TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MUSTAFA AVA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/2430) Karar Tarihi: 12/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/2430 Karar Tarihi : 12/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Mustafa AVA Vekili : Av. Mehmet Erol ALSAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, taşınmaz ın imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle m
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MUSTAFA AVA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/2430) Karar Tarihi: 12/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/2430 Karar Tarihi : 12/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Mustafa AVA Vekili : Av. Mehmet Erol ALSAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, taşınmaz ın imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının; yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/1/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu 1975 do ğumlu olup Ankara'da ikamet etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/2430 Karar Tarihi : 12/1/2021 3A. Başvuruya Konu Ta şınmaz ın İmar Durumu 9. Ankara'n ın Etimesgut ilçesi Elvan Mahallesi 46173 ada 1 parsel say ılı arsa vasf ındaki 3.783 m² yüz ölçümündeki ta şınmaz 26/6/1995 tarihli ve 1/1000 ölçekli uygulama imar plan ında sosyal ve kültürel tesis alan ı vasf ıyla kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. 10. Etimesgut Belediye Meclisi 16/3/2012 tarihli ve 1/1000 ölçekli uygulama imar plan ı değişikliği ile söz konusu ta şınmaz ın da içerisinde bulundu ğu 113 adet ta şınmaz ın kullan ım kararlar ına özel ibaresini eklemi ştir. Ankara Büyük şehir Belediyesi Meclisi 13/9/2012 tarihinde prensipte uygun olan de ğişikliğin her bir ta şınmaz için ayr ı ayr ı haz ırlanmas ı için değişikliğin iadesine karar vermi ştir. 11.İade karar ı üzerine ta şınmaz için haz ırlanan plan de ğişikliği teklifi Ankara Büyükşehir Belediyesi Meclisine yeniden sunulmu ştur. Meclis 11/2/2013 tarihinde imar plan ı değişikliğiyle taşınmaz ın kullan ım karar ının özel sosyal ve kültürel tesis alan ı olarak değiştirilmesini kabul etmi ştir. B. Başvuruya Konu Dava Süreci 12. Başvurucu, ta şınmaz ın 1853/14550 pay ını 26/3/2014 tarihinde sat ış suretiyle edinmiştir. Başvurucu 9/7/2014 tarihinde ta şınmaz ın kamula ştırılmas ı istemiyle Etimesgut Belediyesine ba şvurmuştur. Belediye 8/8/2014 tarihinde, imar plan ı değişikliğinde özel ibaresinin eklenmesi suretiyle kamula ştırmas ız el atman ın ortadan kalkt ığını belirtmiştir. 13. Başvurucu 27/10/2014 tarihinde Ankara Büyük şehir Belediyesi Ba şkanl ığı ve Etimesgut Belediyesi Ba şkanl ığına karşı tam yarg ı davas ı açm ıştır. Başvurucu dav a dilekçesinde; imar plan ında kamu hizmetine ayr ılmas ına rağmen taşınmaz ın kamulaştırılmad ığını ve mülkiyet hakk ının k ısıtland ığını belirterek 289.068 TL tazminata hükmedilmesini talep etmi ştir. 14. Daval ı Etimesgut Belediyesi cevap dilekçesinde; imar plan ı değişikliğiyle taşınmaz ın kullan ım karar ının özel sosyal ve kültürel tesis alan ına dönüştürüldüğünü, böylece kamuya tahsisin sona erdi ğini ve kamula ştırmas ız el atman ın ortadan kalkt ığını aç ıklam ıştır. 15. Ankara 16. İdare Mahkemesi 25/12/2015 tarihinde davan ın reddine karar vermiştir. Kararda, ba şvurucunun uyu şmazl ık konusu ta şınmaz ı edindiği tarih itibar ıyla taşınmaz için k ısıtlılık durumunun mevcut oldu ğu vurgulanm ıştır. Bu bağlamda mülkiyet hakk ının geçmişte belirli bir süre engellenmi ş olmas ı durumunun eski malikler aç ısından gerçekleşmiş olmas ına rağmen 26/3/2014 tarihli sat ış işlemi sonucu ta şınmaz ı edinen başvurucu aç ısından k ısıtlılık hâlinden kaynaklanan ve tazminat ı gerektirir ma ğduriyetin gerçekleşmediği belirtilmi ştir. 16. Başvurucu karar ı temyiz etmi ştir. Dan ıştay Alt ıncı Dairesi 18/10/2016 tarihinde usul ve hukuka bir ayk ırılık bulunmad ığını belirterek karar ı onam ıştır. Daire 13/9/2017 tarihinde ise ba şvurucunun karar düzeltme istemini reddetmi ştir. 17. Nihai karar 28/12/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucu 26/1/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/2430 Karar Tarihi : 12/1/2021 4IV.İLGİLİ HUKUK 19. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Hüseyin Ünal, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Mahkemenin 12/1/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 21. Başvurucu; ta şınmaz ın imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ına rağmen beş y ıl içerisinde kamula ştırılmad ığını belirtmi ştir. Taşınmazdan yararlanamad ığını ve taşınmaz ı satamad ığını ifade eden ba şvurucu mülkiyet hakk ına müdahalenin devam etti ğini ifade etmi ştir. Başvurucu, be ş yıllık sürenin yeni malikin ta şınmaz ı sat ın ald ığı tarihten itibaren ba şlatılmas ının kanuni dayana ğı bulunmad ığını ve yarg ılaman ın uzun sürdü ğünü iddia etmi ştir. Başvurucu bu gerekçelerle mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 22. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu imar uygulamas ı nedeniyle mülkiyet hakk ı ile birlikte adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Bununla birlikte başvurucunun imar uygulamas ının taşınmaz üzerindeki haklar ını k ısıtlad ığına ilişkin şikâyetleri esas itibar ıyla mülkiyet hakk ını ilgilendirdi ğinden ba şvurunun bu k ısm ının mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmi ştir. 24. Anayasa Mahkemesi ayn ı konu ile ilgili şikâyetleri daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Orhan Sütlü, B. No: 2017/31564, 25/12/2018, 15-43). 25.Orhan Sütlü karar ında imar uygulamas ına konu edilen ta şınmaz ın -başvurucu adına tapuda kay ıtlı olduğundan- Anayasa'n ın 35. maddesi ba ğlam ında mülk te şkil ettiği belirtilmiştir (Orhan Sütlü, 21). Uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ı olarak ayr ılan taşınmaz ın daha sonradan yap ılan imar plan ı değişikliğiyle imar durumunun özel sağlık alan ı olarak belirlenmesinin de ba şvurucu mülk sahibinin ta şınmaz ı ancak bu imar durumuyla sınırlı olarak kullanabilmesine yol açt ığından mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul Başvuru Numaras ı: 2018/2430 Karar Tarihi : 12/1/2021 5edilmiştir. İmar uygulamas ı yoluyla gerçekle ştirilen müdahalenin mülkiyetin kamu yarar ına kullan ılmas ının kontrolü veya düzenlenmesi kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (Orhan Sütlü, 22-25). 26. Anayasa Mahkemesince 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu hükümlerine dayal ı olan müdahalenin kanunilik ölçütünü ta şıdığı değerlendirilmi ş, ayr ıca arazi ve arsalar ın düzenlemesi s ıras ında taşınmaz ın imar durumunun belirlenmesi yönündeki müdahalenin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğu aç ıklanm ıştır (Orhan Sütlü, 28-31). Ölçülülük yönünden yap ılan değerlendirmede ise uyu şmazl ığa konu ta şınmaz ın sağlık alan ı olarak belirlenen imar durumu sonradan özel sağlık alan ına dönüştürülerek taşınmaz ın kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ından vazgeçilmi ş olduğu ve söz konusu müdahalenin ta şınmaz ın özel amaçlarla kullan ımını engellemedi ği vurgulanm ıştır. Diğer taraftan ba şvurucunun imar plan ı değişikliğine karşı dava açma imkân ının olduğu ve ayr ıca imar durumu de ğiştirilinceye kadar olan dönem için ba şvuruya konu davada bir tazminat talebinin de bulunmad ığı dikkate al ınarak müdahalenin ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği kanaatine ula şılm ıştır. Bu sebeple müdahalenin içerdi ği kamu yarar ı amac ı ile başvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin bozulmad ığı ve müdahalenin ölçülü oldu ğu kabul edilmi ştir (Orhan Sütlü, 32-43). 27. Somut olayda ba şvurucunun payda şı olduğu taşınmaz ın imar durumu özel sosyal ve kültürel tesis alan ı olarak belirlenmi ştir. Bu ba ğlamda başvuru konusu olayda da yukar ıda belirtilen ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun söz konusu olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla müdahalenin ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği anlaşılmaktad ır. Bu durumda müdahalenin içerdi ği kamu yarar ı amac ı ile başvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin bozulmad ığı ve müdahalenin ölçülü oldu ğu değerlendirilmi ştir. 28. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 29. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdi ği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine dair şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 45, 47). 30. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, 41). 31. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında somut olayda 27/10/2014 ile 13/9/2017 tarihleri aras ında süren 2 y ıl 10 ay 16 günlük yarg ılama süresinin makul oldu ğu sonucuna varmak gerekir. Bu durumda makul sürede yarg ılanma hakk ına yönelik bir ihlalin olmad ığı aç ıktır. Başvuru Numaras ı: 2018/2430 Karar Tarihi : 12/1/2021 632. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik nedenleri incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin ihlal iddias ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 12/1/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ