TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MUAZZEZ ÇEL İK KARAKAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/11208) Karar Tarihi: 23/11/2021 Başvuru Numas ı : 2019/11208 Karar Tarih : 23/11/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Muazzez ÇEL İK KARAKAYA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, akademik kadroya yap ılan atama i şlemine kar şı aç ılan iptal davas ında ileri sürü
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MUAZZEZ ÇEL İK KARAKAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/11208) Karar Tarihi: 23/11/2021 Başvuru Numas ı : 2019/11208 Karar Tarih : 23/11/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Muazzez ÇEL İK KARAKAYA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, akademik kadroya yap ılan atama i şlemine kar şı aç ılan iptal davas ında ileri sürülen esasl ı iddialar ın karşılanmamas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/4/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu, Selçuk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi bünyesinde yer alan Jeoloji Mühendisli ği Bölümünün ba şkan ıdır. 7. Selçuk Üniversitesi Rektörlü ğünün 5/7/2017 tarihli ve 30115 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan akademik kadro ilan ı uyar ınca, başvuranlar aras ından A.R.S. Selçu k Üniversite Yönetim Kurulunun 23/8/2017 tarihli karar ı ile Uygulamal ı Jeoloji Ana Bilim Dal ı doçentlik kadrosuna atanm ıştır. Başvuru Numas ı : 2019/11208 Karar Tarih : 23/11/2021 38. Atama i şlemine esas olan de ğerlendirmeyi yapan jüride Jeoloji Mühendisli ği Bölümü Ba şkan ı başvurucu yer almam ıştır. Jüri üyelerinden ikisi Selçuk Üniversitesi Mühendislik Fakültesinin profesör unvanl ı öğretim üyeleridir. Bu akademisyenlerden biri Jeoloji Mühendisli ği diğeri ise Maden Mühendisli ği Bölümünde görev yapmaktad ır. Üçüncü jüri üyesi ise Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisli ği Bölümünün profesör unvanl ı öğretim üyesidir. 9. Başvurucu; akademik kadro ilan ına ç ıkılırken ihtiyaç bulunup bulunmad ığı yönünde kendisinden görü ş al ınmad ığını, jüride birim yöneticisi olarak kendisine yer verilmedi ğini, bir jüri üyesinin de atama yap ılan bilim dal ından olmad ığını, ayr ıca bu kişinin başvurucu ile ortak çok say ıda eserinin bulundu ğunu ve bütün bu hususlar ın süreci hukuksuz kıldığını ileri sürerek atama i şleminin iptali için Konya 2. İdare Mahkemesi (Mahkeme) nezdinde dava açm ıştır. 10. Mahkeme 26/6/2018 tarihli karar ı ile davay ı reddetmi ştir. Gerekçenin ilgili kısm ı şöyledir: "... daval ı idare bünyesinde aç ılan doçentlik kadrosu için müdahil ö ğretim üyesinin başvurduğu ve atamas ının yap ıldığı ancak davac ı taraf ından kendisinin bölüm ba şkan ı olduğu, bu nedenle juride yer almas ı gerekirken juride kendisine yer verilmedi ği ve juride yer alan ö ğretim üyelerinden biriyle atamas ı yap ılan öğretim üyesinin bir çok yay ını olduğu iddia edilmi ş olup dosya içerisinde yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden davac ı ile atamas ı yap ılan öğretim üyesi aras ında yaşanan olaylar nedeniyle davac ı hakk ında disipli n soruşturmas ı aç ıldığı ve davac ıya disiplin cezas ı verildiği, atanan ö ğretim üyesinin aralar ında husumet oldu ğundan bahisle davac ının juride yer almamas ı için dilekçe verdi ği ve bu dilekçe do ğrultusunda davac ının juriye al ınmad ığı, jurilerden biri olan Selçuk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Maden Mühendisli ği bölümü ö ğretim üyesi Prof. Dr. V.Z nin müdahil ile ortak yay ınlar ı olduğu görülmekte ise de davac ı hakk ında mütaala vere n jurilerden üçünün de davac ı hakk ında olumlu görü ş bildirdiği, her ne kadar bir tanesini n ortak yay ınlar ı olduğundan bahisle tarafs ız kalamayaca ğı iddia edilmi ş olsa da di ğer ik i jurinin de olumlu görü ş bildirmi ş ve rektörün bu mütalalar do ğrultusunda yönetim kurulunun görü şünü de alarak atamay ı gerçekleştirdiği anlaşılmaktad ır. Bu durumda; daval ı idarece Selçuk Üniversitesi Rektörlü ğünün 05.07.2017 tarih ve 30115 say ılı Resmi Gazetede yay ınlanan öğretim üyesi ilan ı ile bu ilana dayal ı olarak A.R.S. nin Selçuk Üniversite Yönetim Kurulunun 23.08.2017 tarih ve 2017/09-17 say ılı karar ı ile Doçentlik kadrosuna atanmas ı işleminde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonuç ve kanaatine var ılmıştır." 11. Ret hükmüne kar şı yap ılan istinaf ba şvurusu Konya Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesinin 6/2/2019 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 12. Başvurucu, nihai hükmü 7/3/2019 tarihinde tebellü ğ etmesinin ard ından 2/4/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A.İlgili Mevzuat 13. 4/11/1981 tarihli ve 2547 say ılı Yüksekö ğretim Kanunu'nun 25. maddesinin akademik ilan verildi ği ve atama i şlemi tesis edildi ği tarih itibar ıyla yürürlükte bulunan hâlinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numas ı : 2019/11208 Karar Tarih : 23/11/2021 4"Bir üniversite biriminde aç ık bulunan doçentlik kadrosu, rektörlükçe, isteklilerin başvurmas ı için kadrolar ın devaml ı veya k ısmi statüleri belirtilerek ilan edilir. Müracaat eden adaylar ın durumlar ını incelemek üzere rektör taraf ından varsa biri ilgili birim yöneticisi, en az biri de o üniversite d ışından olmak üzere üç profesör tespit edilir. Bu profesörler, adaylar hakk ında ayr ı ayr ı mütalaalar ını rektöre bildirirler. Rektör, bu mütalaalara dayanarak, üniversite yönetim kurulunun görü şünü de ald ıktan sonra atamay ı yapar." 14. 28/1/1982 tarihli ve 17588 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan mülga Ö ğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeli ği'nin 16. maddesinin akademik ilan verildi ği ve atama işlemi tesis edildi ği tarih itibar ıyla yürürlükte bulunan hâli şöyledir: "Rektör, ilân edilen doçentlik kadrosuna, ba şvuran adaylar ın durumlar ının incelenmesi için onbe ş gün içinde, varsa biri ilgili birim yöneticisi olmak üzere, aday ın başvurduğu bilim alan ından yoksa en yak ın bilim alan ından en az biri o üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü d ışından olmak kayd ıyla üç profesör tespit eder. Aday veya adaylar ın özgeçmişlerini, bilimsel çal ışma ve yay ınlar ını kapsayan dosyalar ı bu profesörlere yollayarak, ki şisel raporlar ını bir ay içinde göndermelerini ister. Bu profesörler aday veya adaylar hakk ında ayr ı ayr ı tercih ve görü şlerini rektöre bildirirler. Rektör bu görü şlere dayanarak, üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunun gerekçeli görüşünü de ald ıktan sonra atama karar ını verir. Doçentlik s ınav ında başarılı olarak doçentlik unvan ını alan yabanc ı uyruklu ö ğretim elemanlar ının sözleşme ile doçentli ğe görevlendirilmelerinde de bu hüküm uygulan ır, ancak ilan şart ı aranmaz." B. Dan ıştay Kararlar ı 15. Dan ıştay Sekizinci Dairesinin 19/12/2019 tarihli ve E.2015/13902, K.2019/12256 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "2547 say ılı Yükseköğretim Kanunu'nun ilgili hükümleri uyar ınca, üniversitenin kadr o ihtiyaçlar ını haz ırlamak ve o kadro ile ilgili olarak adaylarda aranacak nitelikler i belirleyerek ilan etmek rektörün görev ve yetkileri aras ında say ılmış ve rektör, üniversiteni n ve bağlı birimlerinin ö ğretim kapasitesinin rasyonel bir şekilde kullan ılmas ında ve geliştirilmesinde, takip ve kontrol edilmesinde ve sonuçlar ının al ınmas ında birinci derecede yetkili ve sorumlu k ılınm ıştır. Dolay ısıyla rektör taraf ından, 2547 say ılı Kanun'un verdi ği yetkiye dayan ılarak kadro ilan edilmesi mevzuata uygun oldu ğundan, üniversitelerin kadro ihtiyaçlar ının belirlenmesi için ilgili bölüm veya anabilim dal ı başkanl ığınca kadro ihtiyaç talebi belirtilerek dekanl ığın görüşü ile rektörlü ğe ihtiyaç yaz ısı gönderilmesi suretiyle kadronun rektörlükçe ilan edilmesine gerek bulunmamaktad ır. Bu durumda, İdare Mahkemesince, i şin esas ı incelenerek bir karar verilmesi gerekirken, bölüm ba şkan ının görüşü al ınmadan akademik kadro ilan ı verilmesi neticesinde tesis edilen atama i şleminde hukuka uyarl ık bulunmad ığı gerekçesiyle dava konusu i şlemin iptali yolunda verilen Mahkeme karar ında hukuki isabet görülmemi ştir." 16. Dan ıştay Sekizinci Dairesinin 23/1/2017 tarihli ve E.2016/14854, 2017/172 say ılı karar ı ile 6/6/2016 tarihli ve E.2014/4143, K.2016/6097 say ılı kararlar ı da yukar ıda alıntılanan kararla (bkz. 15) ayn ı doğrultudad ır. V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Anayasa Mahkemesinin 23/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numas ı : 2019/11208 Karar Tarih : 23/11/2021 5A. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu, akademik kadroya atama sürecine ili şkin olarak ileri sürdü ğü esasl ı iddialar ın karşılanmad ığını belirterek gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. B. Değerlendirme 19. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak gerekçeli karar hakk ından aç ıkça söz edilmemi ştir. Bununla birlikte Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının kapsam ına gerekçeli karar hakk ının da dâhil oldu ğu Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin (A İHM) birçok karar ında vurgulanm ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının gerekçeli karar hakk ı güvencesini de kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, 75). 20. Anayasa'n ın 141. maddesinin üçüncü f ıkras ında da Bütün mahkemelerin her türlü kararlar ı gerekçeli olarak yaz ılır. denilerek mahkemelere kararlar ını gerekçeli yazma yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Anayasa n ın bütünlü ğü ilkesi gere ği an ılan Anayasa kural ı da gerekçeli karar hakk ının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulmal ıdır (Abdullah Topçu, 76). 21. Gerekçeli karar hakk ı ile kişilerin adil bir şekilde yarg ılanmalar ının sağlanmas ı amaçlanmaktad ır. Mahkemeler, kararlar ını hangi temele dayand ırdıklar ını yeterince aç ık olarak belirtme yükümlülü ğü alt ındad ır. Bu yükümlülük taraflar ın muhakeme s ıras ında ileri sürdükleri iddialar ın kurallara uygun biçimde incelenip incelenmedi ğini bilmeleri ve demokratik bir toplumda onlar ad ına verilen yarg ı kararlar ının sebeplerinin toplum taraf ından öğrenilmesinin sa ğlanmas ı için de gereklidir ( Sencer Ba şat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, 31, 34). 22. Mahkemelerin an ılan yükümlülü ğü, yarg ılamada ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya karar gerekçesinde ayr ıntılı olarak yan ıt verilmesi gerekti ği şeklinde anla şılamaz. Ancak derece mahkemeleri, kendilerine sunulan tüm iddialara yan ıt vermek zorunda de ğilse de (Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 56) davan ın esas sorunlar ının incelenmi ş olduğu gerekçeli karardan anla şılmal ıdır. 23. Bir kararda tam olarak hangi unsurlar ın bulunmas ı gerektiği davan ın niteliğine ve koşullar ına bağlıdır. Muhakeme s ıras ında aç ık ve somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmalar ın davan ın sonucunu etkilemesi, ba şka bir deyi şle davan ın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunmas ı hâlinde davayla do ğrudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerekçe ile yan ıt verilmesi gerekir ( Sencer Ba şat ve diğerleri , 35). 24. Aksi bir tutumla mahkemenin davan ın sonucuna etkili oldu ğunu kabul etti ği bir husus hakk ında ilgili ve yeterli bir yan ıt vermemesi veya yan ıt verilmesini gerektiren usul veya esasa dair iddialar ın cevaps ız b ırak ılm ış olmas ı hak ihlaline neden olabilecektir ( Sence r Başat ve diğerleri , 39). 25. Mahkemenin gerekçesini olu ştururken dayand ığı olgu ve delillerin takdiri Anayasa Mahkemesinin yetki alan ı dışında olup yukar ıda al ıntılanan ilkelerde de belirtildi ği Başvuru Numas ı : 2019/11208 Karar Tarih : 23/11/2021 6üzere derece mahkemelerinin ileri sürülen her iddiay ı karşılama yükümlülü ğü bulunmamaktad ır. Bu anlamda ileri sürülen ancak derece mahkemesince kar şılanmaya n iddialar ın esasa etkili ve sonucu de ğiştirebilecek nitelikte oldu ğunun başvurucu taraf ından ortaya konulmas ı gerekmektedir. 26. Somut yarg ılama sürecinde ba şvurucu, dava ve savunmaya cevap dilekçelerinde (karşılanmam ış olmalar ının ihlal iddias ına esas al ındığı) birden fazla hukuka ayk ırılık iddias ı ileri sürmü ştür. Bu iddialardan kendisinin bölüm ba şkan ı olarak jüride yer almamas ının ve jüride bulunan bir üyenin ba şvurucu ile ortak eserlerinin bulunmamas ının süreci hukuka ayk ırı kıldığı yönündekiler Mahkemece kar şılanm ıştır. Mahkeme bu iddialar ba ğlam ında gerekçelendirme yaparken atanan ki şinin başvurucu ile husumetli oldu ğunu ve jürisinde bulunmamas ı için dilekçe verdi ğini, ayr ıca bir üyenin ba şvurucu ile ortak eseri bulunsa da diğer üyelerin de ba şvurucuyu yeterli gördü ğünü, Rektör'ün de bu mütalalar do ğrultusund a yönetim kurulunun görü şünü alarak atamay ı yapt ığını ifade etmi ştir (bkz. 10). 27. Başvurucunun bölüm ba şkan ı s ıfat ıyla ilana ç ıkılmadan önce görü şünün alınmamas ının tek ba şına atama i şlemini sakatlayan bir eksiklik olmad ığı ilgili hukuk kısm ında al ıntısı yap ılan yak ın tarihli kararlardan (bkz. 15, 16) anla şıldığı gibi bilim jürisinin, ilgili bilim alan ı d ışında yak ın bir bilim alan ından profesör ö ğretim üyesinin kat ılımı ile oluşturulmas ı işlem tarihinde yürürlükte olan mevzuat uyar ınca mümkündür. Bu bağlamda söz konusu iddialara ili şkin olarak kararda bir aç ıklamada bulunulmamas ı gerekçeli karar hakk ı yönünden ihlale vücut verecek nitelikte bir eksiklik de ğildir. 28. Bu durumda yap ılan yarg ılama sonunda hükme ula şılmas ı için yeterli gerekçe bulunduğu, başvurucunun esasa etkili olan iddialar ının karşıland ığı dikkate al ındığında gerekçeli karar hakk ına yönelik bir ihlal olmad ığının aç ık olduğu anlaşılmaktad ır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 23/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN