TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BAHRİ ÖZARSLAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/27745) Karar Tarihi: 14/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/27745 Karar Tarihi : 14/10/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Selahaddin MENTE Ş Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Bahri ÖZARSLAN 2. Bülent Celal Cem DEM İRAĞ 3. Cihangir DEM İRAĞ 4. Dilek T İREL 5. Gamze ÇINAR 6. Nadim ALTUNBULAK Başvu
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BAHRİ ÖZARSLAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/27745) Karar Tarihi: 14/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/27745 Karar Tarihi : 14/10/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Selahaddin MENTE Ş Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Bahri ÖZARSLAN 2. Bülent Celal Cem DEM İRAĞ 3. Cihangir DEM İRAĞ 4. Dilek T İREL 5. Gamze ÇINAR 6. Nadim ALTUNBULAK Başvurucular Vekili : Av. Hülya SARSICIO ĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; imar plan ında taşınmaz ın önce kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı, sonra da imar durumunun özel sa ğlık alan ı olarak belirlenmesi nedenleriyle mülkiyet hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 13/9/2018 tarihinde yap ılm ışt ır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/27745 Karar Tarihi : 14/10/2020 36. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin olduğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular Çankaya ilçesi, Çukurca Mahallesi'ndeki ta şınmazda hissedard ır. İmar plan ında taşınmaz sağlık alan ı vasf ıyla kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Taşınmaz ın kamulaştırı lmas ı istemiyle Ankara Büyük şehir Belediyesine (Belediye) ba şvurulmuş fakat bu yoldan bir sonuç elde edilememi ştir. 9.İmar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılan taşınmaz ın rayiç bedelini n ödenmesi istemiyle Belediye aleyhine 2/5/2011 tarihinde kamula ştırmas ız el atma nedeniyle tazminat davas ı aç ılm ıştır. 10. Belediye taraf ından 9/1/2013 tarihinde onaylanan imar plan ı değişikliğiyle taşınmaz ın vasf ı özel sağlık alan ı olarak de ğiştirilmiştir. 11. Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesi taraf ından 25/12/2013 tarihinde yarg ı yolu nedeni ile görev yönünden dava dilekçeleri reddedilmi ştir. Kararda fiilî el atman ın bulunmad ığı hâllerde tazminat istemini içerir davalara bakma görevinin idari yarg ıda olduğu ifade edilmi ştir. 12. Başvurucular 3/3/2014 tarihinde karar ı temyiz etmi ştir. 13. Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesi 23/10/2014 tarihinde temyiz talebini reddetmi ştir. 14. Başvurucular, görev yönünden reddedilen davalar ını 23/12/2014 tarihinde idare mahkemesinde açm ıştır. 15. Ankara 7. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 22/12/2016 tarihinde davan ın esas ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığı şeklinde karar vermi ştir. Kararda 7/9/2016 tarihinde yürürlüğe giren 20/8/2016 tarihli ve 6745 say ılı Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'na birtak ım hükümler eklendi ği vurgulanm ıştır. Bu ba ğlamda uygulama imar planlar ında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayr ılan taşınmazlar ın kamulaştırılmas ı için öngörülen be ş yıllık sürenin 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. madde gere ğince bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren ba şlayacağı ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce aç ılan ancak henüz karara ba ğlanmayan veya karar ı kesinleşmeyen davalara da bu madde hükümlerinin uygulanaca ğı belirtilmi ştir. 16. Başvurucular karara kar şı 28/3/2017 tarihinde istinaf yoluna ba şvurmuştur. 17. Ankara Bölge İdare Mahkemesi (Bölge İdare Mahkemesi) 5. İdari Dava Dairesi 31/10/2017 tarihinde mahkeme karar ını kald ırarak davay ı reddetmi ştir. Kararda, imar plan ında 9/1/2013 tarihinde yap ılan değişiklikle ta şınmaz ın sağlık alan ı statüsünden çıkar ılarak özel sa ğlık tesis alan ı olarak belirlendi ği belirtilmi ştir. Yap ılan değişiklikle Başvuru Numaras ı: 2018/27745 Karar Tarihi : 14/10/2020 4taşınmaz ın özel kullan ım vasf ında olmas ı nedeniyle kamula ştırma işlemine konu olamayaca ğı ifade edilmi ştir. 18. Başvurucular 24/1/2018 tarihinde karar ı temyiz etmi ştir. 19. Dan ıştay Alt ıncı Dairesinin 11/6/2018 tarihli karar ıyla Bölge İdare Mahkemesinin karar ı esas yönünden onanm ış, yarg ılama gideri ve vekâlet ücreti yönünden bozulmuştur. 20. Başvurucular 13/9/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 14/10/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 22. Başvurucular; imar plan ında taşınmaz ın kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiğini, bu müdahale sebebiyle ta şınmaz ı dilediği gibi kullanamad ıklar ını belirterek mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 23. Anayasa Mahkemesi, ayn ı konu ile ilgili şikâyetleri daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Orhan Sütlü, B. No: 2017/31564, 25/12/2018, 15-43). 24.Orhan Sütlü karar ında imar uygulamas ına konu edilen ta şınmaz ın başvurucu adına tapuda kay ıtlı olmas ı dolay ısıyla Anayasa'n ın 35. maddesi ba ğlam ında mülk te şkil ettiği belirtilmi ştir (Orhan Sütlü, 21). Uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ı olarak ayr ılan taşınmaz ın daha sonradan yap ılan imar plan ı değişikliğiyle imar durumunun özel sağlık alan ı olarak belirlenmesinin de ba şvurucu mülk sahibinin ta şınmaz ı ancak bu imar durumuyla s ınırlı olarak kullanabilmesine yol açt ığından mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul edilmi ştir. İmar uygulamas ı yoluyla gerçekle ştirilen müdahalenin, mülkiyetin kamu yarar ına kullan ılmas ının kontrolü veya düzenlenmesi kapsam ında incelenmesi gerektiği değerlendirilmi ştir (Orhan Sütlü, 22-25). 25. Anayasa Mahkemesince 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu hükümlerine dayal ı olan müdahalenin kanunilik ölçütünü ta şıdığı değerlendirilmi ş, ayr ıca arazi ve arsalar ın düzenlemesi s ıras ında taşınmaz ın imar durumunun belirlenmesi yönündeki müdahalenin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğu aç ıklanm ıştır (Orhan Sütlü, 28-31). Ölçülülük yönünden yap ılan değerlendirmede ise uyu şmazl ığa konu ta şınmaz ın sağlık alan ı olarak belirlenen imar durumu sonradan özel sağlık alan ına dönüştürülerek taşınmaz ın kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ından vazgeçilmi ş olduğu ve söz konusu müdahalenin, ta şınmaz ın özel amaçlarla kullan ımını engellemedi ği vurgulanm ıştır. Diğer taraftan ba şvurucunun imar plan ı değişikliğine karşı dava açma imkân ının olduğu ve ayr ıca imar durumu de ğiştirilinceye kadar olan dönem için ba şvuruya konu davada bir tazminat Başvuru Numaras ı: 2018/27745 Karar Tarihi : 14/10/2020 5talebinin de bulunmad ığı dikkate al ınarak müdahalenin ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği kanaatine ula şılm ıştır. Bu sebeple müdahalenin içerdi ği kamu yarar ı amac ı ile başvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin bozulmad ığı ve müdahalenin ölçülü oldu ğu kabul edilmi ştir (Orhan Sütlü, 32-43). 26. Somut ba şvuruda da bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun söz konusu olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla başvurucular ın imar plan ı değişikliğine karşı dava açma imkân ının olduğu ve ayr ıca imar durumu de ğiştirilinceye kadar olan dönem için başvuruya konu davada bir tazminat taleplerinin de bulunmad ığı dikkate al ındığında müdahalenin ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği anlaşılmaktad ır. Bu durumda müdahalenin içerdi ği kamu yarar ı amac ı ile başvurucular ın mülkiyet hakk ının korunmas ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin bozulmad ığı ve müdahalenin ölçülü oldu ğu değerlendirilmi ştir. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 28. Başvurucular, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 29. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 30. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ğ i tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdi ği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 45, 47). 31. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, 41). 32. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında yakla şık 7 y ıl 1 ayl ık yarg ılamaya ili şkin sürenin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/27745 Karar Tarihi : 14/10/2020 633. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 34. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 35. Başvurucular, ihlalin tespitiyle maddi tazminata ayr ıca başvurucu Nadim Altunbulak 20.000 TL, Bahri Özarslan 60.000 TL, İ.T. mirasç ılar ı diğer başvurucular da 80.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu şlard ır. 36. Somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 37.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zarar ı karşılığında başvurucu Nadim Altunbulak'a ve Bahri Özarslan'a net 6.000 TL manevi tazminat ın ayr ı ayr ı, İ.T. mirasç ılar ı diğer başvuruculara net 6.000 TL manevi tazminat ın müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. 38. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvuruya konu olayda böyle bir illiyet ba ğı bulunmad ığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 39. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.294,70 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/27745 Karar Tarihi : 14/10/2020 7B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucu Nadim Altunbulak'a ve Bahri Özarslan'a net 6.000 TL manevi tazminat ın AYRI AYRI ÖDENMES İNE, diğer başvuruculara net 6.000 TL manevi tazminat ın MÜŞTEREKEN ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 294,70 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.294,70 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara 7. İdare Mahkemesine (E.2016/4251, K.2016/5465) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 14/10/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Hicabi DURSUN Selahaddin MENTE Ş