TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ADLIHAN DERE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/7757) Karar Tarihi: 31/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Hüseyin Özgür SEV İMLİ Başvurucu : Adl ıhan DERE Vekili : Av. Serhat DEM İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; iddianamede belli haklar ı kullanmaktan yoksun b ırakmaya ili
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ADLIHAN DERE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/7757) Karar Tarihi: 31/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Hüseyin Özgür SEV İMLİ Başvurucu : Adl ıhan DERE Vekili : Av. Serhat DEM İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; iddianamede belli haklar ı kullanmaktan yoksun b ırakmaya ili şkin hükümlerin uygulanmas ı talep edilmemesine kar şın hak yoksunluklar ına da karar verilmesi nedeniyle suçlamay ı (isnad ı) öğrenme hakk ının; cezan ın azalt ılmas ına veya bireyselle ştirilmesine ili şkin esasl ı taleplerin kar şılanmamas ı nedeniyle gerekçeli kara r hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 21/2/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden elde edilen bilgi ve belgelerde yer ald ığı şekliyle olaylar özetle şöyledir: 9. Antalya'da faaliyet gösteren Antalya Yeni Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifi yetkililerine yönelik yolsuzluk iddialar ı üzerine ba şlatılan soru şturma kapsam ında, kolluk makamlar ı ile kooperatifin ba ğlı bulundu ğu meslek birli ği taraf ından kooperatif hesaplar ında incelemeler yap ılm ıştır. 10. Başvurucunun an ılan kooperatifin yönetim kurulu üyesi oldu ğu dönemi de kapsad ığı tespit edilen tarihlerde gerçekle ştirildiği kabul edilen eylemlere ili şkin baz ı kooperatif yetkilileri ile di ğer kişiler hakk ında farkl ı tarihlerde düzenlenen üç ayr ı iddianame ile zimmet, nitelikli doland ırıcılık, görevi kötüye kullanma ve 24/4/1969 tarihli ve 1163 say ılı Kooperatifler Kanunu'na (1163 say ılı Kanun) ayk ırılık suçlar ından kamu davalar ı aç ılm ıştır. 11. Bu iddianamelerden ikisinde, an ılan kooperatifin aralar ında başvurucunun da bulunduğu baz ı yönetim kurulu üyeleri hakk ında, görevlerinin gerektirdi ği dikkat ve özen yükümlülü ğünü yerine getirmeyerek kooperatifin zarara u ğramas ına sebebiyet verdikleri ve eylemlerinin 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun (5237 say ılı Kanun) "görevi kötüye kullanma" kenar başlıklı 257. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlene n suçu oluşturduğu ileri sürülerek bu suçtan dolay ı cezaland ırılmalar ı ve haklar ında 5237 say ılı Kanun'un "belirli haklar ı kullanmaktan yoksun b ırak ılma" kenar ba şlıklı 53. maddesinin uygulanmas ı talep edilmi ştir. 12. Farkl ı mahkemelerde görülmekte olan ceza davalar ı, Antalya 1. A ğır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) E.2015/290 say ılı dosyas ında birleştirilerek yarg ılamaya bu dosya üzerinden devam edilmi ştir. 13. UYAP arac ılığıyla erişilen duru şma tutanaklar ının incelenmesinden yarg ılaman ın toplam on dokuz celsede tamamland ığı anlaşılmaktad ır. Kooperatif i şlemlerine dair soruşturma evresinde al ınan ve iddianamelere dayanak olan bilirki şi raporlar ının yan ı sıra duruşma tutanaklar ına göre de Mahkeme, kooperatif hakk ındaki iddialar ve at ılı suçlar kapsam ında başvurucu da dâhil olmak üzere tüm san ıklar ın eylemlerinin incelenmesi, varsa zarar ve miktar ı ile bu zarar ın giderilip giderilmedi ği hususlar ının aç ıklığa kavuşturulmas ını amac ıyla bilirki şi heyetinden rapor alm ıştır. 14. Yarg ılaman ın 28/5/2018 tarihli celsesinde Cumhuriyet savc ısı, esas hakk ında mütalaas ını sunmuştur. Mütalaada, Mahkemece al ınan bilirki şi raporuna at ıf yap ılarak diğer san ıklar ın 2009 ila 2013 y ıllar ı aras ında gerçekle ştirdikleri ve dava konusu suçlar ı oluşturduklar ı iddia edilen eylemler aç ıklanm ıştır. Başvurucunun da 4/5/2008 ila 25/2/2012 tarihleri aras ında kooperatifin yönetim kurulu üyesi olarak görev yapt ığı ve bu dönemde gerçekleşen eylemler s ıras ında görevinin gereklerini yerine getirmeyerek kooperatifin zarara uğramas ına neden oldu ğu, farkl ı tarihlerde gerçekle ştiği ileri sürülen eylemlerinin zincirleme suretiyle görevi kötüye kullanma suçunu olu şturduğu belirtilmi ştir. Sonuç olarak ba şvurucu hakk ındaki temel cezan ın iddianamelerde belirtilen 5237 say ılı Kanun'un 257. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca belirlenmesi, bu cezan ın 5237 say ılı Kanun'un 43. maddesi uyar ınca art ırılmas ı ve kas ıtlı suçtan mahkûmiyetin yasal sonucu olarak ayn ı Kanun'un 53. maddesinin de uygulanmas ı talep edilmi ştir. Başvurucu, esas hakk ında mütalaaya kar şı Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 4müdafiinin de haz ır bulunmas ıyla savunma yapm ış; hakk ında mahkûmiyet hükmü kurulmas ı hâlinde lehine olan hükümlerin de uygulanmas ını istemiştir. 15. Yarg ılama sonucunda Mahkemece 6/9/2018 tarihli karar ile ba şvurucu hakk ında 5237 say ılı Kanun'un 257. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca görevi kötüye kullanma suçundan 3 ay hapis cezas ına hükmedilmi ştir. 16. Gerekçeli kararda; Mahkemece al ınan bilirki şi raporuna ve a şamalarda elde edilen diğer delillere at ıf yap ılarak baz ı san ıklar ın kredi kurumlar ınca tahsis edilmemesi gereken krediyi ald ıklar ı, al ınan kredi bedelini üyelerin hesaplar ına yat ırmad ıklar ı, kooperati f lehine avukatlar taraf ından tahsil edilen paray ı kooperatif hesab ına yat ırmayarak kendi uhdelerinde tuttuklar ı, birden fazla ta şınmaz ın sat ış işlemlerinden dolay ı kooperatifi raporda belirtilen miktarlarda maddi zarara u ğratt ıklar ı kabul edilmi ştir. Bu eylemleri gerçekleştirdikleri kabul edilen san ıklar ın zimmet, nitelikli doland ırıcılık, görevi kötüye kullanma ve 1163 say ılı Kanun'a ayk ırılık suçlar ından cezaland ırılmalar ına karar verilmi ştir. 17. Ayn ı deliller do ğrultusunda, ba şvurucunun kooperatif yönetim kurulu üyesi olduğu dönem aç ısından diğer san ıklar ın gerçekle ştirdikleri kabul edilen eylemler s ıras ında kooperatifin zarara u ğramas ını engellemeye yönelik 1163 say ılı Kanun'dan kaynaklanan görevlerini ihmal etmek suretiyle görevi kötüye kullanma suçunu i şlediği kabul edilmi ştir. 18. Hükümde; ba şvurucu ve ba şvurucu ile ayn ı suçtan cezaland ırılan diğer san ıklar hakk ında 5237 say ılı Kanun'un 53. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında yer alan hak yoksunluklar ının uygulanmas ına, verilen cezaya ayn ı Kanun'un 62. maddesi, 50. maddenin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi ve 51. maddesi ile 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (5271 say ılı Kanun) 231. maddesinde düzenlenen hükümlerin uygulanmamas ına dair aç ıklamalar şu şekildedir: "San ıklar için daha uyar ıcı ve cayd ırıcı olacağından TCK 62 madde uygulanmas ına yer olmad ığına, San ıklar hakk ında TCK.nun 53/1. maddesinin a, d, e bendlerinde belirtilen haklarda n hapis cezas ının infaz ı tamamlan ıncaya kadar, c, bendindeki hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayy ımlık yetkileri aç ısından koşullu sal ıvermeye kadar di ğer kişiler yönünden ise hapis cezas ının infaz ı tamamlan ıncaya kadar bu haklar ı kullanmaktan YOKSUN BIRAKILMALARINA, san ıklar hakk ında TCK nun 53/1-b maddesinin Anayasa Mahkemesinin 08.10.2015 tarih 2014/140-2015/85 E-K say ılı karar ı ile iptal edilmes i sebebi ile uygulanmas ına yer olmad ığına, San ıklar için suçun i şleniş özelliğine göre olumlu kanaate var ılamad ığından haklar ında CMK 231 ve TCK 50/1-a maddelerinin uygulanmas ına takdiren yer olmad ığına, San ıklar için dosyaya yans ıyan samimi bir pi şmanl ık dolay ısıyla yeniden suç işle[me] yecekleri hususunda olumlu kanaate var ılamad ığından TCK 51 maddesinin uygulanmas ına yer olmad ığına [karar verilmi ştir.]" 19. Cumhuriyet savc ısı, başvurucu hakk ındaki hüküm de dâhil olmak üzere baz ı mahkûmiyet hükümlerine yönelik olarak aleyhe istinaf talebinde bulunmu ştur. Başvuru dilekçesinde, ba şvurucu hakk ında verilen cezan ın 5237 say ılı Kanun'un 43. maddesi uyar ınca art ırılmas ı gerektiği hâlde Mahkemece bu madde uygulanmayarak az ceza verildi ği ileri sürülmüştür. Diğer yandan ba şvurucunun müdafii de mahkûmiyet hükmünün yeterli Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 5gerekçeyi içermedi ği ve takdiri indirim nedenine, hapis cezas ına seçenek yapt ırımlara, hapis cezas ının ertelenmesine ve hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ına dair hükümlerin hukuka ayk ırı olarak uygulanmad ığı gerekçesiyle istinaf talebinde bulunmu ştur. 20. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi (Daire) 10/1/2020 tarihli karar ında; başvurucu yönünden 5237 say ılı Kanun'un 53. maddesinin (5) numaral ı fıkras ının uygulanmamas ı dışında hüküm ve gerekçesinin uygun bulundu ğu, cezan ın kanuna uygun olarak bireyselle ştirildiği belirtilmi ştir. Bu do ğrultuda, ba şvurucu yönünden hüküm f ıkras ına "TCK nun 53/5 maddesi gere ğince san ıklar ın üzerine at ılı Görevi Kötüye Kullanma suçunu TCK'n ın 53/1-(d) maddesindeki hak ve yetkileri kötüye kullanmak suretiyle i şlediği anlaşıldığından, cezan ın infaz ından sonra uygulanmak üzere takdiren 1 ay 15 gün süreyle bu hak ve yetkileri kullanmalar ının YASAKLANMASINA" ibaresinin eklenmesi suretiyle ve kesin olmak üzere düzeltilerek istinaf ba şvurusunun esastan reddine karar vermi ştir. 21. Başvurucu, nihai karardan 26/1/2020 tarihinde haberdar oldu ğunu beyan ederek 21/2/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 22. 1163 say ılı Kanun'un "Üyelerin titizlik derecesi ve sorumluluklar ı" kenar başlıklı 62. maddesi şöyledir: "Yönetim Kurulu, kooperatif i şlerinin yönetim için gereken titizli ği gösterir ve kooperatifin ba şarısı ve gelişmesi yolunda bütün gayretini sarf eder. Yönetim Kurulu, kendi tutanaklar ı ile Genel Kurul tutanaklar ının, gerekli defterlerin ve ortak listelerinin muntazam haz ırlan ıp, tutulup, saklanmas ından ve i şletme hesabiyle, y ıllık bilançonun kanuni hükümlere uygun olarak haz ırlan ıp tetkik olunmak üzere denetleme kuruluna verilmesinden sorumludur. Yönetim Kurulu üyeleri ve kooperatif memurlar ı, kendi kusurlar ından ileri gelen zararlardan sorumludurlar. Bunlar ın suç teşkil eden fiil ve hareketlerinden ve özellikl e kooperatifin para ve mallar ı bilanço, tutanak, rapor ve ba şka evrak, defter ve belgeleri üzerinde i şledikleri suçlardan dolay ı kamu görevlisi gibi cezaland ırılır." 23. 5237 say ılı Kanun'un "Görevi kötüye kullanma" kenar başlıklı 257. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(2) Kanunda ayr ıca suç olarak tan ımlanan haller d ışında, görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek, ki şilerin ma ğduriyetine veya kamunun zarar ına neden olan ya da ki şilere haks ız bir menfaat sa ğlayan kamu görevlisi, üç aydan bir y ıla kadar hapis cezas ı ile cezaland ırılır." 24. 5237 say ılı Kanun'un "K ısa süreli hapis cezas ına seçenek yapt ırımlar" kenar başlıklı 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) K ısa süreli hapis cezas ı, suçlunun ki şiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yarg ılama sürecinde duydu ğu pişmanl ığa ve suçun i şlenmesindeki özelliklere göre; a) Adlî para cezas ına, Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 6 b ) M ağdurun veya kamunun u ğrad ığı zarar ın aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine, c ) E n a z i k i y ıl süreyle, bir meslek veya sanat edinmeyi sa ğlamak amac ıyla, gerektiğinde bar ınma imkan ı da bulunan bir e ğitim kurumuna devam etmeye, d) Mahkûm olunan cezan ın yar ısından bir kat ına kadar süreyle, belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya, e ) S ağlad ığı hak ve yetkiler kötüye kullan ılmak suretiyle veya gerektirdi ği dikkat ve özen yükümlülü ğüne ayk ırı davran ılarak suç i şlenmiş olmas ı durumunda; mahkûm olunan cezan ın yar ısından bir kat ına kadar süreyle, ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmas ına, belli bir meslek ve sanat ı yapmaktan yasaklanmaya, f) Mahkûm olunan cezan ın yar ısından bir kat ına kadar süreyle ve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararl ı bir işte çal ıştırılmaya, Çevrilebilir. ..." 25. 5237 say ılı Kanun'un "Hapis cezas ının ertelenmesi" kenar ba şlıklı 51. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) İşlediği suçtan dolay ı iki y ıl veya daha az süreyle hapis cezas ına mahkûm edilen kişinin cezas ı ertelenebilir. Bu sürenin üst s ınırı, fiili işlediği s ırada onsekiz ya şını doldurmam ış veya altm ışbeş yaşını bitirmiş olan kişiler bak ımından üç y ıldır. Ancak, erteleme karar ının verilebilmesi için ki şinin; a) Daha önce kas ıtlı bir suçtan dolay ı üç aydan fazla hapis cezas ına mahkû m edilmemiş olmas ı, b) Suçu i şledikten sonra yarg ılama sürecinde gösterdi ği pişmanl ık dolay ısıyla tekrar suç i şlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin olu şmas ı, Gerekir. (2) Cezan ın ertelenmesi, ma ğdurun veya kamunun u ğrad ığı zarar ın aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi ko şuluna ba ğlı tutulabilir. Bu durumda, ko şul gerçekle şinceye kadar cezan ın infaz kurumund a çektirilmesine devam edilir. Ko şulun yerine getirilmesi halinde, infaz hâkimi karar ıyla hükümlü infaz kurumundan derhal sal ıverilir. ..." 26. 5237 say ılı Kanun'un "Belirli haklar ı kullanmaktan yoksun b ırak ılma" kenar başlıklı 53. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Kişi, kasten i şlemiş olduğu suçtan dolay ı hapis cezas ına mahkûmiyetin kanun i sonucu olarak; Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 7a) Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden; bu kapsamda Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeli ğinden veya Devlet, il, belediye, köy veya bunlar ın denetim ve gözetimi alt ında bulunan kurum ve kurulu şlarca verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten, b) Seçme ve seçilme ehliyetinden, c) Velayet hakk ından; vesayet veya kayy ımlığa ait bir hizmette bulunmaktan, d) Vak ıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel ki şiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan, e) Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteli ğindeki meslek kurulu şunun iznine tabi bir meslek veya sanat ı, kendi sorumlulu ğu alt ında serbest meslek erbab ı veya tacir olarak icra etmekten, Yoksun b ırak ılır. (2) Kişi, işlemiş bulundu ğu suç dolay ısıyla mahkûm oldu ğu hapis cezas ının infaz ı tamamlan ıncaya kadar bu haklar ı kullanamaz. (3) Mahkûm oldu ğu hapis cezas ı ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezas ı infaz edilen ya da ko şullu sal ıverilen hükümlünün kendi altsoy u üzerindeki velayet, vesayet ve kayy ımlık yetkileri aç ısından yukar ıdaki f ıkralar hükümleri uygulanmaz. Mahkûm oldu ğu hapis cezas ı ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezas ı infaz edilen ya da ko şullu sal ıverilen hükümlü hakk ında birinci f ıkran ın (e) bendinde söz konusu edilen hak yoksunlu ğunun uygulanmamas ına karar verilebilir. ... (5) Birinci f ıkrada say ılan hak ve yetkilerden birinin kötüye kullan ılmas ı suretiyle işlenen suçlar dolay ısıyla hapis cezas ına mahkûmiyet halinde, ayr ıca, cezan ın infaz ından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezan ın yar ısından bir kat ına kadar bu hak ve yetkinin kullan ılmas ının yasaklanmas ına karar verilir. Bu hak ve yetkilerden birinin kötüye kullan ılmas ı suretiyle i şlenen suçlar dolay ısıyla sadece adlî para cezas ına mahkûmiyet halinde, hükümde belirtilen gün say ısının yar ısından bir kat ına kadar bu hak ve yetkinin kullan ılmas ının yasaklanmas ına karar verilir. Hükmün kesinle şmesiyle icraya konan yasaklama ile ilgili süre, adlî para cezas ının tamamen infaz ından itibaren i şlemeye ba şlar. ..." 27. 5237 say ılı Kanun'un "Takdiri indirim nedenleri" kenar ba şlıklı 62. maddesi şöyledir: "(1) Fail yarar ına cezay ı hafifletecek takdiri nedenlerin varl ığı halinde, a ğırlaştırılmış müebbet hapis cezas ı yerine, müebbet hapis; müebbet hapis cezas ı yerine, yirmibe ş yıl hapis cezas ı verilir. Di ğer cezalar ın alt ıda birine kadar ı indirilir. (2) Takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmi şi, sosyal ili şkileri, fiilden sonraki ve yarg ılama sürecindeki davran ışlar ı, cezan ın failin gelece ği üzerindeki olas ı etkileri gibi hususlar göz önünde bulundurulabilir. Takdiri indirim nedenleri kararda gösterilir." Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 828. 5271 say ılı Kanun'un "Hükmün aç ıklanmas ı ve hükmün aç ıklanmas ının geri bırak ılmas ı" kenar başlıklı 231. maddesinin ilgili f ıkralar ı şöyledir: "(5) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) San ığa yüklenen suçtan dolay ı yap ılan yarg ılama sonunda hükmolunan ceza, iki y ıl (2) veya daha az süreli hapis veya adlî para cezas ı ise; mahkemece, hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ına karar verilebilir. Uzla şmaya ilişkin hükümler sakl ıdır. Hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ı, kurulan hükmün sanık hakk ında bir hukukî sonuç do ğurmamas ını ifade eder. (6) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ına kara r verilebilmesi için; a) San ığın daha önce kas ıtlı bir suçtan mahkûm olmam ış bulunmas ı, b) Mahkemece, san ığın kişilik özellikleri ile duru şmadaki tutum ve davran ışlar ı göz önünde bulundurularak yeniden suç i şlemeyeceği hususunda kanaate var ılmas ı, c) Suçun i şlenmesiyle ma ğdurun veya kamunun u ğrad ığı zarar ın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, Gerekir. ..." V.İNCELEME VE GEREKÇE 29. Anayasa Mahkemesinin 31/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A.İsnad ı (Suçlamay ı) Öğrenme Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 30. Başvurucu, hakk ında kurulan hükümde Dairece 5237 say ılı Kanun'un 53. maddesinin (5) numaral ı paragraf ında düzenlenen haklar ı kullanmaktan yoksun b ırak ılma tedbirinin de uygulanmas ı gerektiğine ilişkin aleyhe de ğişiklik yap ıldığı hâlde yarg ılama sıras ında bu konuda savunmas ının al ınmad ığını, böylece adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında savunma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 31. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu itibarla somut olayda, ba şvurucunun bu bölümdeki iddialar ının isnad ı (suçlamay ı) öğrenme hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 32. Anayasa Mahkemesi benzer iddialar ın ileri sürüldü ğü başvurulara ili şkin olarak birçok karar ında isnad ı (suçlamay ı) öğrenme hakk ı ile ilgili ilkeleri belirlemi ştir. Buna göre suç isnad ı alt ındaki kişiye savunma hakk ının şeklen değil gerçek anlamda sa ğlanmas ı gerekir. Bunun için suç isnad ı alt ında bulunan ki şiye, savunmas ını haz ırlay ıp mahkeme önünde dile Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 9getirebilmesi ve böylece yarg ılaman ın sonucunu etkileyebilmesi için isnad ın bildirilmesi gerekmektedir. Hakk ındaki isnad ı bilmeyen kimsenin savunma yapmas ı mümkün de ğildir. İsnat, san ığın savunma yapabilmesi için bildirilmektedir. Bunun için bildirimde, san ığın hangi fiil ile suçland ığının ve hangi suçu i şlediğinin aç ıklanmas ı gerekmektedir. Di ğer bir ifadeyle san ık, isnad ın sebebinden ve niteli ğinden haberdar edilmelidir. San ığın hangi fiili nerede ve ne zaman i şlediği (yüklenen suçu olu şturan olay/olaylar) isnad ın sebebini oluşturur. Bunlar ın soyut olarak de ğil san ığın savunma haz ırlayabilmesine yeterli düzeyde ve ayr ıntılı olarak aç ıklanmas ı gerekir. Böylelikle san ık, davaya konu fiili nerede ve ne zaman işlemekle suçland ığını bileceğinden savunmas ını buna göre yapabilecektir. Fiilin hukuki yönden vas ıfland ırılmas ı ise isnad ın niteliğidir. Suçlaman ın niteliği hakk ındaki bilgi de savunma yapmaya yeterli düzeyde olmal ı ve san ığın işlemekle suçland ığı fiilin hangi normu ihlal ettiği bildirimde belirtilmelidir. Yarg ılama s ıras ında fiilin hukuki niteli ğinin değişmesi durumunda da san ık bu değişiklikten haberdar edilmelidir. Böylelikle silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine uygun olarak yarg ılaman ın adilliği de sağlanm ış olur ( Ali Kemal Tekin, B. No: 2014/875, 2/2/2017, 40-43). 33. Başvuru konusu olayda; ba şvurucunun da aralar ında bulundu ğu şüpheliler hakk ında düzenlenen iddianamelerde ve esas hakk ında mütalaada ba şvurucu hakk ında 5237 say ılı Kanun'un 257. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile 53. maddenin uygulanmas ı talep edilmiştir. İddianamede ve esas hakk ında mütalaada 5237 say ılı Kanun'un 53. maddesi aç ıkça belirtilerek an ılan maddedeki ilgili tüm f ıkralar ı kapsayan bir anlat ıma yer verildi ği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla, 5237 say ılı Kanun'un 53. maddesinin uygulanmas ı talep edildiğinde an ılan maddede yer alan (5) numaral ı paragraf ın da mahkemece uygulanabilece ğinin başvurucu aç ısından öngörülebilir nitelikte oldu ğu aç ıktır. İddianamelerde ve esas hakk ında mütalaada an ılan maddenin uygulanmas ına dair talebin de başvurucuya bildirildi ği ve yarg ılama aşamalar ında buna yönelik olarak savunma hakk ının fiilen ve etkili bir şekilde kullan ılmas ının sağland ığı, başvurucunun müdafii taraf ından aleyhteki iddia ve görü şlere karşı beyanda bulunuldu ğu görülmü ştür. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Gerekçeli Karar Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 35. Başvurucu; mahkûmiyete dair delillerin, at ılı suçun yasal unsurlar ının ve savunmas ında ileri sürdü ğü iddialara neden itibar edilmedi ğinin gerekçeli kararda gösterilmedi ğini, cezan ın azalt ılmas ına veya bireyselle ştirilmesine ili şkin esasl ı taleplerin karşılanmad ığını ve bu yöndeki yasal düzenlemelerin tümü yerine bir k ısm ı yönünden değerlendirme yap ılmas ıyla yetinildi ğini belirterek gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 36. Bakanl ık görüşünde; öncelikle ihlal iddialar ının kabul edilebilirlik yönünden incelenmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Bu bak ımdan, yap ılan yarg ılamada derece mahkemelerinin kararlar ında bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik olu şturan herhangi bir durum tespit edilmedi ği ifade edilmi ştir. Dolay ısıyla başvurucunun ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu gerekçesiyle kabul edilemezlik karar ı verilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 1037. Bakanl ık daha sonra ba şvurucu hakk ındaki muhakeme sürecine dair açıklamalarda bulunmu ştur. Bakanl ığa göre ba şvurucu, yarg ılama sürecinde kar şı taraf ın sunduğu deliller ve görü şlerden bilgi sahibi olamad ığına, kendi delillerini ve iddialar ını sunma olana ğı bulamad ığına, karşı tarafça sunulan delillere ve iddialara etkili bir şekilde itiraz etme f ırsat ı bulamad ığına ya da uyu şmazl ığın çözüme kavu şturulmas ıyla ilgili iddialar ının derece mahkemesi taraf ından dinlenmedi ğine ilişkin bir bilgiyi ya da kan ıtı bireysel ba şvuruda sunmam ıştır. 38. Bakanl ığa göre ayr ıca, Mahkemenin ba şvurucu hakk ında cezan ın azalt ılmas ına veya bireyselle ştirilmesine ili şkin değerlendirmeleri yeterli gerekçeyi içermektedir. Bakanl ık bu noktada, Anayasa Mahkemesinin M.K. (B. No: 2014/1255, 17/11/2014) karar ına at ıf yaparak ba şvuru konusu olay aç ısından an ılan kararda de ğinilen ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmad ığını vurgulam ıştır. 39. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne kar şı beyan ında, Mahkemece cezan ın azalt ılmas ına veya bireyselle ştirilmesine ili şkin değerlendirmelerinin gerekçesiz oldu ğuna dair başvuru formunda belirtti ği iddialar ını tekrarlam ıştır. 2. Değerlendirme 40. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak gerekçeli karar hakk ından aç ıkça söz edilmemi ştir. Bununla birlikte Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının kapsam ına gerekçeli karar hakk ının da dâhil oldu ğu Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin birçok karar ında vurgulanm ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının gerekçeli karar hakk ı güvencesini de kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, 75). 41. Anayasa'n ın 141. maddesinin üçüncü f ıkras ında da Bütün mahkemelerin her türlü kararlar ı gerekçeli olarak yaz ılır. denilerek mahkemelere kararlar ını gerekçeli yazma yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Anayasa n ın bütünlü ğü ilkesi gere ği an ılan Anayasa kural ı da gerekçeli karar hakk ının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulmal ıdır (Abdullah Topçu, 76). 42. Gerekçeli karar hakk ı, yarg ılamada ileri sürülen tüm iddialara ayr ıntılı şekilde yan ıt verilmesi gerekti ği şeklinde anla şılamaz. Bu nedenle gerekçe gösterme zorunlulu ğunun kapsam ı karar ın niteliğine göre de ğişebilir ( Mehmet Yavuz, B. No: 2013/2995, 20/2/2014, 51). Kanun yolu incelemesi yapan mercinin yarg ılamay ı yapan mahkemeyle ayn ı sonuca ulaşmas ı, bunu ayn ı gerekçeyi kullanarak veya at ıfla karar ına yans ıtmas ı karar ın gerekçelendirilmi ş olmas ı bak ımından yeterlidir ( Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 57). 43. Somut olayda yap ılan değerlendirme sonunda taraflar ın başvurunun sonucuna etkili olabilecek tüm iddia ve savunmalar ı tart ışılarak verilen kararda hükme ula şılmas ı için yeterli gerekçe bulundu ğu görülmektedir (bkz. 16, 17). Derece mahkemesince gerekçeli kararda; dosya kapsam ında bulunan bilirki şi raporlar ında ulaşılan sonuçlar, elde edilen tü m delillere yönelik yap ılan savunmalarla birlikte ayr ı ayr ı özetlenerek ilgisi aç ısından tercih Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 11edilen görü ş ve değerlendirmelere at ıf yap ılmak suretiyle uyu şmazl ık konusunun çözümünde dikkate al ınan bilirki şi raporlar ı belirtilmi ştir. 44. Gerekçeli kararda, ba şvurucu hakk ında 5237 say ılı Kanun'un 62. ve 51. maddeleri ile 5271 say ılı Kanun'un 231. maddesinin (5) numaral ı paragraf ında düzenlene n lehe hükümlerin, yine 5237 say ılı Kanun'un 50. maddesinde k ısa süreli hapis cezas ına seçenek olarak öngörülen yapt ırımlar aras ından Mahkemece uygulanabilir oldu ğu takdir edilerek de ğerlendirilen para cezas ına çevirme yapt ırımının uygulanmamas ına yönelik her bir hüküm yönünden ayr ı ayr ı gerekçeye yer verildi ği görülmektedir (bkz. 18). Kanun yolu incelemesi sonucunda verilen kararda, de ğerlendirme konusu hüküm ve gerekçesinin uygun bulunduğu dikkate al ındığında gerekçeli karar hakk ına yönelik bir ihlal olmad ığının aç ık olduğu anlaşılmaktad ır. 45. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Diğer İhlal İddialar ı 1. Başvurucunun İddialar ı 46. Başvurucu; kamusal ya da ki şisel bir zarar ın oluşmas ının üzerine at ılı görevi kötüye kullanma suçunun unsuru olmas ına karşın dava konusu olayda bu unsurun olu şup oluşmad ığı hususunda delillerin eksik ve hatal ı değerlendirildi ğini, aleyhine kanun yolu başvurusu olmamas ı nedeniyle kazan ılm ış hakk ı bulundu ğu hâlde Dairece hükmün 5237 say ılı Kanun'un 53. maddesinin (5) numaral ı paragraf ında düzenlenen hak yoksunlu ğunun da uygulanmas ı suretiyle düzeltildi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 2. Değerlendirme 47. Anayasa n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ıkla ilgili var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konusu olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir ( Ahmet Sa ğlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, 42). 48. Somut olayda Mahkemece yap ılan değerlendirmede ba şvurucunun iddialar ı, dava dosyas ına sunulan bilgi ve belgeler ile tüm dosya kapsam ı birlikte de ğerlendirilmek suretiyle bir karar verildi ği anlaşılm ıştır. Bununla birlikte ba şvurucu hakk ındaki hükme yönelik Cumhuriyet savc ısı taraf ından başvurucu aleyhine istinaf talebinde bulunuldu ğundan sonuç ceza miktar ı ya da 5237 say ılı Kanun'un 53. maddesinde düzenlenen hak yoksunluklar ı yönünden ba şvurucunun kazan ılm ış bir hakk ının bulunmad ığı da aç ıktır (bkz. 26). Bu durumda ba şvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar, mahkemelerce delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin olup Mahkeme kararlar ında bariz takdir hatas ı veya aç ık keyfîlik olu şturan bir hususun da bulunmad ığı dikkate alındığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olduğu anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2020/7757 Karar Tarihi : 31/3/2022 1249. Başvurucu taraf ından ileri sürülen ihlal iddialar ının yukar ıda belirtilen içtihat kapsam ında kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu sonucuna var ıldığından başvurunun bu kısm ının da aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1.İsnad ı (suçlamay ı) öğrenme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Diğer ihlal iddialar ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 31/3/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş