TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BÜLENT AYDO ĞAN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/11654) Karar Tarihi: 13/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/11654 Karar Tarihi : 13/1/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Bülent AYDO ĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, baro levhas ına yaz ılma işlemine ili şkin iptal davas ında hukuk kurallar ının öngörülemez biç
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BÜLENT AYDO ĞAN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/11654) Karar Tarihi: 13/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/11654 Karar Tarihi : 13/1/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Bülent AYDO ĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, baro levhas ına yaz ılma işlemine ili şkin iptal davas ında hukuk kurallar ının öngörülemez biçimde yorumlanmas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 16/3/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Genel Bilgiler ve Ola ğanüstü Hâl İlan ı ve Bu Süreçte Uygulanan Tedbirler 7. Başvuruya konu olaylara ili şkin genel bilgiler ile ola ğanüstü hal ilan ı ve bu süreçte uygulanan tedbirler için bkz. M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 11-19. Başvuru Numaras ı: 2020/11654 Karar Tarihi : 13/1/2022 3B. Somut Ba şvuruya İlişkin Olay ve Olgular 8. Başvurucu, hakim olarak görev yapt ığı dönemde Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY) ile ba ğlant ısı bulundu ğu gerekçesiyle 23/7/2016 tarihli Resmî Gazete'de yay ımlanan 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname gere ğince meslekten ihraç edilmi ştir. 9. Kamu görevinden ihraç edilmesinin ard ından başvurucu, baro levhas ına avukat olarak yaz ılma talebiyle Kars Barosuna ba şvurmuştur. Başvurucunun kanuni şartlar ı taşındığı gerekçesiyle baro levhas ına yaz ılmas ına karar verilmi ş ve bu karar da Türkiye Barolar Birli ği (TBB) taraf ından uygun bulunmu ştur. 10. Söz konusu karar hukuki isabet bulunmad ığı belirtilerek, Bakanl ık taraf ından bir daha görü şülmek üzere TBB'ye gönderilmi ştir. 11. TBB Yönetim Kurulu, önceki karar ında ısrar ederek ba şvurucunun baro levhas ına yaz ılmas ına karar vermi ştir. 12. Bakanl ık, başvurucunun baro levhas ına yaz ılmas ına ilişkin TBB karar ının kesinleşmesi üzerine Ankara 10. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) TBB'ye kar şı iptal davas ı açm ıştır. 13. Mahkeme 14/5/2019 tarihli ara karar ile davan ın başvurucuya ihbar edilmesine karar vermi ştir. Davan ın ihbar edilmesine ili şkin karar 28/5/2019 tarihinde ba şvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, davaya müdahil olma talebinde bulunmam ıştır. 14. Mahkeme 19/9/2019 tarihinde dava konusu i şlemin iptaline karar vermi ştir. Kararda öncelikle avukatl ık mesleğinin kamu hizmeti niteli ğinde oldu ğu, avukatlar ın işlevsel anlamda kamu görevi ifa etti ği ve hâkim olma niteli ğini kaybetmi ş olan ba şvurucunun avukatl ık mesleğinde görevlendirilemeyece ği ifade edilmi ştir. 15. TBB taraf ından yap ılan istinaf ba şvurusu, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) taraf ından 5/2/2020 tarihli karar ıyla kesin olarak reddedilmi ştir. 16. Başvurucu, Bölge İdare Mahkemesine hitaben yazd ığı 12/2/2020 tarihli dilekçe ile Mahkeme karar ının kald ırılmas ını talep etmi ştir. 17. Bölge İdare Mahkemesi 26/2/2020 tarihli karar ıyla başvurucunun an ılan talebi hakk ında incelenmeksizin ret karar ı vermiştir. Kararda, Mahkeme karar ı üzerine yap ılan istinaf ba şvurusu sonucunda verilen karar ın kesin nitelikte oldu ğu ve ba şvurucunun Mahkemenin kendisine davay ı ihbar etmesine ra ğmen davaya müdahil olmad ığı belirtilere k davan ın taraf ı olmayan ba şvurucunun kesin nitelikteki karar üzerine karar ın kald ırılmas ı talebinin incelenemeyece ği ifade edilmi ştir. 18.İncelenmeksizin ret karar ı başvurucuya 13/3/2020 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 16/3/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2020/11654 Karar Tarihi : 13/1/2022 4IV.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Anayasa Mahkemesinin 13/1/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 20. Başvurucu bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkân ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 21. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 22. Başvurucu, Mahkemenin hukuka ayk ırı karar verdi ği, serbest meslek olan avukatl ık mesle ğini yapabilmek için mevzuatta aranan şartlar ı taşıdığı ve ceza yarg ılamas ından beraat etti ği gerekçeleriyle anayasal haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 23. Bakanl ık görüşünde; davan ın başvurucuya ihbar edilmesine kar şın başvurucu taraf ından müdahale talebinde bulunulmad ığı belirtilmi ş, başvurucunun adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği şikâyeti bak ımından ma ğdur statüsünün bulunmamas ı nedeniyle başvurunun ki şi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğu ifade edilmi ştir. Görüşte ayr ıca, başvurucu hakk ında silahl ı terör örgütü üyeli ği suçundan verilen beraat karar ının kesinleşmesi nedeniyle Anayasa Mahkemesinin benzer durumlara ili şkin bireysel başvuru kararlar ı gereğince baro levhas ına kayd ının yap ılabilmesi için yeni bir ba şvuru yapabilece ği ileri sürülmü ştür. C. Değerlendirme 24. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti" kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 25. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 26. Başvurucu, avukatl ık mesleğini yapabilmek için gerekli olan baro levhas ına yaz ılmas ına ilişkin işlemin Mahkeme karar ı ile iptal edilmesi üzerine bireysel ba şvuruda bulunmuştur. Başvurucu, esas olarak mahkemenin hukuka uygun karar vermedi ğinden şikâyet etmektedir. 27. Mahkeme, ba şvuruya konu dava sonucundan menfaati etkilenecek olan başvurucuya davay ı ihbar etmi ş fakat başvurucu söz konusu davaya müdahil olma talebinde bulunmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/11654 Karar Tarihi : 13/1/2022 528. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bak ımdan davan ın bir mahkeme taraf ından görülebilmesi ve ki şinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak ki şiye iddialar ını ortaya koyma imkân ının tan ınmas ı gerekir. Di ğer bir ifadeyle dava yoksa adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerden yararlanmak mümkün olmaz ( Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). 29. Somut olayda Mahkeme, ba şvurucunun sonucundan etkilenme ihtimalinin olduğu bir davay ı başvurucuya ihbar ederek dava konusuna ili şkin iddialar ını yarg ılama sürecinde ortaya koyma imkân ı sunmuştur. Başvurucunun davan ın kendisine ihbar edilmesinden sonra davaya müdahil olma yoluyla davan ın taraf ı olma imkân ından yararlanmad ığı görülmektedir. Ba şvurucunun adil yarg ılanma hakk ına ilişkin usule ili şkin güvencelerden yararlanabilmesinin ilk ko şulu davan ın taraf ı olmas ı gerekti ğidir. Başvurucunun ba şvuruya konu dava sonucundan maddi bir hakk ın ihlal edildi ğini ileri sürmediği gibi başvuru formunda belirtilen iddialar ın öncelikle derece mahkemeleri önünde davaya müdahil olma yoluyla ileri sürülme imkân ı varken bu yola ba şvurmad ığı anlaşılmaktad ır. 30. Aç ıklanan nedenlerle ba şvurucunun ba şvuruya konu edilen yarg ılamada tara f olmad ığı anlaşıldığından, adil yarg ılanma hakk ına ilişkin bu ba şvurunun di ğer kabu l edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 13/1/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.