Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -3-32 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 11-25/485 -149 Karar Tarihi : 21.4.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Doç. Dr. Mus tafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Nazlı VAROL, Fethullah GÜLER C. ŞİKAYET EDENLER :- Ahmet ÇINAR Ulukapı Mah. Uludağ Cd. No:45/B, Çınar Market Seydişehir/Konya 20 - Durmuş Ali TÜRKER Alaylar 2 Mah. Milli Egemen
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -3-32 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 11-25/485 -149 Karar Tarihi : 21.4.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Doç. Dr. Mus tafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Nazlı VAROL, Fethullah GÜLER C. ŞİKAYET EDENLER :- Ahmet ÇINAR Ulukapı Mah. Uludağ Cd. No:45/B, Çınar Market Seydişehir/Konya 20 - Durmuş Ali TÜRKER Alaylar 2 Mah. Milli Egemenlik Cd. 804 Sk. No:1/A, Türker Market, Seydişehir/Konya - Mevlüt AYDOĞDU Saadetler Mah. 1701 Sk. No:1 Aydoğdu Market, Seydişehir/Konya D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR: - Üçpınar Ekmek Fırını 30 Selçuk Cd. No: 37, Seydişehir/ Konya - Kral Ekmek Fırını Alaylar 2 Mah. 802 Sk. No: 5/A, Seydişehir/ Konya - Lüks Ekmek Fırını Uludağ Cd. No: 15/B, Seydişehir/ Konya - Başak Ekmek Fırını Cevher Dudayev Cd. No: 29, Seydişehir/ Konya 40 - Çağlayan Ekmek Fırını Aktaş Mah, 621 Sk. No: 1/2, Seydişehir/ Konya - Seydişehir Ekmek Fırını Kızılcalar Mah. 348 Sk. No: 3, Seydişehir/ Konya - Doyum Ekmek Fırını Hacı Seyit Ali Mah. No: 33, Seydişehir/ Konya 11-25/485 -149 2 50 - Tadım Ekmek Fırını Seyit Harun Bulvarı, No: 16/A, Seydişehir/ Konya - Yol Ekmek Fırını Ulukapı Mah. No: 49, Seydişehir/ Konya - Erdoğanlar Ekmek Fırını Karakavak Mah. Seydişehir/ Konya 60 E. DOSYA KONUSU: Konya ili Seydişehir ilçe merkezinde faaliyet gösteren fırınların müşteri paylaşmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun u ihlal et tikleri iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Konya ili Seydişehir ilçe merkezinde faaliyet gösteren fırınların müşteri paylaşımı anlaşması yaptıkları, yapılan anlaşma nedeniyle başvuruda bulunan marketlerin Üçpınar Ekmek Fırını (Üçpına r Ekmek) dışındaki fırınlardan ekmek alamadıkları, Üçpınar Ekmek in, diğer fırın işletmecilerini anlaşmaya aykırı davranmaları 70 halinde ekmek fiyatını düşürmekle tehdit ettiği, ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum k ayıtlarına 2.2.2011 tarih ve 928 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 23.2.2011 tarih ve 2011 -3-32/İİ-11-342.BDŞ sayılı İlk İnceleme Raporu , Rekabet Kurulu nun 3.3.2011 tarih ve 11-12/216 -M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Kor unması Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. 80 İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 12.4.2011 tarih v e 2011 - 3-32/ÖA -11-376.NV sayılı Önaraştırma Raporu 1 8.4.2011 tarih ve REK.0.07.00.00 - 110.02.02/1 29 sayılı Başkanlık önergesi ile 11 -25 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; 1- Seydişe hir ilçe merkezinde faaliyet gösteren fırınların müşteri paylaşımı anlaşması yapmalarının 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğu; ancak bu aşamada taraf fırınlara 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı; 90 2- a) Bunun la birlikte, teşebbüslerin müşteri paylaşımına yönelik uygulamalarının sonlandırılması, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem yapılacağı yönünde taraf fırınlara aynı Kanun un 9. maddesinin 3. bendi uyarınca görüş bildirilmesi gerekt iği, b) ayrıca sürece ilişkin olarak Seydişehir Esnaf ve Sanatkarlar Odasına ve Seydişehir Belediyesine görüş bildirilmesinin uygun olacağı 11-25/485 -149 3 sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. 100 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ür ün Pazarı İlgili ürün pazarının tespitinde öncelikle; satın alanların gözünde fiyatı, kullanım amaçları, fiziksel özellikleri ve nitelikleri bakımından aynı sayılan ya da yüksek ikame edilebilirliği olan mal ve hizmetlerden oluşan pazarın dikkate alınması gerekmektedir. Ekmek, ülkemizdeki tüketiciler tarafından en temel gıda maddesi olarak kabul 110 edilmektedir. Bu nedenle, ekmeğe olan talebin fiyat esnekliği çok düşüktür. Diğer bir deyişle, ekmek tüketiciler gözünde olmazsa olmaz bir ürün niteliğini haizdi r. Çeşitli ekmek türlerinin tüketici nazarında birbirini ikame edebilme derecesinin yüksek olması, ekmeğin temel gıda maddesi olması ve diğer gıda maddeleri ile ikame edilememesinden hareketle ilgili ürün pazarı ekmek pazarı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden hissedilir derecede 120 farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşım akta ve belirleyici olmaktadır. Ekmek tüketim açısından değerlendirildiğinde, söz konusu ürünün çabuk bayatlaması nedeniyle tüketici genel olarak çevre bakkal, market ya da fırınlardan ekmeği günlük olarak temin etmektedir. Benzer bir şekilde ekmek, fırın lar tarafından bakkal ve marketlere günlük ya da günde bir defadan fazla gerçekleştirilen teslimatla sağlanmaktadır. Satış noktalarına günde en az bir kere teslimat yapma zorunluluğu nedeniyle, fırıncılar taşıma maliyetlerini en aza indirmek için yakın mes afelere dağıtım yapmayı tercih etmektedir. Bu nedenle ekmek, gerek raf ömrü gerekse 130 taşıma maliyetleri dikkate alındığında, öncelikle üretildiği fırının bulunduğu ilçe ve çevresinde satılmaktadır. Ancak taşıma maliyetinin fırın için caydırıcı olmadığı ve satış noktası ile fırın arasındaki mesafenin, ekmeğin noktaya taze ulaştırılmasını engellemediği durumlarda, fırınlar kendi bölgeleri dışına da teslimat yapabilmektedirler. Söz konusu mesafenin hangi aşamadan sonra kâr oranını daha da düşürmesi nedeniyle ca ydırıcı olacağı fırından fırına değişmekle birlikte, ortalama olarak il dışına teslimat yapmanın her fırın açısından ciddi bir maliyet yaratacağı ortadadır. Nitekim Seydişehir Zabıta Amiri Yunus Uyar ve Seydişehir ilçe merkezinde faaliyet 140 gösteren önaraş tırma tarafı fırın işletmecileri ile yapılan görüşmelerden Seydişehir ilçe merkezine, merkez dışından neredeyse hiç ekmek satışı yapılmadığı bilgisine ulaşılmıştır. Bu bağlamda ilgili coğrafi pazar Seydişehir ilçe merkezi olarak belirlenmiştir . I.2. Yapı lan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme I.2.1. Yapılan Tespitler 11-25/485 -149 4 Önaraştırma sürecinde raportörlerce öncelikle başvuru sahibi market işletmecileri ile görüşmeler yapılmıştır. 28.3.2011 tarihinde yapılan görüşmede Ahmet Çınar ın; 150 başvuruya konu fırınların ar alarında yaptıkları anlaşmanın halen devam ettiği ni, anılan anlaşmanın devam ettirilmesi hususunda ısrarcı olan ve başı çeken fırınların Tadım Ekmek Fırını (Tadım Ekmek) ve Üçpınar Ekmek olduğu nu, ..ticari sır .. müşterileri kalite açısından memnun edem eyişi nedeniyle kendilerinin Üçpınar Ekmek ten ekmek almak istemedikleri ni, sorunun çözümü için Seydişehir Esnaf ve Sanatkarlar Odası (Oda) ile Seydişehir Belediyesi nezdinde girişimlerde bulundukları, Oda nın girişimleri ile bazı toplantılar yapıldığı, fa kat bir çözüme ulaşılamadığı nı, yapılan toplantılardan kısa bir süre sonra Lüks Ekmek Fırını (Lüks Ekmek) nın kendilerine ekmek satmaya başladığı, fakat Üçpınar Ekmek in bu duruma Lüks 160 Ekmek in her gün kendisinden Çınar Market e sattığı ekmek kadar ekmek alınması şartıyla müsaade ettiği ni, kendilerinin Kral Ekmek Fırını (Kral Ekmek) ile çalışmak istedikleri, fakat fırıncıların anlaşması nedeniyle de Kral Ekmek in kendilerine ekmek satışı yapmadığı nı, fırıncılarla aralarında herhangi bir husumet ya da borç -alacak ilişkisinin bulunmadığı nı, fırıncıların başvuruya konu anlaşmayı yazılı olarak yapmadıkları, ancak sözlü olarak yapmış olabileceği ni, ifade ettiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır. 170 Diğer başvuru sahipleri de yapılan görüşmelerde Ahmet Çınar tarafınd an ifade edilen hususları destekler nitelikte beyanlarda bulunmuşlardır. Şikayetçilerle yapılan görüşmelerin ardından alınan bilgiler doğrultusunda Üçpınar Ekmek, Tadım Ekmek, Lüks Ekmek ve Kral Ekmek ile raportörlerce görüşmeler yapılmıştır. Üçpınar Ekmek sahibi İbrahim Çağlar ın; kimi marketlere zorla ekmek vermeleri gibi bir durumun söz konusu olmadığı nı, Seydişehir ilçesinde bayilerin istedikleri yerden ekmek satın alabilecekleri ni, fırınlar arasında anılan şekild e bir anlaşmanın bulunmadığı nı, mevcut durumda Çınar Market e Lüks Ekmek in ekmek satışı yaptığı nı, 180 ifade e ttiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır . Fırınlar arasında müşteri paylaşımı anlaşması yapılması hususunda öncülük ettiği iddia edilen Tadım Ekmek Fı rını sahibi Yunus Kelek in ise; mevcut durumda Seydişehir ilçesinde marketlerin istedikleri fırından ekmek alabildiklerini, bir dönem borcunu ödemeyen marketlere fırınlar tarafından ekmek verilmediğini, bu durumun ise ticari açıdan son derece rasyonel ve u ygun karşılanması gereken bir durum olduğunu, Seydişehir ilçesinde 70 e yakın ekmek satış noktası bulunduğunu, bu bağlamda 190 sadece üç marketin şikayette bulunmuş olmasının iddiaların sahihliği bakımından şüphe uyandırıcı bir durum olduğunu, ayrıca söz konus u başvurunun Üçpınar Ekmek sahibi İbrahim Çağlar ın market işletmeye başlamış olması nedeniyle yapılmış olabileceğini, ifade et tiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır . 11-25/485 -149 5 Üçpınar Ekmek ten başka Çınar Market e ekmek satışı yapan tek fırın olan Lüks Ekmek in sa hibi Sabahattin Taşlı da yapılan görüşmede Tadım Ekmek ve Üçpınar Ekmek işletmecilerinin ifadelerini destekler nitelikte beyanlarda bulunmuştur. Yapılan önaraştırma çerçevesinde başvuru sahiplerinin ekmek satın almak istediklerini 200 belirttikleri Kral Ekmek in sahibi Hüseyin Kızılcaadam ın ise; kendisinin başvuruya konu müşteri paylaşımı anlaşmasından ve fırıncıların bu yöndeki eylemlerinden haberdar olmadığı nı, geçmiş dönemlerde kimi marketlere, borçlarını zamanında ödemedikleri için fırınlar tarafından ekme k satılmadığı nı, çalışma şartlarını kabul ettiği takdirde tüm ekmek satış noktalarıyla çalışmaya hazır olduğu nu ifade et tiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır . Yapılan görüşmelerden, net bir sonuç alınamaması üzerine görüşülen Seydişehir 210 Belediyesi Za bıta Amiri Yunus Uyar ın; Rekabet Kurumuna başvuruda bulunan üç market işletmecisinin aynı şikayetle daha önce Belediye ye de başvuruda bulunduğu nu, fakat zabıtanın bu konuda herhangi bir yetkisi bulunmaması nedeniyle olaya müdahale edilemediği ni, mevcut d urumda da sorunun devam ettiğine yönelik duyumlarının olduğu nu ifade et tiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır . ..ticari sır .. ..ticari sır .. 220 ..ticari sır .. ifade et tiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır . Yapılan bu görüşmeyi müteakip 30. 3.2011 tarihi nde raportörlerce görüşülen, Seydişehir ilçesinde faaliyet gösteren bir fırın işletmecisi tarafından; fırın işletmecilerinin Rekabet Kurumu yaptırımlarından çekindiklerinden ötürü sorunun çözümü için toplandıkları, sattığı ekmek kadar Üçpınar Ekmek ten ekm ek alması şartıyla Kral Ekmek e şikayetçi marketlere ekmek satılması konusunda müsaade edildiği, fakat daha bir gün geçmeden Üçpınar Ekmek in bu çözüm yoluna razı olmadığını bildirmesiyle sorunun giderilemediği nin ifade edil diği dosya mevcudundan anlaşılm ıştır. 230 Ayrıca Oda ya yapılan başvuru ve Oda nın yaptığı çalışmalar sonucunda herhangi bir çözüme ulaşılamaması nedeniyle Oda tarafından başvuru sahiplerine gönderilen yazı Kurum a da iletilmiştir. Kur um kayıtlarına 12. 4.2011 tarih, 2790 sayı ile intikal eden yazıda; Oda tarafından ilçe merkezinde faaliyet gösteren fırın işletmecileri ile görüşmeler yapıldığının, fakat bu hususta Oda nın herhangi bir yaptırım yetkisinin bulunmadığının, bu çerçevede başvurunun Rekabet Kurumu ya da adli mercilere yapılması g erektiğinin ifade edildiği dosya mevcudundan anlaşılmıştır . I.2.2. Hukuki Değerlendirme 240 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi ile belirli bir mal ve hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar ve teşebbüs birliği kararları hukuka aykırı bulunarak yasaklanmıştır. 11-25/485 -149 6 Anılan görüşmeler neticesinde; Seydişehir ilçe merkezinde faaliyet gösteren fırınların müşteri paylaş ımı anlaşması içinde bulundukları, yapılan müşteri paylaşımı sonucunda Üçpınar Ekmek ile çalışmak durumunda bırakılan bayilerin ..ticari sır .. Üçpınar ile çalışmak istemedikleri, başvuru sahipleri tarafından daha önce 250 gerek Belediye gerek Oda nezdinde s orunun çözümü için girişimlerde bulunulduğu, Oda tarafından sorunu çözebilmek adına toplantılar düzenlendiği fakat bir sonuca ulaşılamadığı, Rekabet Kurumunun olaya müdahil olması üzerine fırın işletmecilerinin yaptırım görmekten çekinerek sorunun çözümü i çin tekrar bir araya geldikleri, bu toplantıda varılan uzlaşının da yine 4054 sayılı Kanun u ihlal potansiyeli taşıdığı ve fakat özellikle Üçpınar Ekmek in tutumu nedeniyle yine bir uzlaşı sağlanılamadığı anlaşılmıştır. Teşebbüsler, bölge ya da müşteri p aylaşmak suretiyle rekabet ortamını bozarak tüketici tercihlerinde daralmaya yol açabilmektedirler. Bu tür anlaşmalar sonucunda 260 alıcılar; anlaşma tarafları arasında paylaşıldıklarından, alıcıların daha ucuza ya da daha kaliteli ürün bulma imkânları ortadan kalkmaktadır. Nitekim Seydişehir ilçe merkezinde faaliyet gösteren fırınların eylemleri neticesinde başvuru sahibi nihai satış noktaları, ..ticari sır .. farklı fırınlarla çalışmak istemelerine rağmen Üçpınar Ekmek ile çalışmak durumunda bırakılmıştır. A yrıca başvuru sahipleri yapılan görüşmelerde tüketicilerin de bu durumdan memnun olmadıklarını ..ticari sır .. belirtmişlerdir. Üçpınar Ekmek in kendisine ayrılmış müşterilerinin bulunması ve satışlarının garanti altına alınmış olması, Üçpınar Ekmek in d aha iyi ürün sunabilmek adına daha etkin çalışmak yönünde çaba içinde bulunmasının önüne geçebilecektir. Nitekim başvuru sahipleri sorunun dört aydır devam etmesine rağmen Üçpınar 270 Ekmek ile çalışmak istememekte ..ticari sır .. . Yukarıda yer verilen açıkl ama ve bilgiler çerçevesinde Seydişehir ilçe merkezinde faaliyet gösteren fırınların müşteri paylaşımı anlaşması yaparak 4054 sayılı Kanun u ihlal ettikleri kanaati oluşmuştur . Diğer yandan, 4054 sayılı Kanun un genel gerekçelerinden biri, sınırlı ülke kay naklarının en verimli şekilde kullanımının sağlanmasıdır. Dolayısıyla, Rekabet Kurumu nun inceleme ve araştırmalarında usul ekonomisi çerçevesinde hareket etmesinin, Kurumumuzun etkin faaliyet göstermesi ve sınırlı ülke kaynaklarının en verimli şekilde k ullanılması açısından gözetilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede, mevcut durumda başvuru sahibi marketlerin, yine 280 fırınlar arasındaki rekabeti kısıtla yıcı bir başka uygulama dolayısıyla dahi olsa1 Üçpınar Ekmek dışındaki bir başka fırından ekmek alabiliyor ol ması, Seydişehir ilçesinde faaliyet gösteren 70 e yakın nihai satış noktasından yalnızca üçünün başvuru konusu olay nedeniyle istediği fırınla çalışamaması, dolayısıyla ilgili pazardaki rekabet ihlalinin hayli düşük olması dikkate alınarak bu aşamada bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 290 1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, 1 Başvuru sahiplerince belirtil diği üzere Lüks Ekmek, başvuru sahibi marketlere sattığı ekmek kadar Üçpınar Ekmek ten ekmek satın alması şartıyla başvuru sahibi marketlere ekmek satabilmektedir. 11-25/485 -149 7 2- a) Bununla birlikte, hakkında inceleme yapılan fırınlara, müşteri paylaşımına yönelik uygulamalarının sonlandırılması, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatı lacağı yönünde aynı Kanun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildiri lmesi , b) Ayrıca sürece ilişkin olarak Seydişehir Esnaf ve Sanatkarlar Odasına ve 300 Seydişehir Belediyesine görüş bildirilmesi hususlarında Başkanlığın görevlendirilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.