TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR DAYGINAT MAGOMEDZHAMILOV A VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/516) Karar Tarihi: 20/3/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler : 2015/516 : 20/3/2019 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Recep KOMURC-0 R1dvan GULE ; RecaiAKYEL Yild1z SEFERiNOGLU Sinan ARMAGAN Raportor Ba vurucular Daygmat MAGOMEDZHAMILOV A ve digerleri (bkz. ekli tablo) I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, idari gozetim altmda tutmanm hukuki olmamas1 nedeniyle
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR DAYGINAT MAGOMEDZHAMILOV A VE DiGERLERi BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2015/516) Karar Tarihi: 20/3/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler : 2015/516 : 20/3/2019 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Recep KOMURC-0 R1dvan GULE ; RecaiAKYEL Yild1z SEFERiNOGLU Sinan ARMAGAN Raportor Ba vurucular Daygmat MAGOMEDZHAMILOV A ve digerleri (bkz. ekli tablo) I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, idari gozetim altmda tutmanm hukuki olmamas1 nedeniyle ki i hilrriyeti ve giivenligi hakkmm; tutulma ko ullan nedeniyle kotii muamele yasagmm; idari gozetim karanna itiraz kabul edildigi halde lehe vekalet iicreti hiikmedilmemesi nedeniyle de adil yarg1lanma ve miilkiyet haklannm ihlal edildigi iddialanna ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ekli tabloda sualanan ba vurulara ait ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra ba vurular Komisyonlara sunulmu tur . 3. Komisyonlarca ba vurulann kabul edilebilirlik incelemesinin Boliim tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 4. Ba vuruculann bir kism1, bireysel ba vuru harv ve masraflanm kar ilama imkanlannm bulunmad1g1m belirterek adli yard1m talebinde bulunmu tur. 5. Ekli tabloda numaralan belirtilen ba vuru dosyalanmn konulannm aym olmas1 nedeniyle 2015/516 numarah bireysel ba vuru dosyas1 ile birle tirilmesine ve incelemenin bu dosya iizerinden yap1lmasma karar verilmi tir . III. OLAY VE OLGULAR 6. Ba vuru formlan ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ilgili olaylar ozetle oyledir: 7. Muhtelif iilkelerin vatanda 1 olan ba vurucular, farkh tarihlerde idari gozetim altma almm1 ve farkh geri gonderme merkezlerine konulmu lardu. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/516 : 20/3/2019 8. Baz1 ba vurucular idari gozetim kararlanna kar 1 yetkili sulh ceza hakimliklerinde itiraz yoluna ba vurmu lard1r. Yetkili sulh ceza hakimliklerince bu itirazlardan bazilan kabul edilmi ve ilgili ba vurucularm sahverilmelerine karar verilmi tir . Ancak itiraz1 kabul edilen bu ba vurucular lehine vekalet ucretine hukmedilmemi tir. 9. Tum ba vurucular muhtelif tarihlerde gen gonderme merkezlerinden sahverilmi lerdir. IV. iLGiLi HUKUK 10. ilgili hukuk i9in bkz. T.T. (B. No: 2013/8810, 18/2/2016, 22-25); B.T. ([GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 19-38). V. iNCELEME VE GEREK(:E 11. Mahkemenin 20/3/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi du unuldu: A. Adli Yard1m Talepleri Yoniinden 12. Adli yard1m talebinde bulunan ba vuruculann ba vuru giderlerini kar ilayabilecek ol9ude mal varhklanmn bulunmad1g1 ve taleplerinin dayanaktan yoksun olmad1g1 anla Ilm1 olup 12/1/2011 tarihli ve 6100 say1h Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 334. maddesinin (1) numarah fikras1 uyannca adli yard1m taleplerinin kabulu ile yarg1lama giderlerini odemekten ge9ici olarak muaf tutulmalanna karar verilmesi gerekir. B. Kotii Muamele Y asagmm ihlal Edildigine ili kin iddia 13. Bir kis1m ba vurucu , tutulma ko ullannm insan onuru ve haysiyetiyle bagda mayacak ol9ude kotu oldugunu, aileleriyle goru me ve telefonla haberle me haklanmn sm1rlandmld1gm1, nza aranmaks1zm kan omeklerinin almd1gm1, bu ko ullara kar 1 makul surede sonu9 alabilecekleri etkili bir ba vuru yolunun bulunmad1g1m belirterek kotu muamele yasag1 ve bu yasakla baglantih olarak da etkili ba vuru hakkmm ihlal edildigini ileri surmu tur. 14. Anayasa Mahkemesi bir9ok karannda , idari gozetim altmda tutulan yabanc1lann tutulma ko ullanm kotu muamele yasag1 kapsammda incelemi tir (Rzda Boudraa, B. No: 2013/9673, 21/1/2015; KA. [GK], B. No: 2014/13044, 11/11/2015; F.A. ve MA., B. No: 2013/655 , 20/1/2016, A. V. ve digerleri, B. No: 2013/1649, 20/1/2016; F.K ve digerleri, B. No: 2013/8735, 17/2/2016; T.T., B. No: 2013/8810, 18/2/2016; A.S., B. No: 2014/2841, 9/6/2016; IS. ve digerleri, B. No: 2014/15824, 22/9/2016). 15. Anayasa Mahkemesi KA. (aym kararda bkz. 80, 81) karannda olumsuz tutulma ko ullan nedeniyle ugramlan zarann tazminine ili kin etkili idari ve yarg1sal bir ba vuru yolunun bulunmad1g1 sonucuna ula m1 t1r. Anayasa Mahkemesi , bu kanaate vanrken tutulma ko ullanndan dolay1 9ekilen 1zd1rap i9in tazminata hukmedildigini gosteren herhangi bir adli veya idari yarg1 karanmn bulunmad1g1 hususunu gozonunde bulundurmu tur. 16. Ancak Anayasa Mahkemesi, B. T. ba vurusunda bu i9tihadm1 gozden ge9irerek ba vuru yollanmn tuketilmemesi nedeniyle ba vuruyu kabul edilemez bulmu tur. Anayasa Mahkemesi idari gozetim altmda tutulma yerlerinin yonetim, denetim ve i letilmesinin 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/516 : 20/3/2019 i9i leri Bakanhg1 tarafmdan yiirilttilen bir kamu hizmeti oldugunu , 6/1/1982 tarihli ve 2577 say1h idari Yarg1lama Usulti Kanunu'nun 2. maddesine gore idari i lem ve eylemlerden dolay1 ki isel hakk1 dogrudan muhtel olanlarca idari yarg1da tam yarg1 davas1 a91labilecegini, teorik dtizeyde mevcudiyeti tespit edilen bu yolun -sirf bilgi eksikligi nedeniyle- fiiliyatta hi9 i letilmemesinin etkisiz oldugu bi9iminde yorumlanamayacag1m belirtmi ve yabancmm sahverilmesi halinde etkili hukuk mekanizmasmm tam yarg1 davas1 oldugunu ifade etmi tir (B.T, 45-58). 17. Bakilan ba vurularda bu ilkelerden aynlmay1 gerektiren bir husus bulunmamaktad1r. 18. A91klanan gerek9elerle ba vurulann bu kismmm dig er kabul edilebilirlik ko ullan yontinden incelenmeksizin ba vuru yollanmn tuketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 19. Bununla birlikte bu a amada olu an durum nedeniyle eldeki ba vuru yontinden i bu karann ardmdan a91lmas1 muhtemel idari davanm stiresine ili kin olarak bir hususun a91khga kavu turulmas1 zorunlulugu has1l olmu tur. 20. Oncelikle vurgulanmahdir ki idari yarg1 yerlerinde a9ilacak davalann stiresine ili kin ko ullan incelemek ve idari davalann stiresinde a91hp a9ilmad1gm1 degerlendirmek ilgili mahkemelerin takdirindedir. Ote yandan inceleme konusu ba vuruda oldugu gibi B. T karanndaki i9tihat degi ikliginin Resmi Gazete'de yay1mland1g1 16/2/2018 tarihinden once tam yarg1 davas1 yolu ttiketilmeden , dogrudan Anayasa Mahkemesine yapilan mtiracaatlann ba vuru yollannm ttiketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmas1m mtiteakiben a91lacak davalarda dava a9ma stiresinin derece mahkemelerince bu ki ilerin mahkemeye eri im haklannm ihlaline neden olmayacak bi9imde degerlendirilmesi gerektigine de i aret edilmelidir (B. T, 59). 21. Katti muamele yasag1 yontinden ba vuru yollannm ttiketilmemesine istinaden kabul edilemezlik karan verildiginden amlan yasakla baglant1h olarak Anayasa'nm 40. maddesinde dtizenlenen etkili ba vuru hakkmm ihlal edildigi iddiasmm bu a amada incelenmesine gerek gortilmemi tir. C. Ki i Hiirriyeti ve Giivenligi Hakkmm ihlal Edildigine ili kin iddia 22. Bir k1s1m ba vurucular, idari gozetim altmda tutulmalannm hukuka aykm oldugunu belirterek ki i htirriyeti ve gtivenligi haklannm ihlal edildigini ileri stirmti lerdir. 1. 6458 Say1h Kanun'dan Onceki Durum 23. Anayasa Mahkemesi 4/4/2013 tarihli ve 6458 say1h Yabanc1lar ve Uluslararas1 Koruma Kanunu'nun yiirtirltige girdigi 11/4/2014 tarihinden once ger9ekle en olaylar yontinden hukukumuzda, Anayasa'mn 19. maddesinin ikinci fikrasmda sayilan istisnalar arasmda yer verilen, usultine aykm ekilde tilkeye girmek isteyen, giren ya da hakkmda smir d1 1 etme yahut geri verme karan verilen bir ki inin yakalanmas1 veya tutuklanmas1 uygulamasmda tutma karan verme i leminin ko ullan, stiresi, stirenin uzat1lmas1 , ilgiliye bildirilmesi , idari gozetim karanna kar 1 ba vuru yollan, idari gozetim altma alman ki inin avukata eri imi, terctiman yard1mmdan yararlanmas1 gibi usul gtivencelerini a91k bir ekilde ortaya koyan yasal bir dtizenleme bulunmad1gma dayah olarak bu ba hk altmda yapilan ikayetlerden ottiril ihlal kararlan vermi tir (F.A. ve MA., A. V ve digerleri, F.K. ve digerleri, TT, A.S.). 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/516 : 20/3/2019 24. Ancak Anayasa Mahkemesi tarafmdan ic;tihat degi ikligine gidilen B. T. ba vurusunda, 11/4/2014 tarihinden once herhangi bir idari karar olmaks1zm, idari gozetim altma almarak ozgtirliigtinden yoksun b1rak1lan yabanc1lar bak1mmdan dogan zararlar ic;in dogrudan idari yarg1 mercilerinde tam yarg1 davas1 ac;ilabilecegi belirtilmi tir (B. T., 74). Amlan kararda 2577 say1h Kanun'un 2. maddesinin idari i lem veya eylem ttirleri yontinden herhangi bir aynm yap1lmad1gmdan idari fonksiyona giren her ttirlti i lem veya eylem sebebiyle olu an zarann tazmininin bu kurala dayamlarak idari yarg1da a91lacak tam yarg1 davas1yla istenebilmesi ic;in yeterli bir yasal zemin olu turdugu, -sirf bilgi eksikligi nedeniyle- fiiliyatta bu yolun i letilmemesinin etkisiz oldugu bic;iminde yorumlanamayacag1, hic;bir idari i lem ve eyleme dayanmadan hukuka aykm bic;imde tutulan yabanc1lar yontinden tam yarg1 davasmm etkili hukuk mekanizmas1 oldugu belirtilmi tir (B. T., 52, 54 ). 2. 6458 Say1h Kanun'dan Sonraki Durum 25. Anayasa Mahkemesi 6458 say1h Kanun'un ytirtirltige girdigi 11/4/2014 tarihinden itibaren idari gozetim altmda bulundurulan yabancilann gerek idari gozetim karannm idarece resen sonlandmlmas1 gerekse tutulanlann sulh ceza hakimligine yaptiklan itiraz tizerine serbest b1rak1lmalanm mtiteakiben kendisine yap1lan ba vurularda, Anayasa'nm 19. maddesine ve 6458 say1h Kanun'daki usule aykmhklardan dolay1 da ihlal kararlan vermi tir (KA., I.S. ve digerleri). 26. Anayasa Mahkemesi, 6458 say1h Kanun'un 57. maddesine gore hukuki niteligi itibanyla idari bir i lem oldugu halde yabanc1y1 ozgtirltigtinden yoksun birakan mahiyetini de dikkate alan kanun koyucunun idari gozetim karanna kar 1 itiraz mercii olarak mtinhasiran sulh ceza hakimliklerini tayin ettigini, bu a91dan idare mahkemelerinin idari gozetim karannm hukuka uygunlugunun denetimi konusunda herhangi bir yetkisi bulunmad1gmdan sulh ceza hakimligine itiraz edilmeden idari yarg1da tam yarg1 davas1 ac;ilamayacagm1 a91klam1 tlf (B.T., 70, 71). 27. Ote yandan sulh ceza hakiminin idari gozetim karannm hukuka uygun olduguna htikmetmesi durumunda -idari yarg1 merciinin idari gozetim karannm hukukiligini denetleme yetkisinin bulunmad1g1 gozetildiginde- 2577 say1h Kanun'un 2. maddesinde ongortilen tam yarg1 davasmm idari gozetim karannm hukuka aykm oldugu ikayetlerine bagh tazminat istemi yontinden etkisiz hale gelecegi anla ilmaktadir. Bu gibi hallerde sulh ceza hakiminin ret karanndan itibaren stiresi ic;inde dogrudan Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulunulabilir (B. T., 72). 28. Sulh ceza hakiminin idari gozetim karannm hukuka aykm oldugu gerekc;esiyle 1tiraz1 kabul etmesi halinde tam yarg1 davas1 a91lmasm1 engelleyici bir dtizenleme bulunmad1gmdan bu yol ttiketilmeden Anayasa Mahkemesine bireysel ba vuruda bulunulamaz (B. T., 73). Aym degerlendirme idari gozetimin idarece sonlandmlmas1 durumunda da gec;erlidir. (A.A., B. No: 2014/18827, 20/12/2017, 37) 29. Aynca herhangi bir idari gozetim karan olmaks1zm ozgtirltigtinden yoksun b1rak1lanlar bak1mmdan idari gozetim altma almm1 olmaktan dogan zararlar ic;in dogrudan idari yarg1 mercilerinde tam yarg1 davas1 a91labilecegi konusunda tereddtit bulunmamaktadir (B.T., 74). 30. Yukandaki a91klamalar 1 1gmda idari gozetimi sona erdirilen ba vuruculann ugrad1gm1 one stirdtigti maddi ve manevi zaranmn kar 1lanmas1 bakimmdan ba an ans1 sunma, yeterli giderim saglama kapasitesini haiz ve ula 1labilir oldugu gortilen tam yargz 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/516 : 20/3/2019 davas1 yolu tuketilmeden yap1lan ba vurunun incelenmesinin bireysel ba vurunun ikincil niteligi ile bagda mad1g1 sonucuna vanlm1 tlr. 31. A91klanan gerek9elerle ba vurunun bu k1smmm da diger kabul edilebilirlik ko ullan yonunden incelenmeksizin ba vuru yollanmn tiiketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. 32. Ba vurucunun bu karardan sonra idari yarg1da a9acag1 dava suresi hususunda kolli muamele yasagmm incelendigi k1s1mda yap1lan a91klamalann (bkz. 4 7) burada da ge9erli oldugu ifade edilmelidir . D. Lehe Vekalet Ucreti Hiikmedildigine ili kin iddia 33. Bir kis1m ba vurucu, sulh ceza hakimliklerince idari gozetim karanna itirazlannm kabul edilmesine ragmen lehlerine vekalet ucretine hukmedilmemesi nedeniyle mulkiyet ve adil yarg1lanma haklannm ihlal edildigini ileri surmu llir. 34. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 48. maddesinin (2) numarah f1krasmda, anayasal apdan onem ta 1mayan ve ba vurucunun onemli bir zarara ugramad1g1 ba vurulann esastan incelenmeksizin reddedilebilecegi hukum altma almm1 tir. 35. Amlan hukumle anayasal ve ki isel onemden yoksun ba vurulann esastan incelenmemesine imkan tamyan ek bir kabul edilebilirlik kriteri getirilmi tir. Dolay1s1yla diger tum kabul edilebilirlik kriterlerini ta 1sa hatta esas hakkmda incelemeye ge9ildiginde ihlal karan verilebilecek nitelikte olsa bile kanunda belirtilen nitelikteki bir ba vuru kabul edilemez bulunabilecektir (K. V. [GK], B. No: 2014/2293, 1/12/2016, 55). 36. Kanun'da anayasal ve ki isel onemden yoksun ba vurulann kabul edilemez bulunabilmesi i9in iki ko ul ongorulmu llir: Anayasal onem olarak adlandmlabilecek olan birinci ko ul ba vurunun Anayasa 'nm uygulanmas1 ve yorumlanmas1 veya temel haklarm kapsam1mn ve s1mrlarmm belirlenmesi a91smdan onem ta 1mamas1, ki isel onem olarak adlandmlabilecek olan ikinci ko ul ise ba vurucunun onemli bir zarara ugramamas1dir (K. V, 57). 3 7. Anayasa hukumlerinin yorumlanmas1 a91smdan onem ta 1ma unsurunun ba ta Anayasa Mahkemesinin bireysel ba vuru yoluyla daha once yorumlamad1g1 meseleleri kapsad1gmda ku ku bulunmamaktad1r. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, bir meseleyle ilgili olarak daha once Anayasa'nm ilgili hukumlerini yorumlam1 olsa bile degi en durumlan dikkate alarak yeniden yorumlama ihtiyac1 duyabilir. Bu durumda da o meseleye ili kin ba vurunun anayasal oneminin bulundugunu kabul etmek gerekir (K. V, 63). 38. Anayasa'nm uygulanmas1 a91smdan onem ta 1ma unsurunda ise Anayasa hukumlerinin uygulanmas1 a91smdan ba vurunun onem ta 1d1gmm soylenebilmesi i9in kamu makamlan ve derece mahkemelerinin belli bir meseleye ili kin uygulamalannm Anayasa Mahkemesi yorumlanndan farkh olmas1 ve bu farkhhgm da onemli olmas1 gerekir (K. V, 64). 39. Ki isel onemin bulunmamas1 ko ulu ise -ba vurucunun i9inde bulundugu ko ullar da dahil olmak uzere-her olaym kendine ozgu ko ullan dikkate almarak ve objektif verilerden hareket edilerek Anayasa Mahkemesi tarafmdan degerlendirilir (K. V, 66, 67). 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/516 : 20/3/2019 40. Somut olayda ba vuruculann bir kism1, Avukathk Asgari -Ocret Tarifesi'ne gore lehine vekalet ticretine htikmedilmesi gerektigini ileri stirmti llir. Ba vuruculann iddiasmm ozti mahkemeye eri im ve mulkiyet haklannm ihlal edildigine yonelik olup ba vurucular tarafmdan dile getirilen ikayetlere benzer ikayetlerin Anayasa Mahkemesince daha once incelendigi ve ilgili Anayasa kurallannm yorumland1g1 anla 1lmaktad1r. 41. Ba vurucular a91smdan onem ta 1yan husus, kesin nitelikteki kararla yararlanna bir miktar vekalet ticreti takdir edilmemesidir. Takdir edilmeyen vekalet ticreti nedeniyle ba vuruculann i ;inde bulundugu ki isel ko ullara gore kendilerine ciddi anlamda zarar verdigi ve kendileri i9in ne denli onemli oldugu hususunda herhangi bir a91klamalannm olmad1g1 da gozetildiginde onemli bir zarar oldugu kanaatine ula ilamam1 tir. 42. A91klanan gerek9elerle Anayasa'nm yorumlanmas1 ve uygulanmas1 a91smdan onem ta 1mad1g1 gibi ba vuruculann da onemli bir zarara ugramad1g1 sonucuna vanld1gmdan anayasal ve ki isel onemden yoksun oldugu anla ilan ba vurunun bu kismmm diger kabul edilebilirlik artlan yontinden incelenmeksizin kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. VI.HUKUM A91klanan gerek9elerle; A. 1. Kolli muamele yasagmm ihlal edildigine ili kin iddiamn ba vuru yollarzmn tuketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 2. Ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm ba vuru yollarznzn tuketilmemesi nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 3. Lehe vekalet ticretine htikmedilmedigine ili kin iddianm anayasal ve ki isel onemden yoksun olmasz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, B. 1. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say1h Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca adli yard1m talebi kabul edilen ba vuruculann yarg1lama giderlerini odemekten TAMAMEN MUAF TUTULMALARINA, 2. Diger ba vurucular tarafmdan yap1lan yarg1lama giderlerinin ba vurucular tizerinde BIRAKILMASINA 20/3/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM -Oye Recai AKYEL -Oye Recep KOMURC-0 -Oye -Oye R1dvan GULE ;:: Y1ld1z SEFERiNOGLU 7