Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -1-210 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-67/1418 -535 Karar Tarihi : 27.10.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖRLER : Metin PEKTAŞ, Selen Yersu ŞAHİN C. BAŞVURAN : Gediz Ticaret ve Sanayi Odası Uluoymak Mh. 2. Sk. No: 1 Gediz /Kütahya D. HAKKI
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -1-210 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-67/1418 -535 Karar Tarihi : 27.10.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖRLER : Metin PEKTAŞ, Selen Yersu ŞAHİN C. BAŞVURAN : Gediz Ticaret ve Sanayi Odası Uluoymak Mh. 2. Sk. No: 1 Gediz /Kütahya D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : Çinigaz Doğalgaz Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş. Nasuh Akar Mh. Türkocağı Cd. 22 Sk. No: 34/3 Balgat /Ankara E. DOSYA KONUSU: Çinigaz Doğalgaz Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çinigaz ) tarafından gerçekleştirilen çeşitli uygulamaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'a aykırı olduğu iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: İlgili Oda tarafından yapılan başvuruda , yerel basında yer alan 20 bazı haberler ve kendilerine gönderilen şikâyetl ere yer verilerek, Kütahya ve ilçelerinde doğal gaz dağıtım faaliyeti gerçekleştiren Çinigaz ın doğal gaz dağıtım pazarındaki bazı davranışları hakkında şikâyette bulunulmuştur . G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.07.2010 tarih ve 5443 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 07.09.2010 tarih ve 2010 -1-210/İİ -10-354-MP sayılı İlk İnceleme Raporu, 16.09.2010 tarih ve 10-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-59/1225 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 19.10.2010 tarih ve 2010 -1-210/ÖA -10-354-MP sayılı Önaraştırma Raporu 20.10.2010 tarih ve REK.0.05.00.00 -110/405 sayılı Başkanlık 30 önergesi ile 10-67 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak, Çinigaz hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı; bununla birlikte, şikâyetin doğal gaz piyasası mevzuatı çerçevesin de değerlendirilmesi bakımından önaraştırma raporu ve eklerinin E nerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) na iletilmesinin yerinde olacağı görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Çinigaz, EPDK tarafı ndan kendisine verilmiş olan 30 yıl süreli doğal gaz dağıtım lisansı 40 ile Kütahya ilinde doğal gaz dağıtımı yapmaktadır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı doğal gaz dağıtımı pazarı olarak belirlenmiştir. 10-67/1418 -535 2I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Çinigaz ın doğal gaz da ğıtım lisans bölgesinin Kütahya ili olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar Kütahya olarak tespit edilmiştir. I.2. Yapılan Tespitler ve De ğerlendirme Kütahya ve ilçelerinde doğal gaz dağıtım faaliyeti yapmak üzere kurulmuş olan Çinigaz, bu faaliyete yönel ik olarak 30 yıl süreyle geçerli doğal gaz dağıtım lisansına sahiptir. Çinigaz ın Kütahya ve ilçelerinde doğal gaz dağıtım pazarında hâkim durumda dır. Çinigaz a yönelik şikâyetler ile bu şikâyetlere ilişkin olarak Çinigaz tarafından gönderilen 50 açıklamalar ve bunlara ilişkin değerlendirmelere aşağıda sırasıyla yer verilmektedir: - Doğal gaz dağıtımı yapılan bazı bölgelerde abonman bedeli adı altında 212,4 A BD Doları abone bağlantı ücreti alınırken bazı bölgelerde uygulanan kampanyalar çerçevesinde böyle bir bedel tahsil edilmediği ya da daha düşük bir bedel tahsil edildiği, bu yolla farklı ilçeler arasında ayrımcılık yapıldığı hususu şikâyete konu edilmektedir. Bu konuya ilişkin olarak, Çinigaz tarafından gönderilen yazıda şöyle bir açıklama getirilmektedir: Abone bağlantı bedeli üst sınırı her yılın başında EPDK tarafından belirlenmekte olup, 2010 yılında uygulanmakta olan abone bağlantı bedeli, EPDK nın 29.12.2009 tarih ve 2357 sayılı kararı doğrultusunda ilk bağımsız bölüm sayısı (BBS) için 289 TL olarak 60 uygulanmaktadır. Bağlantı talebinde bulunulan binadaki daire sayısına göre hesaplanacak BBS; dairenin 200 m² ye kadar brüt alanı için 1 (bir) alınmakta, bundan sonraki ilave her 100 m² ye kadar alan için abone bağlantı bedeli 241 TL arttırılmaktadır. Dağıtım bölgemiz kapsamındaki Kütahya Merkez ile Tavşanlı, Emet ve Gediz ilçelerinde, EPDK nın yukarıda belirtilen 2010 yılı uygulamalarına ilişkin kararı doğrultusunda, üst sınırdan abone bağlantı bedeli alınmakta olup, farklı bir uygulama söz konusu değildi r. Bununla birlikte, önceki yıllarda doğal gazın tanıtımı ve abone yoğunluğunun arttırılması amacıyla, Kütahya Merkez ve/veya Gediz, Tavşanlı ve Emet ilçelerinde bazı kampanyalar yapılmıştır. Başlangıç ve bitiş tarihleri belirtilerek yapılan bu 70 kampanyalar da, belirtilen tarihler arasında abone olanlara belirli miktarda hediye gaz verilmiş, ayrıca abone bağlantı bedeli alınmaması uygulaması yapılmıştır . Açıklamalardan g örüldüğü üzere, EPDK, doğal gaz dağıtım şirketlerinin uygulayacakları abone bağlantı be deli için üst sınır getirmekte; bu sınırın altında tutarlarda abone bağlantı bedeli tahsil edilmesine ise herhangi bir engel getirmemektedir. Şikâyete konu edilen eylemler , Çinigaz ın, dağıtım bölgesi içerisinde bulunan ilçelerde, doğal gaz tüketicisi sayı sını arttırmak amacıyla abone bağlantı bedelinin alınmaması ya da bedelsiz doğal gaz temini şeklindeki kampanyalar çerçevesinde gerçekleştirdiği uygulamalardır. Esasen bu tür uygulamalar, tüketicilerin doğal gaz kullanımına geçişteki geçiş maliyetlerinin b ir ölçüde dağıtım şirketi tarafından üstlenilmesi ve böylelikle doğal 80 gaza geçişin hızlandırılması amacıyla gerçekleştirilmekte ve bu yönleriyle bu ilçelerdeki tüketicilerin lehine sonuçlar yaratmaktadır. Bununla birlikte, bu kampanyaların tüm ilçelerde eş it şekilde uygulanmaması farklı ilçelerde yaşayan tüketiciler açısından farklılık doğurmaktadır. Bu tür eylemlerin , Doğal Gaz Piyasası Kanunu nun 6. maddesi ve Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği nin 32. maddesi çerçevesinde ayrımcı bir uygulama olup olm adığı hususu EPDK tarafından değerlendirilecek bir konudur. 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi açısından ise, bu tür farklılaşmaların, dağıtım şirketinin 10-67/1418 -535 3bölgesel pazarlama faaliyetlerinin farklılaşması niteliğinde olduğu ve herhangi bir şekilde kötüye kulla nma davranışı olarak değerlendirilemeyeceği neticesine varılmıştır. - Doğal gaz tüketicilerinin yaz aylarında doğal gaz satın alarak kışa hazırlık yapmalarına 90 olanak sağlayan ön ödemeli kartlı sayaçların kullanılmadığı, bunların yerine daha eski bir tekn oloji olan mekanik sayaçların kullanıldığı şikâyete konu edilmektedir. Bu konuya ilişkin olarak, Çinigaz tarafından gönderilen yazıda şu ifadelere yer verilmektedir: Kütahya Merkez de alt abone olarak isimlendirilen, sadece mutfak ve sıcak su amaçlı doğ al gaz kullanan aboneler dışında kalan tüm abonelere ön ödemeli sayaç takılmıştır ve uygulama bu şekilde devam etmektedir. Daha sonra lisansımıza ilave edilen; Tavşanlı, Emet ve Gediz ilçelerinde ise, mekanik sayaç (faturalı sayaç) kullanılmakta olup, bu i lçelerdeki kamu kuruluşlarında ön ödemeli sayaç kullanılmaktadır. Sayaç ile ilgili faaliyetler EPDK tarafından uygulamaya konulan Dağıtım ve Müşteri 100 Hizmetleri Yönetmeliği nin 40. maddesi doğ rultusunda yapılmakta olup, ( ) 18.12.2009 tarihli ve 27436 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan değişiklik çerçevesinde, söz konusu maddeye aşağıdaki paragraf ilave edilmiştir: Bağımsız bölüm maliki, binanın veya tesisin sahibi ya da bunların yetkili temsi lcilerinin yazılı talebi doğrultusunda, dağıtım şirketi tarafından mevcut mekanik sayaç ön ödemeli sayaç ile değiştirilebilir. Dağıtım şirketi sayaç değişimi hususunda müşterilerine hiçbir şekilde zorlamada bulunamaz. Sayacın değiştirilmesi durumunda alına cak bedel Kurul Kararıyla belirlenir. Mekanik sayaçlar ile ön ödemeli sayaçlar arasında, tüketici açısından anlam ifade eden ve şikâyete esas teşkil eden temel farklılık; ön ödemeli sayaçların, müşterilere zam 110 dönemlerinden önce doğal gaz alma imkânı yar atmasıdır. Bu nedenle şikâyete konu edilen husus, Çinigaz ın ön ödemeli sayaçları takmaktan imtina ederek, tüketicilerin zam öncesi fiyatlardan yararlanmasını engellemek olduğudur. Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği nin 40. maddesine göre, talep edilmesi halin de mekanik sayaçların dağıtım şirketi tarafından ön ödemeli sayaçlarla değiştirileceği, ancak bu konuda müşterilere herhangi bir zorlamada bulunamayacağı hükme bağlanmıştır. Çinigaz yetkilileri tarafından yazılı ve sözlü olarak yapılan açıklamada; talepte bulunan ve EPDK tarafından belirlenen bedeli karşılayan tüm müşterilere ön ödemeli sayaçların takıldığı, ancak pek çok bölgede tüketim miktarlarının çok düşük olması nedeniyle müşterilerin bu bedelleri ödeyerek ön ödemeli sayaca geçişte isteksiz olduğu if ade 120 edilmiştir. - Şikâyet başvurusunda, müşterilere, bankalar aracılığıyla otomatik ödeme imkânı gibi bir kolaylığın tanınmadığı, tahsilât bürolarının sayısının yetersiz olması nedeniyle, bu durumun sürekli olarak doğal gaz açma -kapama cezalarına neden ol acağı ifade edilmektedir. Bu konuya ilişkin olarak, Çinigaz tarafından gönderilen yazıda, mevcut durumda otomatik ödeme uygulamasının yapılmadığı; ancak bankalarla bu konudaki görüş alışverişinin sürdüğü ifade edilmektedir. Ayrıca Çinigaz yetkilileri rapor törler le yaptıkları görüşmede , Kütahya da henüz çok yüksek doğal gaz cirolarının bulunmaması nedeniyle bankaların bu hizmeti sağlamada isteksiz olduğunu sözlü olarak ifade etmiş lerdir. 130 - Şikâyet başvurusunda yer verilen bir diğer husus, bağlantı çalışmal arı sonrasında bina önlerinin hasarlı bırakıldığı iddiasıdır. Çinigaz tarafından gönderilen yazıda; bina önü inşaatlarının, yani servis hattı ve servis kutusu konulması çalışmalarının, Doğal Gaz 10-67/1418 -535 4Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği nin 36. ma ddesi çerçevesinde, abone bağlantı bedelinin tahsilinden itibaren en geç doksan gün içerisinde tamamlandığı belirtilmektedir. - Doğal gaz abonelik sürecinin uzun ve zahmetli olduğu şeklindeki şikâyete yönelik olarak, Çinigaz tarafından gönderilen yazıda, abonelik sürecinin, Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği nin (Yönetmelik) 36, 37 ve 38. maddeleri çerçevesinde işlediği ifade edilmektedir. 140 Yönetmeli ğin 36. maddesinde şu hükümler yer almaktadır: Dağıtım şirketi, bağlantı taleb ini en geç on beş gün içinde değerlendirir ve talebi uygun bulması durumunda bağlantının gerçekleştirilmesi için gereken işlemleri yapar, uygun bulmaması halinde ise gerekçelerini yazılı olarak talep sahibine bildirir. Talebi uygun bulunan talep sahibi ile bağlantı anlaşması imzalanır. ( ) Abone bağlantı bedeli, bağlantı anlaşmasının imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak ve iade edilmemek üzere dağıtım şirketince tahsil edilir. Servis hattı, abone bağlantı bedelinin tahsilinden itibaren en geç otuz gün içerisinde tamamlanır, ancak talep sahibinin kabul etmesi halinde ve Bağlantı Anlaşmasına son tarihin yazılması 150 kaydıyla bu süre doksan güne kadar uzatılabilir. Yine aynı Yönetmeli ğin 37. maddesinde şu hükümler yer almaktadır: İç tesisatların proj elendirilmesi ve yapımı, bağımsız bölüm maliki, binanın veya tesisin sahibi ya da bunların yetkili temsilcileri tarafından sertifika sahiplerine yaptırılır. Sertifika sahibi firma ile başvuru sahipleri arasında yapılacak işin kapsamı ve koşullarını belirle yen bir sözleşme imzalanır. Bu sözleşmenin bir sureti sertifika sahibinin projenin onayı için dağıtım şirketine vereceği müracaat dosyasında yer alır. İç tesisat ve/veya dönüşüm projesinin dağıtım şirketince onaylanmasından sonra iç tesisatı yapacak olan firma sözleşme kapsamındaki tüm yükümlülüklerini sigortalatır ve bununla ilgili belgeler dağıtım şirketine teslim edilmeden iç tesisatın yapımına başlanmaz. 160 ( ) Dağıtım şirketi, yaptırılan iç tesisatı ilgili mevzuat hükümlerine göre, tesisatın kontrol ve onayı için kendisine yapılan müracaat tarihinden itibaren en geç on gün içinde kendi teknik personeline veya iç tesisatı yapan firma dışında kendi adına çalışan sertifika sahiplerine kontrol ve test ettirir ve uygun bulması halinde onaylar. Uygun bulmaması halinde ise, tespit edilen hata ve eksiklikler giderildikten sonra, kontrol ve testlere ilişkin işlemler yeniden yapılır. İç tesisatın işletmeye alınması; ilk abonelik sözleşmesinin imzalanmasından sonra sistemin yakıcı cihaz dahil çalışır durumda olması ş artıyla, dağıtım şirketi yetkilisi, iç tesisatı yapan firma yetkilisi ve müşterinin birlikte imzaladığı bir tutanakla kayıt altına 170 alınır. Yönetmeli ğin 38. maddesinde ise şu hükümler yer almaktadır: Abonelik sözleşmesi; iç tesisatın onayını müteakip ge rekli belgelerin dağıtım şirketine ibrazından ve ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenmiş güvence bedelinin tahsilinden sonra imzalanır. Abonelik sözleşmesi, doğal gazı fiilen kullanacak olan gerçek veya tüzel kişi veya bunların yetkili temsilcileriyle yapı lır. İlk abonelikte 37 nci madde çerçevesinde abonenin doğal gazı en geç beş gün içinde kullanıma açılır. İlk abonelikten 10-67/1418 -535 5sonra aynı adreste yapılacak tüm yeni abonelik işlemlerinde ise; doğal gazın kullanıma açılması iç tesisatın dağıtım şirketi veya kend i adına çalışan sertifikalı şirketlerce kontrol edilmesinden sonra yapılır. 180 Görüldüğü üzere, doğal gaz abonelik süreci ile zaman çizelgesi, doğal gaz piyasası mevzuatında detaylı şekilde düzenlemeye tabi tutulmuştur. Sonuç olarak, şikâyet konusu hususl arın her birinin, doğal gaz piyasası mevzuatınca ayrıntılı biçimde düzenlenmiş olduğu; bu nedenle söz konusu hususlarda öncelikli olarak başvurulacak merciin EPDK olması gerektiği anlaşılmıştır. Bu çerçevede, başvuru kapsamında yer alan iddialara ilişkin o larak 4054 sayılı Kanun kapsamında bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik olarak, Çinigaz Doğalgaz Dağıtım Sanayi ve Ticaret A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun'un 190 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.