TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR DİYADDİN YAŞAR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2021/18178) Karar Tarihi: 5/9/2023 Başvuru Numaras ı: 2021/18178 Karar Tarihi : 5/9/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : Diyaddin YA ŞAR I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR DİYADDİN YAŞAR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2021/18178) Karar Tarihi: 5/9/2023 Başvuru Numaras ı: 2021/18178 Karar Tarihi : 5/9/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : Diyaddin YA ŞAR I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, ceza davas ında başvurucunun (san ığın) haz ır bulunma talebi reddedilerek ses ve görüntü aktar ımı suretiyle duru şmaya uzaktan kat ılımının sağlanmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Ayd ın Cumhuriyet Ba şsavc ılığının (Başsavc ılık) 13/3/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucu hakk ında Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) silahl ı terör örgütü yöneticili ği suçundan cezaland ırılmas ı talebiyle kamu davas ı aç ılm ıştır. Ayd ın 2. Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) görülen yarg ılamada 21/3/2017 tarihinde duruşma haz ırlığı işlemleri yap ılm ıştır. Tensip Tutana ğı'nda, tutuklu olan ba şvurucunun duruşma gün ve saatinde Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) arac ılığı ile duruşmada haz ır bulundurulmas ının istenmesine ve duru şman ın 17/5/2017 tarihinde yap ılmas ına kara r verilmiştir. 3. Duru şman ın ilk celsesinde Mahkeme, ba şvurucunun Salihli T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) bulundu ğunu, duru şma saati itibar ıyla Ceza İnfaz Kurumunun nöbetçi görevlileriyle ba ğlant ı kurulamad ığını tespit ederek ba şvurucunun yokluğunda yarg ılamaya devam etmi ştir. Bu celsede ba şvurucu hakk ında beyanda bulunan tan ıklar dinlenmi ş, tan ık beyanlar ına karşı başvurucu müdafiine soru sorma hakk ı tan ınm ıştır. 4. Başvurucu tutuklu bulundu ğu Ceza İnfaz Kurumu arac ılığı ile Mahkemeye gönderdiği 18/5/2017 tarihli dilekçede ilk celsede yap ılan işlemlerden haberinin olmad ığını, SEGBİS arac ılığıyla bile savunmas ının al ınmad ığını belirtmiş ve duruşma tutana ğının bir örneğinin kendisine gönderilmesini talep etmi ştir. Başvurucu, Mahkemeye gönderdi ği 22/5/2017 tarihli di ğer dilekçesiyle de SEGB İS ar ızas ı nedeniyle duru şmada savunma dahi yapamad ığını, duruşmalar ın tamam ına kat ılmak istedi ğini, bu nedenle Nazilli E tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna naklinin sa ğlanmas ı gerektiğini ve yap ılacak duru şma gününde duruşmada bizzat haz ır edilmek istedi ğini belirtmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2021/18178 Karar Tarihi : 5/9/2023 35. Başvurucu, duru şman ın 12/6/2017 tarihli ikinci celsesine tutuklu bulundu ğu ceza infaz kurumundan SEGB İS vas ıtas ıyla kat ılm ıştır. Duruşma Tutana ğı'nda başvurucunun ve müdafiinin duru şmada haz ır bulunma talepleri hakk ında herhangi bir de ğerlendirmede bulunulmam ış, başvurucunun SEGB İS vas ıtas ıyla duruşmaya kat ılmak istemedi ği yönünde Mahkemeye itirazda bulundu ğuna dair herhangi bir beyan ı da yer almam ıştır. Başvurucunun savunma yapt ığı bu duruşmada başvurucu hakk ındaki suçlamaya konu deliller okunmu ş ve tan ık dinlenilmi ştir. Mahkeme, bir sonraki celsede ba şvurucunun SEGB İS arac ılığı ile duruşmada haz ır edilmesi için bulundu ğu Ceza İnfaz Kurumuna müzekkere yaz ılmas ına karar vererek duru şmay ı 18/9/2017 tarihine ertelemi ştir. 6. Başvurucu, üçüncü ve dördüncü celseye de SEGB İS vas ıtas ıyla kat ılm ıştır. ByLock program ına ilişkin belgelerin okundu ğu ve başvurucuya soruldu ğu, celselerin sonunda Mahkeme bir sonraki celsede ba şvurucunun SEGB İS vas ıtas ıyla duruşmada haz ır edilmesi için bulundu ğu ceza infaz kurumuna müzekkere yaz ılmas ına karar verere k duruşmay ı 20/2/2018 tarihine ertelemi ştir. 7. Başvurucu, tutuklu bulundu ğu Ceza İnfaz Kurumu arac ılığı ile Mahkemeye gönderdiği 7/12/2017 tarihli dilekçe ile ilk duru şmaya hiç kat ılamad ığını, SEGBİS arac ılığı ile kat ıldığı ikinci ve üçüncü duru şmalarda savunmas ını k ısıtlı şekilde yapabildi ğini, duruşmaya kat ılan diğer san ık ve tan ıklar ın beyanlar ını tam olarak anlayamad ığını, dördüncü duruşmaya ise bir kaç dakikal ığına yine SEGB İS ile kat ılabildiğini, duruşmay ı baştan sona takip etme hakk ının k ısıtland ığını vurgulam ıştır. Başvurucu ayr ıca bu dilekçesinde yüz yüzelik ilkesi gere ğince savunmas ını daha sa ğlıklı yapabilmek ad ına 20/2/2018 tarihli duruşmada bizzat haz ır edilmesinin sa ğlanmas ını talep etmi ştir. 8. Başvurucu, duru şman ın 20/2/2018 tarihli be şinci celsesine tutuklu bulundu ğu Ceza İnfaz Kurumundan SEGB İS arac ılığıyla kat ılm ıştır. Duru şma Tutana ğı'nda başvurucunun duru şmada haz ır bulunma talebi hakk ında herhangi bir de ğerlendirmede bulunulmam ıştır. Bu celsede Ba şsavc ılık esas hakk ındaki mütalaas ını aç ıklam ıştır. Başvurucu ve müdafii esas hakk ındaki mütalaaya kar şı savunma yapabilmek için süre talep etmi ştir. Celse sonunda mütalaaya kar şı diyeceklerini bildirebilmesi ve son savunmas ını haz ırlayabilmesi için ba şvurucu ve müdafiine gelecek celseye kadar süre verilmesine karar verilirken ba şvurucunun 16/3/2018 tarihindeki duru şma gün ve saatinde SEGB İS vas ıtas ıyla haz ır edilmesi için bulundu ğu Ceza İnfaz Kurumuna yaz ı yaz ılmas ına karar verilmi ştir. 9. Başvurucu, duru şman ın 16/3/2018 tarihli alt ıncı ve son celsesine tutuklu bulunduğu Ceza İnfaz Kurumundan SEGB İS vas ıtas ıyla kat ılm ıştır. Bu celsede ba şvurucu mütalaaya kar şı diyeceklerini bildirdikten ve son savunmas ını yapt ıktan sonra Mahkeme, başvurucunun silahl ı terör örgütü üyeli ği suçundan hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına kara r vermiştir. Gerekçeli kararda da ba şvurucunun duru şmalara SEGB İS vas ıtas ıyla kat ılımının neden gerekli görüldü ğü hususunda herhangi bir aç ıklamada bulunulmam ıştır. 10. Başvurucu, gerekçeli istinaf ve temyiz dilekçelerinde -di ğerlerinin yan ı sıra- duruşmalarda bizzat haz ır bulunarak savunma yapma talebini celse aras ında Mahkemeye ilettiği hâlde talebi hakk ında herhangi bir de ğerlendirmede bulunulmadan duru şmalara SEGBİS vas ıtas ıyla kat ılmak zorunda b ırak ılmas ı nedeniyle savunma hakk ının k ısıtland ığını belirtmiştir. Hüküm, kanun yolu denetiminden geçerek kesinle şmiştir. 11. Komisyon, adli yard ım talebinin kabulüne ve duru şmada haz ır bulunma hakk ı dışındaki şikâyetlerinin kabul edilemez oldu ğuna, an ılan hakka ili şkin şikâyetinin kabu l edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2021/18178 Karar Tarihi : 5/9/2023 4II. DEĞERLEND İRME 12. Başvurucu; duru şmalara fiziken kat ılmak istedi ğini belirtmi ş olmas ına rağmen talebinin Mahkemece dikkate al ınmad ığını, SEGBİS vas ıtas ıyla duru şmalara uzaktan kat ılmak zorunda b ırak ıldığını belirterek adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 13. Bakanl ık görüşünde, duru şma tutanaklar ına göre ba şvurucunun SEGB İS arac ılığıyla kat ıldığı duruşmalarda müdafii yard ımından da yararlanarak talep ve beyanlar ını sorunsuz bir şekilde dile getirdi ği, yarg ılama SEGB İS arac ılığıyla gerçekle ştirmişse de lehine hususlar ı ileri sürme ve beyanda bulunma olana ğına sahip oldu ğu vurgulanm ıştır. Ayr ıca başvurucunun herhangi bir s ınırlamaya maruz kalmadan ve teknik bir ba ğlant ı sorun u yaşamadan etkili şekilde savunma yapma imkân ı bulduğu, yarg ılaman ın SEGBİS yoluyla yap ılm ış olmas ının yarg ılanman ın makul bir süre içerisinde sonuçland ırılmas ı amac ını da sağlad ığı belirtilmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. 14. Anayasa Mahkemesi, Şehrivan Çoban ([GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020) ve Emrah Yayla ([GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020) kararlar ında duruşmada haz ır bulunma hakk ı ile ilgili ilkeleri belirlemi ştir. Anayasa Mahkemesi bu kararlarda öncelikle ki şilerin istemine ayk ırı olarak SEGB İS yoluyla duru şmaya kat ılmas ının duruşmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahale te şkil ettiğini tespit etmi ştir. Bu müdahalenin kanunilik, me şru amaç ve ölçülülük yönünden incelenece ğini ifade etmi ştir. An ılan kararlarda 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin kanunilik ölçütünü kar şılad ığı ve müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesine yönelik meşru bir amaca dayand ığı sonucuna ula şmıştır (Şehrivan Çoban , 72-104; Emrah Yayla , 58-86). 15. An ılan kararlarda ölçülülük yönünden yap ılan incelemede ise ba şvurucunun duruşmada haz ır bulunma talebinin hangi zorlay ıcı nedene dayal ı olarak kabul edilmedi ğinin ortaya konulmamas ı ve başvurucunun SEGB İS yoluyla kat ıldığı celselerde esasl ı işlemlerin yap ılmas ı nedeniyle müdahalenin gerekli olmad ığı değerlendirilmi ştir. Somut olayda da başvurucu, yarg ılaman ın tamam ına SEGB İS vas ıtas ıyla kat ılm ış olmakla birlikte özellikle ikinci ve be şinci celselerden önce duru şmada bizzat haz ır bulunma talebini Mahkemeye iletmiş ancak esasl ı işlemlerin yap ıldığı duruşmalara SEGB İS arac ılığıyla kat ılmak zorund a bırak ılm ıştır. Mahkemece ba şvurucunun duru şmada haz ır bulunma talepleri hakk ında herhangi bir de ğerlendirmede bulunulmam ıştır. Başvurucunun bu yöndeki itirazlar ını istina f ve temyiz dilekçelerinde de dile getirmesi dikkate al ındığında, an ılan kararlarda yer alan ilkelerden ve ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. 16. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 17. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 18. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini Başvuru Numaras ı: 2021/18178 Karar Tarihi : 5/9/2023 5başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 19.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ının yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. Ba şvurucu, maddi zarara ili şkin olarak bilgi/belge sunmad ığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ayd ın 2. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2017/120, K.2018/108) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 5/9/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.