam'nm bu alan kapsammda olmad1g1 kamuoyuna a91klanm1$tir. Baz1 sendika ve sivil toplum orgtitleri ise 1 13 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 May1s i ;i Bayram1'm Taksim Meydam'nda kutlamak amac1yla istanbul Valiligine dilek9e verdikleri ancak Valilik tarafmdan soz konusu alanda btiytik bir kutlama yap1lmasma izin verilmeyecegi bildirilmi tir. Bu karara ragmen 9e itli sendika ve sivil toplum orgtitlerinin farkh medya organlan arac1hg1yla 1 May1s i ;i Bayram1'm Taksim'de kutlayacaklanna dair 9agn yapmalan tizerine emniyet gti9lerince Taksim Meydam'nda 1 May1s 2015 tarihinde gerekli onlemler almm1 tir. Ba vuruculann i9inde bulundugu bir grup da Taksim Amti ontinde kurulan gtivenlik bariyerlerini atlayarak meydana girmeye 9ah m1 lar, K1z1l yelek giymi ve ellerinde "Komunist Parti" ibareli flamalar bulunan grubun "Her yer Taksim Her yer Direni -Ya asm I Mayzs" eklinde slogan att1g1 tespit edilmi tir. Ba vuruculann da i9inde bulundugu bu gruba emniyet gti9lerince mtidahale edildigi anla 1lmaktadir. 63. Soru turma mercilerince fotografl1 gortintti tutanaklan esas almarak olaylar esnasmda ba vuruculann gtivenligi saglayan emniyet gti9lerine sopa ve tekme ile saldird1klan belirtilmi tir. Dolay1s1yla soru turma mercilerince ba vurucular yontinden su9 tiphesini dogrulayan kuvvetli belirtilerin bulundugu sonucuna vanlmasmm temelsiz ve keyfi oldugu soylenemez. 64. Diger taraftan ba vurucular hakkmda uygulanan ve kuvvetli su9 tiphesinin bulunmas1 eklindeki on ko ulu yerine gelmi olan tutuklama tedbirinin me ru bir amacmm olup olmad1gmm degerlendirilmesi gerekir. 65. istanbul 2. Sulh Ceza Hakimligince ba vuruculann tutuklanmasma karar verilirken i lendigi iddia olunan gorevli memura gorevini yaptlrmamak i9in direnme su9una ili kin Kanun'da ongortilen yaptmmm agirhgma, ka9ma ve delilleri karartma tiphelerinin varhgma dayamld1g1 gortilmektedir (bkz. 16, 17). Amlan hususlar, Kanun'da belirtilen tutuklama nedenlerinin me ru ama9larma i aret eden durumlar oldugu anla ilmaktadir. 66. Ote yandan ba vurucular hakkmdaki tutuklama tedbirinin ol9tilti olup olmad1gmm belirlenmesi gerekir. Bir tutuklama tedbirinin Anayasa'nm 13. ve 19. maddeleri kapsammda ol9tilti olup olmad1gmm belirlenmesinde somut olaym tum ozellikleri dikkate almmahdir (benzer yondeki degerlendirmeler i9in bkz. Selc;uk Ozdemir, 76). 67. Ol9tiltiltige ili kin somut olaym yukanda belirtilen ozellikleri dikkate almd1gmda istanbul 2. ve 3. Sulh Ceza Hakimliklerinin isnat edilen su9 i9in ongortilen yaptmmm agirhg1m ve i in niteligini de gozontinde tutarak tutuklama tedbirinin ol9tilti oldugu ve adli kontrol uygulamasmm yetersiz kalacag1 sonucuna varmasmm keyfi ve temelsiz oldugu soylenemez (aym yondeki degerlendirme i9in bkz. Selahattin Demirta [GK], B. No: 2016/25189, 21/12/2017, 176). 68. A91klanan gerek9elerle ba vuruculann tutuklamanm hukuki olmad1g1 iddiasma ili kin olarak bir ihlalin bulunmad1g1 a91k oldugundan ba vurunun bu k1smmm ac;zkc;a dayanaktan yoksun olmasz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 3. Soru turma Dosyasma Eri imin Kisitland1g1 iddias1 a. Ba vurucularm iddialan ve Bakanhk Goril il 69. Ba vurucular, soru turma dosyasmda var olan k1s1thhk karannm ba h ba ma bir hak ihlali olu turdugunu ileri stirmti ttir. 14 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 70. Bakanhk gorii tinde; ba vuruculara ifade alma ve sorgu sure9lerinde su9lamanm maddi delillerinin aynntih olarak a91kland1g1 belirtilmi tir. 71. Ba vurucular, Bakanhk gorii tine kar 1 beyanlannda, ba vuru formunda ileri surdukleri ikayetleri tekrar ederek Bakanhk gorii tine katilmad1klanm belirtmi lerdir. b. Degerlendirme 72. Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci fikras1 oyledir: "Her ne sebeple olursa olsun, hurriyeti kzsztlanan kiJi, kzsa surede durumu hakkznda karar verilmesini ve bu kzsztlamanzn kanuna aykzrzlzgz halinde hemen serbest bzrakzlmasznz saglamak amaczyla yetkili bir yargz merciine baJvurma hakkzna sahiptir. " 73. Ba vuruculann bu bolumdeki iddialannm Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci fikras1 baglammda ki i hurriyeti ve guvenligi hakk1 kapsammda incelenmesi gerekir. i. Gene) ilkeler 74. Anayasa'nm 19. maddesinin dorduncu fikras1, yakalanan veya tutuklanan ki iye yakalama veya tutuklama sebeplerinin ve haklanndaki iddialann hemen yaz1h olarak bildirilmesini, yaz1h bildirimin mumkun olmamas1 halinde sozlu olarak derhal; toplu su9larda ise en ge ; hakim huzuruna 91kanlmcaya kadar bildirilmesini ongormektedir ( Gunay Dag ve digerleri, 168). 75. Diger taraftan Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci fikras1 uyannca, hurriyeti k1s1tlanan ki i k1sa surede durumu hakkmda karar verilmesini ve bu k1s1tlamanm kanuna aykmhg1 halinde hemen serbest b1rak1lmasm1 saglamak amac1yla yetkili bir yarg1 merciine ba vurma hakkma sahiptir. F1krada ongoriilen bu usulde adil yarg1lanma hakkmm butun guvencelerini saglamak mumkun degilse de iddia edilen tutmanm ko ullanna uygun somut guvencelerin yarg1sal nitelikli bir kararla saglanmas1 gerekir (Mehmet Haberal, B. No: 2012/849, 4/12/2013, 122, 123). 76. Bu baglamda tutukluluk halinin devammm veya serbest b1rak1lma taleplerinin incelenmesinde silahlarzn e itligi ve c;eli meli yargzlama ilkelerine riayet edilmelidir (Hikmet Yaygzn, B. No: 2013/1279, 30/12/2014, 30). Silahlann e itligi ilkesi, davanm taraflannm usul haklan bakimmdan aym ko ullara tabi tutulmas1 ve taraflardan birinin digerine gore daha zay1f bir duruma du uriilmeksizin iddia ve savunmalanm makul bir ekilde mahkeme onunde dile getirme firsatma sahip olmas1 anlamma gelmektedir. ;eli meli yarg1lama ilkesi ise taraflara dava dosyas1 hakkmda bilgi sahibi olma ve yorum yapma hakkmm tanmmasm1, bu nedenle taraflann yargilamanm butunune aktif olarak katilmasm1 gerektirmektedir (Bulent Karata , B. No: 2013/6428, 26/6/2014, 70, 71). 77. Yakalanan bir ki iye, yakalanmasmm temel maddi ve hukuki sebepleri teknik olmayan ve anlayabilecegi basit bir dilde a91klanmah; boylece ki i, uygun goriirse hurriyetinden yoksun b1rakilmasmm Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci f1kras1 kapsammda kanuna uygunluguna itiraz etmek uzere mahkemeye ba vurma imkamna sahip olabilmelidir. Bununla birlikte Anayasa'nm 19. maddesinin dorduncu fikras1, yakalama veya tutuklama s1rasmda verilen bilgilerin yakalanan veya tutuklanan ki iye isnat edilen su9lann tam bir listesini i9ermesini, bir ba ka deyi le hakkmdaki su9lamalara esas tum delillerin bildirilmesini ya da a91klanmasm1 gerektirmemektedir ( Gunay Dag ve digerleri, 175). 15 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 78. ifadesi ya da savunmas1 ahmrken ba$vurucuya, eri$imi k1s1tlanan belgelerin i9erigine ili$kin sorular sorulmu$ veya ba$vurucunun tutukluluk karanna yonelik itirazmda bu belgelerin i9erigine at1fta bulunmu$ olmas1 durumunda ba$vurucunun tutukluluga temel te$kil eden belgelere eri$iminin oldugunun, i9erikleri hakkmda yeterli bilgiye sahip bulundugunun ve bu nedenle de tutukluluk halinin gerek9elerine yeterli bi9imde itiraz etme imkamm elde ettiginin kabulti gerekmektedir. Boyle bir durumda ki$i, tutukluluga temel te$kil eden belgelerin i9erigi hakkmda yeterli bilgiye sahiptir (Hidayet Karaca, l 07). ii. ilkelerin Olaya Uygulanmas1 79. istanbul Cumhuriyet Ba$savc1hg1 5271 say1h Kanun'un 153. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca ba$vurucu hakkmdaki soru$turma dosyasma ili$kin olarak soru turmamn amacznz tehlikeye du iirebilecegi gerek9esiyle mudafiinin dosya i9erigini incelemesinin ve belgelerden omek almasmm kis1tlanmasma karar verilmesi i9in istanbul 2. Sulh Ceza Hakimligine ba$vuruda bulunmu$, bu talep amlan Mahkemece yerinde gorulerek 3/5/2015 tarihinde kzsztlzlzk karan verilmi$tir. Ba$vurucular kis1tlama karannm verildigi gunde tutuklanm1$t1r. Ba$vurucular 8/5/2015 tarihinde verilen kis1thhk karanna itiraz etmi$, istanbul 3. Sulh Ceza Hakimligince 14/5/2015 tarihinde itiraz reddedilmWir. 80. Ba$VUru formu ve eklerinde kis1tlama karannm daha sonra kaldmhp kaldmlmad1g1 hususunda herhangi bir bilgi veya belge bulunmamakla birlikte istanbul 24. Asliye Ceza Mahkemesince iddianamenin kabul edildigi/tensip zabtmm haz1rland1g1 5/6/2015 tarihi (bkz. 22) itibanyla kis1thhk, 5271 say1h Kanun'un 153. maddesinin (4) numarah fikras1 uyannca kendiliginden sona ermi$ bulunmaktad1r. 81. Ba$vuruculara yoneltilen su9lamalar 1 May1s 2015 tarihinde guvenlik mensuplanna kar$I yapt1klan eylemelere ili$kindir. Ba$vurucular, istanbul Cumhuriyet Ba$savc1hgmca yapilan ifade alma i$lemi suasmda uzerlerine atih su9lamalan anlad1gm1 belirtmi$ler ve bu kapsamda sorulan sorulara cevap vermi$lerdir (bkz. 12). 82. istanbul Cumhuriyet Ba$savc1hgmca duzenlenen 3/5/2015 tarihli tutuklama talep yaz1s1 sorgu i$lemi oncesinde istanbul 2. Sulh Ceza Hakimligi tarafmdan ba$vuruculara okunmu$, aynca sorgu tutanagmda ba$vuruculara isnat edilen su9lann okunup anlat1ld1g1 belirtilmi$tir. Ba$vuruculann sorgu suasmda su9lama konusu olaylarla ilgili anlatimda bulunduklan, sorulan sorulara cevap verdikleri gorulmektedir (bkz. 15). Hakimlik, tutuklama karannda da tutuklamaya konu edilen su9lamalarla ( eylemlerle) ilgili olarak degerlendirmelerde bulunmu$tur (bkz. 16). Aynca ba$vuruculann tutukluluga itiraz dilek9esinde de usul ve esasa ili$kin ayrmtih bir bi9imde beyanda bulunulmu tur. Dolay1s1yla ba$vuruculann ve mudafiinin isnat edilen su9lamalar ile tutukluluga temel te$kil eden bilgilere gerek sorgu oncesinde gerekse sorgu sonrasmda eri imlerinin oldugu anla 1lmaktadu. 83. Dolay1s1yla su9 i lendigi uphesine bagh olarak ozgurlukten yoksun b1rak1lmanm ilk a$amasmda yap1lan yarg1sal denetimin kapsam1 ile su9lamalara dayanak olan temel unsurlann ba$vuruculara veya mudafilerine bildirildigi, ba$vuruculara bunlara itiraz etme imkam verildigi ve tutuklamaya temel olu$turan delillerin nitelikleri dikkate almd1gmda salt k1s1thhk karan nedeniyle soru$turma dosyasma eri$im imkanmdan yoksun b1rak1ld1g1 iddiasmm a91k9a dayanaktan yoksun oldugu sonucuna varilm1$tlr. 16 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 84. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun kis1tlama karan nedeniyle soru turma dosyasma eri im irnkam verilmedigi iddiasma ili kin olarak bir ihlalin bulunmad1g1 a91k oldugundan ba vurunun bu k1smmm ac;ikc;a dayanaktan yoksun olmasi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 4. Sulh Ceza Hakimliklerinin Bag1ms1z ve Tarafs1z Hakim ilkelerine Aykin Olduguna ili kin iddia a. Ba vurucularm iddialan 85. Ba vurucular tutukluluk ile itirazm reddine karar veren sulh ceza hakimliklerinin tarafs1z ve bag1ms1z bir mahkeme niteliginde bulunmad1gm1 belirterek ki i hurriyeti ve guvenligi, etkili ba vuru hakk1 ile adil yarg1lanma haklannm ihlal edildigini ileri surmu llir. b. Degerlendirme 86. Anayasa Mahkemesince sulh ceza hakimliklerinin dogal hakim guvencesm1 saglamad1g1, tarafs1z ve bag1ms1z mahkeme olmad1g1 ve tutukluluga itirazm bu yarg1 mercilerince karara baglanmasmm hurriyetten yoksun buakilmaya kar 1 etkili bir itirazda bulunmay1 irnkans1z hale getirdigine ili kin iddialar bir9ok kararda incelenmi ; bu kararlarda sulh ceza hakimliklerinin yap1sal ozellikleri dikkate almarak soz konusu iddialann a91k9a dayanaktan yoksun oldugu sonucuna vanlm1 tu ( digerleri arasmdan bkz. Hikmet Ko par ve digerleri, 101-115; Mehmet Baransu (2), B. No: 2015/7231, 17/5/2016, 64-78, 94-97). 87. Somut ba vuruda aym mahiyetteki iddialara ili kin olarak amlan kararlarda vanlan sonu9tan aynlmay1 gerektiren bir durum bulunmamaktad1r. 88. A91klanan gerek9elerle ba vurucunun sulh ceza hakimliklerinin dogal hakim, bag1ms1z ve tarafs1z hakim ilkelerine aykm oldugu iddiasma ili kin olarak bir ihlalin bulunmad1g1 apk oldugundan ba vurunun bu kismmm ac;ikc;a dayanaktan yoksun olmasi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. B. ToplantJ Hakk1 ile ifade Ozgiirliigiiniin ihlal Edildigine ili kin iddialar 1. Ba vurucularm iddialan ve Bakanhk Gorii ii 89. Ba vurucular, soru turmaya ve tutuklamaya konu su9lann tamammm ifade ozgurlugu ile toplant1 ve gosteri yuruyu u hakk1 kapsammda kalan eylemler oldugunu belirterek toplanti hakk1 ile ifade ozgurlugunun ihlal edildigini ileri surmu tur. 90. Bakanhk goru unde; ba vurucular hakkmda uygulanan tedbirin toplumun korunmas1, huzur i9inde ya amm devam1 ve su9un i lenmesinin onlenmesi i9in demokratik toplum bak1mmdan gerekli ve orantih oldugunu belirtmi tir. 91. Ba vurucular, Bakanhk goru une kar 1 beyanlannda, ba vuru formunda ileri surdukleri ikayetleri tekrar ederek Bakanhk goru une katilmad1klanm belirtmi lerdir. 2. Degerlendirme 92. Anayasa Mahkemesi, tutuklama tedbirinin ifade ve basm ozgurlukleri, demek kurma hurriyeti, se9ilme ve siyasi faaliyette bulunma haklan gibi diger temel hak ve ozgurlukler uzerindeki etkisini incelerken oncelikle tutuklamanm hukuki olup olmad1g1m 17 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 ve/veya tutuklulugun makul stireyi a 1p a mad1gm1 degerlendirmekte; sonrasmda tutuklamanm hukukiligine ya da tutuklulugun stiresinin makulltigtine ili kin vard1g1 sonucu da dikkate alarak diger temel hak ve ozgtirltiklerin ihlal edilip edilmedigini belirlemektedir (Erdem Gui ve CanDundar, 92-100; Hidayet Karaca, 111-117; Mehmet Baransu (2), 157-164; Gunay Dag ve digerleri, 191-203; Mehmet Haberal, 105-116; Mustafa Ali Balbay, 120-134; Kemal Akta.J ve Selma Irmak, B. No: 2014/85, 3/1/2014, 61-75; Faysal Sany1ld1z, B. No: 2014/9, 3/1/2014, 61-75; jbrahim Ayhan, B. No: 2013/9895, 2/1/2014, 60-74; Gulser Yildmm, B. No: 2013/9894, 2/1/2014, 60-74). 93. Somut olayda ba vuruculann tutuklanmasmm hukuki olmad1g1 iddias1 incelendiginde ba vuruculann su9 i lemi olabileceginden tiphelenilmesi i9in inandmc1 delillerin bulundugu, aynca olayda tutuklama nedenlerinin mevcut oldugu ve tutuklamanm ol9tilti oldugunun soylenebilecegi sonucuna vanlm1 t1r (bkz. 59-68). Bu kapsamda yap1lan degerlendirmeler dikkate almd1gmda ba vuruculann yalmzca toplant1 hakk1 ve ifade ozgtirltigti kapsammda kalan eylemleri nedeniyle soru turmaya maruz kald1g1 ve tutukland1g1 iddias1 yontinden farkh bir sonuca vanlmas1m gerekli k1lan bir durum bulunmamaktad1r. 94. A91klanan gerek9elerle ba vuruculann tutuklanmasmm toplantI hakk1 ve ifade ozgtirltigtintin ihlal ettigi iddialanna ili kin olarak bir ihlalin bulunmad1g1 a91k oldugundan ba vurunun bu kismmm ar;1kr;a dayanaktan yoksun olmas1 nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. 1. Yakalama ve gozaltma almamn hukuka aykm olmas1 dolay1s1yla ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba,Jvuru yollanmn tuketilmemi.J olmas1 nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 2. Tutuklamanm hukuki olmamas1 dolay1s1yla ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ar;1kr;a dayanaktan yoksun olmas1 nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 3. Soru turma dosyasma en 1mm kis1tlanmas1 dolay1s1yla ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn ar;1kr;a dayanaktan yoksun olmas1 nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 4. Sulh ceza hakimliklerinin dogal hakim, bag1ms1z ve tarafs1z hakim ilkelerine aykm olmas1 dolay1s1yla ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ar;1kr;a dayanaktan yoksun olmas1 nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 5. Tutuklanma dolay1s1yla toplant1 hakk1 ve ifade ozgtirltigtintin ihlal edildigine ili kin iddianm ar;1kr;a dayanaktan yoksun olmas1 nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 18 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/8143 : 7/2/2019 B. Yarg1lama giderlerinin ba vurucular tizerinde BIRAKILMASINA 7/2/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN -Oye Kadir OZKA YA -Oye Serdar OZGULDUR -Oye -Oye Serruh KALELi YusufSevki HAKYEMEZ 19