başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir başvurucular anıl pınar ve ömer bilge sırasıyla ve doğumlu olup manisada ikamet etmektedirler başvurucular aşde şirket çalışmakta iken tarihinde tarihli ve sayılı kanununun ve maddeleri uyarınca performans düşüklüğü gerekçesiyle başvurucuların iş sözleşmeleri feshedilmiştir başvurucular tarihinde feshin nedenlerle yapıldığının tespiti ile sendikal tazminata hükmedilmesi istemini içeren dilekçelerle manisa mahkemesi
başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir başvurucular anıl pınar ve ömer bilge sırasıyla ve doğumlu olup manisada ikamet etmektedirler başvurucular aşde şirket çalışmakta iken tarihinde tarihli ve sayılı kanununun ve maddeleri uyarınca performans düşüklüğü gerekçesiyle başvurucuların iş sözleşmeleri feshedilmiştir başvurucular tarihinde feshin nedenlerle yapıldığının tespiti ile sendikal tazminata hükmedilmesi istemini içeren dilekçelerle manisa mahkemesinde başvuru numarası karar tarihi ilk derece mahkemesi davalar açmışlardır dava dilekçelerinde başvurucuların iş sözleşmelerinin sendikal faaliyette bulunmaları nedeniyle feshedildiği ileri sürülmüştür başvurucular şirketin düzcede bulunan işyerinde toplu sözleşme yapma yetkisi elde eden türkiye petrol kimya lastik sendikasının manisada bulunan işyerinde de örgütlenme çalışmalarına başladığını ve kendilerinin de bu çalışmalarda aktif rol aldığını belirtmişlerdir mesai saatleri dışında yaptığı toplantılara katıldıklarını ifade eden başvurucular şirketin bundan haberdar olması üzerine performans düşüklüğü bahanesiyle iş akitlerine son verdiğini vurgulamışlardır başvurucular şirketin tarihinden itibaren manisada bulunan işletmesinden sendikal faaliyette bulunmaları nedeniyle kırktan fazla çalışanı işten çıkardığını ileri sürmüş ve açılan davaların işçiler lehine sonuçlandığının altını çizmişlerdir başvurucular şirketin düzcedeki işyerinde toplu sözleşme yapma yetkisi elde ettiği tarihten sonra bu kadar çok çalışanın birden işten çıkarılmasının feshin sendikal nedenlerle yapıldığının kanıtı olduğunu ifade etmişlerdir mahkeme tarihli kararlarıyla davaları kabul etmiş ve feshin sendikal sebeplere dayanması nedeniyle tarihli ve sayılı sendikalar ve toplu sözleşmesi kanununun maddesinin numaralı fıkrası uyarınca başvuruculara bir yıllık brüt ücretleri tutarında sendikal tazminat ödenmesine hükmetmiştir kararların gerekçesinde öncelikle başvurucuların performanslarının düştüğünün işveren tarafından ispatlanamadığı tespiti yapılmıştır mahkeme sayılı kanunun maddesinin numaralı fıkrası uyarınca iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiğinin tespit edilmesi halinde sayılı kanunun maddesine göre işçinin başvurusu işverenin işe başlatması veya başlatmaması şartına bağlı olmaksızın sendikal tazminata karar verileceğini hatırlattıktan sonra başvurucuların sendikal faaliyet nedeniyle işten çıkarılıp çıkarılmadıklarını irdelemiştir mahkeme dinlenen tanıkların başvurucuların sendikaya üye olmayı düşündükleri için işten atıldıklarını ve hatta işveren vekilinin mevcut sendika üyelerinden istifa etmek isteyenlerin noter masraflarını karşılayacakları yolunda vaatte bulunduğunu beyan ettikleri saptamasında bulunmuştur mahkeme konuyla ilgili çalışma ve sosyal güvenlik bakanlığı teftiş kurulunca düzenlenen tarihli raporda işveren vekili işçilere sendikal baskı uyguladığı kanaatinin açıklandığına dikkat çekmiştir mahkeme şirketin düzcedeki işyerinde toplu iş sözleşmesi yetkisi aldığının sabit olduğunu vurguladıktan sonra yılının ilk ayından sonra işten çıkarılan ve yeni işe alınan işçilerin sayısında artış olduğuna aylık çalışan toplam işçi ortalamasında değişiklik olmadığına toplamda işçinin işten çıkarılmasından sonra işyerinde çalışan sendikalı işçinin kalmadığına işaret etmiştir bütün bu hususları birlikte değerlendiren mahkeme başvurucuların sendikaya üye olmalarının engellenmesi amacıyla işten çıkarıldıkları sonucuna ulaşmıştır mahkeme kararlarının bu kısmı yargıtay hukuk dairesinin daire tarihli kararlarıyla bozulmuş ve başvuruculara bir yıllık brüt ücretleri tutarında sendikal tazminat ödenmesine ilişkin hüküm fıkrası ortadan kaldırılmıştır daire iş sözleşmesinin feshinin haklı sebebe dayanmadığı yolunda mahkemenin ulaştığı kanaati yerinde bulsa da başvuranların iş sözleşmelerinin sendikal faaliyet nedeniyle feshedildiğinin yeterli ve inandırıcı delillerle ispatlanamadığı görüşünü açıklamıştır nihai kararlar tarihinde başvurucular vekiline tebliğ edilmiştir başvurucular tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır iv a ulusal hukuk sayılı kanunun sendika özgürlüğünün güvencesi kenar başlıklı maddesi şöyledir başvuru numarası karar tarihi işe alınmaları belli bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri belli bir sendikadaki üyeliği sürdürmeleri veya üyelikten çekilmeleri veya herhangi bir sendikaya üye olmaları veya olmamaları şartına bağlı tutulamaz bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler veya ayrı sendikalara üye olan işçiler arasında çalışma şartları veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından herhangi bir ayrım yapamaz ücret ikramiye prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş sözleşmesi hükümleri saklıdır sendikaya üye olmaları veya olmamaları iş saatleri dışında veya işverenin izni ile iş saatleri içinde işçi kuruluşlarının faaliyetlerine katılmaları veya sendikal faaliyette bulunmalarından dolayı işten çıkarılamaz işleme tabi tutulamaz yukarıdaki fıkralara aykırı hareket etmesi halinde işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir sendikal bir nedenle iş sözleşmesinin feshi halinde işçi sayılı kanunun ve inci madde hükümlerine göre dava açma hakkına sahiptir sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiğinin tespit edilmesi halinde sayılı kanunun inci maddesine göre işçinin başvurusu işverenin işe başlatması veya başlatmaması şartına bağlı olmaksızın sendikal tazminata karar verilir ancak işçinin işe başlatılmaması halinde ayrıca sayılı kanunun inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen tazminata hükmedilmez sayılı kanunun yukarıdaki hükümlerine göre dava açmaması ayrıca sendikal tazminat talebini engellemez sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği iddiası ile açılacak davada feshin nedenini ispat yükümlülüğü işverene aittir feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia eden sendikal nedene dayandığını ispatla yükümlüdür fesih dışında işverenin sendikal ayrımcılık yaptığı iddiasını işçi ispat etmekle yükümlüdür ancak işçi sendikal ayrımcılık yapıldığını güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda işveren davranışının nedenini ispat etmekle yükümlü olur yukarıdaki hükümlere aykırı olan toplu iş sözleşmesi ve iş sözleşmesi hükümleri geçersizdir iş kanunları ve diğer kanunlara göre sahip olduğu hakları saklıdır b uluslararası hukuk avrupa hakları sözleşmesinin sözleşme maddesi şöyledir herkes barışçıl olarak toplanma ve dernek kurma hakkına sahiptir bu hak çıkarlarını korumak amacıyla başkalarıyla birlikte sendikalar kurma ve sendikalara üye olma hakkını da içerir bu hakların kullanılması yasayla öngörülen ve demokratik bir toplum içinde ulusal güvenliğin kamu güvenliğinin korunması kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli olanlar dışındaki sınırlamalara tabi tutulamaz bu madde silahlı kuvvetler kolluk kuvvetleri veya devlet idaresi mensuplarınca yukarda anılan haklarını kullanılmasına meşru sınırlamalar getirilmesine engel değildir örgütlenme özgürlüğü bireylere siyasal kültürel sosyal ve ekonomik amaçlarını topluluk halinde gerçekleştirme imkanı sağlar sendika hakkı da çalışanların bireysel ve ortak çıkarlarını korumak amacıyla bir araya gelerek örgütlenebilme serbestisini gerektirmekte ve bu niteliğiyle bağımsız bir hak değil örgütlenme özgürlüğünün bir şekli veya özel bir yönü olarak görülmektedir belçika ulusal polis b no avrupa hakları mahkemesi örgütlenme özgürlüğünün ondan yararlanılmaya ilişkin olarak belli ölçüde tercih özgürlüğüne sahip olmayı ima ettiğini hem başvuru numarası karar tarihi pozitif bir yetki olarak örgüt kurma ve örgüte üye olmayı hem de negatif bir yetki olarak herhangi bir örgüte üye olmaya zorlanmamayı içerdiğini belirtmektedir somut bir örgüte üye olmaya zorlanmanın her zaman için sözleşmeye aykırı düşmeyebileceğini vurgulayan maddede güvence altına alınan örgütlenme özgürlüğünün özünü zedeleyen bu şekilde bir zorunluluğun somut olayın koşulları çerçevesinde bu özgürlüğe bir müdahale oluşturabileceğini ifade etmektedir b no sendika hakkının sözleşmenin maddesinin numaralı fıkrasında düzenlenen örgütlenme özgürlüğünün özel bir biçimini temsil ettiğini vurgulamaktadır göre sözleşmenin maddesinin numaralı fıkrası sendika üyelerinin mesleki çıkarlarını taraf devletlerin yönetim ve gelişimine hem izin vermek hem de olanak sağlamak zorunda olduğu sendikal faaliyetler aracılığıyla koruma özgürlüğünü güvence altına alır sendika üyelerinin menfaatlerinin korunması için çabalama hususunda serbest olmalıdır sendika üyeleri menfaatlerinin korunabilmesi bakımından üyesi bulundukları sendikanın dinlenilmesi hakkına sahiptir ancak sözleşmenin maddesi herhangi bir somut muamele biçimi öngörmeyip sendikaların dinlenilme hakkının korunmasında kullanılacak aracın seçimi hususundaki takdiri taraf devletlere bırakır slovak cumhuriyeti polis sendikası ve b no sözleşmenin maddesinin temel amacının kamu otoritelerinin bireyin güvence altına alınan haklardan yararlanmasına yönelik keyfi müdahalelerine karşı korumak olduğunu vurgulamaktadır buna ek olarak göre madde bu haklardan etkili bir şekilde yararlanmayı güvence altına almak biçiminde bir pozitif yükümlülük içerir bun b no ancak bir başvuru ister başvurucuların maddeyle güvenceye bağlanan haklarının korunması için devletin makul ve uygun tedbirler alma pozitif yükümlülüğü ister kamu otoritelerince yapılan müdahalenin maddenin ikinci fıkrası anlamında haklı bir temele dayanıp dayanmadığı bağlamında incelensin uygulanacak ilkeler aynıdır bun her iki durumda da bireyin menfaati ile toplumun menfaatleri arasında denge kurulması gerektiği hatırdan çıkarılmamalıdır bun maddede düzenlenen örgütlenme özgürlüğünün bir parçası olarak sendika hakkının güvenceye bağlanmasına ilişkin alınacak tedbirlerin tespiti hususunda devletin takdir yetkisinin bulunduğunu kabul etmekte ve devlet tarafından bu çerçevede alınan tedbirleri bir bütün halinde değerlendirmektedir göre çalışanlar veya işçiler yaptırıma veya ayrımcılığa maruz kalmadan bir sendikaya üye olma hususunda serbest olmalıdırlar ve b no sendikadaki görevleri herhangi bir nedenle sona eren sendika üyelerinin eski işlerine dönme hakkının sözleşmenin maddesi kapsamında korunmayacağı sonucuna varmıştır kk b no ancak haksız işten çıkarmalar nedeniyle hükmedilecek tazminatın işverenler bakımından caydırıcı bir nitelik taşıyacak yeterlilikte olması gerekliliğine işaret etmektedir tek gıda b no tek gıda kararında işverenin sendika üyeliğinden ayrılma tehdidine boyun eğmeyerek sendika üyeliğini sürdüren kırk işçinin iş akdinin ekonomik nedenler ve mesleki yetersizlikler gerekçe gösterilerek feshedilmiş olmasını sendika özgürlüğü yönünden incelemiştir anılan karara konu olayda mahkemeler yılı temmuz ile aralık ayları arasında verdikleri kararlarda işçilerin sendika üyeliği sebebiyle işten çıkarıldığı sonucuna ulaşmış ve işçilerin işe iadelerine ya da bir yıllık brüt aylıklarına denk tazminatın işveren tarafından işçilere ödenmesine hükmetmiştir tazminat başvuru numarası karar tarihi ödeme seçeneğini tercih ederek işçileri işe başlatmamış ve netice olarak davalı işverene ait işyerinde başvurucu sendika üyesi hiçbir işçi kalmamıştır tek gıda işçilerin ödenen tazminatın yeterliliğini sendika hakkının kullanımına yönelik işveren tarafından yapılacak müdahalelerde caydırıcılık özelliğine sahip olup olmadığı bakımından incelemiştir söz konusu başvuruda başvuran sendika tazminatın caydırıcı bir nitelik taşımaması nedeniyle işverenin işe iade yerine tazminat ödeme seçeneğini tercih ettiğinden ve bunun sonucunda toplu görüşme ve toplu sözleşme yapma yetkisini elde edemediğinden şikayet etmiştir tek gıda işverenin tazminat ödeme seçeneğini tercih etmesi nedeniyle sendikasızlaşma sürecinin yaşandığını ve sonuç olarak sendikanın o işyerinde üyesinin kalmadığını vurgulamıştır tek gıda bu kaybın sendika yönünden sendikal faaliyetlerinin özünü zedeleyen bir sınırlama mahiyetinde olduğunu tespit etmiş ve ulusal mahkemelerin müdahalenin ölçülülüğüyle ilgili daha detaylı gerekçeler sunmalarını gerektirdiğine işaret etmiştir somut olayda derece mahkemesinin haksız işten çıkarma için kanun tarafından müsaade edilen asgari tutarda tazminata hükmederken örneğin işten çıkarılan işçinin aldığı ücretin düşüklüğünü ve işveren şirketin ekonomik gücünün büyüklüğünü dikkate almak suretiyle tutarın önleyici etkisi üzerinde titiz bir inceleme yaptığına dair hiçbir işaretin bulunmadığını belirtmiştir tek gıda işverenin işten çıkarılan işçilerin işe iadelerini reddetmesinin ve işverenin çalışanları haksız yere işten çıkarmasının önlenmesi bakımından yetersiz miktarda tazminata hükmetmesinin derece mahkemelerince yorumlandığı biçimiyle kanuna aykırı olmadığını not etmiştir ilgili kanunun derece mahkemesince uygulandığı şekliyle başvurucu sendikanın çalışanları üyeliğe ikna etme hakkını toplu işten çıkarma yoluyla bertaraf eden işveren için caydırıcı etki doğuracak yeterlilikte bir ceza empoze etmediği sonucuna ulaşmıştır göre sonuç olarak somut olayda ne yasama ne de mahkeme başvuran sendikanın çalışanları sendikaya üye olmaya ikna etme ve bu suretle toplu görüşme imkanı elde etme hakkının kullanımının güvenceye bağlanması pozitif yükümlülüğünü ifa etmiştir bu nedenle başvurucu sendika ile işverenin yarışan menfaatleri arasında makul denge tek gıda v