TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MENDERES YÖRÜK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/2414) Karar Tarihi: 9/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Hilmi Can TURAN Başvurucu : Menderes YÖRÜK Vekili : Av. Cihan KOÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, görevsizlik karar ı veren mahkemede yeniden aç ılan davan ın esas ını n incele
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MENDERES YÖRÜK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/2414) Karar Tarihi: 9/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Hilmi Can TURAN Başvurucu : Menderes YÖRÜK Vekili : Av. Cihan KOÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, görevsizlik karar ı veren mahkemede yeniden aç ılan davan ın esas ını n incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/1/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR A. Askeri Yarg ının Kald ırılmas ına İlişkin Anayasa Süreci 7. 21/1/2017 tarihli ve 6771 say ılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasas ında Değişiklik Yap ılmas ına Dair Kanun'un 16. maddesinin son f ıkras ı ile Anayasa'da askerî yarg ının düzenlendi ği 145. maddesi, Askerî Yarg ıtay ın düzenlendi ği 156. maddesi ve Askerî Yükse k İdare Mahkemesinin (AY İM) düzenlendi ği 157. maddesi ilga edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 38. 6771 say ılı Kanun'un 17. maddesiyle de Anayasa'ya geçici 21. madde eklenmi ş, geçici 21. maddenin dördüncü f ıkras ının birinci cümlesine göre Askerî Yarg ıtay, AYİM ve askerî mahkemelerin kald ırıldığı ayr ıca ifade edilmi ştir. Ayn ı fıkran ın son paragraf ına göre kald ırılan askerî yarg ı mercilerinde görülmekte olan dosyalardan kanun yolu incelemesi aşamas ında olanlar ilgisine göre Yarg ıtay veya Dan ıştaya, diğer dosyalar ın ise ilgilisine göre görevli ve yetkili adli veya idari yarg ı mercilerine dört ay içinde gönderilece ği öngörülmü ştür. 9. 6771 say ılı Kanun'un 18. maddesinin (c) f ıkras ına göre Anayasa'ya eklenen geçici 21. maddenin dördüncü f ıkras ı değiştirilen di ğer hükümler kapsam ında yer alarak Kanun'un yay ımı tarihinde yürürlü ğe gireceği düzenlenmi ştir. 6771 say ılı Kanun 11/2/2017 tarihli ve 29976 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanm ış, 16/4/2017 tarihinde halk oylamas ına sunularak kabul edilmi ştir. Halk oylamas ı sonuçlar ına ilişkin Yüksek Seçim Kurulu karar ı 27/4/2017 tarihli Resmi Gazetenin mükerrer say ısında yay ımlanm ıştır. B. Bireysel Ba şvuruya Konu Dava Öncesi Hukuki Süreç 10. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 11. Başvurucunun Şanl ıurfa'n ın Suruç ilçesi Mür şitp ınar Mahallesi'nde ikamet etti ği lojmandaki e şyalar ının Suriye'deki çat ışmalar s ıras ında kullan ılan patlay ıcı maddelerle zarar görmesi sebebiyle meydana gelen maddi zarar ın tazmini için görev yapt ığı Komutanl ığa yapm ış olduğu başvuru, Şanl ıurfa Valili ğine (İdare) gönderilmi ştir. İdare 11/9/2015 tarihli yaz ısı ile başvurunun reddine karar vermi ştir. 12. Başvurucu, Şanl ıurfa 1. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) 27/10/2015 tarihinde fazlaya ili şkin haklar ı sakl ı kalmak kayd ıyla 100 TL maddi zarar ının tazmini talebiyle İdareye kar şı tam yarg ı davas ı açm ıştır. 13. Mahkeme 24/3/2017 tarihli karar ıyla davan ın görev yönünden reddine kesin olarak karar vermi ş; karar gerekçesinde idari eylemin askerî hizmete ili şkin bulunmas ı ve asker kişiyi ilgilendirmesi koşullar ının birlikte gerçekle ştiğinin görüldü ğü, uyuşmazl ığa konu dava da AY İM'in görevli oldu ğu ifade edilmi ştir. Karar ba şvurucuya 12/4/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir. 14. Başvurucu, ba şvuru formunda görevsizlik karar ının kendisine tebli ğ edilmesi üzerine dava açmak üzere AY İM'e vermi ş olduğu dava dilekçesinin Anayasa'da yap ılan değişiklikle askerî yarg ının kald ırılm ış olduğu gerekçesiyle kabul edilmedi ğini belirtmi ştir. C. Bireysel Ba şvuruya Konu Dava Süreci 15. Başvurucu, Anayasa'da yap ılan değişiklik sonucunda AY İM'in kapat ılmas ı üzerine idare mahkemelerinin görevli hâle geldi ği gerekçesiyle 3/5/2017 tarihinde Mahkemede yeniden tam yarg ı davas ı açm ıştır. 16. Mahkeme 30/5/2017 tarihli karar ıyla davan ın incelenmeksizin reddine istina f yolu kapal ı ve kesin olmak üzere karar vermi ştir. Karar gerekçesinde; daha önceden taraflar ı ve konusu ayn ı olan davan ın görev yönünden reddedildi ği, Anayasa de ğişikliği ile beraber AYİM'in kald ırıldığı iddias ı ile dava aç ılm ış ise de Anayasa de ğişikliği sonras ında çıkar ılacak uyum yasalar ıyla askerî yarg ıda aç ılacak davalar ın hangi tarihten itibaren ve nas ıl Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 4bir süreçte sonuçland ırılacağının kanun hükmü ile ortaya konulaca ğı, dosyan ın ancak AY İM taraf ından verilecek görevsizlik karar ı neticesinde idari yarg ıya intikal edebilece ği ifade edilmiştir. 17. Mahkemenin karar ı başvurucuya 8/1/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucu 26/1/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 19. Başvurucu, benzer bir davada davac ı M.M. taraf ından Şanl ıurfa 2. İdare Mahkemesinde aç ılan tam yarg ı davas ında verilen incelenmeksizin ret karar ına karşı davac ının istinaf kanun yoluna ba şvurmas ı üzerine Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi Üçüncü İdari Dava Dairesinin 16/11/2017 tarihli karar ıyla istinaf talebinin kabulü ve görevsizlik karar ının kald ırılmas ı karar ını başvuru dosyas ına sunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A.İlgili Mevzuat 20. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 9. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının 2/7/2018 tarihli ve 703 say ılı Kanun Hükmünde Kararname'nin (KHK) 185. maddesiyle yap ılan değişiklikten önceki hâli şöyledir: "Çözümlenmesi Dan ıştay ın, idare ve vergi mahkemelerinin görevlerine girdi ği halde, adli veya askeri yarg ı yerlerine aç ılmış bulunan davalar ın görev noktas ından reddi halinde , bu husustaki kararlar ın kesinle şmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava aç ılabilir. ..." 21. 2577 say ılı Kanun'un " Dilekçeler üzerine ilk inceleme" kenar ba şlıklı 14. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: " Dilekçeler, .. a) Görev ve yetki,b)İdari merci tecavüzü, c) Ehliyet, d) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir i şlem olup olmad ığı, e) Süre aşımı, f) Husumet, g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmad ıklar ı, ... Yönlerinden s ıras ıyla incelenir." 22. 2577 say ılı Kanun'un 15. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendinin 703 say ılı KHK'n ın 185. maddesiyle yap ılan değişiklikten önceki hâli şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 5"3/a bendine göre adli ve askeri yarg ının görevli oldu ğu konularda aç ılan davalar ın reddine, ...Karar verilir." 23. 25/8/2017 tarihli ve 30165 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 694 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (694 say ılı KHK) 36. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Kald ırılan askeri yarg ı mercilerinde görülmekte olan, tebli ğde ve infaz a şamas ında bulunanlar ile bu mercilerin ar şivlerinde bulunan i şi bitmemi ş dosyalardan; a) Askeri Yarg ıtayda olanlar, Yarg ıtaya, b) Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde kanun yolu incelemesi a şamas ında olanlar Dan ıştaya; diğerleri Ankara idare mahkemelerine, c) Askeri mahkemelerde olanlar, görevli ve yetkili adli yarg ı mercilerine, ç) Askeri savc ılıklarda olanlar, yetkili Cumhuriyet Ba şsavc ılıklar ına, 21/1/2017 tarihli ve 6771 say ılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasas ında Değişiklik Yap ılmas ına Dair Kanunun yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren dört ay içinde herhangi bi r karara gerek kalmaks ızın listeye ba ğlanarak gönderilir. Kald ırılan askeri yarg ı mercilerindeki i şi bitmiş dosyalar ile defter ve di ğer evraklar, bu mercilerce Milli Savunma Bakanl ığı arşivine gönderilir. Kald ırılan askeri yarg ı mercilerince hüküm verilmekle birlikte henüz gerekçeli karan yaz ılmayan dosyalara ili şkin kararlar en geç 15 gün içinde yaz ılır ve dosyalar ı tebliğ ve müteakip i şlemler için sekizinci f ıkrada gösterilen adli ve idari yarg ı mercilerin e gönderilir. 24. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Dava şartlar ı şunlard ır: ...ı) Ayn ı davan ın, daha önceden aç ılmış ve hâlen görülmekte olmamas ı ..." B. Dan ıştay İçtihad ı 25. Dan ıştay Beşinci Dairesinin 6/6/2016 tarihli ve E.2016/3014, K.2016/3547 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 6Bir dava görülmekte iken, taraflar ı, konusu ve sebebi ayn ı olan ikinci bir davan ın esas ının, derdestlik nedeniyle incelenemeyece ği usul hukukunun genel ilkelerindendir. İdari davalar ın konusunu genellikle idari i şlemler olu şturmaktad ır. Bu ba ğlamd a derdestlikten söz edilebilmesi için davan ın taraflar ının, sebebinin ve konusunun ayn ı olmas ı gerektiğinden, iptal isteklerinin ayn ı işleme yöneltilmi ş olmas ı zorunludur. ..." 26. Dan ıştay Beşinci Dairesinin 26/2/2020 tarihli ve E.2016/58751, K.20201644 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... Taraflar ı ve konusu ayn ı olan bir davan ın, daha önce ayn ı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte oldu ğunun saptanmas ı halinde, usul hukukunun teme l kavramlar ından biri olan derdestlik müessesesinin ifade etti ği 'ilk davan ın ayn ısı olan diğer davalar ın aç ılmas ında davac ının hukuki yarar ı bulunmad ığı' olgusundan hareketle, sonraki davalar ın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir. Derdestlik durumunun ortaya ç ıkmas ı için; ayn ı davan ın birden fazla aç ılmış olmas ı ve birinci davan ın görülmekte olmas ı şartlar ı birlikte gerçekle şmelidir. Davalar ın ayn ı dava olarak kabul edilebilmesi de; davalar ın taraflar ının, konular ının, dava konusu i şlemlerin ayn ı olmas ına bağlıdır. ..." 27. Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 5/4/2017 tarihli ve E.2015/3423, K.2017/1559 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun dava şartlar ını düzenleyen 114. maddesinin 1. f ıkras ının ( ı) bendinde; 'Ayn ı davan ın, daha önceden aç ılmış ve hale n görülmekte olmamas ı', ayn ı fıkran ın (i) bendinde ise 'Ayn ı davan ın, daha önceden kesin hükme ba ğlanmam ış olmas ı' hükmüne yer verilmek suretiyle 'derdestlik' ve 'kesin hüküm dava açma şartlar ı aras ında say ılmış olup; Kanunun 115. maddesinde, mahkemenin dava şart ı noksanl ığını tespit etmesi halinde davay ı usulden reddedece ği kurala ba ğlanm ış; 303. maddesinin 1.f ıkras ında ise 'Bir davaya ait şekli anlamda kesinle şmiş olan hükmün, di ğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm olu şturabilmesi için, her iki davan ın taraflar ının, dava sebeplerinin ve ilk davan ın hüküm f ıkras ı ile ikinci davaya ait talep sonucunun ayn ı olmas ı gerekir' hükmüne yer verilmi ştir. Uyuşmazl ıkta, davac ı taraf ından, hizmet sözle şmesinin feshedildi ği iddias ıyla işe iad e istemiyle Ankara 8. İş Mahkemesinde aç ılan diğer bir davada, Mahkemenin 27/12/2012 günlü, E:2012/24, K:2012/1136 say ılı karar ıyla davan ın reddine karar verildi ği; an ılan karar ın Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesinin 15/04/2013 günlü, E:2013/6368, K:2013/6661 say ılı karar ıyla onanarak kesinle ştiği anlaşılmaktad ır. Bu durumda, taraflar ı, konusu ve sebebi ayn ı olan ve ayn ı hukuki çeki şmeyi içeren i şbu dava hakk ında daha önce verilmi ş bulunan kesin hüküm nedeniyle, davan ın esas ının incelenmesine hukuken olanak bulunmad ığı gerekçesiyle, incelenmeksizin reddine karar Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 7verilmesi gerekirken, Mahkemece bu husus ara ştırılmaks ızın davan ın görev yönünden reddi yolunda verilen kararda hukuki isabet görülmemi ştir. ..." V.İNCELEME VE GEREKÇE 28. Mahkemenin 9/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 29. Başvurucu; Mahkemenin görevsizlik karar ından sonra 6771 say ılı Kanun'l a Anayasa'da yap ılan değişiklik ile askeri yarg ının kald ırıldığını, bunun üzerine aç ılan ikinci davada Mahkemenin uyu şmazl ığı çözmekte görevli olmas ına ve hukuken var olmayan AYİM'de dava aç ılmas ı imkâns ız olmas ına rağmen davay ı incelemeksizin reddetti ğini belirtmiştir. Başvurucu, Mahkemenin birinci ret karar ına karşılık AYİM'e başvurduğunu, AYİM görevlilerinin Anayasa de ğişikliğinin 27/4/2017 tarihinde yürürlü ğe girdiğini ve bu nedenle dava dilekçesini kabul etmeyeceklerini belirtti ğini ifade etmi ştir. Başvurucu Mahkemede açt ığı ikinci davan ın kesin olmak üzere incelenmeksizin reddedilmesi neticesinde iç hukukta ba şka bir ola ğan kanun yolu bulunmad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 30. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetlerinin mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 31. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 32. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 33. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine " adil Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 8yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni (Sözle şme) yorumlayan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye erişim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 34. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde mahkemeye eri şim hakk ının bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına geldiğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 35. Somut olaydaki tam yarg ı davas ının görevsizlik karar ı verilen ve henüz yarg ı süreci tamamlanmad ığı ifade edilen dava ile taraflar ı, konusu ve sebebinin ayn ı olmas ından dolay ı incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir müdahalede bulunuldu ğu görülmü ştür. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 36. Adil yarg ılanma hakk ının görünümlerinden biri olan mahkemeye eri şim hakk ı, mutlak bir hak olmay ıp hakk ın s ınırland ırılmas ı mümkündür. Ancak mahkemeye eri şim hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. 37. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 38. An ılan madde uyar ınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmaks ızın Anayasa'n ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğının bulunup bulunmad ığının incelenmesi gerekir. 39. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yap ılacak müdahalelerin ve s ınırland ırmalar ın kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlar ından biridir ( Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, 60). 40. Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı öncelikle şeklî manada bir kanunun varl ığını zorunlu k ılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) taraf ından Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun ad ı alt ında ç ıkar ılan düzenleyici yasama işlemidir. Hak ve özgürlüklere müdahale edilmesi ancak yasama organ ınca kanun ad ı alt ında çıkar ılan düzenleyici i şlemlerde müdahaleye imkân tan ıyan bir hükmün bulunmas ı şart ına bağlıdır. TBMM taraf ından ç ıkar ılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmamas ı hakk a yap ılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun b ırak ır (Ali H ıdır Akyol ve di ğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, 56). Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 941. Kanunun varl ığı kadar kanun metninin ve uygulamas ının da bireylerin davran ışlar ının sonucunu öngörebilece ği kadar hukuki belirlilik ta şımas ı gerekir. Bir di ğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik ko şulunun sa ğlan ıp sağlanmad ığının tespitinde önem arz etmektedir ( Necmiye Çiftçi ve di ğerleri , B. No: 2013/1301, 30/12/2014, 55). Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı, iç hukukta müdahaleye ili şkin yeterince ula şılabilir ve öngörülebilir kurallar ın bulunmas ını gerektirmektedir ( Türkiye İş Bankas ı A.Ş. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, 44). Kanunilik unsuru yönünden de ğerlendirme yap ılırken derece mahkemelerince müdahaleye imkân tan ıyan kanun hükümlerinin yorumu ve bu hükümlerin olaya uygulanmas ı bariz takdir hatas ı ya da aç ık bir keyfîlik içermedi ği sürece bu alanda bir inceleme yap ılmas ı bireysel ba şvurunun amac ıyla bağdaşmaz. Ancak derece mahkemelerinin müdahaleye imkân tan ıyan kanun hükmünü aç ık bir biçimde hatal ı yorumlad ıklar ı ve uygulad ıklar ının tespiti hâlinde müdahalenin kanunilik temelinden yoksun oldu ğu sonucuna ulaşılabilir ( Ramazan Atay , B. No: 2017/26048,29/1/2020, 29). 42. Somut olayda ba şvurucunun tazminat talebiyle açm ış olduğu tam yarg ı davas ının yarg ı süreci tamamlanmam ış dava ile taraflar ının, konusunun ve sebebinin ayn ı olduğu, başka bir deyi şle davan ın derdest olduğu gerekçesiyle davan ın incelenmeksizin reddine karar verilmi ştir. Mahkemenin 2577 say ılı Kanun'un 14. maddesi kapsam ında yap ılan inceleme sonucunda söz konusu karara vard ığı görülmektedir. An ılan maddede derdestlik durumunun ilk inceleme şart ı olarak say ılmad ığı tespit edilmi ştir. Dan ıştay içtihatlar ında derdestlik durumunun usul hukukunun temel kavramlar ından oldu ğu belirtilmi ş, 6100 say ılı Kanun'un 114. maddesine at ıfla dava şart ı olduğu ifade edilmi ştir. Bu durumda derdestlik durumunun varl ığının saptanabilmesi için taraflar ı ve konusu ayn ı olan bir davan ın daha önce ayn ı veya ba şka bir mahkemede aç ıldığının ve görülmekte oldu ğunun tespit edilmesi gerekmektedir. 43. Anayasa'n ın 6771 say ılı Kanun'un 17. maddesiyle eklenen geçici 21. maddesinin ilgili k ısm ında "E) Bu Kanunun yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Askerî Yarg ıtay, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ve askerî mahkemeler kald ırılmıştır. Kald ırılan askerî yarg ı mercilerinde görülmekte olan dosyalardan; kanun yolu incelemesi a şamas ında olanla r ilgisine göre Yarg ıtay veya Dan ıştaya, diğer dosyalar ise ilgisine göre görevli ve yetkili adli veya idari yarg ı mercilerine dört ay içinde gönderilir." denilmektedir. 44. Başvurucunun açt ığı ilk davada Mahkeme AY İM'in görevli oldu ğu gerekçesiyle görevsizlik karar ı vermiştir. Başvurucu görevsizlik karar ı üzerine AY İM'e müracaat etmi şse de dilekçesi 27/4/2017 tarihinden itibaren Anayasa de ğişikliği üzerine askerî yarg ının kald ırılm ış olduğu gerekçesiyle kabul edilmemi ştir. Dava dilekçesinin kabul edilmemesi üzerine ba şvurucu, görevsizlik karar ını belirten Mahkemenin ilk karar ının kendisine tebli ğ edildiği tarihten itibaren 21. günde söz konusu durumu belirterek Mahkemede yeniden dav a açm ıştır. 45. Mahkeme, aç ılan yeni davada incelemeksizin ret karar ı vermiş; derdestlik nedeniyle görevsizlik karar ıyla sonuçlanan davan ın askerî yarg ıya intikal etmesi gerekti ğini, yap ılacak yasal düzenleme sonras ında dosyan ın askerî yarg ı taraf ından yeniden idari yarg ıya gönderilmesi durumunda söz konusu yarg ılaman ın yine ayn ı dosya üzerinden devam edebilece ğini belirtmi ştir. Mahkeme ba şka bir ifadeyle ilk davan ın derdest oldu ğunu ifade etmiştir. 46. Başvurucu, dava dilekçesinde görevsizlik karar ı üzerine AY İM'e müracaat etmişse de askerî yarg ının kald ırılm ış olmas ı sebebiyle dava dilekçesinin kabul edilmedi ğini Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 10vurgulam ıştır. Bu durumda askerî yarg ıda görülmekte olan bir dava bulunmad ığı gibi yasal düzenleme sonras ında dava dosyas ının yeniden idari yarg ıya gönderilmesine karar verecek bir mahkemenin de (AY İM) görev yapmad ığı görülmektedir. Dolay ısıyla incelenmeksizin ret karar ına konu olacak derdest bir davan ın olmad ığı anlaşılmaktad ır. Sonuç olarak Mahkemenin derdestlik nedeniyle davay ı incelemeksizin reddetmesinin kanuni dayana ğının bulunmad ığı sonucuna ula şılm ıştır (benzer yönde karar için bkz. Muhammet Kalip , B. No: 2017/34863, 13/10/2020). 47. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 48. 30/11/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 49. Başvurucu yeniden yarg ılama ile 15.000 TL manevi ve 15.585 TL maddi tazminat talebinde bulunmu ştur. 50. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 51. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 52.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 11(a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 53.İncelenen ba şvuruda İdare Mahkemesi taraf ından davan ın esas ının incelenmeksizin reddedilmesiyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla somut ba şvuruda ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 54. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 55.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 56. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Şanl ıurfa 1. İdare Mahkemesine (30/5/2017 tarihli ve E.2017/655, K.2017/621 say ılı karar ına ait dava dosyas ı ile ilgilidir.) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/2414 Karar Tarihi : 9/6/2021 12D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 9/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN