Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -3-102 (Muafiyet) Karar Sayısı : 04 -72/1049 -261 Karar Tarihi : 19.11.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖK MEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER : Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Alper KARAKURT C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Arçelik A.Ş. Temsilcisi: Dr. Dilek TEMEL 20 Tuzla 34 950 İstanbul D. TARAFLAR : - Arç
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -3-102 (Muafiyet) Karar Sayısı : 04 -72/1049 -261 Karar Tarihi : 19.11.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖK MEN, R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER : Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Alper KARAKURT C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Arçelik A.Ş. Temsilcisi: Dr. Dilek TEMEL 20 Tuzla 34 950 İstanbul D. TARAFLAR : - Arçelik A.Ş. Tuzla 34950 İstanbul. -Sony Eurasia Pazarlama A.Ş. Kısıklı Cad. Aköz İş Merkezi No:16 Altunizade İstanbul. E. DOSYA KONUSU: Arçelik A.Ş. ile Sony Eurasia Pazarlama A.Ş . arasındaki satış sözleşmesine menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet 30 tanınması talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.9.2004 tarih, 4967 sayı ile giren ve en son 7.10.2004 tarih 5506 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4., 5. ve 8. maddeleri ile 1997/2 sayılı Anlaşmaların, Uyumlu Eylemler ve Teşebbüs Birliği Kararlarının Kanun un 10. Maddesine Göre Bildiriminin Usul ve Esasları Hakkında Rekabet Kurulu Tebliği nin ilgili hüküml eri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 2.11.2004 tarih, 2004 -3-102/MM -04-AİÇ sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu, 5.11.2004 tarih ve REK.0.07.00.00/231 sayılı Başkanlık 40 önergesi ile 04 -72 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara b ağlanmıştır G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; bildirim konusu sözleşmeye 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırı hükümler içermemesi nedeniyle menfi tespit belgesi verilmesi gerektiği ifade edilmektedir. 04-72/1049 -261 2 H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgi li Pazar 50 Söz konusu başvuruya ilişkin satış sözleşmesinin ekinde yer alan ürün listesi incelendiğinde, ürünlerin birkaç kategoride toplandığı anlaşılmaktadır. Bu kategoriler: Televizyonlar (LCD projeksiyon TV), kameralar (analog, dijital ve DVD formatınd a kaydeden video kameralar),dijital fotoğraf makineleri, hi -fi (mini müzik setleri ve ev sineması sistemleri), DVD oynatıcılar/kaydediciler, video projeksiyon cihazları, portatif audio (çeşitli türlerde walkman, radyolar, ses kayıt cihazları), oyun konsoll arı, oto müzik sistemleri ve bu kategoride yer alan ürünlerin aksesuarları (oto müzik sistemleri hariç) olarak sıralanmaktadır. Sözleşmenin Amaç, Tanımlar ve Kapsam bölümünde sözleşmenin amacı Sony 60 Eurasia nın kullanım hakkı bulunan SONY ve diğer mar kalı olmak üzere Arçelik in ürün gamını tamamlar nitelikte ev elektroniği ürünlerinin ve aksesuarlarının satışı olarak belirtilmiştir. Benzer şekilde bildirim formunda anlaşmanın kapsamı Arçelik A.Ş. nin ürün gamını tamamlar nitelikte, farklı özelliklere sahip TV ler, DVD, VCD, MP3 çalarlar, müzik setleri, ev sinema sistemleri, fotoğraf makineleri, kamera ve bunlara bağlı olmamak kaydıyla benzeri ev elektroniği ve konfor ürünlerinin Sony Eurasia Pazarlama A.Ş. (Sony A.Ş.) den satın alınarak, mevcut Arçelik A.Ş. dağıtım kanallarında (Arçelik ve Beko hizmet markalı mağazalarında) satışa sunulması olarak ifade edilmiştir. Formun ilgili pazara ilişkin bilgiler kısmında da anlaşmanın, elektronik 70 cihazlardan, LCD ve projeksiyon tipleri de dahil olmak üzere geniş ekranlı ve farklı teknolojilere dayanan dijital ve/veya HD (high definition) yayınlara uyumlu özel model TV ler, farklı ölçek ve modelde müzik setleri, video ve fotoğraf kameraları, televizyon oyunları, DVD, disk çalarlar, bunların aksesuarları ve benzerle rini kapsadığı belirtilmiştir. Sony nin 2004 yılı ürün kataloğunda benzer ürünler portatif audio, dijital görüntüleme, ev sineması ve hi -fi olmak üzere dört kategori altında yer almıştır. Portatif audio kategorisinde çeşitli nitelikteki walkman ve portati f radyolar bulunurken; dijital görüntüleme kategorisinde handycam olarak tabir edilen mini 80 kameralar ve dijital fotoğraf makineleri; ev sineması kategorisinde televizyonlar, video ve DVD cihazları ve ses sistemleri; hi -fi kategorisinde çeşitli nitelikteki müzik setleri yer almaktadır. Ayrıca her kategorinin altında o kategoriye ait aksesuarlar bulunmaktadır. Sözleşmeye taraf olan Sony A.Ş., Sony markalı söz konusu ürünlerin ithalatını, toptan satışını ve yetkili servis noktaları aracılığıyla satış sonrası hizmetlerini sunarken, paralel ithalat yoluyla ve kayıt dışı yollardan Sony markalı çeşitli ürünler Türkiye pazarında satılmaktadır. Bu ürünlerin muadilleri sayılabilecek ürünleri üreten JVC, Pioneer, Sharp, Panasonic, Toshiba, Samsung gibi bilinen 90 firmala rın distribütörleri de Türkiye de faaliyet göstermektedir. 04-72/1049 -261 3 Daha çok evlerde kullanılan elektronik tüketim cihazları piyasada, Arçelik - Beko, Vestel, Bosch, Profilo gibi bayi kanalıyla ya da organize perakende zincirleri yoluyla tüketicilere ulaştırılmakta dır. Bunların dışında çok farklı kanallardan ithalatı yapılan benzer elektronik cihazların satıldığı çok sayıda bağımsız mağazalar da bulunmaktadır. H.1.1. İlgili Ürün Pazarı 100 Yukarıda yer verilen açıklamalardan, sözleşme konusu ürünlerin evlerde kullanı lan ve daha çok yüksek teknoloji içeren elektronik cihazlar olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte oldukça geniş kapsamlı olan elektronik cihazlar üst pazarının, dosya kapsamına bağlı olarak televizyon, kamera, dijital fotoğraf makineleri, hi -fi (mini mü zik setleri ve ev sineması sistemleri), DVD oynatıcılar/kaydediciler, video projeksiyon cihazları, portatif audio (walkman, radyolar, ses kayıt cihazları), oyun konsolları ve oto müzik sistemleri şeklinde alt pazarlara ayrılarak her birinin ayrı ayrı ilgil i ürün pazarı olarak tanımlanması sonucuna ulaşılmıştır. 110 H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Satınalma sözleşmesi, Arçelik A.Ş. nin Sony A.Ş. den satın alacağı belli özelliklerdeki ev elektroniği ürünlerinin, Arçelik -Beko bayilerince satılmasını düzenlemekted ir. Bu çerçevede, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları dahili olarak tanımlanmıştır. H.2. Taraflar H.2.1. Arçelik A.Ş. 120 Anlaşmanın taraflarından Arçelik A.Ş., Koç Grubu şirketlerinden olup, başta beyaz eşya olmak üzere, evlerde kullanılan e lektrikli ve elektronik ürünlerin üretimi, satışı, dağıtımı ve pazarlanması alanlarında ulusal ve uluslararası boyutta faaliyet göstermektedir. Grubun holding şirketi Koç Holding A.Ş. nin faaliyette olduğu alanlar otomotiv, dayanıklı tüketim, gıda, peraken decilik, enerji, finansal hizmetler, turizm, inşaat ve bilgi teknolojileridir. Koç Holding A.Ş. nin tahmini cirosu 11.1 milyar ABD Doları dır. Arçelik A.Ş. ile benzer ürünlerin üretimini yapan grubun diğer şirketi Beko Elektronik A.Ş. özellikle televizyon, PC, monitör, yazar kasa ve uydu alıcı üretmektedir. Arçelik A.Ş. 2003 yılı itibarıyla 130 yaklaşık 1.9 milyar Euro net satış gerçekleştirerek, 87 milyon Euro net kara ulaşmıştır. Satışların %53 ü Türkiye, %40 ı Avrupa ve kalan %7 si diğer ülke pazarlarında ya pılmıştır. Arçelik A.Ş. nin Koç Grubu ve haricindeki pek çok şirkette çeşitli oranlarda iştirak ve yatırımları bulunmaktadır. 04-72/1049 -261 4 H.2.2. Sony Eurasia Pazarlama A.Ş. (Sony A.Ş.) 140 Sony A.Ş. üretici firma Sony Corporation ın Türkiye deki toptan dağıtıcısıdır . Sony Corporation, dünyada elektronik ev eşyası alanında bilinen önemli bir markadır. Ürünleri dünyanın çeşitli ülkelerinde bulunan üretim tesislerinde yaklaşık 161,000 çalışanıyla üretilmekte ve dünyanın birçok ülkesinde pazara sunulmaktadır. Sony Corpor ation ın cirosunun yaklaşık 72.1 milyar ABD Doları olduğu dosya mevcudu bilgi ve belgeden anlaşılmaktadır. 1990 yılında Sony Servis ve Mühendislik unvanı ile Sony Corporation tarafından Türkiye deki servis hizmetlerini kurup geliştirmek amacıyla kurulan f irma, 1993 yılında Sony Eurasia Pazarlama A.Ş. unvanını alarak, satış ve satış sonrası 150 hizmetleri bir arada sunmaya başlamıştır. Sony A.Ş., tüketici elektroniği alanında; televizyon, audio cihazları, video kamera, video, DVD, portatif audio, oto müzik sistemleri, playstation ve aksesuarlarını ayrıca radyo TV yayıncılığı, medikal, güvenlik görüntüleme, video konferans ve video projeksiyon cihazlarının ithalat, satış ve pazarlamasını gerçekleştirmektedir. Söz konusu ürünlerin muadilleri JVC, Pioneer, Sharp, Panasonoic, Toshiba, Samsung gibi dünya çapında firmaların distribütörleri tarafından Türkiye pazarında satılmaktadır. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 160 H.3.1 Anlaşmanın Etkileri Yukarıda belirtilen işbirliği çerçevesinde akdedilen anlaşma nın ilgili pazarlardaki rekabetçi yapı üzerindeki etkileri değerlendirilmeden önce anlaşmanın niteliğini belirleyebilmek amacıyla, taraf olan teşebbüslerin pazarın hangi aşamasında faaliyet gösterdiklerinin tespit edilmesi gerekmektedir. Alt ilgili pazarla r olarak tespit edilen televizyon, kamera, dijital fotoğraf makineleri, hi -fi (mini müzik setleri ve ev sineması sistemleri), DVD oynatıcılar/kaydediciler, video projeksiyon cihazları, portatif audio (walkman, radyolar, ses kayıt cihazları), oyun konsollar ı ve oto müzik sistemleri pazarlarından, televizyon pazarında Arçelik A.Ş. ve Sony 170 A.Ş. hem üretim hem de dağıtım seviyesinde rakiptirler. Bunun dışında kalan pazarlarda Sony A.Ş. hem üretici hem dağıtıcı iken Arçelik A.Ş. nin üretim ya da dağıtım alanınd a herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Tarafların anlaşma konusu ürün pazarında açıkça rekabet etmedikleri durumda, anlaşma yatay seviyede rekabetçi bir problem doğurmayabilecektir. Pazarın yapısı, tarafların pazar gücü gibi ekonomik kriterler, yatay s eviyedeki işbirliklerinin olumsuz rekabetçi etkilerinin değerlendirilmesinde önemli rol oynayan unsurların başında gelmektedir. Yukarıda yer verilen ilgili ürün pazarlarında faaliyet gösteren Vestel, İmper, Profilo, Philips, Samsung, 180 Panasonic, JVC, Siemen s, Pioneer, Sharp, Toshiba, Show, Premier, Thompson gibi rakiplerin varlığı, dosya konusu dağıtım anlaşmasının olumsuz rekabetçi etkilerinin ortaya çıkmasına engel olacaktır. 04-72/1049 -261 5 Pek çok yatay işbirliği anlaşması, rekabeti kısıtlama amacı taşımamaktadır. Arçelik A.Ş. ve Sony A.Ş. arasında imzalanan Satış Sözleşmesi nin hükümleri incelendiğinde, temel amacı daha geniş bir ürün gamı ile ve daha etkin bir dağıtım kanalı üzerinden tüketiciye ulaşmak olan anlaşmanın rekabeti kısıtlama amacına sahip olmadığı görü lmektedir. Bu nedenle yapılacak değerlendirmelerde, anlaşmanın etkilerini de esas alan bir analiz gerekmektedir. Tarafların pazar payları toplamının oldukça düşük seviyelerde kalması, işbirliği 190 anlaşmasının sınırlayıcı etkilerinin ortaya çıkmasını engelley ecektir. Dosya konusu ilgili ürün pazarlarından televizyon pazarı dışındaki pazarlarda taraflardan Arçelik A.Ş. nin faaliyetinin olmaması, işbirliği anlaşmasının olumsuz rekabetçi etkilerinin ortaya çıkmasını mümkün kılmamaktadır. Taraflardan birinin paza r payının oldukça sınırlı düzeyde olması, tarafların pazar payları toplamının rekabet üzerindeki etkisinin göstergesi olmaktan çıkmasına neden olabilecektir. Bildirim Formu nda yer verilen ve ilgili ürün pazarlarından pazar payı tespit edilebilen televizyo n pazarında Sony nin pazar payının %( .) seviyesinde olması, tarafların toplam %( ) seviyesindeki pazar payı rakamını, 200 gerçek anlamda bir gösterge olmaktan çıkarmaktadır. Tarafların piyasa pozisyonları dışında pazarın yoğunlaşma oranı, rakiplerin sayısı ve konumları da işbirliği anlaşmasının rekabet üzerindeki etkilerinin tespitinde göz önünde bulundurulacak diğer unsurlardır. Bu bağlamda televizyon pazarında üretim yapan çok sayıda firmanın varlığı ve aynı zamanda ithalat yoluyla pazarda faaliyet göster en markaların mevcudiyeti, söz konusu pazardaki markalar arası rekabetin önemli bir seviyede olduğunu göstermektedir. Son olarak üzerinde durulması gereken diğer bir konu, dosya konusu işbirliği 210 anlaşmasının dağıtım anlaşması niteliğine sahip olmasıd ır. Dağıtım anlaşmaları pazarın farklı seviyelerindeki teşebbüsler tarafından yapıldıkları için dikey nitelik taşıyan anlaşmalardır. Dosya konusu dağıtım anlaşması incelendiğinde ise, tarafların televizyon pazarının hem üretim hem dağıtım aşamalarında birb irine rakip teşebbüsler oldukları görülmektedir. Bununla birlikte söz konusu dağıtım anlaşması ile Sony ürünlerinin Arçelik A.Ş. tarafından dağıtılmasının temini, rekabetçi bir yapıya sahip olan televizyon pazarında oldukça küçük bir pazar payına sahip ola n Sony A.Ş. nin, Arçelik A.Ş. nin Türkiye çapında sahip olduğu yaygın dağıtım ağı kanalıyla pazardaki rekabet seviyesini artırabilecektir. Aynı zamanda Sony ürünlerinin, anlaşma öncesinde dağıtımını gerçekleştiren dağıtım 220 ağının mevcudiyetini korumaya deva m etmesi ve dağıtım anlaşmasının münhasır bir nitelik taşımaması, Sony ürünlerinin Arçelik dağıtım kanalıyla dağıtımından tüketicinin yüksek fiyat gibi olumsuz etkilere maruz kalmasını engelleyecektir. Hem yüksek teknolojili televizyon hem diğer dağıtım k onusu ürünlerin Arçelik A.Ş. nin ürün gamını tamamlar nitelikte ürünler olması, Arçelik A.Ş. nin bir bütün olarak elektronik eşya pazarındaki konumunu güçlendirecek bu da pazardaki rekabetçi yapıyı kuvvetlendirecektir. 04-72/1049 -261 6 H.3.2. Anlaşmanın Hükümleri 230 Dosya k onusu Arçelik A.Ş. ve Sony A.Ş. arasında imzalanan Satış Sözleşmesi nin hükümleri incelendiğinde; Yetkili Dağıtıcı Olarak Atama , Sözleşmenin Konusu başlıklarında, Arçelik A.Ş. nin münhasır dağıtıcı olarak atanmadığı, 4.2. maddesinde Arçelik A.Ş. nin kendi bayilerine gerçekleştireceği satış fiyatlarını belirlemekte serbest olduğu, 240 Yine aynı maddede; Arçelik A.Ş. nin, bayilerinin son kullanıcılara yapacağı satışlar için ancak tavsiye edilen perakende satış fiyatını bildirebileceği kayıt altına alınmış tır. Söz konusu hükümlerden ilk ikisinin rekabeti kısıtlamayan hükümler olduğu açıktır. Son hükmün ise rekabetçi açıdan irdelenmesi gerekmektedir. Her şeyden önce bahse konu hüküm, Arçelik A.Ş. nin bayilerine yapacağı satışların fiyatının değil bayilerin nihai tüketicilere yapacağı satışların fiyatının tavsiye edilebileceğini hüküm altına almaktadır. Bu yönüyle tavsiye fiyat, anlaşmanın taraflarından Sony A.Ş. tarafından Arçelik A.Ş. karşısında kullanılacak bir rekabet sınırlaması 250 değildir. Arçelik A .Ş. ye, bayilerinin son kullanıcılara yapacağı satışlara ilişkin olarak tavsiye fiyatı gönderme yetkisi veren söz konusu hükmün, Sony A.Ş. ile Arçelik A.Ş. arasındaki Satış Sözleşmesi nin yürürlüğe girmesi ile birlikte rekabeti kısıtlayıp kısıtlamadığın ın tespiti için, Arçelik A.Ş. ile bayileri arasında daha önce imzalanan ve halen yürürlükte bulunan Model Mağaza İşletmesi sözleşmesinin incelenmesi gerekmektedir. Model Mağaza İşletmesi sözleşmelerinin 6.2. maddesinde Söz konusu ürünlerin tavsiye nit eliği taşıyan yeniden satış (perakende satış) fiyatları, Arçelik tarafından sirkülerler ile İşletmeciye iletilir 260 hükmü yer almaktadır. Bu hükme göre halihazırda Arçelik A.Ş., bayilerine verdiği mallar için tavsiye fiyat sirküleri göndermektedir. Hükümde y er alan söz konusu ürünler tabiri, 2. maddede yer alan İş bu sözleşme kapsamında İşletmesi, işyerinde sadece Arçelik tarafından tedarik edilen ve/veya Arçelik in acentalık, mümessillik ve benzeri haklarla temsil ettiği ve/veya Arçelik tarafından belirle nen üçüncü kişiler tarafından üretilen... ifadesinden de anlaşılacağı üzere yalnızca Arçelik markalı ürünleri değil Arçelik A.Ş. tarafından bayilere gönderilen -Sony markalı ürünler de dahil - tüm ürünleri kapsamaktadır. 270 Model Mağaza İşletmesi sözle şmesinin söz konusu iki maddesi, Arçelik A.Ş. ye, bayilerine gönderdiği tüm ürünler için tavsiye fiyatı verme hakkı tanımaktadır. Bu açıdan, Sony A.Ş. ile Arçelik A.Ş. arasındaki Satış Sözleşmesi nde yer alan tavsiye fiyat hükmü olmasa dahi, Arçelik A.Ş. nin Sony markalı ürünlere ilişkin tavsiye fiyat verme yetkisi zaten bulunmaktadır. Diğer bir ifade ile Satış 04-72/1049 -261 7 Sözleşmesi nde yer alan hüküm, mevcut durumda herhangi bir değişiklik yapmamıştır. Bu sebeple söz konusu hükmün yürürlüğe girmesi ile birlikte rekabeti kısıtlayıcı etki doğurması olası değildir. Sözleşmenin etkileri ve hükümleri birlikte değerlendirildiğinde televizyon pazarı 280 dışındaki pazarlarda herhangi bir şekilde rekabetin kısıtlanmasının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Ancak her iki teşebbüsün televizyon pazarında faaliyet göstermesi nedeniyle böyle bir işbirliği rekabetin kısıtlanmasına yol açabilecektir. Bu yüzden televizyon pazarında ilgili sözleşmenin genel hükümlerinin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıc ı olduğu ve talep edilen menfi tespit belgesinin verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır. Bununla birlikte yukarıda ayrıntılarıyla değinildiği üzere, sözleşme sayesinde ilgili pazarlarda ürünlerin dağıtımı ve hizmetlerin sunulmasında gelişme sağlanarak, ürünlerin daha etkin bir şekilde ve mevcut satış noktalarına ek olarak daha çok 290 satış noktasında tüketicilere ulaşması, tüketicilerin marka içi rekabetten yararlanarak daha fazla seçeneğe sahip olması, bu pazarların önemli bir bölümünde rekabet in artması konuları dikkate alınarak, bildirim konusu sözleşmeye bireysel muafiyet verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Arçelik A.Ş. ile Sony Eurasia Pazarlama A.Ş. arasındaki satış s özleşmesine 5 300 yılı aşmamak kaydıyla sözleşme süresince bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.