TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KADİR KONUK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/4721) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Murat GÜVEN Başvurucu : Kadir KONUK Vekili : Av. Emrah ALPASLAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KADİR KONUK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/4721) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Murat GÜVEN Başvurucu : Kadir KONUK Vekili : Av. Emrah ALPASLAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 16/1/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyon taraf ından başvurucunun tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ı bak ımından kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına, diğer temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine yönelik iddialar ın ise kabul edilemez oldu ğuna karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 8. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 3verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihine kadar birçok kez uzat ılm ıştır. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 10. Başvurucu, Cumhuriyet savc ısı olarak görev yapmaktayken Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulunun (HSYK) 16/7/2016 tarihli karar ı ile görevinden uzakla ştırılm ış; 24/8/2016 tarihli karar ı ile meslekten ihraç edilmi ş ve bu karar 29/11/2016 tarihinde kesinleşmiştir. 11. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının HSYK karar ıyla meslekten ihraç edilenler hakk ında soruşturma işlemlerinin yap ılmas ı yönündeki yaz ısı üzerine Tekirda ğ Cumhuriyet Başsavc ılığı taraf ından 19/7/2016 tarihinde ba şvurucu ça ğrılarak ifadesi al ınm ıştır. 12. Başvurucunun ifade alma i şlemi s ıras ında müdafii de haz ır bulunmu ştur. Başvurucu; ifadesinde, lise döneminde örgütle iltisakl ı olduğunu bilmedi ği FEM Dershanesine burslu olarak gitti ğini, bunun d ışında eğitim ve çal ışma hayat ı boyunca FETÖ/PDY ile herhangi bir ba ğlant ısının bulunmad ığını, darbe te şebbüsü hakk ında bir bilgiye sahip olmad ığını belirtmiştir. 13. Tekirda ğ Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 19/7/2016 tarihinde, terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ı istemiyle ba şvurucuyu Tekirda ğ 1. Sulh Ceza Hâkimli ğine (Hâkimlik) sevk etmi ştir. 14. Başvurucunun sorgusu Hâkimlik taraf ından 19/7/2016 tarihinde yap ılm ıştır. Sorgu s ıras ında başvurucunun müdafii de haz ır bulunmu ştur. Başvurucu, Savc ılıktaki ifadesine benzer beyanlarda bulunarak suçlamalar ı kabul etmemi ştir. Başvurucunun müdafii, dosyada at ılı suçlar ı işlediğine dair delil bulunmamas ı nedeniyle müvekkilinin serbest bırak ılmas ını talep etmi ştir. 15. Hâkimlik 19/7/2016 tarihinde ba şvurucunun tutuklanmas ına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Şüpheli Kadir Konuk'un üzerine at ılı silahl ı terör örgütüne üye olma, anayasal düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs etme suçlar ının işlendiği hususunda şüpheli hakk ında HSYK 2. Dairesinin 16/7/2016 tarihli Hakimlikten ve Savc ılıktan uzakla ştırma karar ı bulunduğu, Ankara C.Ba şsavc ılığının ihbar ı kapsam ında anayasal düzene kar şı işlenen suçlar soruşturma Bürosunun 16/7/2016 tarihli yaz ı içeriğinde Türkiye genelinde hükümeti devirmeye ve Anayasal Düzeni cebren ilgaya te şebbüs edildi ği ve bu suçu i şleyen FETÖ/PYD örgütüne üye oldu ğu değerlendirilerek hakk ında gözalt ına alma, arama ve Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 4tutuklama talep edilmesi kar şısında somut delillere dayanan kuvvetli suç şüphesini n bulunduğu, mevcut delil durumu, şüphelinin savunmas ı, şüphelinin kaçma şüphesinin bulunduğu, at ılı suçlar ın CMK. 100/3-a (11) maddesinde belirtilen katalog suçlardan olu şu göz önüne al ındığında CMK'da tutuklama nedeni varsay ılabilecek suçlardan olmas ı, at ılı suçlar ın cezas ının alt ve üst s ınırlar ı itibariyle verilmesi muhtemel ceza miktar ı da gözönün e alınarak tutuklama tedbirine müracaat etmede ölçüsüzlük görülmedi ğinden Hakimler ve Savc ılar Kanunun 94. maddesi ve CMK 100 ve devam ı maddeleri gere ğince şüphelinin silahl ı terör örgütüne üye olma, anayasal düzeni ortadan kald ırmaya te şebbüs etm e suçlar ından tutuklanmas ına ... [karar verildi.]" 16. Başvurucu 22/7/2016 tarihinde tutuklama karar ına itiraz etmi ş, Tekirdağ 2. Sulh Ceza Hâkimli ği 25/7/2016 tarihinde itiraz ın kesin olarak reddine karar vermi ştir. 17. Tekirda ğ Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 27/9/2016 tarihinde yetkisizlik karar ı vererek soruşturma dosyas ını Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına göndermi ştir. 18. Ankara 8. Sulh Ceza Hâkimli ği 5/12/2016 tarihinde ba şvurucunun tutuklulu k hâlinin devam ına karar vermi ştir. 19. An ılan karara kar şı başvurucu taraf ından yap ılan itiraz, Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimliğince 21/12/2016 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. 20. Başvurucu 16/1/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 21. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 12/1/2017 tarihinde yetkisizlik karar ı vererek soruşturma dosyas ını İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Başsavc ılık) göndermi ştir. 22. Başsavc ılığın 12/6/2017 tarihli iddianamesi ile ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçunu i şlediğinden bahisle cezaland ırılmas ı istemiyle İstanbul 30. A ğır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) kamu davas ı aç ılm ıştır. 23. İddianamede, ba şvurucunun FETÖ/PDY hiyerar şisi içinde yer almak suretiyle terör örgütüne üye olma suçunu i şlediği iddia edilmi ştir. Suçlamaya ili şkin olarak tan ık beyan ına ve başvurucunun meslekten ihraç edilmesine dayan ılm ıştır. 24.İddianamede yer alan tan ık M.Ü.nün beyan ının başvurucuya yöneltilen eylemlere ili şkin k ısm ı şöyledir: "...4'ncü s ınıfta Ümraniye/Örnek Mahallesinde bulunan cemaat evinde kald ım (2004-2005), bu evde benimle birlikte idari yarg ı hakimi M.Y., B.C., M.E.A. ve Kadir Konu k vard ı. Bu şahıslar ın hepsinin halen meslekte oldu ğunu düşünüyorum. Bu şahıslardan Kadi r Konuk 4 ncü s ınıfın 2. döneminde evden ve cemaatten ayr ıldı, ancak di ğerleri bu yap ıya halen müzahirdir..." 25. Mahkeme 28/6/2017 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermi ş ve E.2017/74 say ılı dosya üzerinden kovu şturma başlam ıştır. 26. Mahkeme 4/10/2017 tarihli duru şmada başvurucunun tahliyesine karar vermi ştir. 27. Mahkeme 10/11/2017 tarihinde, tan ık M.Ü.nün ifadesinin al ınmas ını Çorum 2. Ağır Ceza Mahkemesinden talimat yoluyla istemi ştir. Tan ık ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 5"San ık benim üniversiteden s ınıf arkadaşımd ı, san ıkla birlikte cemaat evlerinde kald ık, bir dönem ayn ı cemaat evinde kald ığımız da oldu, san ık dördüncü s ınıfa kadar cemaat evlerinde kald ı, dördüncü s ınıfın başında ya da ortas ında ama mezun olmadan önce cemaat evlerinde kalmay ı bırakt ı ve cemaatten ayr ıldı, zaten san ıkla konuşmalar ımızda cemaatten ayr ılmay ı düşünüyordu ancak erteliyordu, en son dördüncü s ınıfta birkaç arkada şı ile birlikte cemaati b ırakt ı, ben 2014 y ılına HSYK seçimleri amac ıyla Batman'a gitmi ştim, san ık da Batman'da Hakimlik veya Savc ılık yap ıyordu, yine benim gibi örgüt mensubu olan Ş. isimli şu anda soy ismini hat ırlamad ığım Batman'da çal ışan savc ı arkadaşıma Kadir'in durumunu sordum, o da cevaben cemaatle bir alakas ının olmad ığını ancak seçimlerd e bağıms ızlara oy verebilece ğini söylemi şti, ayr ıca kulaktan dolma haberlerle bildi ğim kadar ıyla san ık cemaati b ırakt ıktan sonra içki bile içti ğini cemaat mensubu arkada şlar ım söyledi." 28. Mahkeme 6/7/2018 tarihinde ba şvurucunun beraatine karar vermi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "... Tan ığın gerek soru şturma aşamas ında gerek kovu şturma aşamas ında vermi ş olduğu beyanlar ı birlikte de ğerlendirildi ğinde san ığın 2005 y ılında k ısa bir süre tan ıkla birlikte cemaat evinde kald ığı, eğitim öğretim y ılı bitmeden arkada şlar ıyla birlikte cemaat evinden ayr ıldığı, bu tarihten sonra cemaatle ba ğlant ısını tamamen kopard ığı, tan ığın bun u 2014 y ılında başka bir örgüt mensubuna sorarak teyit etti ği ve cemaatle hiç bir ba ğının kalmad ığını beyan etti ği görülmektedir. San ık taraf ından ise bu iddia tamamen reddedilmi ş ve tan ığı hat ırlamad ığı savunulmu ştur. San ığın üniversite y ıllar ında cemaate ait evde kald ığına ilişkin başkaca bu beyan d ışında başkaca bir delile ula şılamam ıştır. Tan ığın bu beyan ı doğrultusunda san ığın 2005 y ılında bu örgüte ait evde kald ığı kabul edilse dahi bu hususun de ğerlendirilerek suçun olu şumu için yeterli olup olmad ığının değerlendirilmes i gerekmektedir. Örgüt üyesinin, örgüte bilerek ve isteyerek kat ılmas ı, kat ıldığı örgütün niteli ğini ve amaçlar ını bilmesi, onun bir parças ı olmay ı istemesi, kat ılma iradesinin devaml ılık arz etmesi gerekir. Örgüte üye olan kimse bir örgüte girerken örgütün kanunun suç sayd ığı fiilleri işlemek amac ıyla kurulan bir örgüt oldu ğunu bilerek üye olmak kast ı ve iradesiyle hareket etmelidir. FETÖ/PDY terör örgütünün nihai amac ının, devletin anayasal nizam ını cebir ve şiddet kullanarak de ğiştirmek oldu ğunda ve bu amac ını gerçekle ştirmek içi n 'mahrem alan' olarak örgütlendi ği, devletin silahl ı kuvvetlerindeki unsurlar ı dikkate alındığında gerekli ve yeterli örgütsel güce sahip bulundu ğunda kuşku yoktur. Örgütün b u amaç ve yöntemlerini bilen örgüt mensuplar ının, örgütteki konumlar ı gözetilere k cezaland ırılacağı aç ıktır. Kişinin örgütün bu amaç ve yöntemlerini bilip bilmedi ği ise kişinin örgüt yap ılanmas ı içerisindeki yeri ve somut olay ın özellikleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Ancak bu de ğerlendirme yap ılırken, 2012 y ılı ve sonras ında örgüt mensubu olan kamu görevlileri taraf ından yap ısal operasyonlar gibi, örgütün nihai amac ını açıkça ortaya koymaya ba şlad ığı sansasyonel olaylar sonras ında; Milli Güvenli k Kurulu'nun 30 Ekim 2014, 29 Nisan 2015 ve 26 May ıs 2016 tarihli toplant ılar ında al ınan ve kamuoyu ile payla şılan kararlarda sözde 'hizmet hareketi' adl ı, legal görünümlü illegal yap ının, paralel bir devlet kurma amac ında olan, devletin varl ığına ve anayasal düzenin e karşı ciddi tehdit olu şturan bir örgüt olarak kabul edilmesi, ayn ı tespit ve aç ıklamalar ın devlet ve hükümet yetkililerince de en üst düzeyde benimsenip, kamuoyu ile payla şılmas ı gibi olgular ın da göz ard ı edilmemesi gerekir. Dosyam ıza konu somut olay ı değerlendirdi ğimizde san ığın 2005 y ılında k ısa bir süre örgüt evinde kald ığı kabul edilse dahi, bu kalman ın tarihi, süresi de gözönünde tutularak san ığın özellikle örgütün amaç ve yöntemlerini bildi ği, kat ılma iradesinin devaml ılığı, örgüt oldu ğunu bilerek üye olma kast ı gibi hususlarda san ığın üye olma iradesi ile böyle bir evde kald ığı hususunda her türlü şüpheden uzak bir kanaate ula şmam ızı engellemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 6... San ıkla ilgili toplanan ve mahkememizce kabul edilen tüm deliller birlikte değerlendirildi ğinde san ık Kadir Konuk'un yukar ıda izah edilen eylem çe şitliliği ve sürekliliği de sergileyerek örgütle ba ğ kurarak hiyerar şisine dahil oldu ğu yönünde mahkumiyetine yeter delil bulunmad ığından san ığın ... beraat ına ... [karar verilmi ştir.]" 29. Başvurucu, üzerine at ılı suçu işlemediğinin sabit oldu ğu gerekçesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının (b) bendi uyar ınca hakk ında beraat karar ı verilmesi gerekti ğinden bahisle 16/7/2018 tarihinde karara kar şı istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. 30. Dava, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla istinaf a şamas ında derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK 31.İlgili ulusal ve uluslararas ı hukuk için bkz. Yıldırım Turan [GK], B. No: 2017/10536, 4/6/2020, 27-82 V.İNCELEME VE GEREKÇE 32. Mahkemenin 23/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 33. Başvurucu, hakk ında somut bir delil olmaks ızın tutuklanmas ının keyfî ve hukuka ayk ırı olduğunu belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 34. Bakanl ık görüşünde özetle öncelikle etkili bir ba şvuru yolu olan 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde düzenlenen tazminat davas ı yolu tüketilmeden ba şvuru yap ıldığından bahisle ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verilmesi gerekti ği, Anayasa Mahkemesi taraf ından esastan inceleme yap ılacak olmas ı durumunda ise somut olayda soru şturma makamlar ınca ileri sürülen olgularla kuvvetli suç şüphesinin ortaya konuldu ğu, tutuklama karar ının verildiği andaki genel ko şullar ve somut olay ın özel ko şullar ı ile sulh ceza hâkimlikleri taraf ından verilen kararlar ın içeriği birlikte değerlendirildi ğinde başvurucu yönünden kaçma ve delilleri etkileme tehlikesine yönelen tutuklama nedenlerinin olgusal temellerinin olmad ığının söylenemeyece ği belirtilmi ştir. 35. Bakanl ık görüşünde ayr ıca soruşturma konusu suç için öngörülen yapt ırımın ağırlığı, işin niteliği ve önemi de gözönünde tutuldu ğunda başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü oldu ğu ve adli kontrol uygulamas ının yetersiz kalaca ğı sonucuna var ılmas ının keyfî oldu ğunun savunulamayaca ğı ileri sürülmü ştür. Bakanl ık görüşünde, bu hususlar dikkate al ınarak başvurucunun tutuklanmas ında herhangi bir keyfîli ğin bulunmad ığı hususuna vurgu yap ılm ış ve tutuklaman ın hukuki olmad ığına dair şikâyetin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilmez bulunmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 736. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında, hakk ında beraat karar ı verildiğini ve istinaf talebinde bulundu ğunu hat ırlatarak tutuklama karar ının hukuki olmad ığını ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 37. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 38. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar ba şlıklı 19. maddesinin birinci fıkras ı ile üçüncü f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. ... Suçluluğu hakk ında kuvvetli belirti bulunan ki şiler, ancak kaçmalar ını, delillerin yokedilmesini veya de ğiştirilmesini önlemek maksad ıyla veya bunlar gibi tutuklamay ı zorunlu k ılan ve kanunda gösterilen di ğer hallerde hâkim karar ıyla tutuklanabilir." 39. Başvurucunun şikâyetinin özü, tutuklulu ğunun hukuki olmad ığına ilişkindir. Dolay ısıyla başvurucunun iddialar ının Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 1. Uygulanabilirlik Yönünden 40. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin kullan ılmas ının durdurulmas ı" kena r başlıklı 15. maddesi şöyledir: "Savaş, seferberlik, s ıkıyönetim veya ola ğanüstü hallerde, milletleraras ı hukuktan doğan yükümlülükler ihlâl edilmemek kayd ıyla, durumun gerektirdi ği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullan ılmas ı kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasad a öngörülen güvencelere ayk ırı tedbirler al ınabilir. Birinci f ıkrada belirlenen durumlarda da, sava ş hukukuna uygun fiiller sonuc u meydana gelen ölümler d ışında, kişinin yaşama hakk ına, maddî ve manevî varl ığının bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, dü şünce ve kanaatlerini aç ıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolay ı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmi şe yürütülemez; suçluluğu mahkeme karar ı ile saptan ıncaya kadar kimse suçlu say ılamaz." 41. Anayasa Mahkemesi, ola ğanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemlerde alınan tedbirlere ili şkin bireysel ba şvurular ı incelerken Anayasa'n ın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimini dikkate alaca ğını belirtmiştir. Buna göre ola ğanüstü bir durumun bulunmas ı ve bunun ilan edilmesinin yan ı sıra bireysel başvuruya konu temel hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden tedbirin ola ğanüstü durumla Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 8bağlant ılı olmas ı hâlinde inceleme Anayasa'n ın 15. maddesi uyar ınca yap ılacakt ır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 187-191). 42. Soruşturma mercilerince ba şvurucuya yöneltilen ve tutuklama tedbirine konu olan suçlama, ba şvurucunun darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY'nin üyesi oldu ğu iddias ıdır. Anayasa Mahkemesi, an ılan suçlaman ın olağanüstü hâl ilan ını gerekli k ılan olaylarla ilgili oldu ğunu değerlendirmi ştir (Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, 57). 43. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olup olmad ığının incelenmesi Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında yap ılacakt ır. Bu inceleme sıras ında öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının başta Anayasa'n ın 13. ve 19. maddeleri olmak üzere di ğer maddelerinde yer alan güvencelere ayk ırı olup olmad ığı tespit edilecek, ayk ırılık saptanmas ı hâlinde ise Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçütlerin bu ayk ırılığı meşru kılıp k ılmad ığı değerlendirilecektir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 193-195, 242; Selçu k Özdemir , 58). 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 44. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden bulunmad ığı anlaşılan bu bölümdeki iddialar ın kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi gerekir. 3. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 45. Genel ilkeler için bkz. Özcan Güney, B. No: 2017/20709, 15/11/2018, 57-62; Zafer Özer, B. No: 2016/65239, 9/1/2020, 38-45. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 46. Somut olayda öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuni dayana ğının olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. Ba şvurucu, darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY'nin mensubu oldu ğu iddias ıyla yürütülen soru şturma kapsam ında silahl ı terör örgütü üyesi olma suçlamas ıyla 5271 say ılı Kanun'un 100. maddesi uyar ınca tutuklanm ıştır. 47. Diğer taraftan ba şvurucu, bir savc ı olarak mesle ğinden kaynaklanan güvenceler e riayet edilmeksizin tutukland ığını iddia etmektedir. 48. Anayasa Mahkemesi, Yıldırım Turan karar ında ilgili Türk Hukuk Mevzuat ı çerçevesinde konuyu etrafl ıca değerlendirmi ş ve Yarg ıtay içtihatlar ına da değinerek terör örgütüne üye olma suçunun ki şisel bir suç oldu ğunu, Yüksek Mahkeme üyelerinden farkl ı olarak hâkim ve Cumhuriyet savc ılar ı yönünden a ğır ceza mahkemesinin görevine gire n suçüstü hâli bulunmasa da ki şisel suçlar ına ilişkin olarak soru şturma yürütülmesi için izin şart ı bulunmad ığını belirterek Vergi Mahkemesi üyesi (hâkim) olan ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuni dayana ğının bulundu ğu sonucuna varm ıştır (ayr ıntı için bkz. Yıldırım Turan [GK], B. No: 2017/10536, 4/6/2020, 108-159). Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 949. Somut olayda an ılan kararlardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum söz konus u değildir. Dolay ısıyla somut olay ın koşullar ında başvurucunun kanuna ayk ırı olarak tutukland ığı iddias ı yerinde de ğildir. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayana ğı bulunmaktad ır. 50. Kanuni dayana ğı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin me şru bir amac ının olup olmad ığı ve ölçülülü ğü incelenmeden önce tutuklaman ın ön ko şulu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesi gerekir. 51. Hâkimli ğin tutuklama karar ında, başvurucu yönünden kuvvetli suç şüphesini oluşturan somut olgular ın bulundu ğuna genel olarak de ğinilmiş; bu olgulara ili şkin bir açıklamaya yer verilmemi ştir (bkz. 15). 52.İddianamede ise ba şvurucunun meslekten ihraç edilmesine ve FETÖ/PDY'ye ait evlerde kald ığı yönünde verilen tan ık beyan ına dayan ılm ıştır (bkz. 24). 53. Buna göre ba şvurucuya yöneltilen ve tutuklamaya konu olan suçlaman ın dayanaklar ından biri, ba şvurucunun meslekten ihraç edilmesidir. 54. Anayasa Mahkemesi daha önce verdi ği birçok kararda görevden uzakla ştırma veya kamu görevinden ya da meslekten ç ıkarma şeklindeki idari kararlar ın niteliğini dikkate alarak bu kararlar ın verilmesinin karara muhatap olan ki şilerin suç i şlediklerine dair kuvvetli belirtinin bulundu ğu anlam ına gelmedi ği sonucuna varm ıştır (diğerleri aras ından bkz. Mustafa Bald ır, B. No: 2016/29354, 4/4/2018, 70; Mustafa Açay , B. No: 2016/66638, 3/7/2019, 54; E.A. , B. No: 2016/78293, 3/7/2019, 57; Ali Aktaş, B. No: 2016/14178, 17/7/2019, 53; Mustafa Özterzi , 104; Zafer Özer, 53-57). Bu itibarla ba şvurucu hakk ındaki görevden uzakla ştırma veya meslekten ç ıkarma tedbirlerine ili şkin kararlard a başvurucuyla ilgili ki şisel bir tespit ve de ğerlendirme bulunmad ığından bunlar ın -tek başına- suç işlendiğine dair kuvvetli bir belirti olarak kabulü mümkün de ğildir. 55. Öte yandan ba şvurucuya yöneltilen suçlaman ın dayana ğı olan tan ık M.Ü. ifadesinde, ba şvurucunun ö ğrencilik y ıllar ında (2005 y ılı ve daha öncesine tekabül etmektedir.) FETÖ/PDY'ye ait evlerde kald ığını belirtmiştir. Tan ık; ifadesinde, 2005 y ılında başvurucu ile birlikte kald ığını, daha sonra ba şvurucunun ayr ıldığını belirtmiştir. FETÖ/PDY'nin gerçek yüzünü ortaya koyan operasyonlara ba şland ığı, bu yap ının kamuoyu ve medya taraf ından tart ışılır hâle geldi ği, üst düzey Hükûmet yetkilileri ve kamu görevlileri taraf ından yap ılan aç ıklamalarda paralel yap ı veya terör örgütü olduğuna ilişkin tespit ve uyar ılar ın yap ıldığı, Millî Güvenlik Kurulu taraf ından da ayn ı değerlendirmelerin paylaşıldığı, süreçten önceki faaliyetlerin nitelik, içerik ve mahiyeti itibar ıyla terör örgütünün amac ına hizmet etti ğinin somut delil ve olgularla ortaya konulmad ıkça örgütsel faaliyet kapsam ında kabul edilemeyece ği yerleşik yarg ı içtihatlar ında ifade edilmi ştir (A.L., B. No: 2016/63999, 9/1/2020 , 65). Somut olayda da ba şvurucunun FETÖ/PDY'nin illegal yönünün kamuoyunca bilinir hâle gelmesinden önce bu yap ılanmayla ba ğlant ılı evlerde kald ığı iddias ı dışında gerek bu tarihten önce gerekse bu tarihten sonra herhangi bir örgütsel faaliyette bulunduğuna ilişkin bir delil ortaya konulamam ıştır. Nitekim ilk derece mahkemesinin beraat karar ında da benzer gerekçelere yer verilmi ştir (bkz. 29). 56. Bu itibarla soru şturma belgelerinde yer alan tespit ve de ğerlendirmeler kapsam ında somut olayda suç i şlendiğine dair kuvvetli belirtinin yeterince ortaya konulamad ığı sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 1057. Var ılan bu sonuç kar şısında tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmad ığına ve tutuklaman ın ölçülü olup olmad ığına ilişkin ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gere k görülmemi ştir. 58. Aç ıklanan gerekçelerle suç i şlediğine dair kuvvetli belirtiler ortaya konulmadan başvurucu hakk ında tutuklama tedbirinin uygulanmas ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına ilişkin olarak ola ğan dönemde Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında yer alan güvencelere ayk ırı olduğu sonucuna var ılm ıştır. 59. Bununla birlikte an ılan tedbirin Anayasa'n ın olağanüstü dönemlerde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen 15. maddesi kapsam ında meşru olup olmad ığının incelenmesi gerekir. 4. Anayasa'n ın 15. Maddesi Yönünden 60. Somut olayda Anayasa Mahkemesince soru şturma makamlar ının suç işlendiğine dair belirtileri somut olgularla ortaya koymadan ba şvurucu hakk ında tutuklama tedbirine başvurduklar ı sonucuna var ılm ıştır. Bu itibarla Anayasa'n ın olağanüstü hâl döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen 15. maddesinin ba şvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına yönelik olarak Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında belirtilen güvencelere ayk ırı bu müdahaleyi me şru k ılmad ığı değerlendirilmi ştir (benzer yönde bkz. Şahin Alpay [GK], B. No: 2016/16092, 11/1/2018, 110; Mehmet Hasan Altan (2), 157). 61. Aç ıklanan gerekçelerle -Anayasa'n ın 15. maddesiyle birlikte değerlendirildi ğinde de- ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 5. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 62. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 63. Başvurucu, tahliyesine karar verilmesi istemiyle birlikte 350.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 64. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 11getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 65. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 66. Başvurucu hakk ındaki tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Soruşturma sürecinde 4/10/2017 tarihinde ba şvurucunun tahliyesine karar verilmi ş ve tutukluluk hâli sona ermi ştir. 67. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Başvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına yönelik müdahale nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine kara r verilmesi gerekir. 68. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Anayasa'n ın 19. maddesinde güvence alt ına al ınan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, B. Başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, C. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, D. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına baş vuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, E. Karar ın bir örne ğinin bilgi için İstanbul 30. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2017/74) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2017/4721 Karar Tarihi : 23/6/2020 12F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 23/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ