Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-3-28 (Özelleştirm e) Karar Sayısı : 08-26/284-92 Karar Tarihi : 27.3.200 8 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler :Tuncay SONGÖR, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Pelin ERDOĞAN , B. Sanem ŞİMŞEK , Aytül TOKATLI C. BİLDİRİMDE BULUNAN : T.C. Başbakan lık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Ziya Gökalp Cad.
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-3-28 (Özelleştirm e) Karar Sayısı : 08-26/284-92 Karar Tarihi : 27.3.200 8 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler :Tuncay SONGÖR, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Pelin ERDOĞAN , B. Sanem ŞİMŞEK , Aytül TOKATLI C. BİLDİRİMDE BULUNAN : T.C. Başbakan lık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Ziya Gökalp Cad. No: 80 Kurtuluş / Ankara 20 D. TARAFLAR : T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Ziya Gökalp Cad. No: 80 Kurtuluş / Ankara British American Tobacco Tütün Mamulleri San. ve Tic. A.Ş. Temsilcisi: Av. Itır Çiftçi Süleyman Seba Cad. Sıraevler 55 Akaretler Beşiktaş İstanbul Strand Investments S.a.r.l Temsilcisi: Av. Aybige Mutluer 30 Ahular Sok. No:15 Etiler İ stanbul E. DOSYA KONUSU: Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. nin bağlı ortaklığı olan Sigara Sanayi İşletmeleri A.Ş. ye ait tütün mamulleri üretim işiyle ilgili varlıkların bir bütün halinde satış ve mülkiyetin gayri ayni hak (intifa) tesisi yöntemiyle özelleştirilmesi işlemine izin verilmesi talebi . F. DOSYA EVRELERİ: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) nın Kurum kayıtlarına 20.2.2008 tarih ve 1126 sayı ile intikal eden yazısında Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. ni n (TEKEL) bağlı ortaklığı olan Sigara Sanayi İşletmeleri 40 A.Ş. ye (TEKEL Sigara) ait tütün mamulleri üretim işiyle ilgili varlıkların bir bütün halinde satış ve mülkiyetin gayri ayni hak (intifa) tesisi yöntemiyle özelleştirilmesi amacıyla 26.10.2007 tarihi nde ihaleye çıkıldığı, 18.2.2008 tarihindeki ihale görüşmelerine Limak İnşaat San. ve Tic. A.Ş. -PI Turkey LLC Ortak Girişim Grubu, Strand Investment S.a.r.l. (Strand), British American Tobacco Tütün Mamulleri San. ve Tic. A.Ş. (BAT) ve CVCI -Doğan -Tütsab Or tak Girişim Grubu nun katıldığı belirtilmiş ve yazının ekinde söz konusu teşebbüslere ilişkin değerlendirmede kullanılmak üzere gerekli bilgiler gönderilmiştir. ÖİB tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 26.2.2008 tarih ve 1229 sayı ile giren nihai bil dirimde ise ihale görüşmeleri 08-26/284 -92 2 sonucunda BAT nin en yüksek teklifi vererek birinci, Strand ın ise ikinci olduğu 50 bildirilerek izin talebinde bulunulmuştur. Kurum kayıtlarına 20.2.200 8 tarih, 112 6 sayı ile giren ve en son 17.3.200 8 tarih, 1664 sayı ile eksik likleri tamamlanan bildirimde ise 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. maddesi ile 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Ta kip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in 6. maddesi nin birinci fıkrası uyarınca söz konusu işletmeye ilişkin ihalenin sonuçlandırılabilmesini teminen, Özelleştirme Yüksek Kurulu na sunulacak karar taslağında yer alacak BAT ve Strand ile ilgili nihai izin talep edilmiştir. Anılan bildirim 60 üzerine, 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ile 1998/4 sayılı Tebliğ in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 21.3.2008 tarih ve 2008-3-28/Nİ-08- Ş.YA. sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 21.3.200 8 tarih ve REK.0.07.00.00 - 120/4 5 sayılı Başkanlık önergesi ile 0 8-26 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda; - Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. nin bağlı ortaklığı o lan Sigara Sanayi İşletmeleri A.Ş. ye ait tütün mamulleri üretim işiyle ilgili varlıkların British 70 American Tobacco Tütün Mamulleri San. ve Tic. A.Ş. ve Strand Investment S.a.r.l. teşebbüslerinden herhangi biri tarafından bir bütün halinde satış ve mülkiye tin gayri ayni hak (intifa) tesisi yöntemiyle özelleştirilmesi yoluyla devralı nması işleminin, 1998/4 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğu, - Söz konusu işlem sonucunda, 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi hükmü çerçevesinde ilgili paz arda bir hâkim durum yaratılmasının ya da mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağı, - Dolayısıyla, bildirime konu özelleştirme işlemine her iki teşebbüs bakımından da izin verilebileceği, 80 sonucuna ulaşıldığı ifade edilmektedir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili P azar H.1.1 . Sektöre İlişkin Bilgiler Dosya mevcudu bilgi ve belgeden genel olarak tütün endüstrisini n 4 ayrı faaliyet alanı açısından değerlendirme nin mümkün olduğu anlaşılmaktadır : - Yetiştirme: Tütün yaprağı yet iştirme ve tütünün ıslah edilerek üreticilere satışı 90 (üreticiler genellikle tütün yetiştirme alanında faal değildir). - Üretim: Islah edilmiş olan tütünün işlenip harmanlanması ve nihai ürün haline getirilmesi (ana ürünler fabrika üretimi sigaralar ve elle sarılmış ve sarılabilir sigaralar - roll-your-own ya da RYO , sigarillolar ya da purolar gibi diğer tütün ürünleridir1). - Pazarlama ve Satış: Marka geliştirme, satış ve fiyatlandırma faaliyetleri. - Dağıtım: Ü rünlerin, üreticiden perakende satıcılara, n ihai müşteriye satılmak üzere fiziksel olarak ulaştırılması (teşebbüslerin bazıları ürünlerini perakendecilere 1 Bundan sonra, sigara ifadesi fabrika üretimi sigaraları kastedecek şekilde kullanılacaktır. 08-26/284 -92 3 doğrudan iletirken, bazıları toptan satıcılar ve distribütörler üzerinden dağıtım yapmakta, bazı durumlarda her iki yol birden kullanılmaktadır). 100 Türkiye sigara pazarında yukarıda sayılan üretim, dağıtım, pazarlama ve satış unsurlarını kapsayacak şekilde, özelleştirmeye konu teşebbüs olan TEKEL Sigara nın yanı sıra faaliyet gösteren beş teşebbüs bulunmaktadır. Bu teşebbüsler ve pazara giriş yıllar ı Tablo 1 de gösterilmiştir. Tablo 1: Sektörde TEKEL Dışında Faaliyet Gösteren Teşebbüsler Teşebbüs Pazara giriş yılı Philip Morris International (PMI) 1992 Japan Tobacco International (JTI) 1993 British American Tobacco (BAT) 2002 Imperial Tobacco (I T) 2005 European Tobacco (ET) 2005 Gallaher2 2007 Sigara pazarındaki ürünler, fiyatları ve kısmen fiyatların etkisiyle oluşan tüketicilerin kalite algılamaları çerçevesinde incelendiğinde, bu ürünlerin segmentlere (sınıflara) ayrıldığı görülmektedir. P azarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazarlama amaçları 110 doğrultusunda şekillenen bu sınıflandırma, teşebbüsten teşebbüse farklılık göstermekle birlikte, mevcut dosya kapsamında öncelikle daha önceki Kurul incelemelerinde esas alınan sınıflandırma göz önü nde bulundurulmuştur. Buna göre sigara pazarının, üst (4,25 5,25 YTL), orta (3,26 4,24 YTL), düşük (2,51 3,25 YTL), ucuz (0,00 2,50 YTL) olmak üzere dört segmente ayrılması olanaklıdır3. Piyasadaki markaları segmentler ve teşebbüsler bazınd a ayrıştıran marka tablosu aşağıda sunulmaktadır. Tablo 2: Marka Tablosu (2008)* PMI JTI+Gallaher BAT TEKEL IT ET Üst Marlboro, Parliament Camel, Salem Kent, Vogue Davidoff, Regal Orta Muratti, L&M, Chesterfield Winston, Glamour TEKEL 2000 Superki ngs, L&B, Bianca Düşük Bond, Lark Monte Carlo, More Pall Mall, Viceroy TEKEL 2001, Samsun 216, Cool Black, Meltem , Yeni Harman West, Polo Vigor, Winner, European 2005, Business Club, Black Galleon, Prestige Ucuz Lider Anadolu, LD Samsun, Maltepe, Baha r, Sipahi Maxim, Imperial Klasik, Kral Astra, Mirage, HD, Cigara Not: Şark tipi sigaralar italik yazılmıştır. 120 * Tablo hazırlanırken, Ocak 2008 itibarıyla pazarda fiili olarak dağıtımı yapılan ürünler göz önünde bulundurulmuştur. Örneğin, Tekel in Kasım 20 07 de satışı durdurulan Fors, Kariyer, Best, Ballıca ve 2 Gallaher Group Plc., 200 5 yılında Gallaher Sigara ve Tütüncülük A.Ş. nin kurulmasıyla Türkiye pazarına girmiş, bu grubun Japan Tobacco Inc. tarafından devralınması sonucu Türkiye de de Gallaher in faaliyetleri J TI a geçmiştir. Kurul, 2007 yılından itibaren Smart, LD ve Glamour ma rkalarıyla pazarda yer alan Gallaher in JTI tarafından devralınması işlemine 29.3.2007 tarih ve 07 -29/278 -104 sayılı Kararı ile izin vermiştir. 3 Bu ayrım, Phillip Morris Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş. (PMSA) tarafından sağlanan pazar araştırma raporların daki fiyat aralıkları esas alınarak yapılan segmentasyona işaret etmektedir. Segment isimleri, endüs tride sırasıyla premium , medium , low ve cheap şeklinde anılan isimlere karşılık olarak kullanılmıştır. 08-26/284 -92 4 satışı daha önceden durdurulmuş olan TBMM, Asker gibi markaları tabloya dâhil edilmemiştir. Aynı şekilde PMI ın oryantal tütünlü ürünü olan ve satışı Kasım 2006 itibarıyla durdurulan Türkü, Gallahe r in Smart markası ve JTI ın Wings ve Winchester markaları da tablodan çıkarılmıştır. Bu şekilde ayrıldığında, her bir segmentin toplam pazardan aldığı paya Tablo 3 te yer verilmiştir. Buna göre, ucuz segment yıllar içinde daralırken, genişleme düşük ve üst segmentte yaşanmaktadır. Tablo 3: Segmentlerin Payları (%) 130 2006 2007 2008 Üst 17,2 [15-20] [15-20] Orta 27,9 [25-30] [25-30] Düşük 40,7 [40-45] [40-45] Ucuz 14,2 [10-15] [10-15] Kaynak: PMSA Not: Her senenin Ocak ayı verisi kullanılmıştır . BAT, kend i pazarlama aktiviteleri çerçevesinde piyasadaki ürünleri, üst , hesaplı (value for money ) ve düşük olarak segmentlere ayırmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, teşebbüs ün öncelikle, bu noktada yapılan ayrımların tartışmalı olduğunu, zira segment lerin fiyat ve vergi değişikliklerine dayalı olarak sıkça değiştiğini ve pazarda fiyata dayalı yeknesak bir segmentasyon bulunmadığını ifade ettiği anlaşılmaktadır. Buna göre, ÖİB nin hazırladığı TEKEL Sigara Tanıtım Dokümanı nda da üç fiyat segmenti tarif edilmiş, ancak ayrıştırmada BAT nin kullandığı fiyat segmentlerinden farklı fiyat seviyeleri kullanılmıştır. Örneğin ÖİB, 140 TEKEL 2000 markasını üst segmente dâhil ederken BAT ye göre bu ürün hesaplı segmentte yer almıştır. Piyasada bu şekildeki fiyat ayrış tırmalarının teşebbüsten teşebbüse değişebileceği doğru olabilir. Buna karşılık Tablo 2 de yer verilen fiyat segmentleri, BAT tarafından belirlenen segmentlerle karşılaştırıldığında, üst segmentlerin aynı olduğu, orta segmentin, genel olarak hesaplı segmen te tekabül ettiği, düşük ve ucuz segmentlerinse tek bir segment olarak düşük adı altında toplandığı görülmektedir. Ürün konumlandırması açısından bu iki segmentasyon arasındaki farklılık, her bir grubun pazar payının farklı hesaplanması sonucunu doğuracak olsa da, bu farklılık ürün pazarının tanımı ve buna bağlı olarak yapılacak hukuki değerlendirme üzerinde etkili olmayacaktır. Dolayısıyla, bu dosya kapsamında 150 yapılacak analizlerde segment ayrımlarının korunması uygun bulunmuştur. BAT, üst, hesaplı ve düş ük olarak belirlediği segmentlerin toplam pazardan aldıkları payları, 2007 itibarıyla sırasıyla, % [15-20], %[15-20] ve % [60-65] olarak bildirmiştir. Teşebbüse göre, yakın zamanlarda ortaya çıkan temel eğilim, gerek tüketicilerin harcanabilir gelirlerindeki artış, gerekse vergi düzenlemelerindeki bazı değişiklikler sonucunda daha pahalı sigaralara talebin artması çerçevesinde düşük segmentin, hesaplı ve üst segmentlerin yararına olacak şekilde daralmasıdır. Sigara sektöründe ürünler arasındaki bir diğer ayr ım da ürünlerin amerikan harmanlı 160 ve şark tipi olmalarına göre yapılmaktadır. Amerikan harmanlı sigaralar %50 85 oranında Virginia/Burley tipi tütünün şark tipi tütün ile harmanlanmasıyla üretilirken, şark tipi sigaralar %100 oranında şark tipi tütünden imal edilmektedir. Tablo 2 de italik yazılan şark tipi kategorisindeki sigaralar, TEKEL Sigara nın şark tipi olmalarına rağmen fiyatları nedeniyle bir üst segmentte yer bulan Yeni Harman ve Meltem markaları haricinde, ucuz segmentte bulunmaktadır. Amerikan harmanlı sigaraların gerek içiminin rahatlığı ve bıraktığı kokunun az oluşu gibi ürün niteliğine bağlı 08-26/284 -92 5 faktörler, gerekse fiyatlarının göreli yüksekliği dolayısıyla tüketici gözünde şark tipine nazaran daha kaliteli algılanması sonucu, ucuz dışındaki se gmentler, yine aynı istisnayla, amerikan harmanlı sigaralardan oluşmaktadır. 170 H.1.2. İlgili Ürün Pazarı TEKEL Sigara nın özelleştirilmesine ilişkin daha önce yapılan ön bildirimler sonucu Kurul un almış olduğu kararlarda, sigara pazarının amerikan harma nlı ve şark tipi şeklinde iki ayrı ilgili ürün pazarına ayrılması gerektiği ifade edilmiştir. Söz konusu ayrım yapılırken, iki tipteki sigaraların fiyat seviyesi başta olmak üzere, tüketici profilinin ve ürün özelliklerinin farklılığından yola çıkılmışt ır. Dosya kapsamındaki nihai bildirim öncesi ÖİB tarafından 4.12.2006 tarihinde yapılan 180 ön bildirime ilişkin olarak, 29.12.2006 tarihinde hazırlanan Mesleki Daire Görüşü nde ise anılan kararlardan sonra pazar dinamiklerinde yaşanan önemli değişiklikler doğrultusunda yeni bir pazar tanımı yapılmıştır. Bu tanıma etki eden ilk unsur, sigara ürünlerine uygulanan vergi mevzuatındaki değişiklikler ve bunların çeşitli ürünlerin fiyatları üzerindeki etkisidir. Satışlardan alınan özel tüketim vergisi (ÖTV) sigara fiyatının en önemli belirleyicisidir. ÖTV, belirli bir maktu miktar ve satış fiyatının belirli bir oranı olan nispi miktar olmak üzere iki farklı şekilde hesaplanmaktadır. Hesaplanan maktu ya da nispi miktardan yüksek olanı, ödenmesi gereken vergi olmaktad ır. Halen yürürlükteki maktu vergi 190 miktarı ve vergi oranına göre Samsun ve Tekel 2001 için yapılan hesaplamalar örnek teşkil etmesi açısından Tablo 4 te sunulmuştur. 2004 yılından bu yana ÖTV sisteminde yapılan değişiklikler (Tablo 5) sonucu, amerikan harm anlı ve şark tipi sigaraların fiyat seviyeleri arasındaki farklılık önemli ölçüde azalmıştır. Tablo 4: Samsun ve Tekel 2001 üzerindeki vergilerin hesaplanması (Ocak 2008) Satış fiyatı Nispi ÖTV (%58) Maktu ÖTV Ödenen ÖTV Samsun 2,30 1,334 1,55 1,55 Tekel 2001 3,00 1,74 1,55 1,74 Tablo 5: Sigaradan alınan ÖTV sistemindeki değişiklikler (2003 2008) Tarih Karar Oran Asgari Maktu Miktar 8.1.2003 % 49,5 Yok 8.1.2003 2003/5141 % 55,3 Yok 27.2.2004 2004/6885 % 55,3 Fiyatı 1,60 YTL. den küçük: 12,5 Y KR/adet Fiyatı 1,60 3,05 YTL arasında: 25 YKR/adet Fiyatı 3,05 YTL. den büyük: 40 YKR/adet 10.8.2004 2004/7674 % 28 Şark tipi tütün içeriğine göre: %0 - %24: 50 YKR./ adet %25 - %49: 30 YKR./ adet %50 - % 74: 22,5 YKR./ adet %75-%100: 17,5 YKR/ adet 29.8.2004 2004/7792 % 28 Şark tipi tütün içeriğine göre: %0 - % 33: 50 YKR/ adet %34 -% 66: arasında olanlar 26,75 YKR./adet %67-% 100: 17,5 YKR/ adet 1.2.2005 2005/8410 % 28 Şark tipi tütün içeriğine göre: %0 - %33: 67,5 YKR / adet %34 - %66: 40YKR /ad et %67-%100: 18,8 YKR / adet 28.7.2005 2005/9145 %58 Tüm sigaralar için 60 YKR / adet 08-26/284 -92 6 13.2.2007 2007/11674 %58 Tüm sigaralar için 70 YKR / adet 31.10.2007 2007/12756 %58 Tüm sigaralar için 75 YKR / adet 9.1..2008 2008/13061 %58 Tüm sigaralar için 77,5 YKR / adet ÖTV yapısında ilk olarak 2004 yılında yapılan değişiklikler ile daha çok şark tipi tütün 200 içeren sigaraları daha düşük seviyede vergilendiren yeni bir sistem getirilmiştir. Bu değişiklik sonucunda, piyasa oyuncuları bazı amerikan harmanlı sigaraların tütün kompozisyonunu değiştirmek suretiyle vergi avantajından yararlanmış ve bu sigaraların fiyatlarını TEKEL Sigara nın şark tipi sigaralarına yakın bir seviyeye düşürmüşlerdir. Tablo 6 da, TEKEL Sigara nın şark tipi sigaraları olan Samsun ve Maltepe ile bazı ame rikan harmanlı sigaraların, son 4 yılın Ocak ayındaki fiyat seviyeleri gösterilmektedir. Tabloda görüldüğü üzere, Ocak 2004 döneminde Lark (PMI), Bond (PMI) ve Viceroy (BAT), gibi amerikan harmanlı sigaralar, şark harmanlı sigaralara göre çok daha pahalıdı r. Ancak ilk olarak 10. 8.2004 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile şark harmanlı sigaralara sağlanan vergi avantajı sonrası Ocak 2005 te, bu 210 iki kategorideki ürünler arasındaki fiyat farkı oldukça azalmıştır. 2005 yılı ortasında, gerek öngörülen sistemin be klenen vergi gelir artışını sağlamaması gerekse TEKEL Sigara nın pazar payı kaybetmesi sonucu değer yitirmesi nedeniyle tütün tipine göre vergilendirme sisteminden vazgeçilerek, tüm sigaralar için göreli yüksek bir asgari maktu vergi içeren yeknesak bir si stem getirilmiştir. 2004 yılında öngörülen vergi sistemi sonucu bazı amerikan harmanlı sigaralar ile arasındaki fiyat farkı oldukça azalan TEKEL Sigara nın şark tipi sigaraları, 2005 yılındaki vergi değişikliği ile söz konusu amerikan harmanlı sigaraların fiyat hareketlerine benzer bir seyir izlemiştir. 2005 yılı sonrasında, 220 sigaranın vergilendirilmesi ile ilgili olarak yeni bir sistem getirilmemiş, sadece maktu vergi miktarı artırılmıştır. Bunun sonucu olarak 2005 yılından itibaren düşük segmentteki amerik an harmanlı sigaralarla şark tipi sigaralar arasındaki fiyat farkının azalması yönündeki eğilim, izleyen dönemlerde de devam etmiştir (Tablo 6 -Tablo 7)4. Tablo 6: Samsun/Maltepe ile bazı amerikan harmanlı sigara fiyatları (YTL/paket) 2004 2005 2006 2007 2008 Samsun Maltepe 1,15 1,25 1,90 1,90 2,30 Lark 2,10 1,50 2,20 2,20 2,75 Viceroy 1,80 1,50 2,20 2,20 2,75 Bond 1,65 1,50 2,20 2,20 2,75 Tekel 2001 1,70 2,00 2,50 2,50 3,00 Kaynak: PMSA. Tablo 7: Samsun / Maltepe ile bazı amerikan harmanlı sigaraların fiyat oranları 2004 2005 2006 2007 2008 Samsun/Lark 0,55 0,83 0,86 0,86 0,84 Samsun/Viceroy 0,64 0,83 0,86 0,86 0,84 Samsun/Bond 0,70 0,83 0,86 0,86 0,84 Samsun/Teke l 2001 0,68 0,63 0,76 0,76 0,77 Kaynak: PMSA dan elde edilen verilerle güncellenen 29.12.2006 tarihli Mesleki Daire Görüşü. 230 Yukarıda yer verilen vergi düzenlemesinin şark tipi sigaralar ile amerikan harmanlı sigaralar arasındaki fiyat makası nı daraltması, şark tipi tütün ile üretilen markaların toplam pazardan aldığı payın düşmesi sonucunu da beraberinde getirmiştir. Tablo 4 Tablo 6 ve Tablo 7 deki fiyat verilerinde h er senenin Ocak ayına ait kısa paket fiyatları esas alınmıştır. 08-26/284 -92 7 8 den görüldüğü üzere, TEKEL Sigara nın şark tipi kategorisindeki önemli markalarının pazar payları incelenen dönem içeri sinde düşüş göstermiştir. Tablo 8: TEKEL in Şark Tipi Markalarının Pazar Payları (%) Markalar 2006 2007 2008 Samsun 5,8 [0-5] [0-5] Maltepe 4,3 [0-5] [0-5] Bahar 3,1 [0-5] [0-5] Diğer 0,3 [0-5] [0-5] Kaynak: PMSA. Not: Diğer içerisinde Yeni Harman ve Meltem markaları yer almaktadır. 240 Fiyat seviyelerinin yakınsamasının bir sonucu, yukarıda belirtildiği üzere (Tablo 3), özellikle ucuz segmentin önemli oranda küçülmesi ve pazarın daha çok düşük segmentte yoğunlaşmasıdır. Elde edilen verilere göre, ucuz segmentin pazardaki payı, 2006 yılındaki %14,2 den, 2008 de % [10-15] e düşmüştür. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, bu oranın 2004 yılında %25 civarında olduğu dikkate alındığında , söz konusu düşüş eğiliminin belirli bir zamandır devam etmekte olduğu anlaş ılmaktadır. Fiyat yakınsamasının ucuz segmentin kompozisyonu üzerindeki etkisi de amerikan harman -şark tipi ayrımının makul olup olmadığı açısından önemlidir. Ucuz segment 250 daha önce sadece şark tipi sigaralardan oluşurken, mevcut durumda bu alanda amerika n harmanlı ürünlerin sayısı hızla artmaktadır. Ocak 2008 verilerine göre, ucuz segmentte yer alan amerikan harmanlı ürünlerden PMI ın Lider, JTI ın Anadolu ve LD markaları ve IT nin Maxim, Imperial ve Kral markaları ile TEKEL Sigara nın şark tipi tütünle ü retilen Samsun ve Maltepe markaları arasında 20 Ykr fark vardır. ET nin yine amerikan harmanlı Astra ve Mirage markaları ise TEKEL Sigara dan daha ucuz bir fiyatla pazara girmişlerdir. Gerek şark tipi sigaraların yer aldığı ucuz segmentin daralması, gerek se bu segmente amerikan harmanlı ürünlerin dahil edilmesi sonucu, 2004 yılından itibaren 260 şark tipi sigaraların toplam pazardaki ağırlığı hızla düşmüştür (Şekil 1). Şark tipi sigaraların toplam pazardaki payları, amerikan harmanlı sigaraların pazara girmele rinden itibaren düşmekle beraber, şark tipi sigaralar 2004 yılı öncesine kadar %35-40 aralığında istikrarlı bir pazar payını muhafaza etmi şlerdir. Ancak, bu pay 2004 te %22 ye, 2005 te %14 e ve 2007 yılında %9 a gerilemiştir. Şekil 1: Amerikan Harmanlı - Şark Tipi Dağılımı 270 280 Kaynak: BAT den elde edilen verilerle güncellenen 29.12.2006 tarihli Mesleki Daire Görüşü. 62 61 667886 89 9138 39 342214 11 9 020406080100120 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007Amerikan Şark 08-26/284 -92 8 Şark tipi sigara kategorisindeki mevcut daralmanın gelecekte de devam etmesi öngörülen seyrini etkileyen üç önemli faktörden bahset mek mümkündür. İlk olarak, sigara üzerindeki ÖTV nin kamunun başlıca gelir kaynaklarından biri olduğu dikkate alındığında, yüksek asgari maktu vergi uygulamasının önümüzdeki dönemde de devam edeceği tahmin edilmektedir. Ayrıca Avrupa Birliği sürecinde, mev cut vergi oranlarının, sigara tüketimini azaltmak amacıyla yüksek asgari vergiler uygulanan üye devletlerin vergi oranlarına daha da yakınsayacağı beklenebilir. Bu nedenlerle, şark tipi sigaralar ile amerikan harmanlı sigaralar arasındaki vergi, dolayısıyl a da fiyat 290 makasının önümüzdeki dönemde açılması yönünde tersine bir eğilim beklenmemektedir. Bu itibarla, amerikan harmanı ve şark tipi sigaraların ayrı ilgili ürün pazarlarında değerlendirilmelerinin en önemli dayanaklarından biri olan fiyat seviyesindek i farklılık büyük ölçüde ortadan kalkmış bulunmaktadır. Fiyat seviyeleri bu kategoriler arasında birbirine yakınsadıkça şark tipinden amerikan harmanlı sigaralara geçişin devam etmesi beklenebilir. İkinci olarak, şark tipi ve amerikan harmanlı sigara tüke ticilerinin yaş profilleri de pazarın geleceği üzerinde etkilidir. Tüketici araştırmalarının sonuçlarına göre (Tablo 9), 45 yaş ve üstü tüketici grubunda ucuz segmentte yer alan ürünlerin kullanım oranı 300 %[20-25] tir. Tüm yaş grupları arasında ucuz segment en fazla payı da bu gruptan alabilmektedir. 25 -44 yaş arasında yer alan tüketiciler düşük segment dâhilindeki ürünleri ağırlıklı olarak kullanırken, 25 yaş altı tüketiciler yüksek oranda orta segment ürünlerini tercih etmektedir. Ucuz segmentin özellikle 3 5 yaş altı tüketiciler açısından ağırlığı oldukça düşük seviyelere inmektedir. Bu segmentin mevcut durumda şark tipi ağırlıklı olduğu dikkate alındığında, önümüzdeki dönemde bu pazarın daralma eğiliminin süreceği tahmini güç kazanmaktadır. Tablo 9: Yaş Ba zında Tüketicilerin Segment Dağılımı (2007, %) 18-24 25-34 35-44 45+ Üst [20-25] [20-25] [20-25] [15-20] Orta [45-50] [30-35] [25-30] [20-25] Düşük [25-30] [35-40] [40-45] [40-45] Ucuz [0-5] [5-10] [10-15] [20-25] Kaynak: PMSA . 310 Dosya mevcudu bilgi v e belgeden, BAT tarafından sağlanan pazar araştırmalarına göre de, tüketicilerin 30 yaş üstü ve 30 yaş altı olarak ayrıştırılması durumunda, TEKEL Sigara nın şark tipi ürünlerinden Samsun un %[95-100], Maltepe nin %[95- 100], Bahar ın ise % [95-100] oranında 30 yaş üstü tüketici grubu tarafından tüketildi ği anlaşılmaktadır . TEKEL Sigara nın daha genç yaş grubundaki pazar payı da bu itibarla önemli oranda düşmektedir (Tablo 10). Tablo 10: Yaş Bazında Pazar Payları (%) 30 Yaş Altı 30 Yaş Üstü TEKEL [15-20] [40-45] BAT [0-5] [5-10] PMI [45-50] [30-35] JTI+Gallaher [20-25] [5-10] ET [5-10] [5-10] IT [0-5] [0-5] Diğer [0-5] [0-5] Kaynak: BAT. 320 08-26/284 -92 9 Dosya mevcudu bilgi ve belgeden BAT nin aynı zamanda, pazar araştırmalarının bir sonucu olarak, tüketicilerin çeşitli segmentlerdeki markalar arasında dikey ve yatay olarak önemli oranda geçiş yaptıklarını belirt tiği anlaşılmaktadır. Bu araştırmaların işaret ettiği en önemli veri, Samsun, Maltepe ve yüksek miktarda yerli tütün içerdiği için oryantal (şark tipi) sınıfında değerlendirilen Samsun 216 kullanıcılarının, düşük fiyatlı uluslararası markalara (Viceroy, Bond, Vigor, L&M, Lark gibi) ya da düşük fiyatlı yerel markaya (Tekel 2001) geçebildiği yönündedir. Pazarın geneline bakıldığında, fiyat duyarlılığının dü şük fiyatlı yabancı marka kullanan tüketicilerde arttığı gözlenmektedir. Bu tip tüketicilerin marka bağımlılığı daha azken, üst 330 segmentte yer alan ürünlerin kullanıcılarının geçişleri alt seviyelere doğru değil, segment içerisinde yoğunlaşmaktadır. Dolayıs ıyla, pazar verileri şark tipi ürünlerden amerikan harmanı ürünlere doğru bir geçiş olduğunu göstermekte ve bu tüketim eğiliminin devam edeceği yönündeki tahminleri de güçlendirmektedir. Bu noktada, ürünler arasındaki geçişin ekonomik konjonktürden doğruda n etkilendiği de belirtilmelidir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden 1994 yılındaki ekonomik kriz sonrasında şark tipi ürünlere geçişin %10 oranında olması, 1999 2001 arasında ise %4 oranında bir geçiş gerçekleşmesi bu duruma örnek olarak gösterildi ği anlaşıl maktadır . 340 Son olarak, yasal bazı düzenlemeler de şark tipi ürünlerin pazardaki konumunu etkilemektedir. Zira Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurulu (TAPDK) düzenlemesi5 gereği 2007 yılı başından itibaren sigaraların katran ve nikotin bırakımları düşürülmüştür. Tüm sigaraları etkileyen bu düzenleme sonucu, 2007 yılı öncesi yükse k katran ve nikotin bırakımı olan şark tipi sigaralardaki söz konusu oranlar aşağı çekilmiştir. Söz konusu değişiklik, şark tipi sigara ile amerikan harm anlı sigara arasında ürün karakteristiğine bağlı farklılığın azalması anlamına gelmektedir. Bu değişikliğin şark tipi sigaraların kendine has sertliğini azaltması ölçüsünde, kimi kemikleşmiş tüketicilerin aradığı sert içim tadını bulamayarak amerikan harma nlı sigaraya geçmesi beklenebilir. 350 Yukarıda yapılan değerlendirmeler, amerikan harmanlı ve şark tipi sigaralar arasındaki fiyat makasının daraldığına ve bu sürecin devam edeceğinin öngörüldüğüne ve şark tipi sigara pazarının, son yıllarda hızla daralmış olması ve tüketici profilindeki farklılık doğrultusunda daha da daralmasının beklendiğine işaret etmektedir. Bu çerçevede, bildirime konu işlem bakımından sigara sektörünün tütün bazında ayrıştırılmasına gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır. Ürün pazarını n tütün kullanımı bazında ayrıştırılması durumunda dahi, özellikle devralan tarafın ihalede en yüksek teklifi vermiş olan BAT olması halinde, işlemin pazardaki etkileri bakımından ulaşılacak sonuç değişmeyecektir. Bu bakımdan, ilgili ürün pazarı fabrika ü retimi 360 sigara pazarı şeklinde belirlenmiştir. H.1.3. İlgili Coğrafi Pazar 1997/1 sayılı Tebliğ in 4. maddesine göre, coğrafi pazar değerlendirmesi yapılırken, özellikle ilgili mal ve hizmetlerin nitelikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş engel lerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın varlığı gibi unsurlar dikkate alınmaktadır. Sigara ürünü açısından, yukarıda sayılan unsurlar bakımından, 5 6/01/2005 tarihli, 25692 sayılı Resmi Gazete de yay ımlanan Tütün Mamullerinin Zararlarından Korumaya Yönelik Üretim Şekline, Etiketlenmesine ve Denetlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkın da Yönetmelik . 08-26/284 -92 10 bölgesel bir farklılığın mevcut olmadığı göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye 370 Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir. H.2. Taraflar H.2.1. TEKEL Sigara Her türlü tütün ve tütün mamulleri üretim, satış ve dış ticareti alanında faaliy et gösteren TEKEL, Özelleştirme Yüksek Kurulu nun 5.2.2001 tarih ve 2001/06 sayılı Kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınmıştır. Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğü, 3.1.2002 tarih ve 4733 sayılı Kanun6 ile 380 yeniden y apılandırılarak iktisadi devlet teşekkülü haline getirilmiştir. 1932 yılında kurulan ve bir holding şirketi olan TEKEL, 1.1.2003 tarihinden itibaren Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. ye dönüştürülmüştür. Haziran 2003 tarihinde ise, Sig ara Sanayii İşletmeleri Müessesesi Sigara Sanayi İşletmeleri ve Ticareti A.Ş . , Alkollü İçkiler Sanayii Müessesesi Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticareti A.Ş. , Pazarlama ve Dağıtım Müessesesi Alkollü İçkiler Pazarlama ve Dağıtım A.Ş . ile Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. olarak yeniden yapılandırılmıştır. Alkollü İçkiler Pazarlama ve Dağıtım A.Ş . 2004 Şubat ayında özelleştirilmiş, 390 TEKEL in dört kaya tuzlası ve üç de göl tuzlasının özelleştirilmesi ise 2006 yılında tamamlanmıştır. TEKEL in mevcut kurumsa l yapısı aşağıdaki şekilde gösterilmektedir: Şekil 2: TEKEL in Kurumsal Yapısı Kaynak: TEKEL Sigara Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. (TEKEL Dağıtım), TEKEL Yaprak, TEKEL Sigara 400 ve TEKEL Ambalaj ın tamamına sahip olan TEKEL, başkaca sigara şirketlerinde de çoğunluk veya azınlık hisselerini elinde bulundurmaktadır. Şöyle ki, Kıbrıs Türk 6Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğü nün Yeniden Yapılandırılması ile Tü tün ve Tütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 sayılı Kanunda ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Ya pılmasına Dair Kanun. ÖİB TEKEL %100 TEKEL Yaprak TEKEL Sigara TEKEL Ambalaj TEKEL Dağıtım Kıbrıs Türk Tütün Reytek JTI Kazakistan %51 %48 %20 Kıbrıs Türk Tütün Reytek JTI Kazakistan %51 %100 %100 %100 %100 08-26/284 -92 11 Tütün de7 %51, Reytek Tütün San. ve Tic. A.Ş. de (Reytek) %48 ve JTI Kazakistan da %20 oranında hissedardır. Ancak özelleştirme kapsamında devralınacak varlıklar sadece TEKEL Sigara ya ait varlıklar ile sınırlıdır. TEKEL Sigara, altı sigara fabrikası ve geniş bir sigara portföyü ile Türkiye de işlenmiş tütün alanında ikinci büyük pazar oyuncusu konumundadır. TEKEL Sigara, şark harmanlı tütün ya prağı ve ambalaj ihtiyacının tamamını TEKEL Yaprak ve TEKEL Ambalaj dan karşılamakta, ürünlerini yaklaşık 1000 dağıtıcının bulunduğu bir toptancı 410 ağına sahip TEKEL Dağıtım aracılığıyla dağıtmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, TEKEL in 2007 yılı il k yarısına ait cirosu nun YTL ( . ) ve 2006 yılı cirosu nun ise 867.239.320 YTL (sekizyüzaltmışyedimilyon ikiyüzotuzdokuzbin üçyüzyirmi) olarak gerçekleşti ği anlaşılmıştır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, üst segmentte markası bulu nmayan TEKEL Sigara nın piyasada yer alan markalarından en önemlileri nin, aşağıda hakkında bilgi verilenler olduğu anlaşılmıştır : 420 - Tekel 2000 (orta segment / amerikan harmanlı): 1988 yılında uluslararası markalar ile rekabet etmek üzere piyasaya sürülmüş olan Tekel 2000 dört değişik tipte üretilmektedir. Bunlar normal ve mavi olmak üzere sert paket ve uzun yumuşak pakettir. Aralık 2007 itibarıyla sert paketli ürünler normal için 4,00, mavi için 2,75 YTL den satılmakta iken, uzun paketli ürünlerin fiyatı n ormalde 4,25; mavide 3,00 YTL olarak gerçekleşmiştir. Tekel 2000 , toplam pazarda % [0-5] paya sahiptir. - Tekel 2001 (düşük segment / amerikan harmanlı): 1995 yılında piyasaya sürülmüş olan Tekel 2001 toplam pazarda % [10-15] lik pazar payıyla lider 430 konumda dır. Tekel 2001 üç değişik tipte üretilmekte olup bunlar; sert paket, uzun yumuşak paket ve kısa yumuşak pakettir. Ürünler Aralık 2007 itibarıyla sırasıyla 3,00, 3,10 ve 2,50 YTL den satılmaktadır. Tekel 2001 , TEKEL Sigara nın en çok satan markasıdır. - Samsun 216 (düşük segment / amerikan harmanlı): 2002 yılında piyasaya sürülen Samsun 216 sert ve yumuşak paket olarak üretilmekte olup Aralık 2007 itibari ile ürün fiyatları sırasıyla 2,75 ve 2,50 YTL olarak gerçekleşmiştir. Bu marka, toplam pazarda % [0-5] paya sahiptir. 440 - Samsun (ucuz segment / şark tipi): Uzun yumuşak paket ve kısa kutu / yumuşak paketlerde üretilen Samsun sigarasının perakende satış fiyatı Aralık 2007 itibari ile 2,30 YTL dir. Samsun markasının toplam pazarda % [0-5] payı bulunmaktadır. - Maltepe (ucuz segment / şark tipi): Uzun yumuşak / kısa paket şeklinde üretilen Maltepe sigaralarının Aralık 2007 itibari ile fiyatları 2,35 ve 2,30 YTL dir. 1999 yılında aromalı bir şark tipi tütünden üretilen uzun Maltepe Gold yumuşak paket olarak piyasaya sürülmüştür. Maltepe Gold , 2,60 YTL den satılmaktadır. Maltepe nin toplam pazarda % [0-5] payı bulunmaktadır. 450 7 Şirket, Kuzey Kıbrıs ta sigara üretimi ve satışı yapmakta olup, TEKEL Sigara ya bazı markalara iliş kin telif ücreti ödemekte, TEKEL Sigara dan üretime hazır tütün sağlamaktadır. 08-26/284 -92 12 - Bahar (ucuz segment / şark tipi): 2004 yılında piyasaya sürülen Bahar sigarası uzun yumuşak paket olarak üretilmekte olup ürün Aralık 2007 itibari ile 2,15 YTL den satılmaktadır. Bahar ın toplam pazardaki payı % [0-5] civarındadır. TEKEL Sigara ağırlıklı olarak TEKEL 2001, Samsun 216, Maltepe, Samsun ve Bahar gibi düşük ve ucuz fiyat segmentlerindeki markaları ile aktif durumda olup, orta fi yat segmentinde sadece TEKEL 2000 markası ile yer almaktadır. TEKEL Sigara nın bunlar dışında aktif olarak kullanılmayan ya da ihmal edilebilir satış hacmine sahip Kariyer, Yeni Harman, Meltem, Fors, Ballıca, Sipahi, Best, Bafra, Bitlis ve Birinci gibi markaları bulunmaktadır. Ayrıca TEKEL Sigara 2007 yılı Mayıs ayında Cool Black 460 adlı yeni bir sigara markasının lansmanını gerçekleştirmiştir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, TEKEL Sigara'nın halen üretim yaptığı 6 fabrikası nın olduğu anlaşılmaktadır : - 1998 yılında kurulan Ballıca fabrikası , TEKEL Sigara nın en yeni yatırımı olup, tütün hazırlama ünitesi hem şark tipi hem de amerikan harmanlı sigara üretimine uygundur. - 1969 yılında üretime başlayan İstanbul fabrikası nın makine ve teçhizatı 1993 yılında yenilenmiştir. Fabrika hem şark tipi hem de amerikan harmanlı sigara 470 üretimine elverişli tütün hazırlama ünitesine sahiptir. - Üretime başlanan 1984 yılından bu yana Tokat fabrikası nda önemli bir modernizasyon çalışması yürütülmemiştir. Hem şark tipi hem d e amerikan harmanlı sigara üretimine elverişli tütün hazırlama ünitesinin üretim ve paketleme hızı düşüktür. - Kuruluş yılları çok eski olan Malatya (1939), Adana (1885) ve Bitlis (1940) fabrikalarının tütün hazırlama üniteleri sadece şark tipi sigara üret imine uygundur. Bu fabrikalarda sınırlı üretim gerçekleştirilmektedir. Adana fabrikasında kısa yumuşak paket Maltepe , Samsun ve Sipahi markalı sigaralar; Malatya fabrikasında uzun ve kısa yumuşak paket olmak üzere Maltepe , Samsun ve Sipahi markalı sigarala r; Bitlis 480 fabrikasında uzun ve kısa yumuşak paket olmak üzere Maltepe ve Samsun markalı sigaralar ile sert kutulu Maltepe ve Samsun markalı sigaralar üretilmektedir. Dosya mevcudu bilgi/belgelerden ve ön bildi rim döneminde piyasa oyuncuları ile yapılan g örüşmelerden anlaşıldığı üzere, TEKEL Sigara sahip olduğu fabrikalardan ziyade, güçlü marka portföyü ve marka tanınırlığı ile önem arz etmektedir. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.3.1. TEKEL in Sigara Bölümüne İlişkin Özelleştirme Süreci 490 4046 sayılı Kanun çerçevesinde ÖİB, TEKEL in yan kuruluşu olan TEKEL Sigara nın sigara üretimi işiyle ilgili varlıklarının satış ve mülkiyet hakkı dışında ayni hak kurulması yoluyla özelleştirilmesi sürecini başlatmıştır. TEKEL in sigara bölümünün özelleş tirilmesi için daha önce iki girişimde bulunulmuştur. İlk girişim, TEKEL'in bağlı ortaklıkları Sigara Sanayii İşletmeleri ve Ticareti A.Ş ile Alkollü İçkiler Sanayii ve Ticareti A.Ş.'de bulunan %100 oranındaki kamu hisselerinin satış yöntemi ile blok olarak özelleştirilmesine ilişkin olmuştur. 2003 yılı başın da ön bildiriminde bulunulan ihale, Kurul un 1.4.2003 tarihli Görüş ü sonrasında 5.11.2003 500 08-26/284 -92 13 tarihinde yapılmıştır. Ancak en yüksek teklif olarak JT I ın verdiği 1,15 milyar Amerikan Doları, ihale komisyonu tarafından yeterli görülmediğinden, ihale iptal edilm iştir8. ÖİB tarafından yapılan ön bildirime ilişkin hazırlanan 11.3.2003 tarihli Mesleki Daire Görüşü nde, Sigara Sanayii İşletmeleri ve Ticareti A.Ş. nin özelleştirilmesine yönelik yapılan değerlendirmede ilgili ürün pazarı Amerikan Harmanlı Sigara Pazar ı ve Şark Tipi Sigara Pazarı olarak belirlenmiş, özelleştirme sonrası daha rekabetçi bir pazar yapısının oluşabilmesi için çeşitli senaryolarla açıklanmaya çalışılan bölünerek satışın blok satıştan daha yararlı olacağı ifade edilmiştir. Bu ön bildirime yönelik 1.4.2003 tarih v e 03 -22/242 -M sayılı Kurul Kararı nda , Mesleki Daire Görüşü nde önerilen satış modellerinin özelleştirme 510 sonrasında daha rekabetçi bir pazar yapısının sağlanabilmesi açısından yararlı olacağı dile getirilmiş, ancak sigara bölümünün blok halinde satılmasının da mümkün olduğu ifade edilerek özelleştirmenin blok veya bölünerek yapılması konusunda o aşamada herhangi bir koşul getirilmesine gerek olmadığı belirtilmiştir. 2004 yılının ikinci yarısında ÖİB tarafından yapılan başvuru ile ba şlayan ikinci girişimde ise, Kurul un 21.9.2004 tarihli görüşünü takiben aynı yılın sonunda yapılan ihale, teklif alınamaması gerekçesiyle ihale komisyonu tarafından iptal edilmiştir. İkinci bildirime yönelik olarak hazırlanan 17.8.2004 tarihli Mesleki Dai re Görüşü nde ilk görüşte yer alan hususlar aynen korunmuş, ürün pazarı Amerikan Harmanlı 520 Sigara Pazarı ve Şark Tipi Sigara Pazarı olarak belirlenmiş, TEKEL Sigara nın markalar bazında bölünerek satışı halinde daha rekabetçi bir pazar yapısı elde edile bileceği dile getirilmiştir. İkinci bildirime yönelik Kurul un aldığı 20.9.2004 tarih ve 04-60/860 -M sayılı Kararı nda da, TEKEL Sigara nın markalar bazında bölünerek satılması halinde blok satışa göre daha rekabetçi bir pazar yapısı elde edileceği, blok satış halinde devralacak tarafın pazardaki konumuna göre bölünme modellerinin veya marka elden çıkarılmasını içerecek modellerin Kurul tarafından önerilebileceği ifade edilmiştir. Dosya kapsamındaki nihai bildirim öncesi ÖİB tarafından 4.12.2006 tarihind e yapılan 530 ön bildirime ilişkin olarak, 29.12.2006 tarihinde hazırlanan Mesleki Daire Görüşü nde, yukarıdaki iki görüşten farklı bir sonuç ortaya çıkmıştır . H.1.2. no lu bölümde açıklanan unsurlardan hareketle, zaman içinde piyasada oluşan değişim ve gelişm eler değerlendirilerek ilgili ürün pazarı sigara pazarı şeklinde belirlenmiş ve özelleştirmenin blok satış yöntemiyle yapılmasının rekabet hukuku açısından sakınca yaratmayacağı kanaatine ulaşılmıştır. Ancak 22.1.2007 tarih ve 07 -08/44 -M sayılı Kurul kar arında , 20.9.2004 tarih ve 04 -60/860 -M sayılı karar daki görüşler korunmuştur. Söz konusu ön bildirime ilişkin Kurul un 22.1.2007 tarihli görüşü sonrası, TEKEL in 540 bağlı ortaklığı TEKEL Sigara ya ait tütün mamulleri üretim işiyle ilgili varlıkların bir bütün halinde satış ve mülkiyetin gayri ayni hak (intifa) tesisi yöntemiyle özelleştirilmesi amacıyla 26.10.2007 tarihinde ihaleye çıkılmıştır. 18.2.2008 tarihindeki ihale görüşmelerine BAT, Strand, Limak İnşaat San. ve Tic. A.Ş. -PI Turkey LLC Ortak Girişim G rubu ve CVCI -Doğan -Tütsab Ortak Girişim Grubu katılmış ve ihale görüşmeleri sonucunda BAT en yüksek teklifi vererek birinci, Strand ise ikinci olmuştur. 8 Alkollü İçkiler Sanayii ve Ticareti A.Ş. nin özelle ştirilmesi ise, Özelleştirme Yüksek Kurulu nun 22.12.2003 tarih ve 2003/85 sayılı Kararı ile 27.2.2004 tarihinde ihaleyi kazanan Nurol, Limak, Özaltın, Tütsab konso rsiyumunun kurduğu Mey İçki San. ve Tic. A.Ş. ye devir işlemi ile tamamlanmıştır. 08-26/284 -92 14 Özelleştirme işlemine ait ihale şartnamesinin 1. maddesinde özelleştirmenin kapsamı belirlenmektedir. Kapsama göre TEKEL Sigara nın, 4046 sayılı Kanun hükümleri 550 çerçevesinde bir bütün olarak ihaleyi kazanan alıcı kuruluşa satış yöntemiyle devredilecek varlıkları şunlardır: - Adana, Ballıca, Bitlis, Malatya ve Tokat sigara fabrikaları ile bu fabrikaların kullanımında bulunan taşınmazlar; - İstanbul, Adana, Ballıca, Bitlis, Malatya ve Tokat sigara fabrikalarının envanter kayıtlarında yer alan makine ve teçhizat, yedek parça, hammadde, yarı mamul ve mamul stokları ile sarf malzemesi nitelikli varlıklar, işlet me malzemeleri ve üretim faaliyetlerinde kullanılan tüketim malzemeleri, taşıtlar, demirbaşlar, diğer varlıklar ile yatırım programı çerçevesinde alımı ya pılmış olan makine ve teçhizat; 560 - Sigara marka ları ve yeni marka başvuruları; - TEKEL Dağıtım başmüdür lüklerinin depolarında ve başmüdürlüklere bağlı perakende satış mağazalarında mevcut tütün mamulü stokları ve TEKEL e ait idari yaprak tütün stokunun 25.000 tonluk kısmı. İstanbul Sigara Fabrikası ve bu fabrikanın kullanımında bulunan taşınmazlar ile TEKEL Sigara genel müdürlük binası ise mülkiyetin gayri ayni hak (intifa) tesisi yöntemi ile aynı kuruluşa devredilecektir. İhale kapsamında ayrıca alıcı, TEKEL Sigara nın faaliyetlerinin devamını sağlama amacı taşıyan belirli bazı sözleşmelere taraf olma yük ümlülüğü altına girecek, diğer bazı sözleşmelere ise istediği takdirde 570 taraf olma imkânı elde edecektir. H.3.2. 1997/1 Sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme 1998/4 sayılı Tebliğ in 5. maddesi uyarınca, özelleştirme kapsamında gerçekleştirilecek devralma ya taraf olan teşebbüslerin ilgili ürün piyasasındaki toplam pazar paylarının %25 i veya toplam cirolarının 25 trilyon TL yi aşması halinde, devralma işleminin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Rekabet Kurulu ndan izin alınması gerekmektedir. 1998/4 say ılı Tebliğ'in 7. maddesi ise 1997/1 sayılı Tebliğ'in bu Tebliğ'e aykırı olmayan hükümlerinin özelleştirme yolu ile devralma işlemlerine 580 uygulanmasına devam edileceğini belirtmektedir. Dosya konusu özelleştirme işlemi sonucunda, TEKEL Sigara nın kontrolü e l değiştireceği için, işletmenin özelleştirme kapsamında en yüksek teklifleri veren iki teşebbüsten herhangi birine devredilmesi, 1998/4 sayılı Tebliğ'in 2. maddesi kapsamında bir devralma işlemidir. TEKEL Sigara, 2007 itibarıyla ilgili pazarda % [25-30] (Tablo 11) oranında pazar payı ile 1998/4 sayılı Tebliğ'de belirtilen eşiği tek başına aşmaktadır. Bu yönüyle işlem, 1998/4 sayılı Tebliğ in 5. maddesi uyarınca izne tabi bir işlemdir. İhalede en yüksek 590 teklifi veren iki teşebbüse ilişkin değerlendirmeler a şağıda yer almaktadır. H.3.2.1. British American Tobacco Tütün Mamulleri ve San. Tic. A.Ş. (BAT) İhale görüşmelerinde en yüksek teklifi vererek birinci olan BAT, 21 Ocak 2008 tarihinde, yalnızca TEKEL ve TEKEL Sigara nın sigara üretimine bağlı tüm varlık larının özelleştirme kapsamında devralınması işlemini gerçekleştirmek için 08-26/284 -92 15 kurulmuştur. Serma yesinin %99,2 si British American Tobacco Plc. nin dolaylı yoldan sahip old uğu Precis (1790) B.V. ye ait olan bu şirket, British American Tobacco Plc. (BAT Plc) ta rafından kontrol edilmektedir. 600 BAT Plc, uluslararası bir şirketler grubu olan BAT Grubu nun holding şirketi ve nihai ana şirketidir. Şirket, 1902 yılında, Amerika daki The American Tobacco Company ile İngiltere deki Imperial Tobacco Company tarafından B ritish -American Tobacco Company Ltd. ortak girişimi olarak kurulmuştur. BAT Plc nin %30 luk payı ile en büyük hissedarı, R&R Holding S.A. olup diğer ihraç edilmiş hisseleri kamusal ve mali yatırımcılar arasında bölüşülmüştür. Herhangi bir kuruluşun BAT Pl c. üzerinde kontrolü söz konusu değildir. BAT Plc nin yönetim kurulu K. J. Hardman, A. Monteiro de Castro, P. A. Rayner, D. A. Swann ve N. R. Withington dan oluşmaktadır. 610 BAT Plc, Avrupa, Amerika, Asya ve dünyadaki diğer belirli bölgelerde, özellikle sig ara ve daha sınırlı miktarda diğer tütün ürünlerinin üretimi, pazarlaması ve satışı ile iştigal etmektedir. BAT Plc 2002 yılında girdiği Türkiye pazarındaki faaliyetlerini iki ayrı tüzel kişilik vasıtasıyla yürütmektedir. British American Tobacco Sigara ve Tütüncülük San. ve Tic. A.Ş. (BAT Sigara), sigara, tütün ve tütün mamullerinin üretimi, işlenmesi, dağıtımı, satışı, ticareti ve ihracatı ile iştigal etmek üzere 2000 yılında kurulmuştur. BAT Sigara tarafından üretilen sigaraların pazarlanması, dağıtımı , ihracatı ve satışı ise merkezi Hollanda da bulunan British American Tobacco The Netherlands B.V. nin 620 Türkiye Şubesi aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. BAT sigara pazarında Kent, Pall Mall, Viceroy ve Vogue markalarıyla faaliyet göstermektedir. Kent ve Vogue premium segmentteki markalar olup, Viceroy ve Pall Mall düşük fiyat segmentinde yer almaktadır. BAT Sigara, Türkiye distribütörü Düzey Tüketim Malları San. Paz. ve Tic. A.Ş. ile ilişkisini Aralık 2006 yılında sonlandırmış ve bu işlem nedeniyle Düze y in teşebbüste sahip olduğu %5 lik hissesini devralmıştır. Bu tarihten itibaren BAT, ürünlerinin Türkiye deki dağıtımını kendi bünyesinde gerçekleştirmeye başlamıştır. 630 Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, BAT Sigara nın 2006 yılında dünya çapında gerçekleşen cirosu yaklaşık . YTL ( ) iken teşebbüs ün Türkiye deki faaliyetlerinden yaklaşık .. YTL ( .. ) ciro elde et tiği anlaşılmıştır. BAT tarafından TEKEL in özelleştirme yoluyla devralınması işlemi nin, uluslararası marka portföyünü gelişt irmek ve önemli bir tütün pazarı olan Türkiye deki varlığını artırmak için dünya çapındaki stratejisinin bir parçası olarak nitelendirildi ği dosya mevcudundan anlaşılmaktadı r. BAT özellikle uluslararası tecrübesi ve yönetim becerilerinin, TEKEL Sigara nın yerleşik markaları ile bir araya gelmesi sonucunda, 640 işlem sonrası piyasada yoğun fiyat rekabetinin sağlanacağını ve tüketici tercihlerinin artacağını iddia etmektedir. Bu işlemin pazardaki etkilerini ölçmek için pazarın geçmiş durumuyla karşılaştırmalı ola rak çerçevesinin çizilmesi gerekmektedir. Bu çerçevenin bir unsuru, pazara girişlerin kolay olup olmadığıyla ilintilidir. Sigara piyasasındaki giriş engelleri, Kurul un bu piyasaya yönelik olarak geçmiş tarihli incelemelerinde ayrıntılı bir şekilde değerl endirilmiştir. Buna göre, yasal olarak 08-26/284 -92 16 getirilen kapasite ve yeni makine kullanım yükümlülüğü, dolayısıyla yüksek yatırım maliyeti gereği, ithalat için öngörülen belli bir yurt içi satış adedi zorunluluğu, faaliyetin çeşitli aşamaları için alınması gerekli olan lisanslar ve sektörde reklâm 650 yasağının bulunması, pazara giriş yapmak isteyen teşebbüslerin karşılaştıkları temel güçlükler olarak tespit edilmiştir. Bununla birlikte Türkiye de sigara pazarındaki rekabet ortamı özellikle son yıllarda önemli değişikl ikler yaşamış, bu değişiklikler devre konu olan TEKEL Sigara nın pazardaki konumunun farklı bir açıyla değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır. Tablo 11: Sigara Piyasasında Pazar Payları (%) Teşebbüs 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 TEKEL 70.2 69.8 68.8 60.9 55.8 42,2 34,8 31,3 [25-30] PMI 22.7 22.9 21.3 27.5 32.4 38,8 43,9 42,1 [35-40] JTI+Gallah er 7.1 7.3 9.9 11.5 10.3 10,3 9,5 11,5 [15-20] BAT - - - 0.1 1.5 8,2 7,6 8,1 [5-10] ET 0,5 3,1 4,3 [5-10] IT - 0,8 2,4 [0-5] Kaynak: 1 999 2006 için 29.12.2006 tarihli Mesleki Daire Görüşü, 2007 için PMSA. Tablo 11 de görüldüğü üzere, TEKEL Sigara nın 1999 yılında %70 olan pazar payı 660 2003 yılında %55 seviyesine düşmüş, teşebbüsün özelleştirilmesi sürecinin başladığı bu dönemden sonra, 2004 yılından itibaren pazar kaybı hızlanmıştır. TEKEL Sigara nın tüm pazarda 1997 -2003 yılları arasındaki kaybı %16 düzeyindedir. Bir başka deyişle TEKEL Sigara her yıl ortalama %3 oranında pazar payı kaybetmiştir. 2004 -2006 dönemi değerlendirildiğinde is e, iki yıl içerisinde yaklaşık %11 oranında pazar payı kaybettiği ve ortalama pazar payı kaybının %5 i aştığı görülmektedir. Buna karşılık TEKEL Sigara nın pazar payı kaybı, pazara yeni giren teşebbüsler kadar mevcut rakiplerinden özellikle PMI lehine sonu çlanmıştır. 2004 yılında TEKEL Sigara pazarda hâlâ lider konumdayken, bu yıldan sonra PMI lider konuma geçmiştir. 2007 yılın da, TEKEL Sigara nın payı % [25-30] dur. 670 Tablo 12: TEKEL Sigara Markalarının Pazar Payları (%) Marka 2006 (%) 2007 (%) Samsun 4,6 [0-5] Samsun 216 3,6 [0-5] Maltepe 3,5 [0-5] Tekel 2000 2,8 [0-5] Tekel 2001 14,2 [10-15] Bahar 1,8 [0-5] Diğer 0,4 [0-5] Kaynak: PMSA. Not: Aralık ayı verileridir. TEKEL Sigara nın özelleştirme sürecinde yapılan önceki değerlendirmelerde, pazarda en çok satan markalardan Tekel 2001, Samsun ve Maltepe nin bu teşebbüse ait olduğu tespit edilmiştir. Ne var ki, 2004 yılı sonrasında pazarda yaşanan gelişmeler, bu markaların ağırlığının azalmasıyla sonuçlanmıştır. Gerek yeni teşebbüslerin girişleri (ET, IT ve Gallaher), gerekse mevcut teşebbüslerin yeni markalarla veya mevcut markalarındaki fiyat değişiklikleri sonucunda PMI, JTI ve IT 680 her kategoride faaliyet gösterir hale gelmiştir. Tablo 13 te görüldüğü üzere, pazardaki 08-26/284 -92 17 markaların sayısı önemli ölçüde a rtmıştır; buna paralel olarak 2003 te 85 olan ürün çeşidi de 2007 yılında 195 e ulaşmıştır. Tablo 13: Teşebbüs Bazında Marka Sayıları Teşebbüs 2003 2004 2005 2006 2007 TEKEL 12 12 14 15 14 PMI 6 8 8 8 9 JTI+Gallaher 5 7 8 8 10 BAT 3 3 3 3 4 ET 0 0 0 0 3 IT 0 0 3 7 10 Toplam 26 30 36 41 50 Kaynak: BAT. Ucuz segmentin düşük segment lehine hızla daralması eğiliminden , TEKEL Sigara dışındaki teşebbüsler fayda sağlamıştır. Niteki m 2004 yılında yalnızca TEKEL Sigara nın faaliyet gösterdiği bu segmentte, Tekel 2001 in pazar payı istikrarlı 690 seyrederken, Viceroy (BAT), Bond (PMI), Lark (PMI), Vigor (ET) başta olmak üzere birçok marka pazara girmiş ve önemli pazar payı elde etmişlerdir. Ayrıca, Bölüm H.1.2. de açıklandığı üzere, tütün tipine göre vergilendir meye son verilmesi ile ucuz segmente de birçok marka girerek TEKEL Sigara nın markalarına rakip olmuşlardır. Orta segmentte ise Tekel 2000 in önemi daha da azalırken, Winston (JTI), Muratti (PMI), L&M (PMI) gibi markaların ağırlığı hissedilmektedir. Yukar ıdaki veriler genel itibarıyla TEKEL Sigara nın pazarda önemli ölçüde güç kaybetmiş olduğunu ve pazarın mevcut durumda daha çok oyunculu ve markalı bir yapı sergilemekte olduğunu ortaya koymaktadır. Teşebbüsün BAT tarafından satın 700 alınmasına yönelik işlemi n de her şeyden önce bu pazar yapısı çerçevesinde d ikkate alınması gerekmektedir. Yukarıdaki verilere göre, TEKEL Sig ara ve BAT nin 2007 itibarıyla pazar payları sırasıyla % [25-30] ve % [5-10] seviyesindedir. Dolayısıyla, devir sonrası pazarda BAT nin payı %[35-40] seviyesine yükselecektir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden bu veriler in PMSA dan alın dığı anlaşıl mıştır. BAT tarafından sağlanan verilere göre, TEKEL Sigara nın 2007 yılı pazar payı % [25-30], BAT ninki ise % [5-10] dur. Bu verilere göre de iki teşeb büsün payı işlem sonrası %[35-40] olacaktır. Her iki teşebbüsün toplam pazar payları için, BAT ve rakibi PMSA dan alına n rakamlar birbiriyle örtüşmektedir. 710 Bu işlem dâhilinde teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri segmentler bakımından kesişme sadece düşük segmentte gerçekleşecektir. Zira BAT nin Kent ve Vogue markasıyla faaliyet gösterdiği üst segmentte TEKEL Sigara nın ürünü yoktu r. BAT nin ise orta ve ucuz segmentlerde ürünü yokken, TEKEL Sigara orta segmentte Tekel 2000, ucuz segmentte ise Samsun, Malte pe ve Bahar gibi markalarla bulunmaktadır. Dolayısıyla, işlem sonrasında BAT her şeyden önce rakipleri PMI, JTI ve IT gibi tüm segmentlerde ürünü olan bir teşebbüs haline gelecektir ki, bu durumun var olan rekabeti artıracak bir unsur olacağı kanaatine var ılmıştır . Düşük segment ise her iki teşebbüsün en önemli ve hacim yaratan markalarının 720 bulunduğu alandır. BAT nin pazar payının % [5-10] u Viceroy markasından gelirken, TEKEL Sigara nın da en önemli markası Tekel 2001 % [10-15] lik paya sahiptir. Esas itibarıyla, özelleştirmenin markalar bazında bölünme yoluyla gerçekleştirilmesinin rasyonelliğini azaltan temel etkenlerden biri de TEKEL Sigara nın bu markasının 08-26/284 -92 18 gücü (ve marka hukukundan kaynaklanan nedenlerle bu ürünün bir diğer önemli marka olan Tekel 2000 ile bir arada bulunması zorunluluğu) olmuştur. Diğer bir deyişle, blok halinde satışın daha uygun olacağı yönündeki görüşte, Tekel 2001 in olmadığı bir paketin alıcı bulması ihtimalinin yok denecek kadar az olduğu dikkate alınmıştır . 730 Düşük segment, daha ö nce açıklandığı üzere ciddi oranda genişlemekte olan, fiyat rekabetinin diğer segmentlere oranla daha yoğun olduğu ve en fazla markanın bulunduğu segment konumundadır. Pazarda son yıllarda Viceroy, Vigor, Bond gibi başarılı yeni girişlerin tamamı bu segmen tlerde gerçekleşmiştir; dolayısıyla, bu segmentte pazara giriş diğer segmentlere göre daha kolaydır. Pazardaki gelişme dinamikleri bu segmentin öneminin artacağına ve özellikle yeni marka veya ürün çeşidi üzerinden yaşanan rekabetin bu alanı etkileyeceğine işaret etmektedir. Dolayısıyla, BAT her ne kadar Tekel 2001 markasını portföyüne katacak olsa da, bu ürün grubundaki yoğun rekabetle karşı karşıya olacaktır. 740 Benzer bir durumun ucuz segment için de geçerli olduğu söylenebilir. Fiyat ve marka / ürün çeşid i yaratma açısından yoğun rekabetin yaşandığı bu segmentte de son yıllarda gerek pazara yeni girişler olarak değerlendirilen IT, ET ve Gallaher, gerekse PMI ve JTI tarafından yeni markalar oluşturulmuştur. Ucuz segmentin önemli oranda TEKEL Sigara nın Sams un ve Maltepe markalarından oluşması itibarıyla bu alana şark tipi kategorisi açısından da bakılabilir (Tablo 14). Tablo 14: Sigara Piyasasında Pazar Payları ( 2007, %) Tütün Bileşimi BAT TEKEL PMI JTI+Gal IT ET Diğer Toplam Şark Tipi - [5-10] - - - [0-5] - [5-10] Amerikan [5-10] [15-20] [40-45] [10-15] [0-5] [5-10] [0-5] [90-95] Kaynak: BAT 750 Bu açıdan BAT özelleştirme işlemiyle birlikte faaliyette bulunmadığı bir alana, TEKEL Sigara nın esas olarak Samsun ve Maltepe markalarıyla girmiş olacaktır. Tablo 14 ten görüldüğü üzere, şark tipi tütünle üretilen sigaralarda TEKEL Sigara pazarın yaklaşık % [90-95] lik (=( şark tipi ürünlerde TEKEL in payı) *100) / toplam sigara pazarında şark tipi ürünlerin payı ) pay ile neredeyse tamamını elinde bulundurmaktadır. Buna karşılık, pazarın % 10 undan az bir kısmını oluşturan şark tipi kategorisinin değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken temel husus, bu kategoride bir yoğunlaşma olmayacak olmasının ötesinde, daralmakta olan yapısı dolayısıyla buradaki ürünlerin po rtföy gücüne katkılarının sınırlı kalacağıdır. Amerikan harmanında ise yapılacak bir değerlendirme, bu kategori toplam pazarın % 90 ını 760 oluşturduğu için, pazarın geneline yönelik bir değerlendirmeden farklılaşmayacaktır. Yukarıdaki veriler, (Kurul un önceki kararlarına paralel) pazarın tütün tipine göre ayrıştırılması durumunda tarafların faaliyetinin kesiştiği amerikan harmanı kategorisinde TEKEL Sigara nın pazar payının % [20-25] (=(amerikan harmanı ürünlerde TEKEL in payı) *100) / toplam sigara pazarında am erikan harmanlı ürünlerin payı ) civarında olduğuna işaret etmektedir. Bu kategoride BAT nin ise payı yaklaşık % [5-10] (=(amerikan harmanı ürünlerde BAT nin payı *100) / toplam sigara pazarında amerikan harmanlı ürünlerin payı ) dır. Bu doğrultuda, işlem son rası BAT nin bu kategorideki payının % [30-35] seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. Dolayısıyla, pazarın tütün tipine göre ayrıştırılması durumunda 770 08-26/284 -92 19 işlem sonrasında oluşacak yapı, pazarın daha geniş ele alınması durumunda olduğu gibi, rekabetçi kaygıl arın oluşmasına neden olacak nitelikte değildir. Özetlemek gerekirse, sigara piyasasındaki giriş engellerine rağmen bu pazara girmeyi başarabilen teşebbüslerin varlığı ve TEKEL Sigara nın 2003 yılından bu yana istikrarlı bir biçimde pazardaki payının dar almasından mevcut aktörlerin ve piyasaya yeni giren teşebbüslerin olumlu etkilenmesi, ilgili pazarda şu anda gelinen noktada rekabetçi bir yapının oluşmasını sağlamıştır. Bu rekabetçi yapı kendini özellikle artan ürün çeşidinde, ürün segmentleri arasında y aşanan dikey ve yatay geçişlilikte ve pazara yeni sunulan markalar ile pazarın durağan değil dinamik bir yapı 780 sergilemesinde göstermektedir. BAT ve TEKEL Sigara nın sahip oldukları markaları ile sadece düşük segmentte var olan kesişme sonucu oluşacak yoğun laşma, özellikle bu segmentte diğerlerine nazaran daha yoğun fiyat rekabetinin yaşanması ve daha çok markanın yer alması sebebiyle rekabetçi bir endişe yaratmamaktadır. Aksine, söz konusu devralma işlemi sonrası BAT faaliyette bulunmadığı segment(ler)e gireceğinden, PMI ın yüksek pazar ve portföy gücü dikkate alındığında, pazarın mevcut duruma oranla daha rekabetçi olacağı ileri sürülebilecektir. Pazarın yukarıda işaret edilen mevcut dinamikleri içerisinde, TEKEL Sigara nın özelleştirmeye konu olan varlıkla rının bir bütün halinde BAT tarafından satın alınmasının, 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi anlamında bir hâkim durum yaratmayacağı kanaatine 790 ulaşılm ıştır. H.3.2. 2. İhale Kapsamındaki Sözleşmelerin BAT Açısından Değerlendirilmesi İhale kapsamında alıcının, TEKEL Sigara nın faaliyetlerinin devamını sağlama amacı taşıyan belirli bazı sözleşmelere taraf olma yükümlülüğü altına gireceği ve diğer bazı sözleşmelere ise istediği takdirde taraf olma imkanı elde edeceği hususuna değinmek gerekmektedir. Alıcının tara f olma yükümlülüğü altına girdiği sözleşmeler; i) Marka Kullanım Hakkı Sözleşmesi, ii) Ambalaj Sözleşmesi, iii) Pazarlama, Satış ve Dağıtım Sözleşmesi dir. Alıcının istediği takdirde taraf olabileceği sözleşmeler ise; i) 800 Özelleştirmeye Konu 25.000 Ton Tütü nün Bakım, Depolama ve Teslimine Dair Sözleşme, ii) Yaprak Tütün Stokunun Satışına, Opsiyonlanmasına, Bakımına, Depolanmasına ve Teslimine Dair Sözleşme, iii) Yazılım Lisans ve Teknik Destek Sözleşmesi dir. Bu sözleşmelerden Pazarlama, Satış ve Dağıtım Söz leşmesi ile Yaprak Tütün Stokunun Satışına, Opsiyonlanmasına, Bakımına, Depolanmasına ve Teslimine Dair Sözleşme nin rekabet hukuku bağlamında incelenmesi gerekmektedir. Pazarlama, Satış ve Dağıtım Sözleşmesi: Alıcı şirket ve TEKEL Dağıtım arasında imzal anan bu sözleşme ile alıcı (burada BAT), TEKEL Sigara tarafından üretilen sigaraların 1 yıl boyunca TEKEL Dağıtım tarafından dağıtılacağını kabul etmektedir . 810 Kendi dağıtım ağı olan BAT, bu sözleşme yoluyla TEKEL Sigara nın ürünlerinin dağıtımında TEKEL D ağıtım ı kullanacaktır. Özelleştirme sonrası TEKEL, sigara üretimi pazarında herhangi bir faaliyet göstermeyecek olup, TEKEL Dağıtım ile sigara dağıtım pazarındaki faaliyetine devam edecektir. BAT nin ise hem sigara üretimi hem de sigara dağıtımı pazarında faaliyet gösterdiği dikkate alındığında, TEKEL Dağıtım ve BAT sigara dağıtım pazarında rakip durumda olacaktır. 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile rakip teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmaların grup muafiyetinden y ararlanamayacağı 820 08-26/284 -92 20 hükmüne getirilen istisnada, teşebbüslerin sadece dağıtım seviyesinde birbirlerine rakip olmaları öngörülmüştür. Başka bir ifadeyle, sağlayıcının anlaşma konusu malların hem üreticisi hem de dağıtıcısı olduğu, alıcının ise bu mallarla reka bet eden malların üreticisi değil dağıtıcısı olduğu dikey anlaşmalar grup muafiyetinden yararlanabilmektedir. Söz konusu sözleşmede de dağıtım seviyesinde rakip olan iki teşebbüsten, TEKEL in sigara üretimi pazarındaki faaliyeti özelleştirme ile son bulmak tadır. Dolayısıyla, BAT ile TEKEL Dağıtım arasındaki böyle bir dağıtım anlaşması 2002/2 sayılı Tebliğ bağlamında rakip teşebbüsler arasında yapılan bir anlaşma niteliğinde değildir. 830 Yaprak Tütün Stokunun Satışına, Opsiyonlanmasına, Bakımına, Depolanmasına ve Teslimine Dair Sözleşme: Bu sözleşme TEKEL Sigara nın satışını düzenleyen sözleşmenin imza tarihinden itibaren en geç 60 gün içerisinde alıcının yazılı olarak talep etmesi halinde, alıcı ve TEKEL arasında imzalanacak olup, 3 yıl süre ile geçerli olacak tır. Söz konusu sözleşme, TEKEL stokunda bulunan şark tipi yaprak tütün stoku ile TEKEL tarafından 2007 yılında sözleşmeye bağlanmış olan ve teslim alınmaları Mart -Temmuz 2008 tarihleri arasında yapılacak olan 2007 mahsulü yaprak tütünün, satın alınması ve opsiyonlanması ile ilgilidir. Daha önceden ifade edildiği üzere TEKEL, şark tipi tütün ihtiyacının tamamını TEKEL 840 Yaprak tan sağlamaktadır. TEKEL, flue -cured ve burley tütün üreten Reytek adlı teşebbüste %48 oranında hissedar olup, bu teşebbüsün çoğunlu k hisselerini JTI elinde bulundurmaktadır. Hâlihazırda Reytek, ürettiği tütünleri, şirket yönetim kurulu tarafından belirlenen kar marjının maliyete eklenmesi sonucu oluşan fiyat üzerinden şirket ortaklarına (TEKEL ve JTI), hisseleri oranında satmakta olup , üçüncü kişilere tütün satmamaktadır. Diğer bir ifadeyle TEKEL, TEKEL Yaprak ın yanı sıra Reytek ten de tütün alımı gerçekleştirmektedir. Sözleşme kapsamında mevcut tütün stokunun yanı sıra TEKEL tarafından 2007 yılında sözleşmeye bağlanmış olan 2007 ma hsulü yaprak tütün de yer almaktadır. 850 TEKEL Sigara, 2007 -2008 yıllarında üretilecek tütünler için yapılan protokol kapsamında üretilmiş tütünlerin satın alınması ile Reytek e karşı sorumludur. Bu da demektir ki, sözleşme kapsamında yer alan 2007 yılı mahs ulü, Reytek ten alınan tütünleri de içermektedir. Bu noktada, BAT nin, rakibi JTI ın kontrolünde olan bir teşebbüs tarafından üretilen tütünleri satın almasının rekabetçi bir endişe yaratıp yaratmayacağı irdelenmelidir. Zira iki rakip teşebbüsün sigaranın en önemli girdisi olan tütün alımı için bir anlaşmaya taraf olması, tütün alım pazarında bir koordinasyon riskini gündeme getirebilir. Ancak incelenen sözleşmede böyle bir riskin doğması muhtemel görünmemektedir. 860 Bu noktada bahsedilmesi gereken ilk husus , alıcıya söz konusu tütünleri alma ya da opsiyonlama hakkı veren söz konusu sözleşmenin alıcının isteğine bağlı olarak imzalanacak olduğudur. Sözleşme ile BAT ve TEKEL Sigara arasında uzun dönemli bir tütün tedariki ilişkisi kurulmayacak olup, sadece BAT, TEKEL in stoklarında yer alan tütünlerin yanı sıra 2007 yılı mahsulünü de içeren 3 yıllık bir sözleşmeye taraf olmaktadır. Ayrıca TEKEL Sigara, Reytek ten bu dönem için sadece 286 ton burley tütün satın alacaktır. Bu sözleşmeyi imzalamış olması durumunda dahi BAT, doğrudan bu alımı gerçekleştirme taahhüdü altına girmiş olmayacaktır. Zira 2007 mahsulü yaprak tütün ile ilgili hususlar tarafların yazılı mutabakatı ile belirlenecek 08-26/284 -92 21 olup, mutabakata varılmaması halinde TEKEL in tedarik etme, alıcının ise satın alma 870 yükümlülüğü bulunmayacaktır. Özetlemek gerekirse, TEKEL Sigara nın faaliyetlerinin devamını sağlama amacı ile imzalanması planlanan sözleşmelerden ikisi olan Pazarlama, Satış ve Dağıtım Sözleşmesi ne ve Yaprak Tütün Stokunun Satışına, Opsiyonlanmas ına, Bakımına, Depolanmasına ve Teslimine Dair Sözleşme ye BAT nin taraf olmasının, mevcut durumda 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir rekabetçi endişe yaratmayacağı kanaatine varılmıştır. H.3.3. Strand Investments S.a.r.l (Strand) 880 Strand, özelleşt irme amaçları doğrultusunda 4.1.2008 tarihinde Lüksemburg kanunlarına tabi olarak kurulmuştur. Hisselerinin tamamı Fourth Cinven Fonları na aittir. Bu fonlar, 1987 yılında kurulmuş bir özel yatırım fonu olan Cinven Limited tarafından kontrol edilen, Cinven Capital Management (IV) Limited Partnership ve Cinven Capital Management (IV) Limited tarafından idare edilmektedir. Cinven Limited in hisselerinin tamamı 1995 yılında kurulan Cinven Limited gruba aittir. Strand ın hissedarlık yapısına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir. Strand yönetim kurulu üyeleri, Yalın Karadoğan, Danielle Arendt -Michels ve Benedict Herlinvaux dan 890 oluşmaktadır. Tablo 15: Strand ın Ortaklık Yapısı Hissedar Pay (%) Fourth Cinven Fund (No.1) 21,6 Fourth Cinve n Fund (No.2) 22,6 Fourth Cinven Fund (No.3) 22,4 Fourth Cinven Fund (No.4) 21,4 Fourth Cinven Fund (UBTI) 12 Kaynak: Bildirim Formu 4.1.2008 tarihinde kurulmuş olması sebebiyle Strand ın herhangi bir ciro bilgisi mevcut değildir. Diğer yandan, Strand ın kontrolünü elinde bulunduran Cinven Limited in dünya çapında dolayısıyla Türkiye de ilgili ürün pazarında herhangi bir faaliyeti yoktur. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, 2006 yılı itibarı yla Cinven Limited in dünya çapındaki cirosu nun yaklaşık 40.180.4 96.414 (kırkmilyar 900 yüzseksenmilyon dörtyüzdoksanaltıbin dörtyüzondört) YTL ve Türkiye sınırları içerisinde gerçekleştirdiği ciro nun ise yaklaşık 48.871.718 (kırksekizmilyon sekizyüzyetmişbirbin yediyüzonsekiz) YTL olduğu anlaşılmıştır. Strand ihaleyi kaz anması durumunda %85 i Strand a, %15 i ise anonim şirketin yönetiminde yer alacak Türk gerçek kişilere ait olacak bir anonim şirket kuracaktır. Kurulacak şirketin ortakları arasında yer alması ve şirkette yönetici olarak görev yapması kesin olan Türk gerçe k kişiler Kürşat Koçdağ ve Murat Bakırcı dır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden Kürşat Koçdağ ın PMI ın eski Ortadoğu Bölge Yöneticisi, Murat Bakırcı nın ise JTI ın eski İran Genel Müdürü olduğu anlaşılmıştır. 910 08-26/284 -92 22 Strand ın ilgili ürün pazarında faaliyetinin bu lunmaması nedeniyle, TEKEL Sigara nın Strand tarafından devralınması pazara yeni giriş niteliğinde bir işlem olacak, dolayısıyla ilgili pazarda bir yoğunlaşma doğurmayacaktır. Bu itibarla, böyle bir işlem sonucu pazarda rekabetçi bir endişe de gündeme gelm eyecektir. İhale kapsamında yer alan ve yukarıda BAT için değerlendirmesi yapılan yan sözleşmelere Strand ın taraf olması durumunda da, pazardaki rekabetin kısıtlanmayacağı sonucuna ulaşılmıştır. I. SONUÇ 920 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına gö re, 1- Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş. nin bağlı ortaklığı olan Sigara Sanayi İşletmeleri A.Ş. ye ait tütün mamulleri üretim işiyle ilgili varlıkların British American Tobacco Tütün Mamulleri San. ve Tic. A.Ş. ve Strand Investment S.a.r .l. teşebbüslerinden herhangi biri tarafından bir bütün halinde satış ve mülkiyetin gayri ayni hak (intifa) tesisi yöntemiyle özelleştirilmesi yoluyla devralınması işleminin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. maddesi ve 1998/4 sayılı Ö zelleştirme 930 Yoluyla Devralmaların Hukuki Geçerlilik Kazanabilmesi için Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu na, 2- Adı geçen teklif sahiplerinin herhangi biri tarafından gerçekleştirilecek muhtemel devralma işlem i sonucunda, aynı Kanun maddesi nde belirtilen nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olma dığına, bu nedenle bildirim konu su işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığına 940 OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.