TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KAYHAN ERC İYEŞ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/23696) Karar Tarihi: 29/9/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 3/11/2020-31293 Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜNMuammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Kayhan ERC İYEŞ Vekili : Av. Hüseyin Enis D İNÇEROĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ödeme emrinin
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KAYHAN ERC İYEŞ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/23696) Karar Tarihi: 29/9/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 3/11/2020-31293 Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜNMuammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Kayhan ERC İYEŞ Vekili : Av. Hüseyin Enis D İNÇEROĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ödeme emrinin iptali istemiyle aç ılan davan ın dava şart ı yokluğundan kesin olarak reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 16/5/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 39. Başvurucunun rektör olarak çal ışmış olduğu İzmir Üniversitesi, Fetullahç ı Terö r Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı ile iltisakl ı olduğundan bahisle Bakanlar Kurulunca 22/7/2016 tarihinde kararla ştırılan, 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kapat ılm ıştır. 10. 667 say ılı KHK kapsam ında İzmir Üniversitesinin tüm banka hesaplar ına 23/7/2016 tarihinde bloke konulmu ş, sigorta prim borçlar ı ödenememi ştir. 11. İzmir Üniversitesinden tahsil edilemeyen sigorta prim borçlar ı dolay ısıyla başvurucu hakk ında 21/7/1953 tarihli ve 6183 say ılı Amme Alacaklar ının Tahsil Usulü Hakk ında Kanun hükümlerine göre icra takibi ba şlatılm ıştır. 12. Söz konusu davaya konu 2016/151382 takip say ılı ve 79,15 TL, 2016/151383 takip say ılı ve 24,50 TL, 2016/151315 takip say ılı ve 118,50 TL tutarlar ında olan takip dosyalar ındaki ödeme emirleri 11/8/2016 ve 9/9/2016 tarihlerinde ba şvurucuya elden tebli ğ edilmiştir. 13. Başvurucunun üzerine kay ıtlı tüm taşınır ve taşınmaz mal varl ığı kay ıtlar ına haciz şerhi işlenmiştir. 14. Başvurucu 23/9/2016 tarihli dilekçesinde, ödeme emri tebli ğ edilmeden mal varl ığına haciz i şlemi uyguland ığını belirterek Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) aleyhine ödeme emrinin iptali istemiyle İzmir 12. İş Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. 15. Dava tarihi öncesinde 15/8/2016 tarihli ve 670 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınmas ı Gereken Tedbirler Hakk ında KHK 17/8/2016 tarihli Resmî Gazete'de, 3/10/2016 tarihli ve 675 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Tedbirler Al ınmas ı Hakk ında KHK da 29/10/2016 tarihli Resmî Gazete'de yay ımlanarak ayn ı tarihlerde yürürlüğe girmiştir. 16. An ılan 675 say ılı KHK'n ın 16. maddesinde "...kapat ılan kurum, kurulu ş, ... ile bunlar ın sahibi gerçek veya tüzel ki şiler veya kapat ılma ya da resen terkin üzerine Maliye Bakanl ığı ile Vak ıflar Genel Müdürlü ğü aleyhine 17/8/2016 tarihi dahil bu tarihten sonra açılan davalar ile icra ve iflas takipleri hakk ında, 670 say ılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesi gere ğince dava veya takip şart ının bulunmamas ı nedeniyle davan ın reddine veya takibin dü şmesine karar ı..." verilece ği belirtilmi ştir. Mahkeme karar ında; davac ının 670 say ılı KHK'da belirtilen usule uygun olarak ilgili idari makama tebliğ tarihinden itibaren otuz günlük hak dü şürücü süre içinde ba şvurabilece ğine yer verildiği, idari ba şvuru üzerine idari merci taraf ından verilecek karar aleyhine idari yarg ıda dava aç ılabileceği, idari yarg ının verdiği karar ın kesin oldu ğu ve uyuşmazl ığın adli yarg ıda hiçbir şekilde dava konusu yap ılamayaca ğı ifade edilmi ştir. 17. Mahkeme 22/2/2017 tarihli karar ıyla, söz konusu KHK'lar do ğrultusunda SGK'ya aç ılan davada dosya üzerinde yap ılan inceleme sonucu istinaf kanun yolu aç ık olmak üzere dava şart ı yokluğu nedeniyle ret karar ı vermiştir. Kararda 675 say ılı KHK'n ın 16. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı gereğince davac ının 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesinde belirtilen usule uygun olarak idari makama tebli ğ tarihinden itibaren otuz günlük hak düşürücü süre içinde ba şvuruda bulunabilece ği aç ıklanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 418. Başvurucu, an ılan karar ın usul ve yasaya ayk ırı olduğunu belirterek istina f kanun yoluna ba şvurmuştur. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi 3/4/2017 tarihli karar ında, karar tarihi itibar ıyla davan ın reddine konu miktar ın 1.000 TL'lik istina f incelemesi için gerekli olan s ınırı geçmedi ğini belirterek istinaf dilekçesinin reddine karar vermiştir. 19. Nihai karardan 17/4/2017 tarihinde haberdar oldu ğunu bildiren ba şvurucu 16/5/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Kanun Hükümleri 20. 18/10/2016 tarihli ve 6749 say ılı Kanun'un 29/10/2016 tarihli ve 29872 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmesi sonucu kanunla şan 667 say ılı KHK'n ın "Kapat ılan kurum ve kurulu şlara ilişkin tedbirler " kenar ba şlıklı 2. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Milli güvenli ğe tehdit olu şturduğu tespit edilen Fethullahç ı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı belirlenen; a) Ekli (I) say ılı listede yer alan özel sa ğlık kurum ve kurulu şlar ı, ... ç) Ekli (IV) say ılı listede yer alan vak ıf yükseköğretim kurumlar ı, ...kapat ılmıştır." 21. 8/2/2018 tarihli ve 7091 say ılı Kanun'un 8/3/2018 tarihli ve 30354 mükerrer say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmesi sonucu kanunla şan 670 say ılı KHK'n ın "Devir işlemlerine ili şkin tedbirler" kenar başlıklı 5. maddesinin (1) ve (4) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "(1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 say ılı Bakanlar Kurulu Karar ıyla ülke genelind e ilan edilen ola ğanüstü hal kapsam ında yürürlü ğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapat ılan ve Vak ıflar Genel Müdürlü ğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yay ınevi ve da ğıtım kanallar ının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarl ığı, alacak ve haklar ı ile belge ve evraklar ının (devral ınan varl ık); her türlü tespit i şlemini yapmaya, kapsam ını belirlemeye, idare etmeye, avans dahil her türlü alacak, senet, çek ve di ğer k ıymetli evraka ili şkin olarak dava ve icra takibi ile di ğer her türlü i şlemi yapmaya, devral ınan varl ıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kay ıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devral ınan varl ıklar ın değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten do ğmamas ı ve Fethullahç ı Terör Örgütü (FETÖ/PDY) ne aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı olmayan ki şilerle gerçek mal veya hizmet ili şkisine dayanmas ı şart ıyla bu varl ıklar ın değerlendirilmesi suretiyle bunlar ı uygun bir takvim dahilinde ödemeye, kapat ılan kurum ve kurulu şlar ın taahhüt ve garanti etti ği ancak vermedi ği mal ve hizmet bedellerinin ödemesini durdurmay a Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 5veya ödemeye, tahsili mümkün olmad ığı anlaşılan veya tahsilinde ve takibinde yarar bulunmayan hak ve alacaklar ile taahhüt ve garantilerin tahsilinden vazgeçmeye, her türl ü sulh işlemini yapmaya, devral ınan varl ıklarla ilişkili kredi veya gerçek bir mal veya hizme t ilişkisine dayanan borçlar nedeniyle konulmu ş ve daha önce kald ırılmış takyidatlar ı kredinin veya borcun ödenebilmesini sa ğlamak amac ıyla kald ırıldığı andaki ko şullarla tekrar koydurmaya ve ihyaya, menkul rehinleri dikkate almaya, devral ınan varl ıklara konulan takyidatlar ın s ınırlar ını belirlemeye ve kald ırmaya, finansal kiralama dahil sözle şmelerin feshine veya devam ına karar vermeye, devral ınan varl ıklar ın idaresi, de ğerlendirilmesi, elden ç ıkar ılmas ı için gerekli her türlü tedbiri almaya, gerekti ğinde devral ınan varl ıklar ın tasfiyesi veya sat ışı amac ıyla uygun görülen kamu kurum ve kurulu şlar ına devretmeye, devi r kapsam ında olmad ığı belirlenen varl ıklar ı iadeye, kapat ılanlar ın gerçek ki şiye ait olmas ı halinde devral ınacak varl ıklar ın kapsam ını belirlemeye, tereddütleri gidermeye, uygulamalar ı yönlendirmeye, bütün bu i şlemleri yapmak amac ıyla usul ve esaslar ı belirlemeye, vak ıflar yönünden Vak ıflar Genel Müdürlü ğü, diğerleri yönünden Maliye Bakanl ığı yetkilidir. ... (4) Birinci f ıkra kapsam ında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ili şkin olarak hak iddias ında bulunanlarca bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren altm ış günlük hak dü şürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kay ıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten sonra yap ılacak kapatma i şlemlerinde ise altm ış günlük süre kapatma tarihinden itibaren ba şlar..." 22. 6/2/2018 tarihli ve 7082 say ılı Kanun'un 8/3/2018 tarihli ve 30354 mükerrer say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmesi sonucu kanunla şan 675 say ılı KHK'n ın "Dava ve takip usulü" kenar ba şlıklı 16. maddesinin (3) ve (4) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "(3) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 say ılı Bakanlar Kurulu Karar ıyla ülke genelinde ilan edilen ola ğanüstü hal kapsam ında yürürlü ğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapat ılan kurum, kurulu ş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yay ınevi ve dağıtım kanallar ı ile bunlar ın sahibi gerçek veya tüzel ki şiler veya kapat ılma ya da resen terkin üzerine Maliye Bakanl ığı ile Vak ıflar Genel Müdürlü ğü aleyhine 17/8/2016 tarihi dahil bu tarihten sonra aç ılan davalar ile icra ve iflas takipleri hakk ında 670 say ılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesi gere ğince dava veya takip şart ının bulunmamas ı nedeniyle davan ın reddine veya takibin dü şmesine karar verilir. ... (4) Birinci ve ikinci f ıkralar uyar ınca verilen kararlarda davac ı veya alacakl ının 670 say ılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesinde belirtilen usule uygun olara k ilgili idari makama, tebli ğ tarihinden itibaren otuz günlük hak dü şürücü süre içinde başvurabilece ği belirtilir. İdari başvuru üzerine idari merci taraf ından verilecek karar aleyhine idari yarg ıda dava aç ılabilir. İdari yarg ının verdiği karar kesin olup, uyu şmazl ık adli yarg ıda hiçbir şekilde dava konusu yap ılamaz. " 2. Yarg ı Kararlar ı 23. Başvuru konusu davaya benzer bir davada İzmir 1. İş Mahkemesinin ayn ı konuda dava şart ı yokluğu nedeniyle verdi ği 10/5/2017 tarihli ve E.2016/469, K.2017/171 say ılı karar ı, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi 15/2/2018 tarihli ve E.2017/1674, K.2018/264 say ılı karar ıyla kald ırm ıştır. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 6"... Prim borçlusu kurulu ş tüzel ki şiliğinin Kanun Hükmünde Kararname ile sona erdirilmesi nedeniyle ifan ın imkans ızlaştığı yaklaşımıyla, el konulan tüzel ki şiliklerin yönetici ve ortaklar ı hakk ında da 675 say ılı KHK nin 16. maddesi uyar ınca takip yap ılamayaca ğı ve haklar ındaki takip ve takiplere ili şkin davalar ın, dava şart ı yokluğundan reddi gere ğine ilişkin Dairemiz( İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi 2017/10-65 say ılı karar ındaki) yakla şımı; Müteselsil borçlulukta alacakl ı, alacağının tamam ını veya bir k ısm ını karşısındaki borçlulardan diledi ği birinden isteyebilme k imkân ına sahip bulundu ğu gibi, borçlular da alacakl ıya karşı borç sona erinceye kadar hep birlikte sorumlu olmakta devam ederler. Borçlulardan birinin borç ödemeden aciz haline düşmesinin veya iflas etmesinin alacakl ı için her hangi bir tehlikesi yoktur; zira di ğer borçlulardan her biri borcun tamam ını ifa etmek yükümlülü ğü alt ında bulunmaktad ır. Müteselsil borçluluk alacakl ıya, borçlular ın içinden ödeme gücü en yüksek olan ı seçerek edimin tamam ını ondan isteyebilme yetkisini tan ır. (Yarg ıtay 10. Hukuk Dairesi, 06.03.2017 t, 2016/12578 E., 2017/1726K.) içerikli Yarg ıtay içtihatlar ındaki uygulamayla uyumlu bulunmad ığından; bu kapsamdaki davalar ın esas ına girilerek çözümlenmesi yasal zorunlulu ğu doğmuştur. Sıralanan maddi ve hukuki olgular gözetildi ğinde, taraflar ın iddia ve savunmalar ı kapsam ında ileri sürdükleri kan ıtlar toplan ıp; tüzel ki şiliği sonland ırılarak mal varl ığı Hazineye devredilen kurulu ş malvarl ığından takip konusu borçlar ın tahsil edilip edilmedi ği ve bu konuyla görevli KHK i şlemleri bürosu taraf ından bu yönde ne gibi i şlemler yap ıldığı konusundaki bilgiler de getirtildikten sonra, taraflar ın iddia ve savunmalar ı ışığında yap ılacak inceleme sonucunda davan ın esas ı hakk ında bir karar verilmesi gerekirken; davan ın esas ına ilişkin hiç bir kan ıt toplanmadan ve davan ın esas ına ilişkin irdeleme yap ılmadan, dava şart ı yokluğundan red karar ı verilmiş olmas ı usul ve yasaya ayk ırı bulunduğundan; esas ı incelenmeksizin karar ın kald ırılmas ına ve davan ın yeniden görülmes i için dosyan ın karar ı veren mahkemeye gönderilmesine, duru şma yap ılmaks ızın HMK 353/1-(a)-4, 6. maddesi uyar ınca karar vermek gerekmi ş ve aşağıdaki hüküm f ıkras ı oluşturulmuştur. ..." B. Uluslararas ı Hukuk 24. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından ... görülmesini isteme hakk ına sahiptir..." 25. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının aç ık bir biçimde mahkeme veya yarg ı merciine eri şim hakk ından söz etmese de -maddede kullan ılan terimler bir bütün olarak ba ğlam ıyla birlikte dikkate alındığında- mahkemeye eri şim hakk ını da garanti alt ına ald ığı sonucuna ula şıldığını belirtmiştir (Golder/Birle şik Krall ık [GK], B. No: 4451/70, 21/2/1975, 28-36). A İHM'e göre mahkemeye eri şim hakk ı Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ında mündemiçtir. Bu ç ıkarsama, Sözle şmeci devletlere yeni yükümlülük yükleyen geni şletici bir yorum olmay ıp 6. maddenin (1) numaral ı fıkras ının birinci cümlesinin lafz ının Sözleşme'nin amaç ve hedefleri ile hukukun genel prensiplerinin gözetilerek birlikte okunmas ına dayanmaktad ır. Sonuç olarak Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı, herkesin Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 7medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili iddialar ını mahkeme önüne getirme hakk ına sahip olmas ını kapsamaktad ır (Golder/Birle şik Krall ık, 36). V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 29/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 27. Başvurucu, sigorta prim borcu nedeniyle düzenlenen ödeme emirlerinin iptali istemiyle açt ığı davan ın 670 say ılı KHK uyar ınca dava şart ı yokluğundan reddedilmesi nedeniyle Anayasa'n ın 10., 35. ve 36. maddelerinde güvence alt ına al ınan haklar ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 28. Bakanl ık, başvurucunun ba şvurunun yap ıldığı tarih itibar ıyla hukuk sisteminde mevcut idari ve yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulunmas ı nedeniyle başvurunun kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekti ği yönünde görü ş bildirmiştir. 29. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında SGK taraf ından düzenlenen ödeme emirlerinin iptali için yürürlükteki mevcut tüm yasal yollar ın tüketildi ğini belirtmi ştir. B. Değerlendirme 30. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak Hak arama hürriyeti kenar başlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma (De ğişik ibare: 3.10.2001-4709/14 md.) ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 31. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu eşitlik ilkesi ile mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şse de ba şvurucunun yarg ılama yap ılmak suretiyle toplanacak deliller çerçevesinde davan ın esas ı hakk ında bir sonuca var ılmamas ına yönelik bir şikâyeti olduğundan ba şvurunun mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden32. Somut olayda ilk derece mahkemesinin karar ına yönelik istinaf iste ği karar ın miktar itibar ıyla kesin oldu ğu ve karara kar şı herhangi bir kanun yolunun bulunmad ığı gerekçesiyle reddedilmi şse de ilk derece mahkemesi an ılan kararda istinaf yolunu aç ık olarak göstermiştir. Dolay ı sıyla başvurucunun buna güvenerek istinaf kanun yoluna ba şvurduğu ve istinaf karar ının tebliğinden itibaren otuz günlük süre içinde bireysel ba şvuruda bulundu ğu nazara al ındığında bireysel ba şvurunun süresi içinde yap ıldığının kabulü gereklidir. 33. Başvuru konusu davada uyu şmazl ık konusu miktar, Anayasa Mahkemesinin içtihad ında kabul edilen ki şisel önem kriterini kar şılamamakta ise de ba şvuru konusu olaya Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 8benzer davalar ile ilgili uygulamada olu şan hatalardan kaynakl ı yap ısal sorunlar ın giderilmesine yönelik olmas ı nedeniyle ba şvurunun anayasal öneme sahip oldu ğu anlaşılm ıştır. 34. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Müdahalenin Varl ığı ve Hakk ın Kapsam ı 35. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. AİHM, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının mahkemeye eri şim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 36. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bak ımdan davan ın bir mahkeme taraf ından görülebilmesi ve ki şinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak ki şiye iddialar ını ortaya koyma imkân ının tan ınmas ı gerekir. Di ğer bir ifadeyle dava yoksa adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerden yararlanmak mümkün olamaz ( Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). 37. Anayasa Mahkemesi, bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde mahkemeye eri şim hakk ının bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına geldiğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 38. Öte yandan Anayasa'n ın 36. maddesinin ikinci f ıkras ında hiçbir mahkemenin görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaç ınamayaca ğı belirtilmi ştir. Bu ba ğlamda adil yarg ılanma hakk ı, koşullar ı bulundu ğu takdirde ki şilere davan ın görüldü ğü mahkemeden uyuşmazl ığın esas ının incelenmesini isteme güvencesini de sa ğlar. 39. Somut olayda davan ın esas ı hakk ında bir inceleme yap ılmadan dava şart ı yokluğu dolay ısıyla verilen ret karar ı başvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir müdahalede bulunuldu ğu görülmektedir. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 40. Adil yarg ılanma hakk ının görünümlerinden biri olan mahkemeye eri şim hakk ı, mutlak bir hak olmay ıp bu hakk ın s ınırland ırılmas ı mümkündür. Ancak mahkemeye eri şim hakk ına müdahalede bulunulurken Anayasa'n ın temel hak ve özgürlüklerin Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 9sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen 13. maddesinin gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. 41. Anayasa'n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 42. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa'n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa'n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut ba şvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma (me şru amaç) ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. 43. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yap ılacak müdahalelerin ve s ınırland ırmalar ın kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlar ından biridir ( Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, 60). 44. Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı öncelikle şeklî manada bir kanunun varl ığını zorunlu k ılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) taraf ından Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun ad ı alt ında ç ıkar ılan düzenleyici yasama işlemidir. Hak ve özgürlüklere müdahale edilmesi ancak yasama organ ınca kanun ad ı alt ında çıkar ılan düzenleyici i şlemlerde müdahaleye imkân tan ıyan bir hükmün bulunmas ı şart ına bağlıdır. TBMM taraf ından ç ıkar ılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmamas ı hakk a yap ılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun b ırak ır (Ali H ıdır Akyol ve di ğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, 56). 45. İlke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile derece mahkemelerince uyu şmazl ık konusunda var ılan sonucun esas yönünden adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru incelemesine konu olamaz. Bunun te k istisnas ı, derece mahkemelerinin tespit ve sonuçlar ının adaleti ve sa ğduyuyu hiçe sayan tarzda aç ık bir keyfîlik içermesi ve bu durumun kendili ğinden bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlükleri ihlal etmi ş olmas ıdır (Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 42). 46. Somut olayda, Üniversiteye ait sigorta prim borçlar ının ödenmemesi dolay ısıyla hakk ında icra takibi ba şlatılarak mal varl ığına el konulan ba şvurucunun ödeme emrinin iptali istemiyle açm ış olduğu davada Mahkeme olay ı 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesine göre KHK kapsam ında kapat ılan kurumlara kar şı aç ılan dava çerçevesinde de ğerlendirerek dava şart ı yokluğu nedeniyle ret karar ı vermiştir. 47. Ancak davan ın SGK aleyhine aç ıldığı, dolay ısıyla olay ın 670 say ılı KHK kapsam ında değerlendirilmesinin mümkün olmad ığı, bu aç ıdan aç ık bir hata sonucu verilen karar ın kanunilik unsuru ta şımayacağı aç ıktır. 48. Buna göre somut olayda Mahkemenin kanuni bir dayana ğı olmadan, ilgili idari makama ba şvurma yolunun aç ık olduğunu belirterek, önüne gelen bir uyu şmazl ığın esas ı hakk ında inceleme yapmadan davay ı dava şart ı yokluğu nedeniyle reddetmesinin başvurucunun mahkemeye eri şim hakk ının ihlali sonucunu do ğurduğu anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 1049. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 50. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 51. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve tazminat talebinde bulunmu ştur. 52. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ( [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018). karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 53. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 54.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 11ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 55. Anayasa Mahkemesi, ba şvurucunun ödeme emrinin iptali istemiyle açm ış olduğu davada idari bir organ ın görevi kapsam ında kald ığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmad ığı yönünde karar verilmesinin mahkemeye eri şim hakk ını ihlal etti ği sonucuna varm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 56. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İzmir 12. İş Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 57. İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 58. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin Anayasa'n ın 36. maddesinde güvenceye ba ğlanan mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İzmir 12. İş Mahkemesine (E.2016/478, K.2017/53) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2017/23696 Karar Tarihi :29/9/2020 12G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 29/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş